Vst Lokaal Adaptie Programma

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Lokaal Adaptatie Programma

Kern van het raadsvoorstel Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en het bijbehorende ‘Bestuursakkoord Klimaatadaptatie’ werken alle gemeenten in Nederland aan het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van de gemeente. Ook gemeente Zaltbommel gaat klimaatadaptatie inbedden in het beleid. Hiervoor hebben we een Lokaal Adaptatieprogramma opgesteld dat sturing geeft aan het inbedden van de benodigde activiteiten binnen de organisatie. Op 28 januari 2021 is uw raad ingelicht over de gevolgen van klimaatverandering en is een beeld geschetst van de aanpak bij andere gemeenten. In deze bijeenkomst heeft de raad aangegeven betrokken te willen worden bij het opstellen van een lokaal adaptatieprogramma alvorens deze ter vaststelling voor te leggen. Op 27 mei 2021 hebben wij u geconsulteerd over de eerste conceptversie van het Lokaal Adaptatieprogramma. In dit Lokale Adaptatieprogramma 2022-2026 zijn de opmerkingen die u hierin heeft gemaakt verwerkt en doen we een voorstel voor de financiële dekking voor de uitvoering van het programma.

Gerelateerde raadsstukken  Opiniërend raadsnota Lokale Adaptatieprogramma (LAP) voor 27 mei 2021 (176873).  Raadsvoorstel Regionale Adaptatie Strategie (RAS) en Samenwerkingsagenda voor 10 juni 2021 (168161).  Beeldvormende raadsbijeenkomst op 28 januari 2021.  Informatienota raad Regionale Adaptatie Strategie (RAS) Rivierenland 14 juli 2020 (verseon 513734).  Informatienota raad Regionale Adaptatie Strategie (RAS) en Startnotitie Klimaat Adaptatief Rivierenland (KAR) 18 januari 2020 (verseon 483728).  Informatienota raad Overeenkomst Samenwerkende Netwerken Rivierenland (SNR) 18 december 2018 (verseon 412671).

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Lokale Adaptatie Programma

Zaaknummer

: 209047

Datum collegevergadering

: 31 augustus 2021

Datum raadsbesluit

: 30 september 2021

Datum raadsvergadering

: 30 september 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder Van Leeuwen

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM, Martine M.C. Kriesch

Voorstel 1. Het Lokale Adaptatieprogramma (LAP) Zaltbommel 2022-2026 vast te stellen. Inleiding Het klimaat verandert snel. We krijgen steeds vaker te maken met extreme droogte, extreme hitte en extreme neerslag. Dit heeft impact op onze leefomgeving. Zo kan extreme hitte leiden tot gezondheidsproblemen, kunnen heftige buien voor grote (financiële) schades voor bewoners zorgen, en heeft langere droogte consequenties voor onze landbouw en natuur. Dit vraagt om aanpassing van onze leefomgeving aan het klimaat van de toekomst. Dat noemen we klimaatadaptatie. Ondertussen werken we vanuit ons programma Duurzaamheid ook aan klimaatmitigatie met maatregelen aan de bron om de klimaatverandering verder af te remmen. Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en het bijbehorende ‘Bestuursakkoord Klimaatadaptatie’, dat ook door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) ondertekend is, werken alle gemeenten in Nederland aan het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van de gemeente. Wij werken hiervoor binnen de werkregio Klimaat Actief Rivierenland (KAR) samen met onze buurgemeenten en Waterschap Rivierenland aan een klimaatbestendige regio. Hiervoor hebben we een regionale adaptatiestrategie (RAS) en samenwerkingsagenda opgesteld waarbinnen we ambities en speerpunten hebben geformuleerd.

In dit Lokaal Adaptatieprogramma (LAP) hebben we deze ambities en speerpunten verder uitgewerkt specifiek voor onze gemeente. Hiermee geven we sturing aan en inbedding van klimaatadaptatie in het doen en denken van onze organisatie. Hiervoor hebben we al geld gereserveerd in de Perspectiefnota 2022. Participatie Bij de totstandkoming van het concept LAP is via een enquête een digitale raadpleging (trede 2) onder de inwoners van gemeente Zaltbommel uitgevoerd. Vanwege corona zijn de fysieke dialoogavonden niet doorgegaan. Deze hebben we nu als maatregel opgenomen in het Lokale Adaptatie programma voor 2022-2026 Concreet gaan wij dus per dorp een avond beleggen om gevolgen van klimaatverandering te bespreken. De dorps- en wijkraden zijn tegelijk met de raad gevraagd inbreng te leveren op het LAP en de resultaten uit stresstesten (trede 3). In het LAP worden tevens voorstellen gedaan om actief bewonersparticipatie te stimuleren om vergroening en waterrobuustheid te versterken. We gaan als gemeente meer over deze thema’s communiceren en inwoners motiveren hiermee aan de slag te gaan, onder andere via projecten zoals Operatie Steenbreek, het NK Tegelwippen en de afkoppelprojecten. Argumenten 1.1 Met het vaststellen van een lokaal klimaatadaptatieprogramma voldoen we aan de wettelijke verplichtingen vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DRPA).

In het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DRPA) hebben Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten de volgende ambitie afgesproken: Nederland is in 2050 zo goed mogelijk 2

klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Met als tussenstap in 2020 dat klimaatbestendig en waterrobuust inrichten een onderdeel is van het beleid en handelen van overheden. 1.2. Een lokaal klimaatadaptatieprogramma in lijn met regionale ambities is noodzakelijk voor een doelmatige inbedding van klimaatadaptatie in het gemeentelijk denken en handelen Wij hechten aan een programmatische aanpak en inbedding van klimaatadaptatie in het gemeentelijke denken en handelen. Dit is een opgave in brede omvang, van preventie en gezondheid tot realisatie van een waterrobuuste en klimaatbestendige leefomgeving. Het raakt de samenleving en vraagt om een adaptieve instelling van de organisatie. 1.3 De voorgestelde beleidslijnen waarin vergroening en waterrobuustheid worden gestimuleerd en gereguleerd zijn noodzakelijk voor een klimaatbestendige omgeving. Vanuit de stresstesten blijkt dat op een aantal locaties ingrijpen noodzakelijk is om een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving te creëren voor nu en de toekomst. Dat wordt met voorstellen tot vergroening op openbaar en particulier terrein in beweging gezet. Enerzijds proberen we te voorkomen dat terrein verhard wordt, bijvoorbeeld door maximaal 50% verharding toe te staan, of inpassen bestaand groen bij nieuwe ontwikkelingen. Anderzijds zetten we in op het verminderen van bestaand verhard oppervlak.

1.4 Met het vaststellen van het lokaal Adaptatieprogramma voorkomen we kosten in de toekomst. Klimaatadaptatie loont: door nu te investeren in adaptatiemaatregelen worden kosten voor herstel van schade in de toekomst voorkomen. In sommige gevallen hoeft het niet eens meer te kosten: door slim te combineren met andere investeringen (meekoppelen) kan meer worden gedaan met hetzelfde geld. Kanttekeningen/risico’s 1.1 Geen beleid formuleren op het thema klimaatadaptatie U kunt kiezen geen beleid te voeren op klimaatadaptatie. Naast dat een aantal ambities zijn overgenomen uit het bestuursakkoord 2018-2022 is dat een risicovol besluit. Toenemende hittestress bij hittegolven heeft negatieve gevolgen voor de volksgezondheid en schades door wateroverlast worden vaker verwacht. Financiële schades komen meer direct naar gemeentes als niet geanticipeerd wordt op het veranderend klimaat in het gemeentelijk beleid. Dit is een groot risico. 1.2 Het LAP is alleen uitgewerkt voor Zaltbommel en niet voor de Bommelerwaard In de aanloopfase was de ambitie om het Lokale adaptatieprogramma gezamenlijk met de gemeente Maasdriel voor de Bommelerwaard op te stellen. De tempo’s en budgetten lagen echter te ver uiteen voor een effectieve samenwerking. Om het proces in onze eigen gemeente niet verder te vertragen, is daarom gekozen om de LAP vooralsnog alleen voor Zaltbommel op te stellen.

Waar mogelijk zullen we de samenwerking met Maasdriel blijven opzoeken, zoals we dat nu ook al doen in ons Water en Rioleringsplan. 1.2 Beleidslijnen LAP (klimaatadaptatie) dienen ook in de Omgevingsvisie te worden verankerd. Klimaatadapatie is geen losstaande ontwikkeling, maar hangt samen met andere opgaven gericht op het versterken van de leefbaarheid, veiligheid, gezondheid, economie, de land- en tuinbouw, natuur en landschap, stedelijke ontwikkeling, toerisme en recreatie en de energietransitie. Klimaatadaptatie is bij uitstek een thema wat om een integrale afstemming vraagt. Het is daarom ook van belang dat het thema klimaatadaptatie in de Omgevingsvisie verweven wordt en daarbij ook onderdeel uitmaakt van de integrale afweging van belangen. Enkele beleidslijnen die nu in de LAP worden voorgesteld dienen ook in de omgevingsvisie te worden verankerd en zijn hiertoe ook ingebracht. 1.3 Botsingen met bestaand beleid Klimaatadaptatie is deels een nieuw thema. Dat betekent dat ook met een nieuwe bril naar bestaande opgaven wordt gekeken. Soms conflicteert dit met de huidige gang van zaken. Bijvoorbeeld het plaatsen van zonnepanelen kan conflicteren met het plaatsen van extra bomen ten behoeve van hittestress (beschaduwing). Hierin moet telkens opnieuw de afweging worden 3

gemaakt, maar laten we nu klimaatadaptatie zwaarder wegen. Hiertoe is een hoofdstuk botsingen opgenomen in het concept LAP. Daarin worden tevens handvatten gegeven met deze botsingen om te gaan. 1.4 Er is geen nog geen volledige dekking voor de periode na 2022. In de Perspectiefnota is er vanuit gegaan dat er vanuit duurzaamheid vanaf 2023 extra middelen vanuit het rijk beschikbaar komen waarmee deze maatregelen en benodigde extra capaciteit gefinancierd kunnen worden. Wanneer deze niet beschikbaar komen, zijn de ambities en voorgestelde maatregelen in deze LAP in deze vorm niet uitvoerbaar. Programma duurzaamheid Het LAP past in de fundamenten van het programma duurzaamheid. Eén van de ambities van het DPRA is het meekoppelen van kansen voor energietransitie, biodiversiteit en de circulaire economie. Zo kan bij het plaatsten van zonnepanelen op daken ook gelijk gekeken worden naar het plaatsen van een groendak of andersom. En bij het realiseren van zonneweiden kan gekeken worden naar de mogelijkheid van het realiseren van waterberging. En het realiseren van extra groen biedt ook weer kansen om biodiversiteit mee te nemen. Het DPRA geeft bewust een podium om duurzaamheid in de hele breedte mee te laten koppelen in projecten. Financiën (incl. BTW-effect) Veel ambities kunnen we uit het Water- en Rioleringsprogramma Bommelerwaard dekken die tegelijk met deze LAP wordt opgesteld.

Voor de ambities omtrent groen en hittestress moeten andere middelen worden gevonden omdat dit geen zorgplicht betreft die vanuit de doelbelasting rioolheffing gefinancierd kan worden. Via de Perspectiefnota zijn hiervoor vanaf 2022 middelen gereserveerd vanaf 2022 voor met name de jaarlijkse structurele kosten voor klimaatmaatregelen (afkoppelsubsidie en vergroeningsfonds) en 0,5 fte ambtelijke capaciteit. Vanaf 2023 is het bedrag verlaagd omdat er Rijksgelden verwacht worden voor deze taken vanuit duurzaamheid (de zogenaamde IBP gelden). Als dat niet het geval is kunnen we zonder aanvullende eigen middelen dit plan niet realiseren en zullen we deze alsnog beschikbaar moeten stellen. Daarnaast zijn er ook andere rijksmiddelen (DRPA) en regionale middelen (Regio Deal) beschikbaar die we aanvullend kunnen inzetten. Deze zijn echter alleen inzetbaar voor projectkosten en de DPRA gelden alleen voor wateroverlast maatregelen en niet voor de structurele jaarlijkse kosten zoals aanvullende capaciteit of het vergroeningsfonds en afkoppelsubsidie. Hieronder is de opbouw van de projectkosten en jaarlijkse kosten aangegeven, evenals de dekking voor de komende 4 jaar. Voor een uitgebreider financieel overzicht en planning verwijzen we naar de LAP.

Totaal

WRP

klimaat

Projectkosten

€ 652.500,00 €

Bijdrage DRPA

€

-277.997,00

Totaal investering

€

€ 127.003,00 €

-110.000,00 87.500,00

Jaarlijkse kosten Kosten RAS 0,5 FTE Vergroeningsfonds Afkoppelsubsidie Totaal jaarlijks

€ 15.000,00 € € 40.000,00 € 60.000,00 € 40.000,00 € € 155.000,00 €

11.250,00 € € € 30.000,00 € 41.250,00 €

3.750,00 40.000,00 60.000,00 10.000,00 113.750,00

Bijdrage Regio Deal

Dekking jaarlijkse kosten (x € 1.000)

Lokaal Adaptatie Programma (LAP) Verwachte Rijksmiddelen (*) Dekking WRP

2022 155 0 -40 4

2023 155 -105 -40

405.000,00 €

2024 155 -105 -40

197.500,00

2025 155 -105 -40

Totaal (volgens perspectiefnota)

115

10

10

10

Bedrijfsvoering Om ambities te realiseren organiseren we extra capaciteit in de organisatie. Binnen de werkregio Klimaat Actief Rivierenland (KAR) werken we samen met onze buurgemeenten en waterschap vanuit onze Regionale Adaptatie Strategie (RAS) en Samenwerkingsagenda aan beleid dat lokaal kan worden ingebed. Zo hoeven we niet allemaal zelf het wiel opnieuw uit te vinden. Uitvoering Planning Het LAP en het regionale RAS traject zijn een lopend proces waar we nu al werken aan de uitvoering. Wanneer de middelen per 2022 beschikbaar zijn voor extra capaciteit kunnen we een versnelling en versterking van inzet op dit thema bewerkstelligen en komen er ook middelen beschikbaar voor onze bewoners om hun omgeving klimaatbestendiger te maken via de afkoppelsubsidie. Handhaving Met de verdere uitwerking van de beleidsregels, zoals max. 50% verharding, of inpassen groen bij bestaande ontwikkelingen in de op te stellen Handreiking klimaatadaptatie, besteden we ook aandacht aan de handhaafbaarheid hiervan. Communicatie In het LAP zijn communicatievoorstellen opgenomen. Ook via het regionale traject van de RAS komt er een stevigere inzet op communicatie aangezien bewustwording een belangrijk speerpunt en prioriteit is. Evaluatie / controle Het DPRA voorziet in een 6 jaarlijkse cyclus waarin evaluatie van de aanpak wordt voorzien. Dat geldt ook voor onze LAP.

Door middel van herhaling van stresstesten op de nieuwe situatie wordt het effect van gevoerd beleid inzichtelijk gemaakt ten opzichte van de situatie nu. Nota van wijzigingen

Bijlagen 1. Lokaal Adaptatieprogramma gemeente Zaltbommel 2022-2026. 2. Raadbesluit Lokaal Adaptatieprogramma Zaltbommel

5