Vst Regionale Energiestrategie 1.0 FruitDelta Rivierenland

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Regionale Energiestrategie 1.0 FruitDelta Rivierenland

Kern van het raadsvoorstel Als vervolg op de Concept Regionale Energiestrategie FruitDelta Rivierenland die u op 28 mei 2020 heeft vastgesteld, ligt nu de RES 1.0 aan u voor. In de RES 1.0 staat waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Maar ook welke warmtebronnen te gebruiken zijn zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Gerelateerde raadsstukken - Concept Regionale Energiestrategie FruitDelta Rivierenland - Zon- en windbeleid gemeente Zaltbommel

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Regionale Energiestrategie 1.0 FruitDelta Rivierenland

Zaaknummer

: 175058

Datum collegevergadering

: 20 april 2021

Datum raadsbesluit

: 10 juni 2021

Datum raadsvergadering

: 10 juni 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder Posthouwer

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM, Floor Ebben

Voorstel 1. In te stemmen met een regionale bijdrage van 1,2 TWh duurzame elektriciteit uit wind en zon als bijdrage aan de landelijke doelstelling van 35 TWh in 2030. 2. In te stemmen met het indienen van de Regionale Energiestrategie 1.0 van FruitDelta Rivierenland door de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland bij het Nationaal Programma RES op 1 juli 2021. 3. Kennis te nemen van de vooruitblik richting RES 2.0 (2023) en de samenwerkingsagenda. Inleiding Op 28 juni 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). We gaan met elkaar de CO2-uitstoot sterk verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990. Eén van de afspraken is dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Maar ook welke warmtebronnen te gebruiken zijn zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar? In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke regio haar eigen keuzes. Op 1 juli 2021 moet elke RES regio het RES 1.0 bod gereed hebben, waarin kansrijke gebieden omschreven worden als ook de hoeveelheid TWh (terawattuur) de regio denkt op deze locaties op te kunnen wekken.

De 30 RES regio’s is gevraagd samen minimaal 35 TWh op te wekken op land. Dit is ongeveer het elektriciteitsverbruik van 10 miljoen huishoudens. Op 18 maart 2021 stelde u het Zon- en windbeleid vast. Hierin zijn de voorwaarden opgenomen voor de realisatie van zonne-energie en windenergie in gemeente Zaltbommel. Concept RES Op 28 mei 2020 stemde u in met de Concept RES van FruitDelta Rivierenland. Hierin was als tussenstap een concept bod van 0,632 TWh opgenomen, bestaande uit gerealiseerde en geplande projecten. Het streven was om in de RES 1.0 tot een verdubbeling van dit concept bod te komen. RES 1.0 bod Voorliggende RES 1.0 bestaat uit drie delen. In het eerste deel beschrijft het RES 1.0 bod van FruitDelta Rivierenland van 1.2 TWh, bestaande uit:  0,301 TWh uit zon op dak: 191 hectare in 2030. 2

 

0,283 TWh uit zonnevelden: 249 hectare in 2030. 0,696 TWh uit windturbines: 49 turbines in 2030.

Dit RES bod is een proces van 2 jaar tot stand gekomen en gebaseerd op een integrale regionale afweging van ruimte/landschap, draagvlak, kwantiteit, technische haalbaarheid en netcapaciteit. Voor zon zijn geen kansrijke gebieden benoemd maar wordt uitgegaan van een voorkeursvolgorde en een aantal ontwerpprincipes. Voor wind is gekozen voor een concentratie langs infrastructuur (snelwegen, provinciale wegen). Het indienen wordt conform de afspraken in de notitie uitgangspunten RES Rivierenland gedaan door de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland. Deze stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de regiogemeenten, provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, Samenwerkende Woningcorporaties Rivierenland, Greenport Gelderland, Liander, Gebiedscoöperatie Rivierenland en VNO NCW Rivierenland. Uniek in Nederland is de bijzonder brede vertegenwoordiging binnen de Stuurgroep FruitDelta Rivierenland. Besluitvorming en informatie Ons college vindt het van belang om u bij de totstandkoming en uitvoering van de RES zo zorgvuldig mogelijk te betrekken. Daarom is eerst de notitie uitgangspunten RES Rivierenland ter vaststelling aan u voorgelegd. Daarna is de concept RES voor besluitvorming aan u voorgelegd en nu de RES 1.0. In 2023 volgt de RES 2.0. Ook concrete projecten/initiatieven worden ter besluitvorming altijd lokaal aan u voorgelegd.

Tijdens de 5 regionale raadsinformatiebijeenkomsten in 2019 en 2020 zijn de concept RES en de route naar RES 1.0 toegelicht en was er gelegenheid om met andere regiogemeenten in gesprek te gaan. Op 14 april 2021 was er een regionale opiniërende raad over de RES 1.0. Sinds begin 2021 is een klankbordgroep van raadsleden voor de RES opgericht. Deze klankbordgroep richt zich op het betrokkenheid van raadsleden bij het RES proces. Namens onze gemeente nemen de raadsleden F.C. van der Schans en E. Biesheuvel deel aan deze klankbordgroep. Participatie Ruimteateliers en enquête De bouwstenen voor het RES 1.0-bod zijn voornamelijk verzameld via ruimteateliers. Deze bijeenkomsten vormen de kern van het proces. In vier rondes van ruimteateliers in alle acht gemeenten, is stapsgewijs een proces doorlopen. Van een eerste groep ‘verkenners’ is de groep betrokkenen op natuurlijke wijze gegroeid. Naarmate de plannen concreter worden, praten ook steeds meer inwoners mee, die geen organisatie vertegenwoordigen. In totaal hebben 600 personen tijdens deze bijeenkomsten meegedacht en gepraat. Bekeken vanuit de participatieladder zijn zij coproducenten (3 e trede). Met een regio brede enquête is vervolgens getoetst of de uitgewerkte denkrichting in lijn is met de beleving van willekeurige inwoners.

Een soort validatie bij mensen die niet noodzakelijkerwijs kennis hebben over het doorlopen proces of de RES. 2.350 inwoners van Rivierenland gaven hun mening over het opwekken van duurzame energie via wind en zon, waarvan 147 respondenten uit Zaltbommel komen (2 e trede participatieladder: raadplegen). Gedurende het gehele proces is er via alle off- en online kanalen van RES Rivierenland, de acht deelnemende gemeenten en samenwerkingspartners geïnformeerd over het proces, de mogelijkheid tot deelname aan ruimteateliers en enquête en het doel van de RES (1e trede participatieladder: informeren). 3

Lokaal in gemeente Zaltbommel Parallel aan de ruimteateliers heeft de gemeente Zaltbommel activiteiten georganiseerd in het kader van het opstellen van het lokale Zon- en windbeleid, zoals Energiecafés en Energiekringen. De lokaal en regionaal georganiseerde activiteiten werkten aanvullend en versterkend op elkaar. Argumenten 1. Met de RES 1.0 leveren wij een regionale bijdrage van 1,2 TWh aan de landelijke doelstelling van 35 TWh in 2030 Met een bod van 1,2 TWh levert regio FruitDelta Rivierenland een afgewogen bijdrage aan de landelijke doelstelling van 35 TWh duurzame elektriciteit met wind op land en zon. Landschap, ruimtegebruik, draagvlak, netcapaciteit en kwantiteit zijn hierbij zorgvuldig tegen elkaar afgewogen. Ook is rekening gehouden met (wettelijke) beperkingen zoals Natura2000, geluidsnormen, de mogelijke komst van een radarpost, weidevogelgebieden en laagvlieggebieden. Met dit RES bod dragen we ook bij aan de doelstelling van het Gelders Energie Akkoord om in 2030 55% CO2 reductie te bereiken ten opzichte van 1990. Gecombineerd met o.a. de effecten van energiebesparing wordt met het bod van 1,2 TWh een CO2 reductie van 34% bereikt. 1 1.2 Gemeente Zaltbommel levert een goede bijdrage aan de RES 1.0 Het aandeel van de gemeente Zaltbommel is 0,073 TWh.

In de praktijk betekent dit voor gemeente Zaltbommel 3 windturbines van 20 GWh (=0,02 TWh per turbine) en 1 windturbine van 10 GWh (=0,01 TWh) plus ca. 2 ha zonnepanelen voor de resterende 3 GWh (=0,003 TWh). In totaliteit wordt hiermee 27.010 ton CO2-uitstoot gereduceerd (emissiefactor 2019 Klimaatmonitor: 0,37 kg per kWh). Ons totale bod is hoger. In het totale bod zitten naast bovengenoemd bod ook zonnepanelen op daken en huidige projecten die in de Concept RES staan, zoals de 3 windturbines langs de A2. Hiermee leveren wij als gemeente een goede bijdrage aan het bod. Met ons aandeel van het bod kunnen we naar verwachting onze wijken en bedrijven voorzien van duurzame elektriciteit in 2030. 2. Indiening van de RES 1.0 bij Nationaal Programma RES door voorzitter Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland conform afspraken Notitie Uitgangpunten RES Rivierenland (2019) In de Notitie Uitgangspunten RES Rivierenland spraken we in 2019 af dat de RES na besluitvorming in de gemeenteraden, Provinciale Staten en AB van Waterschap Rivierenland wordt ingediend bij het NP RES door de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland. De RES 1.0 wordt uiterlijk 1 juli 2021 ingediend bij NP RES. 3. We via de samenwerkingsagenda aan de uitvoering van RES 1.0 en bereiden we ons voor op de RES 2.0 De mijlpaal van de RES 1.0 op 1 juli 2021 is niet het einde van het traject.

Hierna gaan alle regio’s stap voor stap de realisatiefase in. Het RES-traject kent een doorlooptijd tot 2030 en heeft een dynamisch karakter: de RES wordt elke 2 jaar geactualiseerd. De RES 1.0 is een tussenstap op weg naar 2030 en 2050. Onderweg kunnen er nog allerlei zaken veranderen. Bijvoorbeeld op basis van de Transitievisies Warmte die alle Nederlandse gemeenten dit jaar opstellen en waaruit kan blijken dat er meer elektriciteit nodig is dan verwacht voor de warmtevoorziening van onze woningen en kantoren. Locaties voor wind of zon kunnen afvallen, nieuwe initiatieven komen er misschien juist bij. De RES 2.0 die in 2023 gereed moet zijn is een herijking op basis van hoe het staat met de uitvoering van de RES 1.0. In het tweede deel wordt daarom 4

vooruit gekeken richting RES 2.0 en de stappen die hiervoor in de periode 2021 – 2023 worden gezet. Wij vragen u kennis te nemen van de route richting 2.0. De RES wordt juridisch geborgd via de instrumenten van de Omgevingswet/Wet ruimtelijke ordening. Het proces van de RES en het proces van de Omgevingsvisie moeten op elkaar worden afgestemd, zodat beide trajecten goed op elkaar aansluiten. Continuering van het proces om de doelen in 2030 te halen is daarbij van belang. De energietransitie is immers een brede en integrale opgave. In de RES staan duurzame elektriciteit en warmte centraal, maar deze onderwerpen kunnen niet los worden beschouwd van andere thema's en sectoren. Denk bijvoorbeeld aan mobiliteit of onderwijs en arbeidsmarkt. In de Stuurgroep RES hebben partijen zich uitgesproken voor een samenwerking die is gericht op deze brede opgave en de concrete kansen die zich daarbij voordoen. Om deze kansen te benutten wordt daarom een zogenaamde Samenwerkingsagenda opgesteld. Deze agenda is uitvoeringsgericht en kijkt verder dan de in het kader van RES verplichte onderdelen. Met deze samenwerkingsagenda leggen we ook de verbinding met het Gelders Energie Akkoord en andere opgaven in onze regio, zoals klimaatadaptatie. In deel 3 beschrijven we de samenwerkingsagenda voor de RES. Want ook met het indienen van de RES 1.0 zijn we er nog niet.

Ook is het gesprek met inwoners nog lang niet klaar. Daarnaast biedt de RES kansen, bijvoorbeeld voor brede samenwerking, arbeidsmarkt & onderwijs en innovatie. Dat vraagt continue om vernieuwing en aanpassing, waarbij we veel partijen nodig hebben. Kanttekeningen/risico’s 1. Ook wanneer 1 of enkele raden niet instemmen met het RES 1.0 bod wordt de RES 1.0 ingediend bij het NP RES Het opstellen van de RES is een gezamenlijk regionaal proces, leidend tot een regionaal bod van 1,2 TWh. In de notitie uitgangspunten RES Rivierenland zijn afspraken vastgelegd over de opgave, het proces, de op te leveren resultaten, de uitgangspunten en ‘spelregels’ die we hanteren. Voor het besluitvormingstraject is hierin opgenomen dat we consensus als uitgangspunt hanteren. Wanneer een overheidspartner zich niet kan scharen achter het regionale bod van 1,2 TWh zal hiervan - bij het aanbieden van de RES 1.0 aan het NP RES - aantekening worden gemaakt onder opgave van redenen. 2. Met de RES 1.0 zijn we er nog niet Zowel landelijk, regionaal als lokaal kunnen er nog allerlei invloeden zijn die een impact hebben op het bereiken van de landelijke doelstelling van 35 TWh. Zo kan uit de Regionale Structuur Warmte (onderdeel van de RES) en de Transitievisies Warmte blijken dat er landelijk in 2030 meer elektriciteit voor ruimteverwarming nodig is dan gedacht.

Ook aannames rondom bijvoorbeeld energiebesparing en groei van zon op kleine daken moeten misschien wel worden bijgesteld. 3. Regionale samenwerking juist ook na de RES 1.0 van belang Het RES bod van 1,2 TWh is een regionale ambitie. Deze is tot stand gekomen op basis van een zorgvuldige afweging en kansrijke gebieden. De praktijk is echter weerbarstig. Projecten kunnen stranden, nieuwe initiatieven juist opkomen. Gezamenlijk spannen we ons in om de 1,2 TWh ook daadwerkelijk te realiseren in 2030 en sturen we gezamenlijk bij waar dat nodig is, via de RES 2.0 en verder. Programma duurzaamheid Dit voorstel levert een bijdrage aan het thema ‘energietransitie’ van het programma duurzaamheid. Financiën (incl. BTW-effect) 5

Het RES-team van regio Rivierenland heeft met de rijksbijdrage en een bijdrage van provincie Gelderland regiogemeenten en andere Stuurgroep partners ondersteund bij de totstandkoming van de RES op het gebied van proces, communicatie, participatie, kennisdeling en -ontwikkeling. Hierbij hebben ook stuurgroep partners en andere organisaties capaciteit ingezet. Vanuit de gemeente Zaltbommel bestaat de bijdrage voor de RES 1.0 uit capaciteit van ambtenaren in de regiegroep, de wethouder in de stuurgroep en raadsleden als leden van de klankbordgroep. Op 12 februari jl. stuurde de minister van EZK (Economische Zaken en Klimaat) een brief naar de kamer over de continuering van RES’en. Het besluit hierover ligt bij het volgend kabinet in samenspraak met de decentrale overheden. Voor de periode 2022 – 2023 betekent dit dat er nieuwe afspraken gemaakt worden met de provincie, waterschap en gemeenten over de continuering en bekostiging van de RES-organisatie. Deze afspraken zult u terugzien in de startnotitie voor de RES 2.0. Bedrijfsvoering De RES is bij uitstek een samenwerkingsproject tussen verschillende partners. Uitvoering Planning  Na vaststelling van het RES 1.0 bod wordt deze door de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland voor 1 juli 2021 aangeboden aan het NPRES. 

Eventuele moties of amendementen worden als oplegnotitie toegevoegd aan de RES 1.0 en aangeboden bij het indienen van de RES 1.0 op 1 juli.



Met een startnotitie wordt u in het najaar van 2021 geïnformeerd over het vervolgproces richting RES 2.0.



Juridische verankering vindt plaats via de instrumenten van de Wro/Omgevingswet in de lokale structuur- of omgevingsvisie van elke regiogemeente. Daarna wordt het geoperationaliseerd in provinciale verordeningen, bestemmings- of omgevingsplannen en toegepast bij het verlenen van vergunningen.

Handhaving n.v.t. Communicatie Lokaal Communicatie die de regio doet zal waar wenselijk en mogelijk aangepast ook verspreid worden via onze communicatiekanalen. Regionaal  De RES 1.0 wordt breed gecommuniceerd via een persgesprek met de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland, de nieuwsbrief van RES FruitDelta Rivierenland en de website.  U bent tijdens de totstandkoming van de RES 1.0 op verschillende manieren meegenomen in de ontwikkeling van de regionale energiestrategie. In 2021 worden in ieder geval de nieuwsbrief Regionale Energiestrategie Rivierenland en de speciale website voor de RES FruitDelta Rivierenland gecontinueerd. De wijze waarop communicatie na 2021 wordt vormgegeven is mede afhankelijk van de financiering van de RES in de periode 2022-2023.

6

Via de website van NPRES vindt u veel achtergrondinformatie en het laatste nieuws over de landelijke ontwikkelingen van de RES. Evaluatie / controle De RES 2.0 wordt in 2023 aan u voorgelegd. Hierin wordt de RES 1.0 geëvalueerd en geactualiseerd. Bijlagen 1. Regionale Energiestrategie 1.0 FruitDelta Rivierenland 2. Overzicht van bijdragen regiogemeenten aan RES 1.0 bod

7