SP Algemene beschouwingen

Algemene beschouwingen 2021 SP Onze fractie kwam in 2018 nieuw in de raad en heeft nu drie jaar gemeentepolitiek meegemaakt. Omdat dit de laatste algemene beschouwingen zijn voor de nieuwe verkiezingen, is dit een goed moment om wat breder terug te kijken. Het beeld is redelijk positief maar toch niet vrij van onbehagen. Er wordt ernst gemaakt met energietransitie, woningen voor de lage inkomens, inclusiviteit en zo meer. Hoewel vaak niet snel genoeg naar onze smaak - zeker als het aankomt op verduurzaming, waarvoor we straks nog een kleine motie indienen - was er in ieder geval beweging. Op deze terreinen heeft het college de SP als een kritisch-positieve supporter kunnen ervaren, zo hopen wij. In deze algemene beschouwingen willen wij de metafoor van de tuin gebruiken om onze visie te geven. Want over het algemeen lijkt de gemeente en de Bommelerwaard wel op een keurig aangeharkte tuin, zij het met een te veel aan tuinders - dat laatste zeg ik met een knipoog. Ogenschijnlijke rust en tevredenheid in deze tuintjes wordt soms onderbroken door een plotselinge vlam in de pan. Dat hebben wij in het begin meegemaakt rond de huisvesting van arbeidsmigranten te Zuilichem, en nu recent weer bij de massale afkeuring van de plannen met de Buitenstad.

Op het veld van het sociaal domein wordt schoorvoetend afscheid genomen van het dogma van de eigen kracht dat nog overheerste in de vorige zittingsperiode. Dat werd hoog tijd, aangezien de ombudsman van Zutphen in 2016 al opmerkte: ‘Er is een illusie van zelfredzaamheid’. Wat brengt de toekomst? Hoe treden we het post-coronatijdperk in? Als de pandemie iets duidelijk heeft gemaakt is het het trefwoord kwetsbaarheid. De kwetsbaren zijn ook zo’n aangeharkt perkje, maar onheil kan ons allemaal treffen. Gisteren nog ondernemer, morgen aangewezen op de voedselbank. Minimabeleid en schuldhulpverlening zijn meer dan ooit van belang. Van jaar op jaar is het beeld dat uit de clientervaringsonderzoeken Wmo & Jeugd komt, weliswaar gunstig ten opzichte van NL als geheel. Maar nog steeds is een niet verwaarloosbaar percentage ontevreden. Er is niet genoeg zicht op deze groep. Om een oud gezegde van Berthold Brecht te citeren: die daar in het donker zitten, ziet men niet.1 Er is een boosheid en een verdriet waar wij in de raad nauwelijksvan horen. We weten niets over de ervaringen van de onafhankelijke cliëntondersteuning door bureau MEE. Soms komt de SP bij haar gang langs de deuren mensen tegen die buiten de lijntjes kleuren en zich onbegrepen voelen. “Denn die einen sind im Dunkeln Und die anderen sind im Licht. Und man sieht nur die im Lichte Die im Dunkeln sieht man nicht.” 1

1

Maatwerk is het devies in het sociaal domein; en terecht. Maar het woord is al bijna cliché. De vraag is, wat staat er voorop: de mens of de regel? Ruimhartigheid of benepenheid? Het jongste voorstel tot een verordening voor de wachttijden schuldhulpverlening kopieert alleen de wettelijk antwoordtermijn van acht weken. Dat is benepen. Ik proef geen verontrusting over de toeslagenaffaire. ‘Ongehoord onrecht’, heette het rapport, let op het eerste woord on-gehoord. De belastingdienst is voor ons landelijk dus ver weg, maar hoe zit het bij ons met signalen! Worden die doorgegeven van ambtenaren aan het gemeentebestuur, en wat hoort de raad daarvan? Ik herinner u andermaal aan de nare ervaring die wij hadden bij het vertrouwelijk bespreken van een klacht richting de PHTB. Hoewel in schaal en ernst gelukkig niet vergelijkbaar met de toeslagenaffaire, deed de omgang met de klacht ons wel herinneren aan die affaire. Mijn fractie bleef zitten met de vraag hoe je als burger ooit kan opknokken tegen een overheid die gaande het spel de regels verandert en definities naar eigen belang bijstelt. Afgelopen dinsdag had ik nog contact met een andere bewoner van onze gemeente die ook in een gekmakend gevecht met de gemeente is over een ogenschijnlijk eenvoudig op te lossen probleem.

Dat roept vragen of: kan de gemeente voorbij de juridische werkelijkheid ook nog kijken naar haar morele verantwoordelijkheid in bepaalde casuïstiek? Dat iets legaal of juridisch kloppen is, wil nog niet zeggen dat het goed en verantwoord besturen is en dat het past bij hetgeen de overheid zou moeten doen: de samenleving dienen. Terug naar de lokale problematiek. Wij denken dat de aangeharkte tuin nog teveel vast zit aan gevestigde belangen. De voornemens op het gebied van veiligheid zijn prima, maar de belangrijkste bijdrage aan de veiligheid blijft toch wel ingaan van een traject om afscheid te nemen van Sachem. De discussie over de verondieping van Neswaarden vonden wij te slap. Zeker in vergelijking met de gemeente West Maas en Waal, die zich met succes verzet tegen het dumpen van slib, in dit geval met granuliet er in. De anticipatie op arbeidsmigratie, vluchtelingen en integratie is aan de lauwe kant, getuige het hangen en wurgen over de Stichting Kompas met zijn taalcursussen. En laten we niet vergeten dat integratie niet hetzelfde mag zijn als aanpassing naar één kant. Over tien jaar ziet de bevolkingssamenstelling er anders uit. Diverse keren deden wij oproepen over integratie van onze arbeidsmigranten die zich in veel gevallen permanent in Nederland, in de Bommelerwaard vestigen.

Heel veel haast lijkt het College daar echter niet mee te maken, ondanks belangwekkende lessen uit het verleden. Als we nu niet goed van start gaan met integratie - waaronder taalonderwijs - zitten we straks weer met een geïsoleerde groep medeburgers die niet kan meedoen aan onze samenleving zodra het massale werk bij de tuinders en bij de logistiek op is - en dat moment zal zeker komen, bijvoorbeeld door robotisering. Als het gaat over het aanleggen van nieuwe tuintjes, nieuwe projecten, hebben we wij meerdere malen gewezen op het belang van omwonenden en ‘normale’ burgers. Met de toenemende focus van de landelijke en daardoor ook onze gemeentelijke overheid op de rol van de initiatiefnemer dreigt een grote groep minder mondige burgers in het donker terecht te komen - om nog maar eens met Brecht te spreken. Wij maken ons hier grote zorgen over en roepen het College nogmaals op haar eigen rol in de Bommelse variant van de Omgevingswet niet helemaal uit handen te geven. Wij verwijzen hierbij ook naar de 2

problemen die we afgelopen raadsperiode kenden met de inbreng van inwoners bij met name de initiatieven tot geconcentreerde huisvesting voor arbeidsmigranten, maar ook bij de Buitenstad en, op een heel andere manier, bij de MFA. Heldere communicatie en duidelijk verwachtingsmanagement zijn daarbij de sleutel. Over tuintjes gesproken, het is toch raar dat burgers aan de ene kant beginnen met zonnepanelen, aan de andere kant hun voortuinen grijs betegelen. Een vlammende waarschuwing tegen dit paradoxale gedrag zou de gemeente passen. In bredere zin maakt ook dit duidelijk dat de kloof tussen bestuur en burger naar twee kanten toe vraagt om actievere overbrugging. Kortom, het onbehagen is ingegeven door twijfel of er wel voldoende aansluiting met de bevolking is en met de toekomst. Dat brengt me bij de staat van het openbaar bestuur in Zaltbommel. Daar zijn zowel negatieve als positieve dingen over te melden. Laat ik beginnen bij het positieve en dan opmerken dat ik burgemeesters en wethouders in de afgelopen periode heb leren kennen als gedreven en betrokken bestuurders. Datzelfde geldt voor veel ambtenaren, hoewel de meeste daarvan uiteraard buiten het zicht van de raadszaal zijn gebleven. Ik dank allen desalniettemin voor hun inzet en harde werken, zeker in dit rare coronajaar. Maar als het aankomt op het functioneren van het openbaar bestuur zijn er ook zorgen.

Ik noem er een paar: Het gebrek aan transparantie van en controle op de Gemeenschappelijke Regelingen, die overigens ook deze raadsperiode weer in aantal zijn toegenomen, ondanks de niet altijd zulke beste ervaringen ermee. Wat de SP betreft wordt het hoog tijd alternatieven te zoeken voor het GR-model of het GR-model anders in te richten, bijvoorbeeld met raadsrapporteurs van de verschillende gemeenteraden in de AB-vergaderingen. Een andere zorg is de grote inhuur van externen en de hoge kosten die daarbij komen te kijken. Zo ook de wildgroei aan externe rapportages en onderzoeken. Als we het over hoge kosten hebben, moeten we trouwens ook niet de salariëring van de GR-directeuren vergeten - een onderwerp waar ik binnenkort via schriftelijke vragen nogmaals op terug wil komen. Ook al is er volgens de wethouder een norm voor, als een norm zo onbekend is en kennelijk niet nageleefd wordt, is er toch nog werk aan de winkel Er is nog veel meer te zeggen, maar mijn tijd is beperkt. Duidelijk mag zijn dat er, als je voorbij de keurig aangeharkte tuintjes van de Bommelerwaard kijkt, toch nog een heleboel te tuinieren is, in deze en de volgende raadsperiode. Maar zoals elke tuinier en agrariër weet is het soms ook goed de grond wat rust te gunnen. Ik hoop dat zowel College als raadscollega’s die rust in de komende zomerweken gegund is.

We sluiten deze beschouwingen af met enkele informatieve vragen aan het College, een suggestie en een motie. Eerst de vragen, voor een deel ook naar aanleiding van de aangeleverde stukken:

3

-

-

De provinciale subsidie van het WMO vervoer wordt afgebouwd (p. 10). Wordt deze kwetsbare groep mensen dan niet gevangen in hun (kleine) kern? Is de buurtbus geschikt als alternatief? Wat gaat er gebeuren met de oude locatie van De Brug (p. 28)? Wordt er een relatie gezocht met Pand9? Wat zijn de plannen voor de leegstand in de binnenstad (winkelpanden)? Graag zouden wij aandacht vragen voor jongvolwassenen in De Vergt (leeftijdcategorie 18-30); die missen een ontmoetingsplek en lopen het risico een groep zonder perspectief te worden.

Dan de suggestie: in het hele land woedt een discussie over de rol van ons koloniaal verleden, over racisme en diversiteit. Ook wijzelf hebben daar in deze raad, op gematigde wijze, bij stilgestaan met bijvoorbeeld een oproep aan de burgemeester over het uiterlijk van Zwarte Piet in onze gemeente, maar ook met ons nieuwe inclusiebeleid. Bij deze discussie gaat het vaak over het kapotmaken van beelden, het van de sokkel halen van mensen die we eerder als helden zagen. Het is echter ook goed op zoek te gaan naar nieuwe helden. Ikzelf vond recent uit dat een grote voorvechter van de afschaffing van slavernij in Suriname en Nederlands-Indië, Baron Wolter Robert van Hoëvell, een duidelijke Zaltbommelse connectie heeft. Niet alleen gaf hij zijn boeken uit in Zaltbommel waaronder zijn beroemde boek Slaven en vrijen onder de Nederlandse wet, maar ook is in de tweede kamer gekozen vanuit - jawel - het kiesdistrict Bommelerwaard. Misschien dus geen onaardig idee om eens een straatnaam in Zaltbommel naar Van Hoevell te noemen. Op die manier dragen we lokaal bij aan een landelijk debat en wel op een positieve manier. Dan lees ik nu de mijn motie voor over een experiment met waterraderen in de Waal, als bijdrage aan de energietransitie.

4