Vst Regionale Adaptatie Strategie en Samenwerkingsagenda.pdf

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Regionale Adaptatie Strategie en Samenwerkingsagenda

Kern van het raadsvoorstel De effecten van klimaatverandering houden niet op bij de gemeentegrenzen, ze zijn gebiedsoverstijgend, en daarom werken negen gemeenten, de provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland en tal van stakeholders samen om de regio Rivierenland klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Om dit te bereiken hebben deze partijen samen een Regionale (klimaat) Adaptatie Strategie (RAS) Rivierenland opgesteld. In deze RAS zijn verschillende opgaven geformuleerd en die opgaven zijn vertaald naar negen speerpunten waar we de komende drie jaar (2021-2023) samen mee aan de slag gaan. De negen speerpunten zijn vastgelegd in de Samenwerkingsagenda regio Rivierenland. In de samenwerking laten we zien wat de regio de komende drie jaar (2021-2023) op regionaal niveau op het gebied van klimaatbestendigheid gaat doen. Deze leggen wij nu ter vaststelling voor. Gerelateerde raadsstukken - Raadsadviesnota Lokale Adaptatie Programma (LAP) Zaltbommel, 10 juni 2021 (zaaksysteem 176873). - Beeldvormende raadsbijeenkomst op 28 januari 2021. - Informatienota raad Regionale Adaptatie Strategie (RAS) Rivierenland 14 juli 2020 (verseon 513734). - Informatienota raad Regionale Adaptatie Strategie (RAS) en Startnotitie Klimaat Adaptatief Rivierenland (KAR) 18 januari 2020 (verseon 483728).

- Informatienota raad Overeenkomst Samenwerkende Netwerken Rivierenland (SNR) 18 december 2018 (verseon 412671).

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Regionale Adaptatie Strategie en Samenwerkingsagenda

Zaaknummer

: 168161

Datum raadsbesluit

: 10 juni 2021

Datum raadsvergadering

: 10 juni 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder Van Leeuwen

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM, Martine M.C. Kriesch

Voorstel 1. De Regionale Adaptatie Strategie “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!” vast te stellen; 2. De Regionale Samenwerkingsagenda “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!” vast te stellen. Inleiding Medio 2020 (14 juli) stuurden wij u een raadsinformatienota waarin wij u informeerden over de stappen die wij als regio Rivierenland nemen om het klimaatadaptatie beleid voor Rivierenland op te zetten en waar we ons bevonden in dat proces. Het eindconcept van de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!” is toen meegezonden waarin wij u ook de gelegenheid boden hierop te reageren. In deze nota leggen wij u nu de RAS inclusief de Samenwerkingsagenda te vaststelling voor. Wij lichten verder toe welke stappen we hiertoe toe hebben genomen, waar we nu staan in het proces en welke stappen we in de komende periode gaan zetten. Wat hebben we gedaan tot nu toe? In 2019 is een regionale stresstest uitgevoerd en is een regionale klimaateffectatlas ontwikkeld die aanduidt welke gebieden en locaties kwetsbaar zijn voor de klimaatthema’s “wateroverlast”, “verdroging”, “hitte” en “overstromingen”. Deze regionale atlas legt de nadruk op de regionale verbanden.

Verder voerden we eind 2019 en begin 2020 een viertal dialoogbijeenkomsten met onder meer gemeenten, waterschap, provincie, woningcorporaties, GGD, landbouworganisaties, natuur- en milieuorganisaties en ontwikkelende partijen. We brachten daarbij de risico’s, opgaven en ambities rondom klimaatadaptatie in onze regio in kaart. Dit resulteerde in een door betrokkenen opgestelde Regionale Adaptatie Strategie (hierna: RAS) voor onze regio. Daarin zijn de regionale ambities en opgaven van klimaatverandering en de benodigde maatregelen verwoord. Waar staan we nu? De definitieve versie van de RAS bieden wij u nu ter vaststelling aan (Bijlage 1). Om de samenwerking en uitvoering in het kader van de RAS richting te geven hebben overheden en stakeholders de regionale Samenwerkingsagenda “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!” opgesteld (Bijlage 2). Dit document beschrijft wat we in de regio gaan doen om de komende jaren beter bestand te zijn tegen de negatieve effecten van klimaatverandering. Hierin zien we het woord ‘samen’ heel breed, iedereen die wil, mag zich aansluiten en zijn steentje bijdragen aan een klimaatbestendig Rivierenland. In de samenwerking laten we zien wat de regio de komende drie jaar (2021-2023) op regionaal niveau op het gebied van klimaatbestendigheid gaat doen.

In de RAS zijn verschillende doelen en acties opgenomen, waarvan we negen speerpunten naar voren hebben gehaald. Met deze speerpunten gaan we als eerste aan de slag en daar zetten we de komende jaren ook de meeste energie op. Vertegenwoordigers vanuit de overheden én stakeholders werken de speerpunten verder uit en gaan 2

er mee aan de slag. Door de komende jaren als regio met deze speerpunten te starten verwachten we een start te kunnen maken met de invulling van de strategie uit de RAS. In onze regio beginnen we niet bij nul. Op tal van plekken zijn overheden en stakeholders al aan de slag en lopen er projecten en initiatieven die bijdragen aan een klimaatbestendiger regio. Er is veel ambitie, maar tegelijkertijd is er niet altijd (direct) voldoende capaciteit om er groots mee aan de slag te gaan. We kijken daarom hoe we acties zo effectief en efficiënt mogelijk kunnen oppakken om versnelling te bereiken. We maken nu een begin. Vanaf 1 januari 2021 kunnen gemeenten, provincies en waterschappen in regionaal verband gebruikmaken van de Impulsregeling klimaatadaptatie. Het Rijk stelt geld beschikbaar om concrete adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren en om al geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptatiemaatregelen of om nieuwe adaptatiemaatregelen op te pakken. Kortom, een kans om een plus te zetten op onze inspanningen om Rivierenland klimaatadaptief te maken. Voor de werkregio Klimaat Actief Rivierenland is € 4.247.000 aan Impulsgelden beschikbaar voor de periode tot en met 2027. Wat zijn de vervolgstappen? De RAS & samenwerkingsagenda moet door alle betrokken gemeenteraden en het algemeen bestuur van waterschap Rivierenland worden vastgesteld.

Daarnaast worden beide documenten ook aan de betrokken stakeholders voorgelegd. Na de zomer willen we een brede regionale bijeenkomst organiseren ter bekrachtiging van de regionale samenwerking en als aftrap voor het vervolg. De stuurgroep SNR zal als opdrachtgever van het proces (minimaal) 4 maal per jaar overleggen over de voortgang, de bijsturing en de actualisatie van de Samenwerkingsagenda en daarnaast over de aanvraag van de impulsgelden. De betrokken stakeholders zijn vertegenwoordigd via een adviesgroep die (minimaal) 1 maal per jaar overlegt voert met de stuurgroep. Medio 2020 (14 juli) stuurden wij u reeds het eindconcept van de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!” waarin wij u de gelegenheid boden hierop te reageren. Nu leggen wij u de RAS met de Samenwerkingsagenda ter vaststelling voor. In onze gemeente hebben wij u op 28 januari via een beeldvormende bijeenkomst over de RAS geïnformeerd. Het streven is in mei / begin juni een digitale regionale sessie te houden over de RAS en Samenwerkingsagenda voor alle gemeenteraden aanvullend op de lokale bijeenkomsten die hierover in gemeenteraden zijn georganiseerd. Lokale Adaptatie Plan Naast het regionale spoor (RAS) werken we ook aan het lokale spoor, de Lokale Adaptatie Strategie (LAS), in onze gemeente het Lokale Adaptatie Plan (LAP) Zaltbommel.

Daarin geven we op lokaal niveau voor Zaltbommel vorm en inhoud aan de klimaatadaptatie opgave. Hierbij sluiten we aan bij de speerpunten zoals deze in het Regionale Adaptatie Strategie en Samenwerkingsagenda benoemd. Veel van deze opgaven moeten immers uiteindelijk landen en verankerd worden in lokaal beleid en werkprocessen. Deze leggen wij in een separaat raadvoorstel aan u voor. Participatie In het kader van de regionale risicodialogen zijn verschillende stakeholders betrokken. Voor het opstellen van de Samenwerkingsagenda, maar ook voor de uitvoering hiervan, zijn deze stakeholders ook geraadpleegd en samenwerkingspartner (trede 3 adviseren /4 samenwerken). Voor onze inwoners gaan we aan bewustwording werken via een communicatiecampagne die het komende jaar (regionaal) verder wordt uitgewerkt (trede 1). Onze inwoners en lokale stakeholders gaan in het lokale traject meer betrokken worden. Argumenten

1.1. We moeten ons aanpassen aan het klimaat. Ook in de regio Rivierenland hebben we steeds vaker te maken met de effecten van klimaatverandering. Op basis van de uitgevoerde regionale stresstesten in de regionale klimaateffectatlas (Werkregio Klimaatactief Rivierenland) en de risicodialogen is de constatering dat 3

Rivierenland gevoelig tot zeer gevoelig is voor wateroverlast, droogte, hitte en overstroming. Dit vraagt dat wij (overheden, stakeholders, inwoners en ondernemers) ons aanpassen, met het oog op een vitale en toekomstbestendige regio met een fijn leef- en werkklimaat. De RAS beschrijft niet alleen de effecten waar wij als regio mee worden geconfronteerd, maar ook de strategische koers voor regio Rivierenland betreffende klimaatadaptatie, waarbij ambities en strategielijnen zijn omschreven om te komen tot een klimaatbestendig Rivierenland in 2050. De strategie richt zich op de opgaven die binnen onze eigen invloedssfeer liggen en waar we iets aan kunnen doen in termen van voorkomen of reguleren. Dit hebben we gedaan voor een viertal regionale gebiedspijlers: leefbare kernen, duurzame logistiek en bedrijvigheid, vitale en toekomstbestendige land- en tuinbouw, en robuust en aantrekkelijk rivierenlandschap. En volgens een viertal strategielijnen: het vergroten van bewustwording en kennis; een andere manier van denken en samenwerken; aanpakken van de meest urgente opgaven; en verbinden van diverse schaalniveaus. Hieruit hebben we vervolgens in een Samenwerkingsagenda negen speerpunten geselecteerd waarmee we in de regio voor de periode 2021-2023 aan de slag gaan om beter bestand te zijn tegen de negatieve effecten van klimaatverandering.

1.2. De regionale aanpak zorgt ervoor dat we klimaatadaptatie lokaal sneller implementeren. Klimaatverandering houdt geen rekening met gemeentegrenzen. Gelet op de schaal waarop de effecten merkbaar zijn, is het logisch om klimaatadaptatie vanuit een regionale aanpak aan te vliegen. Bij de uitvoering en bijsturing van de Samenwerkingsagenda 2021-2023 ligt de nadruk op het op regionaal niveau oppakken van een aantal onderwerpen, de speerpunten, om op die onderwerpen door organisaties binnen de hele regio versnelling en verdieping te kunnen bereiken. Voordelen van deze regionale aanpak hebben te maken met efficiëntie (tijd en financiën), een sterke(re) onderhandelingspositie, inspiratie en het delen van kennis en de goede voorbeelden (kwaliteit). Uiteraard kennen deze op onderdelen ook een lokale uitwerking. We pakken regionaal op waar het kan en waar het efficiënt is en zorgen voor verbindingen met de lokale aanpakken. Met deze regionale aanpak versterken we de maatregelen van de individuele overheden en stakeholders. Via het lokale spoor geven wij deze regionale strategie verder vorm en inhoud via de Lokale Adaptatie Strategieën met een uitvoerings- en investeringsagenda.

1.3. Klimaatbewustzijn moet een vanzelfsprekend onderdeel worden van al ons beleid en handelen. Op korte termijn richten wij ons op bewustwording en het vergroten van de urgentie tot klimaatadaptatie. Dit moet er toe leiden dat we klimaatadaptatie verankeren in ons beleid en ons concrete handelen. We vraagt om een andere manier van denken en samenwerken. Samen naar beste weten beslissingen durven nemen, op basis van beperkte kennis en in de wetenschap dat de toekomst onvoorspelbaar is. We richten ons daarbij op de korte termijn eerst op de meest urgente opgaven en de makkelijke oplossingen (“laaghangend fruit”). We koppelen klimaatadaptatie aan kansen op meerdere andere terreinen. 2.1. Het opstellen van de RAS & Samenwerkingsagenda is een eerste stap. De uitwerking van de opgaven en maatregelen, bepaalt of wij er in slagen om ons aan te passen aan klimaatverandering. De volgende stap in het proces rondom deze RAS is de Samenwerkingsagenda. In deze agenda geven we aan wat wij in de regio in de komende 3 jaar (2021 – 2023) gaan doen als overheden en stakeholders. Daarmee versnellen we dat onze regio zich aanpast aan het veranderende klimaat. De Samenwerkingsagenda behandelt onder andere de aanleiding en landelijk kader, de stap van RAS naar Samenwerkingsagenda, de speerpunten en financiering en monitoring. De speerpunten waarin we samenwerken zijn: 1.

We hebben klimaatadaptatie als integraal onderdeel opgenomen in onze omgevingsvisies en omgevingsplannen. 2. We beschikken over hitteplannen en -protocollen die we actief uitdragen naar inwoners, zorginstellingen, bedrijven, en organisatoren van evenementen. 3. We willen klimaatadaptief handelen stimuleren bij inwoners en bedrijven in de regio (participatie). 4. We hebben groennormen en ontwerpprincipes geformuleerd voor het klimaatadaptief ontwikkelen van bebouwd en onbebouwd gebied. 5. We nemen klimaatadaptatie-doelen standaard mee in de prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties en contracten met ontwikkelaars. 4

6. Perspectieven en actiepunten voor klimaatbestendige inrichting van land- en tuinbouw voor de langere termijn. 7. Perspectieven voor klimaatbestendige inrichting van de natuur voor de langere termijn. 8. We hebben klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies in onze regio in beeld en geanalyseerd. 9. We hebben de betrokken stakeholders mee in onze ambitie en strategie om alle relevante vitale, kwetsbare functies voldoende te beschermen. 2.2 Overheden zorgen voor agendering en coördinatie van de RAS en Samenwerkingsagenda. Vanuit de werkregio Klimaat Actief Rivierenland (KAR) zorgen we als negen gemeenten, het Waterschap Rivierenland en de provincie Gelderland gezamenlijk voor agendering, afstemming en waar nodig regie van de RAS en Samenwerkingsagenda. Dit doen we in een stuurgroep met alle wethouders en bestuurders die klimaat óf water in de portefeuille hebben. De stuurgroep bepaalt jaarlijks de inzet en middelen voor de samenwerkingsagenda en bewaakt de regionale voortgang. Deze vormt het aanspreekpunt voor het Rijk. De stuurgroep wordt gevoed door de regionale netwerkgroep KAR, bestaande uit medewerkers van de betrokken overheden. Hierin zorgt het Waterschap samen met de gemeente West-Betuwe voor de ambtelijke coördinatie.

Jaarlijks wordt er een voortgangspresentatie, bijsturingsoverleg en indien wenselijk een geactualiseerde samenwerkingsagenda opgeleverd/georganiseerd. 2.3 We voeren de agenda samen met stakeholders uit. De overheden kunnen het niet alleen. Stakeholders zoals woningcorporaties, ontwikkelaars en bouwers, bedrijven, de land- en tuinbouwsector, natuur- en landschapsorganisaties, de GGD, onderwijs- en kennisinstellingen, drinkwaterbedrijven, hoveniers en de Veiligheidsregio zijn stuk voor stuk onmisbaar bij het werken aan klimaatadaptatie. Veel partijen zijn al actief op dit terrein en we gaan gezamenlijk verder met de uitvoering. Er wordt een adviesgroep gevormd bestaande uit de meest betrokken stakeholders. De adviesgroep is gekoppeld aan de stuurgroep en we organiseren minimaal één keer per jaar een brede regionale bijeenkomst. Kanttekeningen/risico’s

1.1. Eigenaarschap van klimaatadaptatie moet worden verbreed. De laatste jaren laten de perioden van extreme droogte en hitte zien dat klimaatadaptatie verder gaat dan omgaan met wateroverlast en overstromingen. Klimaatadaptatie gaat over het gebruik van het stedelijk en landelijk gebied in de breedste zin. Het heeft gevolgen voor nagenoeg alle beleidsterreinen (wonen, werken, natuur, milieu, sociaal domein). Dit betekent dan ook dat het eigenaarschap van klimaatadaptatie in de organisaties verbreed moet worden naar andere beleidsterreinen. Het is geen “klusje” wat door enkele medewerkers (er bij) gedaan kan worden. De opgave is groot, de impact nog lang niet te overzien en de huidige middelen bij de overheden en stakeholders zijn beperkt. Zo beperkt dat we noodgedwongen slechts een aantal speerpunten zullen oppakken en hierin afgebakende maar relevante stappen te kunnen zetten. Zodat we ondanks de beperkte hoeveelheid tijd en geld toch substantiële vooruitgang kunnen boeken.

2.1. Samenwerking moet worden geborgd. Deze RAS & Samenwerkingsagenda is ontstaan uit een intensieve samenwerking tussen partijen uit de regio, en ook voor de uitvoering is samenwerking een belangrijke voorwaarde. De kracht van veel oplossingsrichtingen zit juist in een gezamenlijke aanpak met alle betrokken stakeholders. Om met de beperkte middelen toch samen een zo groot mogelijke versnelling van de klimaatadaptatie aanpak in de regio te krijgen, zijn de taken zo veel mogelijk verdeeld. Zo kunnen per speerpunt een klein aantal organisaties met (ingehuurde) ondersteuning activiteiten organiseren en resultaten boeken waar alle partijen hun voordeel me kunnen doen. Per speerpunt is in een factsheet aangegeven welke organisaties zich de komende jaren zullen inzetten voor welke speerpunten en andere taken in het proces. Programma duurzaamheid

5

Dit voorstel draagt in zijn geheel bij aan de verschillende thema’s binnen het programma duurzaamheid. Het geeft invulling aan thema 3) ruimtelijke adaptatie en 4) prettige leefomgeving, maar zoekt ook de afstemming met het thema 1) energietransitie. Financiën (incl. BTW-effect) Voor de uitvoering van de Samenwerkingsagenda wordt uitgegaan van een gezamenlijk maximum jaarbudget van € 165.000 voor de jaren 2021, 2022 en 2023. Wat gelijk staat aan maximaal €15.000 per jaar per gemeente, het waterschap en de provincie. Jaarlijks wordt in de stuurgroep SNR de gedetailleerde begroting en de jaarrekening ter vaststelling voorgelegd. In 2021 kan dit budget worden betaald uit het Investeringsbudget Klimaatadaptatie. Voor de komende jaren komen we voor deze gevraagde bijdrage in de loop van het begrotingsproces 2022 met een aanvullend voorstel in combinatie met het Lokale Adaptatie Programma voor zover we dit niet uit de bestaande budgetten (o.a. WRP) of te ontvangen rijksmiddelen kunnen betalen. Vanaf 1 januari 2021 kunnen gemeenten, provincies en waterschappen in regionaal verband gebruikmaken van de Impulsregeling klimaatadaptatie. Het Rijk stelt geld beschikbaar om concrete adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren en om al geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptatiemaatregelen of om nieuwe adaptatiemaatregelen op te pakken.

Kortom, een kans om een plus te zetten op onze inspanningen om Rivierenland klimaatadaptief te maken. Voor de werkregio Klimaat Actief Rivierenland is € 4.247.000 aan Impulsgelden beschikbaar voor de periode tot en met 2027. Bedrijfsvoering Het voorstel heeft geen directe personele gevolgen. De opgave van klimaatadaptatie vraagt wel om een verbreding van eigenaarschap en betrokkenheid binnen de organisatie. Wij gaan uit van een beperkte ureninzet vanuit de betrokken overheden. De genoemde ureninzet is een minimum om de genoemde doelen te halen. Wij zetten waar mogelijk in op efficiëntie door afstemming en samenwerking met andere (regionale) processen. Naast de inzet van eigen uren zetten wij in op inhuur/organisatie van procesondersteuning en de inhuur van deskundigen. Uitvoering Planning De RAS en Samenwerkingsagenda ligt nu aan de verschillende overheden ter besluitvorming voor om deze voor de zomer vast te laten stellen. Handhaving n.v.t. Communicatie Het streven is in mei / begin juni een digitale regionale sessie te houden over de RAS en Samenwerkingsagenda voor alle gemeenteraden aanvullend op eventuele lokale bijeenkomsten die hierover in gemeenteraden zijn georganiseerd. In onze gemeente hebben wij de raad op 28 januari nog over de RAS geïnformeerd.

Via een regionale nieuwsbrief en lokale communicatiekanalen informeren wij de raadsleden periodiek over de RAS & Samenwerkingsagenda. Via het regionale communicatiespoor zullen ook persberichten worden opgesteld om onze inwoners hierover te informeren. Evaluatie / controle Het is onmogelijk om in 2020 een blauwdruk te maken voor de aanpak en uitvoering van klimaatadaptatie tot 2050. Inzichten en omstandigheden veranderen met de tijd. Daarnaast moeten we vanwege de financiële middelen ook prioriteiten stellen in de te nemen maatregelen en volgorde van de maatregelen. We werken in dit proces daarom met de Plan-Do-Check-Act (PDCA) verbetermethode om continue werk, prestaties en de organisatie te verbeteren en op een hoger plan te brengen. De PDCA-cyclus draagt bij aan het structureel oplossen van problematiek:  Plan: plannen van activiteiten en stellen van doelen (wie, wat waar, wanneer, waarom en hoe). Jaarlijks actualiseren we de samenwerkingsagenda door actualisatie van de factsheets die bij de 6







speerpunten behoren, zodat we weer met elkaar scherp hebben wat we gaan doen en hoe we dit organiseren. Do: uitvoeren van de geplande activiteiten (actiepunten voor verbetermogelijkheden toepassen). We gaan met de speerpunten aan de slag zoals beschreven in de factsheets die bij de samenwerkingsagenda horen. Check: nagaan in hoeverre de afgesproken doelen zijn gerealiseerd (uitkomsten evalueren). Jaarlijks evalueren we de voortgang van de speerpunten door het opstellen van een voortgangspresentatie die gedeeld wordt met alle betrokkenen Act: analyse van afwijkingen en aanpassen van het proces (standaardiseren, integreren en bijsturen). Middels één of meerdere regionale bijeenkomsten analyseren we de voortgang en bespreken we gewenste aanpassingen in de komende jaren om de geformuleerde doelen te kunnen halen.

Elk jaar doorlopen we bovenstaande stappen en stellen we zo nodig de samenwerkingsagenda bij. Nota van wijzigingen Nvt. Bijlagen

-

Bijlage 1: Regionale Adaptatie Strategie “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!” Bijlage 2: Samenwerkingsagenda Regionale Adaptatie Strategie “Rivierengebied Klimaatbestendig, samen aan de slag!”

7