Raadsvoorstel Woonwagen- en standplaatsenbeleid 2025
Tekst van het document
Samenvatting raadsvoorstel
Onderwerp
: Woonwagen- en standplaatsenbeleid
Kern van het raadsvoorstel Door vaststelling van het gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid maken we het wonen in woonwagens in familieverband verder mogelijk, conform de Europese mensenrechtelijke kaders. Gerelateerde raadsstukken -
Raadsvoorstel
Onderwerp Zaaknummer Datum collegevergadering
: : :
Woonwagenbeleid 1088228 20-05-2025
Datum raadsbesluit Datum raadsvergadering Portefeuillehouder Inlichtingen bij
: : : :
03-07-2025 03-07-2025 Wethouder Van Leeuwen Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM
Voorstel 1. Vast te stellen ‘Woonwagen- en standplaatsenbeleid Zaltbommel 2025’; Inleiding Er heerst krapte ook op de woningmarkt: in heel Nederland en ook in Zaltbommel. Het tekort aan standplaatsen voor woonwagenbewoners is hier onderdeel van. In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken, werd het woonwagenbeleid gedecentraliseerd en was het concrete resultaat hiervan dat er steeds minder standplaatsen voor woonwagens kwamen. Dit beleid was niet in overeenstemming met de rechten van de mens. In 2014 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens namelijk dat de eigen cultuur van woonwagenbewoners gerespecteerd moet worden en dat overheden verplicht zijn om die levensstijl te faciliteren. Ook het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman oordeelden vergelijkbaar. Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is in juli 2018 een beleidskader ’Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ opgesteld met de opdracht aan gemeenten om dit te vertalen naar lokaal beleid. Als gemeente Zaltbommel geven we nu met dit voorliggende, nieuwe woonwagen- en standplaatsenbeleid ten eerste concrete invulling aan de zorgplicht voor de huisvesting van inwoners, waaronder woonwagenbewoners. Ten tweede geven we met dit beleid ruimte aan de woonwagencultuur en voorzien we in voldoende woonwagenstandplaatsen voor deze doelgroep.
Met dit beleidsvoorstel formuleren we de gemeentelijke visie op woonwagen- en standplaatsen. Dit beleid sluit aan bij bovengenoemde juridische uitspraken en het beleidskader van het Rijk. Met dit woonwagen- en standplaatsenbeleid formuleert de Raad een heldere visie en duidelijke kaders voor woonwagenstandplaatsen in de gemeente Zaltbommel. Na vaststelling van het beleid gaan we samen met gemeente Maasdriel aan de slag met uitvoeringsregels voor inschrijving en toewijzing van standplaatsen en zetten we een bijbehorende systematiek op (conform afspraken in de woonvisie 2021-2025). Participatie Er heeft een inventarisatie plaatsgevonden van geïnteresseerden in een woonwagenstandplaats om ons als gemeente een goed beeld te kunnen vormen van de omvang van de doelgroep en hun woonwensen. De inventarisatie vond plaats in de vorm van persoonlijke gesprekken met mensen die nu in een woonwagen wonen, maar ook met de mensen die vroeger in een woonwagen woonden en graag weer in een woonwagen willen wonen. De gesprekken waren met (voormalige) woonwagenbewoners uit Zaltbommel (niet uit andere gemeenten).
2
De informatie uit deze gesprekken zullen -waar mogelijk- betrokken worden bij de uitwerking van het voorliggende woonwagen- en standplaatsenbeleid en de beleidsregels. In het kader van het opstellen van het beleid heeft geen bredere burgerparticipatie plaatsgevonden. Uiteraard zal bij de voorbereiding van de uitbreiding van standplaatsen de participatie door de doelgroep, omwonenden en overige relevante belanghebbenden een belangrijk aspect zijn. Argumenten De krapte op de woningmarkt geldt ook voor de doelgroep woonwagenbewoners. De gemeente Zaltbommel werkt in dit woonwagen- en standplaatsenbeleid haar visie uit op de huisvesting van deze doelgroep en daarmee hoe zij om wil gaan met de woningbehoefte van deze specifieke doelgroep. De vaststelling van dit beleid maakt duidelijk wat deze visie is, welke uitgangspunten daarbij horen en hoe de gemeente deze uit wil werken naar de praktijk. Dit alles biedt duidelijkheid aan de doelgroep zelf en alle andere inwoners en betrokkenen (bijvoorbeeld ontwikkelaars in woningbouwprojecten). Argumenten bij ‘Woonwagenbeleid gemeente Zaltbommel’ 1.1 Landelijk beleidskader 'Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid' van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2018) waarmee/waarbinnen de gemeente lokaal woonwagenbeleid ontwikkelt, zie bijlage C.
1.1.1 De gemeente stelt het beleid voor woonwagens en standplaatsen vast als onderdeel van het volkshuisvestingsbeleid. 1.1.2 Het beleid dient voldoende rekening te houden met en ruimte te geven voor het woonwagenleven van woonwagenbewoners. 1.1.3 Hiervoor is nodig dat de behoefte aan standplaatsen helder is. 1.1.4 Corporaties voorzien in de huisvesting van woonwagenbewoners voor zover deze tot de doelgroep behoren. 1.1.5 De afbouw van standplaatsen is niet toegestaan (behoudens uitzonderlijke omstandigheden) zolang er behoefte is aan standplaatsen. 1.1.6 Een woningzoekende woonwagenbewoner die dit wenst, heeft binnen een redelijke termijn kans op een standplaats. Door samenhangend beleid wordt recht gedaan aan het wonen in een woonwagen binnen het mensenrechtelijk kader. Vaststelling van het Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Zaltbommel 2025 zorgt ervoor dat met de specifieke woonbehoefte van woonwagenbewoners rekening wordt gehouden. Er wordt (op termijn) een situatie bereikt, dat voor de doelgroep voldoende standplaatsen beschikbaar zijn, zodat woonwagenbewoners binnen een redelijke termijn een standplaats kunnen krijgen. Het impliciete dan wel expliciete uitsterfbeleid wordt daarmee een halt geroepen. Na vaststelling van het beleid stellen we samen met gemeente Maasdriel uitvoeringsregels op voor de inschrijving en toewijzing van woonwagenstandplaatsen.
Ook bij het specifieke woonproduct ‘woonwagenstandplaatsen’ geldt dat de vraag groter is als het aanbod. Het beleid maakt het noodzakelijk om te komen tot objectieve voorwaarden die gelden voor inschrijving en de wijze waarop de volgorde bij toewijzing bepaald wordt. Te meer omdat de toewijzing recht moet doen aan de culturele identiteit van woonwagenbewoners. Die identiteit onderschrijven we en borgen we als gemeente Zaltbommel met de vaststelling van uitvoeringsregels inschrijving en toewijzing woonwagenstandplaatsen. Deze formuleren heldere spelregels hoe we woonwagenstandplaatsen in de gemeente Zaltbommel verdelen. Dit is goed voor transparantie van gemeentelijk handelen, de vergroting van het draagvlak van beleid onder de doelgroep en daarmee toekomstbestendig. Kanttekeningen/risico’s 3
Kanttekening / alternatief bij ‘Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Zaltbommel’ 1.1 Het alternatief voor het voorgestelde woonwagen- en standplaatsenbeleid is om enkel de woonvisie als kaderstellend document te hanteren voor de visie op woonwagen- en standplaatsenbeleid. De woonvisie is summier op dit onderwerp en herbergt het risico te weinig richtinggevend te zijn voor de vertaling naar de praktijk (bijvoorbeeld naar woningbouwprojecten). Het voorgestelde beleid geeft deze richting veel meer en daarmee duidelijkheid. 1.2 Overdracht aan woningcorporaties De woningcorporaties zijn op grond van het beleidskader van BZK gehouden invulling te geven aan hun wettelijk voorgeschreven volkshuisvestelijke taak ten aanzien van mensen met een inkomen beneden de huurtoeslaggrens. De verwachting is, dat de volkshuisvestelijke prestatieafspraken die voor 2025 in voorbereiding zijn een afsprakenkader gaan bevatten die kan dienen voor de gezamenlijke aanpak. Wat een belangrijk aandachtspunt is hierbij is dat we met de woningcorporaties hierover nog afspraken moeten maken. De woningcorporaties hebben nu de opgaven die volgen uit dit beleid nog niet (voldoende) geborgd in meerjarenplannen en begrotingen Inclusie Het woonwagen- en standplaatsenbeleid beoogt het terugdringen van het woningtekort voor deze aandachtsgroep.
De gemeente zorgt voor goede, adequate en leefbare huisvesting voor woonwagenbewoners ter voldoening aan de voor deze doelgroep bijzondere eisen van het mensenrechtelijk kader. Daarin wordt rekening gehouden met het bijzondere karakter van de eigen cultuur waarbij het wonen in een woonwagen en in familieverband centraal staat. Programma duurzaamheid Het beleid draagt bij aan een prettige leefomgeving voor de doelgroep. Voor hen is naast het wonen in een woonwagen vooral ook het wonen in familieverband erg belangrijk. Met onderhavig beleid wordt hieraan voldaan. Afgezet tegen de kosten van een reguliere sociale huurwoning is het evident dat er tal van (meer)kosten zijn verbonden aan een woonwagen en standplaats. Denk hierbij onder andere aan de gestelde duurzaamheidseisen (BENG) en het gasloos bouwen. Wij nemen eventueel in overweging om voor de nieuwe standplaatsen voor particuliere eigenaren een ontheffing van de Wet Voortgang Energietransitie aan te vragen (ontheffing om gasloos te bouwen). Financiën (incl. BTW-effect) De nu voorliggende stukken omvatten geen concrete budgetaanvraag. Behalve de inzet van interne uren is er sprake van externe inzet/inhuur. Mogelijk dat – als uitvloeisel van de vaststelling van de plannen van aanpak voor de (bestaande) locaties c.q.
nieuw aan te leggen locaties – er een toekomstige budgetvraag ontstaat die (deels) voor rekening van de gemeente komt. In de hierop betrekking hebbende raadsinformatiebrief zullen we aangeven of er sprake zal zijn van een concrete budgetaanvraag. Een en ander is bovendien afhankelijk van de uitkomsten van het overleg met de corporatie(s); immers zij zijn op grond van het Beleidskader Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid (primair) verantwoordelijk voor de aanleg standplaatsen en levering van huurwoonwagens; de taak van de gemeente is in beginsel beperkt tot het bestemmen van gronden. Bedrijfsvoering Personeel en organisatie
4
De uitvoering vraagt inzet van de organisatie (projectleiding locaties en toewijzing woonwagenstandplaatsen). Die inzet zal naar verwachting beperkt blijven en passen binnen de beschikbare ambtelijke capaciteit. Samenwerking Er vindt afstemming plaats met de gemeente Maasdriel over woonwagenzaken, maar beide gemeenten stellen eigen beleid vast. In de prestatieafspraken 2024-2025 is opgenomen dat beide gemeenten samen een inschrijvings- en toewijzingssystematiek opzetten. De woningcorporaties worden daarbij betrokken. Ook de doelgroep zal bij de verdere uitwerking worden betrokken. Juridische zaken Er zitten geen juridische aspecten aan bijgaand voorstel. Uitvoering Na vaststelling van het woonwagen- en standplaatsenbeleid zal dit beleid een aanvulling zijn op het desbetreffende beleid uit de Woonvisie Bommelerwaard 20212025. Het vastgestelde beleid vormt het kader voor de verdere uitwerking in verkoopbeleid, uitwerking in een inschrijvings- en toewijzingssystematiek en voor de uitbreiding van standplaatsen. Het vaststellen van beleidsregels verkoop standplaatsen en van beleidsregels inschrijving en toewijzing betreffen een bevoegdheid van het college. Er wordt een inschrijfsysteem voor woonwagenstandplaatsen en woonwagens opgezet.
Ook wordt gezocht naar locaties voor de aanleg van nieuwe woonwagenstandplaatsen, waarbij vooral wordt gezocht in uitbreiding van de reeds aanwezige woonwagenlocaties. Wij informeren u zodra wij locaties in kaart hebben gebracht. Planning Na vaststelling van het conceptbeleid wordt gestart met: 1. Het opstellen van inschrijving- en toewijzingsregels en een systematiek hiervoor, in samenwerking met gemeente Maasdriel; 2. Het organiseren van de inschrijving als geregistreerde standplaatszoekenden voor leden van de doelgroep; 3. Het opstellen van een plan van aanpak c.q. uitvoeringsplan (her)inrichting bestaande woonwagenlocaties en/of nieuwe locatie(s); 4. Overleg met de woningcorporaties voor het realiseren van huurstandplaatsen met huurwoonwagens. Voor de uitvoer van de uitvoeringsregels inschrijving- wachtlijst en toewijzing woonwagenstandplaatsen worden geen extra taken voorzien; het betreft immers een zeer kleine groep standplaatszoekenden. Handhaving Bij de uitwerking van het woonwagen- en standplaatsenbeleid zal controle worden uitgevoerd van de bestemmingsplanregels voor bedrijfsactiviteiten. Aan de hand van de uitkomsten zal worden bezien in hoeverre handhavend optreden noodzakelijk is. Evaluatie/ controle De gemeenteraad wordt actief jaarlijks, en zo nodig vaker, geïnformeerd over de uitvoering van het beleid.
Deze terugkoppeling kan aanleiding geven voor tussentijdse aanpassing van het beleid. Een brede beleidsevaluatie vindt plaats in 2027. Nota van wijzigingen Indien de behandeling in de commissievergadering van 19-06-2025 aanleiding is het collegestandpunt te wijzigen kan dit hier worden opgenomen. Bijlagen 5
A. B. C. D. E.
Woonwagen- en standplaatsenbeleid Zaltbommel 2025; Rapport inventarisatie woonbehoefte 2024; Beleidskader Gemeentelijk Woonwagen- en Standplaatsenbeleid, BZK (2018); Wegwijzer gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid, VNG (2021); Onderzoek kosten woonwagenstandplaatsen, BZK (2022).
6