Raadsvoorstel Startnotitie opdracht regionale opgave ruimte vanaf 2026

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Startnotitie opdracht regionale opgave ruimte vanaf 2026

Kern van het raadsvoorstel In het najaar van 2021 is het portefeuillehoudersoverleg Ruimte opgestart, eerst als pilot en vervolgens structureel gemaakt bij besluit van 14 juli 2022. Sindsdien is de regionale samenwerking op Ruimte telkens incidenteel geregeld. De uitkomst van de takendiscussie binnen Regio Rivierenland bevestigt dat regionale samenwerking op ruimtelijk gebied essentieel is. Er wordt daarom voorgesteld om de benodigde ondersteuning van de regionale samenwerking op ruimtelijk gebied structureel op te nemen in de begroting van Regio Rivierenland vanaf 2026. Gerelateerde raadsstukken De volgende stap voor GR Rivierenland (herijking taken), behandeld in uw raad van 27 maart 2025.

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Startnotitie opdracht regionale opgave ruimte vanaf 2026

Zaaknummer

: 1286924

Datum collegevergadering

: 8 april 2025

Datum raadsbesluit

: 22 mei 2025

Datum raadsvergadering

: 22 mei 2025

Portefeuillehouder

: Burgemeester Bakermans

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Staf ZBM

Voorstel

1. In te stemmen met het structureel beleggen van de regionale opgave Ruimte bij Regio Rivierenland vanaf 2026 en hiervoor een bijdrage van € 24.042,- beschikbaar te stellen.

Inleiding

In het najaar van 2021 is het portefeuillehoudersoverleg (verder PFO) Ruimte opgestart, eerst als pilot en vervolgens structureel gemaakt bij besluit van 14 juli 2022. Sindsdien is de ondersteuning van de regionale samenwerking op ruimtelijk gebied telkens incidenteel geregeld, laatstelijk voor 2025. De uitkomst van de takendiscussie bevestigt dat regionale samenwerking op ruimtelijk gebied essentieel is (zie bijlage afwegingskader dat hierbij is gehanteerd en de bijlage samenvatting taken door afwegingskader). De ruimtelijke opgaven in Rivierenland zijn urgent en complex. Met de woningbouwopgave, energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit, stikstofproblematiek en economische ontwikkeling worden er keuzes gemaakt die onze regio voor decennia bepalen. Deze opgaven zijn te groot en te verweven voor gemeenten om individueel op te pakken. Ruimtelijke keuzes van één gemeente hebben direct impact op buurgemeenten. De schaars beschikbare ruimte vraagt om zorgvuldige, integrale afweging. Ook is de personele capaciteit bij individuele gemeenten te beperkt voor deze complexe opgaven. De komende jaren worden er interbestuurlijk, volgend op het Regioarrangement FruitDelta Rivierenland, gewerkt aan gebiedsprogrammering. Dit vraagt om een regionale gecoördineerde aanpak, zoals de afgelopen jaren ook waardevol en noodzakelijk is gebleken.

Deze notitie stelt voor om de regionale opgave Ruimte vanaf 2026 structureel bij Regio Rivierenland te beleggen.

Participatie Niet van toepassing. Argumenten

1.1 Een stevige regionale samenwerking is noodzakelijk voor de totstandkoming en uitwerking van gebiedsprogramma's Het Regioarrangement is het startpunt van een langjarig proces richting gebiedsprogramma's en uitvoering. De beschikbare ambtelijke ondersteuning is beperkt in relatie tot de benodigde capaciteit om de agenderende opgaven uit te werken en gebiedsprogramma's op te tuigen. Om zelf als regiogemeenten proactief regie te voeren over wat we als Rivierenlandse gemeenten willen bereiken op het gebied van ruimte, stikstof en ruimtelijke kwaliteit, is structurele borging van de opgave bij Regio Rivierenland noodzakelijk. Zonder structurele regionale samenwerking dreigt versnippering, inefficiëntie en het missen van kansen. 1.2 Regionale samenwerking vergroot de efficiëntie en slagkracht De realiteit is dat geen enkele gemeente momenteel de expertise en capaciteit heeft om alle ruimtelijke vraagstukken zelfstandig op te pakken. Het gemeentegrensoverschrijdende karakter van de vraagstukken maakt regionale samenwerking essentieel. Door krachten te bundelen, kan er kennis en expertise

2

gedeeld worden en zorgen voor efficiëntere inzet van beperkte ambtelijke capaciteit. Ook versterkt dit de positie in het gesprek met provincie en Rijk over investeringen en ambities. 1.3 Structurele borging is nodig voor continuïteit en doorontwikkeling Het proces van gebiedsprogrammering is een langjarig en cyclisch proces. Naast dat verschillende opgaven in samenhang moeten worden bezien en tot strategische keuzes voor de lange termijn moeten leiden, zal ook de intensiteit van de afstemming toenemen. Het uitwerken van de agenderende opgaven vraagt veel inzet, waar het opstarten, uitvoeren en monitoren van gebiedsprogramma's bij komt. Structurele borging is noodzakelijk om deze taken effectief uit te kunnen voeren. 1.4 Gemeenten blijven aan het stuur, Regio Rivierenland faciliteert Vanuit Regio Rivierenland wordt geen andere rol vervuld dan het geval is bij bijvoorbeeld de beleidsvelden wonen, mobiliteit, RES en economie. Beslissingsbevoegdheid blijft bij afzonderlijke gemeenten. De regio neemt een faciliterende en coördinerende rol op inhoud en verbinding, en vormt het aanspreekpunt vanuit de provincie Gelderland bij de gebiedsprogrammering. 1.5 De kosten voor de regionale samenwerking op Ruimte zijn tot op heden steeds incidenteel gefinancierd De regionale samenwerking op Ruimte bestaat al sinds 2021 en wordt sindsdien elk jaar incidenteel gefinancierd.

De kosten worden nu al door gemeenten gedragen, maar telkens via incidentele regelingen. Er wordt nu enkel gevraagd om de regionale samenwerking op Ruimte structureel op te nemen in de begroting. Structurele borging geeft de zekerheid om de benodigde inzet tijdig te regelen en is noodzakelijk voor continuïteit en doorontwikkeling. 1.6 Een raadsbesluit is nodig voor het structureel beleggen van de opdracht De Gemeenschappelijke Regeling Regio Rivierenland biedt in artikel 4 lid h de juridische basis voor het behartigen van gemeenschappelijke belangen op het gebied van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. Om de regionale opdracht Ruimte structureel bij Regio Rivierenland te kunnen beleggen, is instemming van alle deelnemende gemeenteraden vereist. Dit past binnen het principe van verlengd lokaal bestuur en waarborgt de democratische legitimiteit van de regionale samenwerking.

Kanttekeningen/risico’s

1.1 De ontwikkeling van het interbestuurlijke programma is nog gaande De vormgeving van het regionale programma vindt plaats in nauwe samenwerking c.q. verkenning met provincie en waterschap. Hoewel de precieze invulling nog onderwerp is van gesprek, heeft de pilotfase van de afgelopen jaren overtuigend aangetoond dat structurele regionale samenwerking op het gebied van Ruimte onmisbaar is. De urgentie van ruimtelijke vraagstukken en de behoefte aan regionale afstemming zullen alleen maar toenemen. Om hierop te kunnen anticiperen en de continuïteit te waarborgen, is het noodzakelijk dat Regio Rivierenland nu structurele formatie kan aantrekken. Dit geeft de regio een stevige basis, ook tijdens de verdere ontwikkeling van het interbestuurlijke programma. 1.2 Naast regionale ondersteuning vraagt het proces ook capaciteit van gemeenten De gemeentelijke organisatie moet worden ingericht om in staat te zijn regionaal goed mee te kunnen doen in het proces richting gebiedsprogrammering en uitvoering. Het vereist slimme organisatie om de benodigde strategische inbreng van gemeenten te verhogen. Idealiter beschikt de gemeente over een interdisciplinair projectteam, wat integraal en strategisch denkt en werkt en de regionale samenwerking op Ruimte voedt. Ook kunnen meerdere gemeenten één strateeg aanstellen als linking pin tussen de gemeentelijke en regionale organisatie.

Om dit te faciliteren is het van belang dat:  Gemeenten tijdig hun interne werkprocessen hierop aanpassen;  Er duidelijke afspraken komen over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen gemeente en regio;  Er voldoende tijd wordt ingeruimd voor kennisdeling en afstemming tussen gemeenten onderling;  De werkbelasting voor gemeentelijke medewerkers beheersbaar blijft door realistische planning en prioritering.

3

Inclusie Niet van toepassing.

Programma duurzaamheid Niet van toepassing. Financiën (incl. BTW-effect)

Voor de structurele invulling van de regionale opgave Ruimte vanaf 2026 wordt er een regionale bijdrage gevraagd van € 202.284,-. Verdeling over gemeenten Het totaalbedrag van €202.284 wordt verdeeld onder de gemeenten op basis van inwoneraantal De definitieve verdeling wordt gebaseerd op de inwoneraantallen per 1-1-2025, die begin maart 2025 worden gepubliceerd. De voorlopige indeling is als volgt: Gemeente

Inwoneraantal 1-1-2024 Aandeel

Aandeel kosten

Buren

27.773

11%

€

21.975

Culemborg

29.944

12%

€

23.693

Maasdriel

26.197

10%

€

20.728

Neder-Betuwe

25.708

10%

€

20.341

Tiel

42.370

17%

€

33.525

West Betuwe

52.948

21%

€

41.894

West Maas en Waal

20.330

8%

€

16.086

Zaltbommel

30.385

12%

€

24.042

255.655

100%

Totaal gemeenten

20 2.284

Hiervoor structureel € 24.042 beschikbaar te stellen en deze, middels de Perspectiefnota, te verwerken in de begroting 2026. Bedrijfsvoering Niet van toepassing. Uitvoering Planning Na besluitvorming van uw raad zal Regio Rivierenland zorgen voor de verder implementatie. Handhaving Niet van toepassing. Communicatie Na besluitvorming van uw raad zal de Regio Rivierenland zorgen voor de verdere communicatie rondom de regionale opgave Ruimte. Evaluatie / controle Niet van toepassing. Bijlagen 1. Notitie: opdracht regionale opgave Ruimte vanaf 2026 2. Bijlage: Afwegingskader 3. Bijlage: Samenvatting taken door afwegingskader

4

5