Vst Structurele oplossing luier- en incontinentiemateriaal

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Structurele oplossing luier- en incontinentiemateriaal

Kern van het raadsvoorstel De veranderingen in de afvalinzameling die per 1 juli 2019 zijn ingevoerd, hebben grote gevolgen voor kwetsbare groepen in onze gemeente. Inwoners met incontinentiemateriaal hebben meer restafval en zijn hierdoor duurder uit. Het wegbrengen van restafval kan tevens problemen opleveren voor inwoners met beperkte mobiliteit door bijvoorbeeld een medische beperking of ouderdom. Er is in januari 2020 gekozen voor een tijdelijke financiële tegemoetkoming voor inwoners met incontinentiemateriaal. Op 23 januari 2020 heeft de raad als volgt besloten: ‘De tijdelijke regeling wordt voorgezet, tot het moment dat er een duurzame manier van verwerking van luiers en incontinentiemateriaal mogelijk is.’ Dat moment is nu aangebroken. De keuze ligt nu voor om luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te gaan zamelen en dit duurzaam en circulair te laten verwerken door ARN, om zo een structurele oplossing te bieden. Gerelateerde raadsstukken - Raadsbrief 21 februari 2017 Informeren over keuze B&W inzamelvariant Avri - Raadsbesluit 7 november 2019 Tijdelijke oplossing incontinentiemateriaal - Raadsbesluit 23 januari 2020 Structurele oplossing incontinentiemateriaal - Raadsbesluit 17 november 2020 Verlenging tijdelijke financiële regeling incontinentiemateriaal

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Structurele oplossing luier- en incontinentiemateriaal

Zaaknummer

: 128066

Datum collegebesluit

: 23 februari 2021

Datum raadsvergadering

: 29 april 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder Posthouwer

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM, Lise Heijmans

Voorstel 1. Luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te gaan zamelen. 2. Dit luier- en incontinentiemateriaal duurzaam en circulair te laten verwerken door ARN. 3. 12 semi-ondergrondse containers voor luier- en incontinentiemateriaal met toegangscontrole aan te schaffen en te plaatsen. 4. De containers door Avri te laten inzamelen met een frequentie van één keer per week. 5. Gratis speciale zakken te verstrekken waarin inwoners het incontinentiemateriaal en babyluiers moeten aanleveren. 6. De gescheiden inzameling en circulaire verwerking te starten vanaf 1 januari 2022. 7. De structurele kosten van € 58.172 voor de gescheiden inzameling te dekken uit de afvalstoffenheffing in het programma Pluspakket. Samenvatting Het college stelt voor aan de raad om luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te gaan zamelen en duurzaam en circulair te laten verwerken door ARN vanaf 1 januari 2022. Hiervoor worden 12 semi-ondergrondse containers voor luier- en incontinentiemateriaal met toegangscontrole aangeschaft en geplaatst. Het college stelt voor om deze containers door Avri te laten inzamelen met een frequentie van één keer per week en gratis speciale zakken te verstrekken waarin inwoners het incontinentiemateriaal en babyluiers moeten aanleveren.

Tevens stelt het college voor de structurele kosten van € 58.172 voor de gescheiden inzameling te dekken uit de afvalstoffenheffing in het programma Pluspakket. Inleiding De veranderingen in de afvalinzameling die per 1 juli 2019 zijn ingevoerd, hebben grote gevolgen voor kwetsbare groepen in onze gemeente. Inwoners met incontinentiemateriaal hebben meer restafval en zijn hierdoor duurder uit. Het wegbrengen van restafval kan tevens problemen opleveren voor inwoners met beperkte mobiliteit door bijvoorbeeld een medische beperking of ouderdom. Er is in januari 2020 gekozen voor een tijdelijke financiële tegemoetkoming voor inwoners met incontinentiemateriaal. Bij de raadsbehandeling van dit voorstel heeft de raad gevraagd om verschillende scenario’s om een structurele oplossing te kunnen bieden voor deze problematiek. Deze notitie is opgenomen in bijlage 1. Op 23 januari 2020 heeft de raad als volgt besloten: ‘De tijdelijke regeling wordt voorgezet, tot het moment dat er een duurzame manier van verwerking van luiers en incontinentiemateriaal mogelijk is.’ Dat moment is nu aangebroken. De keuze ligt nu voor om luier- en incontinentiemateriaal gescheiden in te gaan zamelen en dit duurzaam en circulair te laten verwerken door ARN, om zo een structurele oplossing te bieden.

Argumenten 1.1 Het vermindert de hoeveelheid restafval door luier- en incontinentiemateriaal apart te gaan inzamelen en verwerken. Inwoners met luier- incontinentiemateriaal hebben meer restafval dan gemiddeld. Voor incontinentiemateriaal en babyluiers bestaat de mogelijkheid om dit te laten recyclen door ARN. Het incontinentiemateriaal kan dus gescheiden ingezameld en verwerkt kunnen worden, waarmee we 2

bijdragen aan een vermindering van het restafval en meer recycling. Bovendien lopen inwoners met incontinentiemateriaal en babyluiers niet tegen extra kosten aan, omdat zij meer afval hebben. Het gescheiden inzamelen en circulair verwerken leidt tot een jaarlijkse besparing op het restafval van 130 ton afval. Een alternatief is het bieden van een financiële vergoeding voor inwoners met incontinentiemateriaal. Hier wordt niet voor gekozen, omdat dit niet bijdraagt aan een vermindering van de hoeveelheid restafval en een hoger hergebruik van grondstoffen. Ook is deze regeling alleen voor inwoners met incontinentiemateriaal, terwijl bij een gescheiden inzameling de inwoners met babyluiers ook kunnen meeliften. Tevens vraagt een financiële vergoeding om extra administratieve handelingen. Ook het alternatief van huis-aan-huis inzameling bij inwoners met incontinentiemateriaal is afgewogen. Praktisch zou dit betekenen dat inwoners zich bij de gemeente moeten melden indien zij incontinentiemateriaal hebben.Bij voorkeur moeten zij dit kunnen aantonen. De gemeente zal een actueel adressenbestand bij moeten houden, wat extra administratie met zich mee brengt. Ook zou Avri hiervoor een aparte route moeten rijden voor circa 160 inwoners met incontinentiemateriaal.

Daarnaast is ook gekeken naar het alternatief van huis-aan-huis inzameling bij inwoners met incontinentie én inwoners met babyluiers. Hiervoor geldt ook dat het administratief erg lastig is. Voor inwoners met babyluiers is het erg moeilijk controleerbaar hoe lang de container voor babyluiers dan nodig zal zijn. Tevens zijn de kosten voor dit alternatief bijna zes keer zo hoog vergeleken met huisaan-huis inzameling alleen voor inwoners met incontinentiemateriaal. 2.1 Door het duurzaam en circulair verwerken van luier- en incontinentiemateriaal door ARN kunnen waardevolle grondstoffen hergebruikt worden. ARN heeft de mogelijkheid om luiers en incontinentiemateriaal te recyclen. Zo kunnen ze alle kunststoffen uit de luiers halen en vergisten ze de organische stoffen. Met het circulair verwerken van het incontinentiemateriaal en de babyluiers behalen we op verschillende manieren milieuwinst: - Medicijnen en pathogenen worden tot onder de detectiegrens vernietigd. ARN is de enige installatie die operationeel is en dus ook de enige die dat kan aantonen. Zij volgen daarbij het RIVM-protocol. - Voor de kunststoffen zijn twee afnemers die ze graag van ARN afnemen. De kunststof bestaat voor meer dan 80% uit PP, een grondstof die voor heel veel productieprocessen in aanmerking komt.

- De slurrie wordt verwerkt door het Waterschap naast ARN tot methaangas (energie) en van de vezels wordt biogranulaat gemaakt en ammoniumsulfaat (kunstmest). - Via de technologie van ARN resulteert per saldo uit 1 ton luiers 88 Nm3 biogas, 215,5 kg compost (biogranulaat), 47,6 kg kunstmest (ammoniumsulfaat) en 93 kg plastics. Inmiddels heeft de rijksoverheid een mLCA laten uitvoeren door SGS Intron, waarin de ARN/Elsinga technologie is vergeleken met een andere methode. Verbranden in een afvalverbrandingsinstallatie geeft een uitstoot per 1000 kg luiers van + 241,66 kg CO2. Laten verwerken door ARN geeft een negatieve CO2 impact van – 722,12 kg per 1000 kg luiers. Per saldo bespaar je dus 964 kg CO2 als je luiers niet verbrandt maar circulair verwerkt door ARN. Deze milieuprestatie is dermate groot dat ARN voldoet aan de toekomstige minimumstandaard van het Landelijk Afvalbeheerplan. Naar schatting heeft gemeente Zaltbommel 130 ton aan luierafval per jaar. Wat betekent dat we per jaar 125.320 kg CO2 besparen door luiers- en incontinentiemateriaal circulair te laten verwerken.

Om de CO2 besparing per jaar meer inzichtelijk te maken:  10 zonnepanelen zorgen voor een besparing van 1400 kg CO2 per jaar*  125.320 kg CO2 besparing staat dus gelijk aan de CO2 besparing van 895 zonnepanelen  Uitgaande van gemiddeld 9 zonnepanelen per woning*, staat de jaarlijkse CO2 besparing gelijk aan het plaatsen van zonnepanelen op circa 100 woningen in gemeente Zaltbommel. *Bron: Milieu Centraal

3.1 Dit komt neer op één container per kern. Na positief besluit bepalen we de exacte locatie van de containers en het exacte aantal.

3

Voor inwoners met incontinentiemateriaal stellen we voor om brengvoorzieningen in de openbare ruimte te creëren. Deze containers zijn voor iedereen vrij toegankelijk binnen de gemeente, zodat inwoners zich niet hoeven te melden bij de gemeente. Inwoners met babyluiers kunnen ook gebruik maken van de inzamelvoorzieningen. We kiezen voor semi-ondergrondse containers. Hierbij is de inwerpopening lager en makkelijker te hanteren dan bij een bovengrondse container. Bovendien ogen semi-ondergrondse containers netter in het straatbeeld dan bovengrondse containers. De container kan boven kabels en leidingen worden geplaatst, wat de plaatsing vergemakkelijkt. Ondergrondse containers worden snel te zwaar om te legen, gezien het gewicht van het luiermateriaal. We kiezen ervoor om te werken met toegangscontrole op de containers. Inwoners hoeven zich hiervoor niet aan te melden. Alle inwoners van gemeente Zaltbommel met een afvalpas krijgen toegang tot de containers. Uit ervaring van gemeente West Maas en Waal blijkt dat er zonder toegangscontrole vrij veel ton luierafval wordt ingezameld afkomstig van naastgelegen gemeenten (afvaltoerisme). Ook is de kans op vervuiling groter. Vervuiling brengt extra kosten met zich mee indien vrachten worden afgekeurd. Ook lopen we het risico om inkomsten van restafval mis te lopen wanneer restafval in de luiercontainers wordt gedumpt.

Om afvaltoerisme te voorkomen en om te zorgen voor een zuivere afvalstroom gaan we werken met toegangscontrole op de containers. 4.1 De containers moeten tijdig worden geleegd, zodat geen overloop en stankoverlast ontstaat. Op basis van de ervaring van gemeente West Maas en Waal en vanuit hygiënisch oogpunt kiezen we voor het één keer per week ledigen van de containers. Indien blijkt dat een aantal containers in mindere mate worden gebruikt (bv in de kleine kernen), dan kan de inzamelfrequentie daarop worden aangepast. 5.1 De luiers en het incontinentiemateriaal dienen we bij de ARN aan te leveren in doorzichtige zakken. Dit is een strenge eis van de ARN. De ARN heeft hiervoor een speciale opdruk en kleurstelling voor zakken ontwikkeld. Diverse leveranciers van afvalzakken kunnen met behulp hiervan de speciale luierzakken produceren. Om het de burgers zo makkelijk mogelijk te maken, kan de gemeente deze zakken gratis verstrekken via o.a. apotheken, huisartsen en drogisterijen. 6.1 ARN heeft vanaf het derde kwartaal van 2021 voldoende verwerkingscapaciteit. De ARN heeft eind juli 2020 besloten om hun verwerkingscapaciteit te gaan uitbreiden. Ze hebben vanaf het derde kwartaal van 2021 voldoende verwerkingscapaciteit beschikbaar.

Om extra administratieve handelingen te voorkomen door in het laatste kwartaal van 2021 de afvalstoffenheffing te verhogen, gaan we vanaf 1 januari 2022 starten met de gescheiden inzameling en circulaire verwerking. Tot die tijd blijven we het incontinentiemateriaal en de babyluiers inzamelen en afvoeren als restafval. 7.1 Alle kosten voor de afvalinzameling worden op dit moment gedekt via de afvalstoffenheffing. De heffing is voor iedereen gelijk (met uitzondering van het variabele tarief voor restafval), waarbij wordt uitgegaan van een solidariteitsprincipe. Dit betekent dat iedereen mee betaalt voor de afvalinzameling, onafhankelijk van de mate waarin ze gebruik maken van alle voorzieningen die hieruit worden betaald (bijvoorbeeld de milieustraten). We stellen voor om dit principe ook te hanteren voor de kosten voor de gescheiden inzameling van incontinentiemateriaal en babyluiers. Dit betekent dat alle inwoners van de gemeente hieraan mee betalen, ook als ze dit type afval niet hebben. Kanttekeningen/risico’s 1.1 Deze oplossing verhoogt niet de dienstverlening aan onze inwoners met incontinentiemateriaal. Eén van de gevolgen van het omgekeerd inzamelen is dat inwoners met incontinentiemateriaal naar de restcontainer moeten lopen. Dit is juist voor met name oudere inwoners steeds lastiger.

Dit probleem is extra groot voor inwoners met incontinentiemateriaal, omdat zij een grotere afvalstroom hebben. Tot slot ervaren zij problemen bij het wegbrengen van luiers wegens fysieke omstandigheden (beperkingen) en/of schaamte. De enige mogelijke oplossing die de dienstverlening aan deze doelgroep verbetert is het huis-aan-huis ophalen van incontinentiemateriaal. Nadelen hiervan zijn echter dat de bijvangst van babyluiers dan niet rechtstreeks wordt meegenomen, waardoor minder afval gerecycled wordt, het brengt extra 4

kosten met zich mee ten opzichte van ondergrondse containers en het vergt meer administratie. 7.1 Het basistarief wordt structureel verhoogd met € 5,91. De realisatie van de inzamelmogelijkheid voor incontinentiemateriaal en babyluiers is structureel van aard. Naast het bekostigen van de eenmalige projectkosten (kapitaallasten) kent het jaarlijks beheer hoge tarieven. Deze containers worden één maal per week separaat geledigd (is een extra ledigingsronde naast alle separate containers voor overige grondstoffen) en de verwerkingskosten zijn hoger dan de kosten voor verbranding van restafval. Daartegenover staat een afname van de hoeveelheid restafval waarover nu en in de nabije toekomst steeds meer belasting moet worden betaald. Ook biedt deze beperking van het restafval een forse bijdrage in de toekomstige Nationale circulariteit doelstellingen. Programma duurzaamheid Het gescheiden inzamelen en circulair verwerken van het incontinentiemateriaal en babyluiers leidt tot een jaarlijkse besparing op het restafval van 130 ton afval. Financiën (incl. BTW-effect) De baten en lasten worden per gemeente verwerkt in het programma Pluspakket.

De kosten voor het realiseren en in stand houden van de containerlocaties bestaan uit investeringen, eenmalige (project)kosten, onvoorziene kosten en structurele kosten (inzameling, transport, overslag en verwerking luiermateriaal, beheer en onderhoud luiercontainer en aanschaf luierzakken). De eenmalige projectkosten (kapitaallasten) worden verwerkt in de Avri begroting van het basispakket. Deze kosten zijn exclusief de procedurele kosten die gemaakt moeten worden om tot toewijzing van locaties te komen. Deze kosten bedragen € 10.437. De jaarlijkse kosten (kapitaallasten + structurele kosten) komen neer op € 68.608. Omgerekend naar een bedrag per huishouden komt dit neer op € 5,91. Buren

Culemborg

Maasdriel

NederBetuwe

Tiel

West Betuwe

Verzamelcontainers Huis-aan-huis inzameling

€ 6,48

€ 4,18

€ 6,78

€ 7,39

€ 3,52

€ 6,63

West Maas en Waal € 7,40

€ 3,74

€ 1,77

€ 3,95

€ 4,53

€ 2,27

€ 3,06

€ 4,89

€ 3,52

Combinatie

€ 10,22

€ 5,94

€ 10,72

€ 11,92

€ 5,79

€ 9,69

€ 12,29

€ 9,43

Zaltbommel € 5,91**

*De tarieven zijn gebaseerd op prijspeil 2021. **Het bedrag van € 5,91 wijkt af van het bedrag in de AB-stukken van Avri, omdat er in dit voorstel uitgegaan is van 130 ton luierafval per jaar o.b.v. het aantal inwoners dat in 2020 de tegemoetkoming heeft aangevraagd.

Uitvoering Planning Na de besluitvorming moeten de volgende stappen worden doorlopen om vanaf 1 januari 2022 te kunnen starten met de inzameling: 1.ARN berichten over deelname Zaltbommel 2.Definitieve projectafstemming met regio gemeente 3.Bepalen locaties van semi-ondergrondse containers (in afstemming met diverse afdelingen) 4.Starten uitvoering i.c.m. communicatie naar inwoners Communicatie Na de besluitvorming moet er goed worden gecommuniceerd naar de bewoners. Inwoners worden op de hoogte gebracht van de ontwikkelingen rondom incontinentiemateriaal en babyluiers via de gemeentelijke pagina in het weekblad, de website en sociale media (Facebook en Twitter). Bijlagen Digitaal bijgevoegd: 5

-

Bijlage 1: Mogelijke scenario’s.

6