Tussenevaluatie Evaluatie KP4. Bijlage 2

Begeleiding klanten in klantprofiel 4

Tussentijdse evaluatie

Zaltbommel, mei 2023

INHOUD 1.

Inleiding .......................................................................................................................................... 3 Aanleiding en doel ........................................................................................................................... 3 Wat was het plan ............................................................................................................................. 3

2.

Werkwijze Participatiecoach ........................................................................................................ 4 Doelgroep ........................................................................................................................................ 4 Contact leggen ................................................................................................................................. 5 Gesprek en begeleiding ................................................................................................................... 5 Samenwerking ................................................................................................................................. 5

3.

Resultaten ...................................................................................................................................... 6 Lang geen contact ........................................................................................................................... 6 Aanvragen voorzieningen ................................................................................................................ 6 Problematiek en perspectief ............................................................................................................ 6 Aandacht .......................................................................................................................................... 7 Participatie ....................................................................................................................................... 7 Lokale inbedding .............................................................................................................................. 7

4.

Participatiebudget ......................................................................................................................... 8 Nog geen uitgaven ........................................................................................................................... 8 Afwegingskader ............................................................................................................................... 8

5.

Samenvatting en conclusies ........................................................................................................ 8 Bijlage. Formulier ‘interventie met Participatiebudget’................................................................... 10

2

1. Inleiding Aanleiding en doel Op 27 januari 2022 stemde de raad in met een voorstel om de begeleiding van bijstandsgerechtigden in klantprofiel 4 te beleggen bij Werkzaak Rivierenland. Voorheen werd de begeleiding van deze klanten zonder arbeidsvermogen binnen twee jaar, gedaan door de buurtteams. De raad stelde vast dat de overdracht naar Werkzaak moest gebeuren volgens de Uitgangspuntennotitie overdracht begeleiding klanten in klantprofiel 4 en stelde een incidenteel budget beschikbaar van € 250.000 voor de periode 2022-2024. Dit budget werd gedekt uit de reserve Sociaal Domein. In juni 2022 startte een vanuit Werkzaak gedetacheerde participatiecoach met de begeleiding. In dit rapport maken we tussentijds de balans op: hoe is de begeleiding vormgegeven, hoe wordt het uitvoeringsbudget ingezet en wat zijn de resultaten tot mei 2023? In 2024 vindt de eindevaluatie plaats, waarna – volgens het raadsbesluit - uiterlijk in 2025 de inwoners in kp4 worden overgedragen naar Werkzaak Rivierenland conform de uitgangspunten. Kanttekening hierbij is dat momenteel in de regio de discussie wordt gevoerd of Werkzaak voor gemeenten überhaupt KP4-klanten zal gaan begeleiden.

Wat was het plan In deze inleiding geven we een samenvatting van het raadsvoorstel, met daarbij een korte beschrijving van de wijze waarop de pilot na de besluitvorming in de eerste maanden is opgepakt. Argumenten • De klanten in kp4 dienen de kans te krijgen om zich verder te ontplooien en ontwikkelen, maar ook nuttig te voelen in de maatschappij. We streven ernaar dat Werkzaak Rivierenland de klanten in kp4 de gelegenheid geeft om (werk)ervaring op te doen/dagactiviteiten te verrichten bij een organisatie, instelling of bedrijf binnen de gemeente Zaltbommel. Zodat de klanten een eerste of volgende stap kunnen zetten om deel te kunnen nemen aan de maatschappij. • De overdracht van klanten in kp4 naar Werkzaak Rivierenland vraagt om een zorgvuldig proces. Op basis van de input uit de gevoerde gesprekken met klanten, aanbieders en de (ongevraagde) adviezen van de adviesraden zijn in de Uitgangspuntennotitie overdracht begeleiding klanten in klantprofiel 4 zeven algemene uitgangspunten opgesteld: 1. Werkzaak Rivierenland heeft oog voor de persoonlijke situatie van de klant; 2. Integrale benadering van ondersteuning en hulp; 3. Beweging van Werkzaak Rivierenland richting lokale partners; 4. Behouden mogelijkheden voor (inclusieve) dagactiviteiten; 5. Werkzaak Rivierenland houdt de gesprekken over de doelmatigheid in Zaltbommel; 6. Budgetten voor zorg blijven voor zorg; 7.

Werkzaak creëert voor klanten in kp4 een vangnet als zij terugvallen uit (tijdelijke) betrekkingen/plaatsingen. • Een zorgvuldige overdracht vraagt een investering. De afgelopen jaren zijn klanten in kp4 op een wisselende manier in beeld geweest. Door nu te investeren kunnen we hen op een passende manier ondersteunen. Daarnaast zorgt deze investering ervoor dat inwoners op een zorgvuldige manier naar Werkzaak worden overgedragen. •

Door incidenteel € 250.000 beschikbaar te stellen kunnen we zorgen voor goede begeleiding aan klanten in kp4.

3

• De reserve Sociaal Domein is toereikend om dit incidenteel budget uit te dekken De reserve Sociaal Domein is in het verleden ook meermaals gevoed vanuit overschotten op de bijdrage aan Werkzaak Rivierenland. Het is dan ook logisch om de reserve te benoemen als dekking voor dit incidenteel budget. Het begrotingssaldo blijft hierdoor de komende jaren ongewijzigd. Buurtteam versus Werkzaak Destijds is afgesproken dat het Buurtteam minstens één keer per jaar een gesprek heeft met klanten in kp4, waarbij wordt gekeken hoe zij ondersteund kunnen worden met welzijn of zorg en niet vanuit arbeidsparticipatie/sociale activering. Het Buurtteam vindt het echter lastig om te beoordelen of de klant kan re-integreren. De hulpverleners zijn namelijk gewend te werken vanuit een hulpvraag en het proces voor re-integratie voelt voor hen omgekeerd. Het Buurtteam vindt dat het geen taak van hen is om klanten toe te leiden naar sociale activering, arbeid, arbeidsmatige dagbesteding of een sociale werkvoorziening. Daarnaast heeft het Buurtteam geen financiële middelen tot haar beschikking om een traject dan wel instrument (bijvoorbeeld medisch onderzoek) in te zetten. Logischerwijs is het dat Werkzaak Rivierenland de begeleiding uitvoert, met een signalerende functie, dat als een klant een passende vraag heeft voor het Buurtteam, zij dan ook betrokken raken.

Tot slot is gebleken dat een aantal klanten, in het kader van de Participatiewet, niet in beeld zijn bij het Buurtteam. De redenen hiervoor zijn divers en hebben soms met administratie of overdracht in het verleden te maken. Inzet middelen Voor de begeleiding van klanten in kp4 is een incidenteel budget beschikbaar van € 250.000 voor een periode van twee jaar. Dit budget bestaat uit: 1. Personeelskosten: € 100.000 2. Uitvoeringsbudget: € 150.000 Personeelskosten De kosten voor personeel bestaat uit het aanstellen van wat in de oorspronkelijke plannen een ‘werkbegeleider’ werd genoemd. Sinds de aanstelling noemen we deze functie ‘participatiecoach’. De participatiecoach begeleidt de klanten in kp4 gedurende een periode van 2 jaar. De participatiecoach is gedetacheerd vanuit Werkzaak. Uitvoeringsbudget Het uitvoeringsbudget is bedoeld voor ‘de huur van de locatie waar de gesprekken plaatsvinden met de participatiecoach en de klanten en anderzijds om trajecten en dagactiviteiten in te zetten’. We zijn dit budget het ‘participatiebudget’ gaan noemen. In het voorjaar van 2023 is een afwegingskader opgesteld voor het doen van uitgaven uit dit participatiebudget. Het afwegingskader wordt gepresenteerd in hoofdstuk 4.

2. Werkwijze Participatiecoach De participatiecoach ging in juni 2022 aan de slag. Zij is voor 24 uur per week gedetacheerd vanuit Werkzaak en heeft haar werkplek op het gemeentekantoor van Zaltbommel.

Doelgroep De KP4-doelgroep bestaat uit ongeveer 150 huishoudens. Er is beperkte instroom en uitstroom, bijvoorbeeld als gevolg van pensioen, overlijden of doorstroom naar KP3. De participatiecoach selecteerde en benaderde eerst de mensen waarvan de ontheffing van de sollicitatieplicht verlopen was. De ongeveer 20 klanten die tegen hun pensioen aanzitten zijn niet uitgenodigd voor een gesprek. Voordat mensen worden benaderd, wordt eerst een dossieronderzoek gedaan, enerzijds om goed te kunnen prioriteren en anderzijds om goed voorbereid het gesprek in te gaan. 4

Contact leggen De geselecteerde klanten ontvingen eerst een kennismakingsbrief. In de brief wordt hulp en ondersteuning aangeboden. Er is bewust en nadrukkelijk voor gekozen om in de brief geen verwijzingen op te nemen naar de sollicitatieplicht of andere verplichtingen. De respons op de brief is zeer positief: 9 van de 10 keer komen mensen op gesprek. De eerste gesprekken vinden meestal plaats op het gemeentekantoor. In enkele gevallen vindt het gesprek thuis plaats of op een andere locatie. In een aantal gevallen schuift een andere hulpverlener of een begeleider (bijv. familielid) aan bij het gesprek.

Gesprek en begeleiding In de gesprekken wordt gezocht naar perspectief. Net als in de brief ligt het accent op hulp, motivatie en mogelijkheden, en niet op plichten, dwang en beperkingen. De participatiecoach maakt niet te veel gebruik van de geijkte gesprekstechnieken. De ervaring is dat veel mensen dat al herkennen en dat het weerstand oproept. De participatiecoach gaat open het gesprek in. Van elk klantcontact wordt een verslag gemaakt en opgeslagen in het zaaksysteem. Het verslag wordt per app ook verzonden naar de klant. Voorbeeld van een app-conversatie

Rood = medewerker buurtteam. Blauw = klant. Groen = moeder klant. Tekst in groene kader = participatiecoach

Samenwerking De participatiecoach werkt nauw samen met lokale professionals en vrijwilligers. Zo is er bij elke klant contact met de medewerker in Maasdriel die checkt of er recht is op minimaregelingen. Ook is er afstemming met collega’s van bijvoorbeeld Wmo, Jeugd & Gezin, het buurtteam en Werkzaak. Vanuit Werkzaak is er een periodiek overleg rond KP4 voor collega’s in Rivierenland. Hier worden beleid, werkprocessen en casuïstiek besproken. Het overleg is op het moment van schrijven opgeschort vanwege personeelswisselingen bij Werkzaak. De participatiecoach is daarnaast ook betrokken bij onder andere Energievitaal, bijeenkomsten rond Kansrijke Start, de Zandberggroep en SAM.

5

3. Resultaten De participatiecoach heeft tot en met april 2023 ongeveer 70 mensen gesproken. Dat is ongeveer de helft van de KP4-doelgroep. Het voornemen is om in de tweejarige pilot alle KP4-klanten te spreken. De aard van de ondersteuning en de mate waarin dit leidt tot meer participatie en perspectief zijn moeilijk te kwantificeren. Dat heeft te maken met de grote diversiteit in achtergronden, mogelijkheden en beperkingen van de doelgroep. Dit wordt geïllustreerd aan de hand van enkele casussen in de kaders in dit hoofdstuk. Alle namen zijn gefingeerd.

Lang geen contact De ervaring tot heden is dat met veel mensen al heel lang geen contact is geweest vanuit gemeente, Werkzaak of buurtteam. Twee jaar geleden is er wel door een externe partij met behulp van het programma Dariuz onderzoek gedaan naar de afstand tot de arbeidsmarkt van deze klanten. Daarbij is echter geen hulp of ondersteuning geboden. Een onbekend aantal KP4-klanten is wel in beeld bij de buurtteams. Hierover zijn geen cijfers beschikbaar, maar de inschatting is dat het aantal ‘(zeer) beperkt’ is. De ervaring van de participatiecoach is dat daardoor de afstand tot de arbeidsmarkt bij een aantal mensen groter is geworden. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de Syrische man (zie kader) die enkele jaren geleden nog redelijk goed Nederlands sprak. Zijn taalvaardigheid is achteruit gegaan.

Aanvragen voorzieningen Bij alle mensen wordt gecheckt of zij recht hebben op minimaregelingen en andere voorzieningen. Indien nodig worden mensen geholpen bij de aanvraag.

Problematiek en perspectief Bij bijna alle benaderde KP4-klanten is binnen twee jaar geen arbeidsvermogen aanwezig, zo is de inschatting van de participatiecoach. Veel klanten hebben te maken met problemen op meerdere leefgebieden. De hulp van de participatiecoach (samen met andere hulpverleners) is erop gericht belemmeringen weg te nemen, zodat mensen kunnen

Dhr. Khaled, 42 jaar. Deze Syrische man is van goede komaf en goed opgeleid. Hij is getraumatiseerd door gebeurtenissen in Syrië en de vlucht naar Nederland. Hij lag in coma nadat er op hem was geschoten. Ze dachten dat hij dood was, maar er was nog geen plaats in de koelcel. Tijdens zijn vlucht dobberden hij 10 dagen met vrouw en kind in een bootje op de Noordzee. In 2015 kwam hij in Nederland, en in 2018 kreeg hij een bijstandsuitkering in Zaltbommel. Op dat moment sprak hij goed Nederlands. Toen in 2022 de participatiecoach met hem aan de slag ging was zijn Nederlands echter achteruit gegaan. Hij bleek nauwelijks begeleiding te hebben gekregen. In Syrië had hij een taxi- en transportbedrijf. Omdat hij daarin wil verder wil, heeft de participatiecoach hem aangemeld bij Werkzaak voor de leerwerkroute transport en logistiek. Hij gaat eerst beginnen als koerier, betaald, en gaat zijn vrachtwagenrijbewijs halen. Hij is nu alleenstaande vader, met volledige voogdij over eveneens getraumatiseerde kinderen van 10 en 13. Hij wil daarom na schooltijd zoveel mogelijk thuis zijn. Zijn auto is stuk. Dit belemmert hem zeer in het woonwerkverkeer. De gemeente vergoedt daarom de reparatiekosten. Meneer heeft een terugkeergarantie naar KP4. In de begeleiding ligt geen druk op werk. Dat geeft meneer de nodige rust. Er wordt ook aan taal gewerkt.

Dhr. Habibullah, 30 jaar. De meneer van Afghaanse komaf krijgt woonbegeleiding bij Reinier van Arkel. Hij heeft last van psychoses. Hij wordt samen met Werkzaak begeleid naar leerwerkroute smaakzaak. Dat is de horeca tak van Werkzaak. Er is een uitzondering gemaakt dat hij met 4 uur per week mag beginnen, waar dat normaalgesproken minimaal 20-24 uur moet zijn. Met trein en vouwfiets gaat hij naar Werkzaak. De eerste keren wordt hij daarbij begeleid. Al na een paar weken is hij 24 uur gaan werken. Twee maanden na de start heeft hij al een leerwerkcontract met behoud van uitkering. Weer twee maanden later kreeg hij een arbeidsovereenkomst voor zijn werk in het bedrijfsrestaurant van Werkzaak, en stroomt hij uit de bijstand. Zelfstandig wonen vindt hij nog wel eng. Daarbij wordt hij nog begeleid door Reinier van Arkel. Hij gaat sparen voor rijbewijs.

6

participeren in de samenleving. ‘Participatie’ wordt breed opgevat. Voor sommigen betekent het dagbesteding of sociale contacten in de buurt. Voor anderen betekent het een paar uur (vrijwilligers)werk. Ondanks dat de KP4-doelgroep per definitie bestaat uit mensen ‘zonder arbeidsvermogen binnen twee jaar’ zijn enkele klanten succesvol geholpen bij het vinden van (vrijwilligers)werk, zoals de 30-jarige Afghaanse man (zie kader).

Aandacht Zoals gezegd gaat de participatiecoach open het gesprek in en ligt er geen accent op (sollicitatie)plichten. De meeste mensen vinden het erg prettig dat er ‘gewoon’ naar ze geluisterd wordt. Het gaat om hun dromen, wensen en doelen. Mensen willen aandacht en gezien worden zoals ze werkelijk zijn, zo is de indruk van de participatiecoach. Het winnen van vertrouwen en het helpen en begeleiden van mensen kost veel tijd. Soms is het nodig om mee te gaan naar bijvoorbeeld de tandarts, GGD of psycholoog. Tijdens de gesprekken met de cliënt kijkt de participatiecoach niet op de klok. De inschatting is dat alleen deze aanpak mensen daadwerkelijk in beweging brengt.

Mevrouw Janssen, 30 jaar (zie app-conversatie p. 5). Mevrouw is 5 jaar geleden door Werkzaak voor begeleiding overgedragen aan de gemeente. Ze had daarvoor ook al een uitkering. Ze heeft psychische problemen en medische klachten en ze is een horder. Haar huis is vies en verwaarloosd. Ze heeft geen persoonlijke hygiëne en is zorgmijder. De participatiecoach werkt samen met diverse specialisten en het buurtteam en begeleidt haar in diverse activiteiten zoals het bezoek aan de huisarts. Er moet altijd iemand mee, anders doet ze het niet. Op basis van psychologisch onderzoek door Werkzaak wordt nu gekeken of eerst het huis schoon moet, of pak je eerst het mentale aan. Er is een zadelstoel nodig, want zij kan moeilijk staan en lopen. Ze heeft wel auto. Ze houdt van koken. Nu laat ze eten brengen en boodschappen bezorgen en eet ze uit de magnetron. De zadelstoel wordt waarschijnlijk vergoed vanuit het participatiebudget. Met hele kleine stapjes gaat het nu de goede kant op. Werk is nog lang niet aan de orde. Er moet eerst worden gezorgd voor structuur en dagritme en dagbesteding, en op termijn sociale activering.

Vader en zoon Willemsen. De participatiecoach signaleert dat alleenstaande vader met volwassen thuiswonende zoon niet gebruikmaakt van voorzieningen waar zij recht op hebben. Samen doen ze de aanvraag. De aanvraag van alleen al de collectieve zorgverzekering levert hun al een besparing op van € 65 per maand plus een betere vergoeding voor de fysiotherapie.

Participatie Zoals gezegd wordt ‘participatie’ breed opgevat en zijn de resultaten van de aanpak lastig te kwantificeren. De overtuiging is echter dat de aanpak bijna zonder uitzondering bij KP4-klanten iets in beweging brengt. Mensen zien weer mogelijkheden, krijgen meer (zelf)vertrouwen of zetten concrete stappen richting sociale contacten of vrijwilligers(werk).

Lokale inbedding De participatiecoach ervaart het als prettig en nuttig dat zij fysiek opereert vanuit Zaltbommel. Hierdoor zijn er korte lijnen met lokale hulpverleners, en kunnen mensen zo nodig thuis of in de buurt worden bezocht.

Meneer Hofhuis, 62 jaar. Meneer is zelfstandig ondernemer. Enige tijd geleden kreeg hij een hartinfarct en kon hij een tijd niet of nauwelijks werken. Hij heeft echter geen WW-uitkering aangevraagd, waar hij wel recht op zou hebben gehad. Meneer wordt onderhouden door zijn zoon . Omdat hij geen WW had, heeft hij nu formeel geen recht op een IOAW- of IOAZuitkering. Dat betekent dat hij eigenlijk eerst zijn huis moet ‘opeten’. Omdat meneer altijd gewerkt heeft en het om verschillende redenen onwenselijk is om eerst het vermogen aan te spreken, wordt nu met maatwerk gekeken of er toch een uitkering kan worden verstrekt. Daarnaast wordt gekeken of hij een aangepast dienstverband kan krijgen, zodat hij toch nog een paar uren per week kan werken.

7

4. Participatiebudget Het uitvoeringsbudget is bedoeld voor ‘de huur van de locatie waar de gesprekken plaatsvinden met de participatiecoach en de klanten en anderzijds om trajecten en dagactiviteiten in te zetten’. We zijn dit budget tijdens de pilot het ‘participatiebudget’ gaan noemen.

Nog geen uitgaven Het blijkt niet nodig om middelen te reserveren voor de huur van een locatie waar de gesprekken plaatsvinden. De gesprekken vinden plaats op het gemeentekantoor of op andere (kosteloze) locaties. Eind april 2023 zijn er ook op andere vlakken nog geen uitgaven gedaan uit het participatiebudget. ‘Trajecten en dagactiviteiten’ blijken meestal uit andere budgetten te worden gefinancierd. Wel blijkt er gaandeweg de pilot behoefte te zijn aan een regelluw budget, gericht op het wegnemen van belemmeringen om te participeren. Een regelluw budget dat kan worden ingezet wanneer er geen andere (voorliggende) voorzieningen zijn. In het voorjaar van 2023 is een afwegingskader opgesteld voor het doen van uitgaven uit dit participatiebudget.

Afwegingskader Het participatiebudget kan worden ingezet als wordt voldaan aan de volgende criteria: • Het draagt bij aan participatie in de brede betekenis van het woord; • De klant zit in KP4; • Er zijn geen passende voorliggende voorzieningen; • De klant wil meewerken aan een structurele oplossing; • Het leidt tot een doorbraak. Structurele bijdrage ligt daarom niet voor de hand, maar wordt ook niet op voorhand uitgesloten; • Uit een micro kosten-batenanalyse of ‘kassabon’ blijkt dat de opbrengsten voor de klant en de samenleving groter zijn dan de kosten; Verder geldt: • Bij bedragen tot € 700 wordt een voorstel intercollegiaal getoetst. Bij hogere bedragen wordt de manager Samenleving betrokken bij de besluitvorming. • De uitgaven worden in principe in natura gedaan. Dat betekent dat de leverancier van een dienst of voorziening direct door de gemeente wordt betaald. Er wordt geen geld overgemaakt naar klanten. • De participatiecoach vult een formulier in ter onderbouwing, verantwoording en signalering van systeemproblemen en/of hiaten in beleid. Het formulier is opgenomen in de bijlage.

5. Samenvatting en conclusies • • • •

•

Ongeveer de helft van doelgroep is benaderd; Achtergronden, mogelijkheden en beperkingen van cliënten zijn zeer divers. Mede hierdoor zijn resultaten van de aanpak moeilijk te kwantificeren; Bijna alle benaderde klanten hebben geen arbeidsvermogen binnen twee jaar (dat is ook de definitie van KP4). Desondanks zijn enkele klanten vanwege werk (bijna) uitgestroomd uit KP4. Niet alle KP4-klanten weten dat de Participatiecoach hen kan helpen, of vrezen dat hierbij de plichten in het kader van de Participatiewet centraal staan. Het is goed om hier via brieven, folders, andere hulpverleners en diverse media goed over te communiceren.

8

•

• • • •

• •

Bij vrijwel iedereen is iets in beweging gebracht. Mensen zien weer mogelijkheden, krijgen meer (zelf)vertrouwen of zetten concrete stappen richting sociale contacten of vrijwilligers(werk). Werkzame bestanddelen van de aanpak zijn: accent op aandacht, hulp, motivatie en mogelijkheden, en niet op plichten, dwang en beperkingen; Het gebruik van voorzieningen (vooral minimaregelingen) is door deze aanpak vergroot; De aanpak is intensief en kost veel tijd; De participatiecoach kent de werkcoaches en andere collega’s bij Werkzaak. Ze kent ook de regelingen en voorzieningen, stemt regelmatig af en wisselt kennis en ervaringen uit. Deze stevige link met Werkzaak wordt als zeer positief ervaren. Lokale inbedding is positief; Tot mei 2023 zijn er om verschillende redenen nog geen uitgaven gedaan uit het participatiebudget (uitvoeringsbudget). Er is wel behoefte aan regelluw budget om belemmeringen weg te nemen. Hiervoor is een afwegingskader opgesteld.

9

Bijlage. Formulier ‘interventie met Participatiebudget’ 1. 2.

Bij inzicht gaat het over alle informatie die met het verleden/heden te maken hebben en het plan dat nu geldt; Bij uitzicht gaat het om de gewenste situatie en wat onder het maatwerkplan valt.

Inzicht casus [naam] Ondersteuning - historie

Ondersteuning - nu

Nulalternatief (wat gebeurt er als er niets verandert)

Kassabon (huidige kosten / kosten als er niets gebeurt): Totaal: € … Persoonlijke problemen

Systeemproblemen

Opmerkingen

Uitzicht Doelen van de inwoner

Kassabon (plan)

Totaal: € … Maatwerkoplossing in deze situatie:

Waarom is deze oplossing nodig/passend? Legitimiteit: … Rendement: … Betrokkenheid: …

10