Vst Integraal Huisvestingsplan 2022-2037

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Integraal Huisvestingsplan 2022-2037

Kern van het raadsvoorstel In dit raadsvoorstel wordt het Integraal Huisvestingsplan onderwijs 2022-2037 (IHP) ter vaststelling voorgelegd. Eens per 4 jaar wordt het IHP geactualiseerd aan de hand van leerlingenprognoses, woningbouw, beleidsontwikkelingen, functionaliteit en bouwkundige staat van de schoolgebouwen. Op basis van deze gegevens geven wij een perspectief op de investeringen in de onderwijshuisvesting binnen onze gemeente voor de komende 15 jaren. De financiële consequenties van de investeringen in de periode van 2023-2026 nemen we mee in de Perspectiefnota 2023.

Gerelateerde raadsstukken informatienota Memo Integraal Huisvestingsplan onderwijs dec 2021.

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Integraal Huisvestingsplan 2022-2037

Zaaknummer

: 279950

Datum collegevergadering

: 12 april 2022

Datum raadsbesluit

: 16 juni 2022

Datum raadsvergadering

: 16 juni 2022

Portefeuillehouder

: Wethouder Bragt

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Samenleving ZBM, Jessica JM van Leeuwen

Voorstel 1. In te stemmen met het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2037. 2. De financiële consequenties mee te nemen in de Perspectiefnota 2023 voor de meerjarenbegroting 2023-2026. Inleiding Eens per 4 jaar wordt het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) geactualiseerd. De werkwijze en het proces is aan de raad toegelicht in de Carrousel van 24 juni 2021. De oorspronkelijke planning voorzag in het voorleggen van een geactualiseerd IHP eind 2021. Gezien de complexe vraagstukken vanuit onderwijshuisvesting, gecombineerd met de verschillende prioriteiten binnen het onderwijs rondom de coronacrisis, was het niet haalbaar om in 2021 een gedragen plan aan de raad voor te leggen. Wij hebben de raad middels een informatienota in december 2021 hierover geïnformeerd. Het voorliggende IHP is opgesteld in nauwe samenwerking met de schoolbesturen van het primair- en voortgezet onderwijs die actief zijn binnen het gemeentegebied van Zaltbommel en Maasdriel en vertegenwoordigers van de gemeente en kinderopvang. ICSadviseurs heeft het proces begeleid. Op 21 februari 2022 heeft bestuurlijke afstemming met de schoolbesturen en kinderopvang plaatsgevonden en kan vermeld worden dat het voorliggende plan gedragen wordt door alle partijen. Het IHP is een planningsdocument voor de komende 15 jaren.

Ondanks dat het vaststellen van dit IHP geen direct financiële gevolgen heeft, heeft het wel gevolgen voor het meerjarenperspectief. De gevolgen voor de eerste 4 jaren worden daarom meegenomen in de Perspectiefnota 2023. Het toekomstbestendig maken van onze schoolgebouwen is kostbaar. Op basis van de scenario’s, zoals deze in het rapport staan beschreven, bedraagt de investering voor de periode 2022-2037 ruim 44 miljoen (op basis van het indicatieve bedrag 2021 en exclusief indexeringen). Dit geldt alleen voor het primair onderwijs. Het voortgezet onderwijs maakt geen onderdeel uit van dit IHP, omdat hier sprake is van doordecentralisatie. Indien renovatie een officiële voorziening wordt, dan heeft dit tot gevolg dat ook het voortgezet onderwijs een aanvraag kan indienen voor renovatie. De belangrijkste redenen voor de verhoogde financiële impact van dit IHP zijn: - De druk op vervangings- en renovatie investeringen is groot (13 van de 16 basisscholen zijn ouder dan 40 jaar); - Aanpassing Bouwbesluit per 1 januari 2021, waardoor alle nieuwe schoolgebouwen (en uitbreidingen) moeten voldoen aan BENG (Bijna Energieneutraal Gebouw); 2

-

-

In dit IHP geven we het advies om nog een stapje verder te gaan en te bouwen volgens ENG (Energie Neutraal), verplicht vanaf 2030; Door onderwijskundige vernieuwingen zijn er veranderingen in de bouwkundige indeling nodig, waardoor de kosten oplopen; Het binnenklimaat voldoet bij veel scholen niet aan de huidige eisen (denk aan de coronaproblematiek), het ventilatiesysteem aanpassen is een grote investering; Duurzaamheidsmaatregelen, ook nodig bij bestaande gebouwen; De marktprijzen voor de bouw zijn enorm gestegen; Renovatie wordt naast vervangende nieuwbouw een voorziening die schoolbesturen bij de gemeente kunnen gaan aanvragen (wetswijziging 2023);

Deze eisen worden meegenomen in alle nieuwbouw- en renovatie investeringen van scholen zoals opgenomen in dit IHP. Voor verdere informatie verwijzen wij u naar de bijgesloten rapportage en het financieel overzicht, waarin u alle investeringen met prioritering kunt terug vinden.

Participatie Trede 4: samenwerken/coproductie Het opstellen van het IHP gebeurt in nauwe samenwerking met betrokken schoolbesturen en een vertegenwoordiging van de kinderopvang.

Argumenten 1.1 Het IHP actualiseren we iedere vier jaar, waarmee we toekomstige ontwikkelingen en investeringen op het gebied van onderwijshuisvesting inzichtelijk maken. Met het IHP geven we een perspectief op voor de te verwachten investeringen in de komende 15 jaren. Hierdoor kunnen we financieel maatregelen nemen om deze investeringen te bekostigen. Aangescherpte duurzaamheidseisen (denk aan ventilatie en ‘van het gas af’), lokaal beleid en het wetswijzigingsvoorstel van de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) maakten het noodzakelijk om het meerjarenperspectief voor alle schoolgebouwen aan te passen en hierover nieuwe afspraken te maken. In onze gemeente zijn 16 basisschoolgebouwen, waarvan er 13 ouder zijn dan 40 jaar. In de komende planperiode wordt voor 12 gebouwen een investering verwacht. Eén gebouw (Zuilichem) is recentelijk gerenoveerd. 1.2 Het plan heeft draagvlak bij het onderwijs en de kinderopvang in onze gemeente. Het IHP is in nauwe samenwerking met het onderwijsveld en de kinderopvang in onze gemeente tot stand gekomen. Op 21 februari jl. is het IHP besproken op het op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) met de schoolbesturen en een vertegenwoordiging van de kinderopvang. Schoolbesturen en kinderopvang hebben hun goedkeuring uitgesproken, waardoor er draagkracht is voor het toekomstige beleid voor onderwijshuisvesting.

1.3 Duurzame scholen zijn nodig voor goed onderwijs én om de doelstellingen van het klimaatakkoord te halen. De CO2-uitstoot dient in 2030 gedaald te zijn met 49% t.o.v. 1990. In 2050 dient 95% CO2-reductie behaald te zijn en de schoolgebouwen dienen aardgasvrij te zijn. Om deze doelstellingen te realiseren gaan we in dit IHP bij nieuwbouw uit van ENG (Energie Neutrale) gebouwen, duurzaamheidsmaatregelen worden op natuurlijke momenten meegenomen en renovatie is een alternatief voor nieuwbouw. ENG gebouwen In dit IHP gaan we ervan uit dat we nieuwe gebouwen ENG (Energie Neutraal) gaan bouwen, we gaan hiermee een stapje verder dan het huidige Bouwbesluit 2021, waarin 3

BENG (Bijna Energie Neutraal) vereist is. De reden hiervoor is dat met een ‘minimale’ investering een grote kwaliteitsslag richting de toekomst kan worden gemaakt door het gebouw gebonden energieverbruik te minimaliseren tot nul. Deze insteek is verantwoord omdat anders nieuwe gebouwen voor 2030 alweer aangepast moeten worden om aan de toekomstige eisen te gaan voldoen. De gemeente is vanuit wet- en regelgeving verantwoordelijk voor de bekostiging van BENG en overige voorschriften inzake verplichte energiemaatregelen zoals aardgasloos bouwen bij nieuwbouw. De schoolbesturen dragen bij in de realisatie van voorzieningen via een bijdrage (o.a. de stap van BENG naar ENG). Deze bijdrage moet per situatie worden bekeken in een businesscase. De bijdrage bestaat uit exploitatiegerichte investeringen met een redelijke terugverdientijd van vijftien jaar en die passen binnen het Onderwijsaccountantsprotocol. Duurzaamheid Duurzame scholen zijn nodig voor goed onderwijs. Het schoolgebouw dient een gezonde leer- en werkomgeving te zijn, ofwel het binnenklimaat moet goed zijn. Het binnenklimaat is bij veel scholen echter niet toereikend. Indien in een bestaand gebouw een investering in het binnenklimaat aan de orde is, dan is het in eerste instantie aan het schoolbestuur (al dan niet samen met de opvang) om te verkennen of ze de investering kan plegen.

Zowel gemeente als schoolbestuur heeft (tot op heden) geen extra middelen gekregen om o.a. de ventilatieproblematiek goed aan te kunnen pakken. Een investering in verduurzaming of het binnenklimaat van schoolgebouwen nemen we mee op natuurlijke momenten (uitbreiding, nieuwbouw en renovatie). Uiteraard anticiperen we op nieuwe subsidiemogelijkheden als hierdoor verduurzaming eerder mogelijk wordt. Renovatie Renovatie wordt bij wetswijziging in 2023 een voorziening die door schoolbesturen aangevraagd kan worden . In dit IHP houden we daar vooruitlopen rekening mee. We hanteren hierbij de norm dat de gemeentelijke bijdrage voor renovatie maximaal 70% is van de stichtingskosten voor nieuwbouw per bruto vierkante meter. Bij nieuwbouw wordt uitgegaan van een levensduur van 40 jaar. Bij renovatie wordt uitgegaan van ingrepen die de levensduur met tenminste 25 jaar verlengen. 2.1 Het IHP heeft financiële gevolgen voor het meerjarig perspectief. Het IHP is een planningsdocument. Aan de hand van de geplande investeringsbedragen is een doorrekening van de kapitaallasten voor de periode 2022-2037 gemaakt. Ondanks dat het vaststellen van dit IHP geen directe financiële gevolgen heeft, heeft het wel gevolgen voor het meerjarenperspectief. De gevolgen voor de eerste 4 jaren worden daarom meegenomen in de Perspectiefnota 2023.

U dient zich bewust te zijn van de financiële consequenties over de gehele planperiode. Bij concrete voorstellen voor uitbreiding, vervanging en/of renovatie komt een separaat voorstel, waarin de daadwerkelijke kapitaallasten voor de betreffende investering doorberekend worden. Kanttekeningen/risico’s 1.1 Schoolbesturen mogen niet investeren in ‘stenen’. Het is een schoolbestuur momenteel niet toegestaan onderwijsmiddelen te investeren in schoolgebouwen voor het primair onderwijs. Bij de wetswijziging in 2023 wordt dit zogenaamde investeringsverbod voor primair onderwijs opgeheven. Een schoolbestuur mag nu al bijdragen in exploitatiegerichte investeringen met een redelijke terugverdientijd (15 jaar) en die passen binnen het Onderwijsaccountantsprotocol. Mocht een schoolbestuur de kosten tussen een ENG en BENG gebouw niet kunnen betalen dan zal een gemeente meer moeten investeren. In dit IHP is de bijdrage van de schoolbesturen nog buiten 4

beschouwing gelaten (nader onderzoek per casus zal uit moeten wijzen wat een schoolbestuur kan bijdragen). 1.2 De bijdrage die gemeenten en schoolbesturen vanuit het Rijk ontvangen is tot op heden niet verhoogd om aan de aangescherpte eisen van duurzaamheid en nieuwe taken te kunnen voldoen. De budgetten die in het gemeentefonds ontvangen worden voor onderwijshuisvesting zijn niet toereikend voor de investeringen die nodig zijn voor de doelstellingen uit het IHP. Er is op dit moment nog geen zicht op een bijstelling van deze middelen. Per project krijgt u als raad de gelegenheid een integrale afweging te maken. Hierbij zullen t.z.t. scenario’s met financiële consequenties verder uitgewerkt worden. Het IHP geeft een beeld van alle voorzieningen die wij gezien de ontwikkelingen nodig achten. Zo is het goedkoper om bij nieuwbouw de stap van BENG naar ENG gelijk mee te nemen, dan wanneer een bestaand gebouw alsnog aangepast moet worden naar ENG (ca € 150 tot € 250 per m² extra). De wetswijziging waarbij renovatie een voorziening in de onderwijshuisvesting wordt, staat geagendeerd voor besluitvorming in 2023. Als we dit nu niet meenemen dan lopen we in ons meerjarig perspectief achter de feiten aan.

De extra kapitaallasten voor het verschil tussen BENG en ENG bouwen - waarvoor schoolbesturen gevraagd wordt een bijdrage te doen - is berekend op ca € 15.000 in 2025 oplopend naar ca € 120.000 in 2037. Als laatste noemen we de voorbeeldrol die de overheid vervult in de energietransitie om toch het IHP vast te stellen. Door scholen zo duurzaam mogelijk te bouwen geeft de gemeente een signaal af. 1.3 De financiële consequenties voor renovatie bij het voortgezet onderwijs (VO) zijn niet meegenomen in dit voorstel. Voorzien wordt dat er op zijn vroegst sprake is van renovatie in het VO in 2035. Deze periode is voldoende om de consequenties goed in beeld te brengen en in een volgende actualisatie (over 4 jaar) te verwerken. Naar verwachting is er dan ook meer duidelijkheid over extra bijdragen vanuit het Rijk aan gemeenten en/of schoolbesturen voor verduurzaming van de schoolgebouwen. Inclusie Gemeente en schoolbesturen onderkennen de ontwikkelingen op het gebied van passend onderwijs. Inclusief onderwijs is hierin een speerpunt. Dit betekent ook een impact op de inrichting en huisvesting van scholen. Gemeente en schoolbesturen gaan wanneer dit zich voordoet actief in gesprek om tot een passende oplossing te komen. Meer hierover kunt u teruglezen in par. 2.4 van het IHP.

Programma duurzaamheid De verduurzaming van de schoolgebouwen wordt op natuurlijke momenten van uitbreiding, renovatie of vervangende nieuwbouw meegenomen. Indien extra middelen via nieuwe subsidies mogelijk zijn wordt dit heroverwogen. Bij nieuwbouw gaan we een extra stap maken door de gebouwen ENG te realiseren i.p.v. BENG. Zie verder par. 2.5 duurzaamheid van het IHP. Financiën (incl. BTW-effect) In de financiële doorrekening van het IHP Zaltbommel (zie bijlage) staan alle voorgestelde investeringen met bijbehorende investeringsbijdragen genoemd. Aan de hand van deze investeringsbedragen is een grove, maar wel reële, doorrekening van de kapitaallasten voor de periode 2022-2037 gemaakt. Met deze doorrekening is rekening gehouden dat dit een planning voor de periode 2022-2037 is. In onderstaande grafiek is het verloop van de kapitaallasten van de nieuwe investeringen weergegeven: 5

De aanstaande investeringen in onderwijshuisvesting in de periode 2022 tot en met 2026 zorgen voor een kapitaallast van ca. € 870.000 per jaar vanaf 2026. Binnen de huidige werkwijze van financiering en vermogensverdeling, kan de kapitaallast vanaf 2027 oplopen naar € 2,8 miljoen in 2037. Deze berekening is op basis van voorliggend IHP, maar hier wordt financieel gezien nu niet over besloten. Ondanks dat het vaststellen van dit IHP geen direct financiële gevolgen heeft, heeft het wel gevolgen voor het meerjarenperspectief. Het vaststellen van dit IHP houdt in dat we achter de ambities van het plan staan. De gevolgen van dit IHP worden integraal meegenomen in de Perspectiefnota 2023 voor de jaren 2023-2026. Bij concrete voorstellen voor uitbreiding, vervanging en/of renovatie komt een separaat voorstel, waarin wij de daadwerkelijke kapitaallasten voor de betreffende investering berekenen. Bedrijfsvoering Dit IHP is samen met de gemeente Maasdriel en de gezamenlijke onderwijspartners en vertegenwoordigers van de kinderopvang opgesteld. Financiën is betrokken bij de doorrekening van de kapitaallasten binnen beide gemeenten. Uitvoering Planning Na de vaststelling van dit IHP zullen de financiële consequenties van de investeringen die gedaan worden in de periode 2023-2026 meegenomen worden in de Perspectiefnota 2023 (raadsvergadering 7 juli).

Eind 2022 zal het huisvestingsprogramma 2023 door het college van burgemeester en wethouders worden vastgesteld. Naar verwachting bevat dit een voorbereidingskrediet voor uitbreiding/renovatie of vervangende huisvesting van de basisschool te Nederhemert. Een separaat voorstel voor de exacte investering met financiële consequenties volgt in 2023. Voor de overige investeringen voor onderwijshuisvesting verwijzen wij u naar het financieel overzicht waarin omvang, planning en prioritering van de projecten is opgenomen. Handhaving n.v.t. Communicatie De schoolbesturen en kinderopvang worden op de hoogte gebracht van uw besluit. Bij het uitvoeren van een daadwerkelijk project zullen ouders, leerlingen en omwonenden meegenomen worden in gezamenlijke communicatie vanuit schoolbestuur(en), gemeente en eventueel derden. 6

Evaluatie / controle Het IHP wordt eens per 4 jaar geactualiseerd. Tussentijds monitoren we aan de hand van nieuwe leerlingenprognoses of de capaciteit van de onderwijshuisvesting nog adequaat is. Nieuwe subsidiemogelijkheden voor verduurzaming of bijdragen vanuit het Rijk worden gezamenlijk besproken en kunnen leiden tot heroverweging van het standpunt dat verduurzaming plaatsvindt op natuurlijke momenten. De ontwikkelingen met betrekking tot de kinderopvang worden gevolgd, zodat hiermee ingespeeld kan worden op het huisvestingsaanbod. Nota van wijzigingen n.v.t. Bijlagen - IHP 2022-2037 Zaltbommel; - Financiële doorrekening IHP 2022-2037 Zaltbommel.

7