Raadsvoorstel Realisatiestimulans betaalbare woningbouw

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Realisatiestimulans betaalbare woningbouw

Kern van het raadsvoorstel De raad wordt gevraagd om een bestemmingsreserve ‘Betaalbaar Wonen Zaltbommel’ in te stellen en de te ontvangen middelen vanuit de realisatiestimulans aan deze bestemmingsreserve toe te voegen. Daarnaast wordt de raad gevraagd om het stimuleren en realiseren van betaalbare woningbouw in leefbare wijken vast te stellen als doel van de bestemmingsreserve. Tot slot wordt de raad gevraagd om het inzetten van de middelen uit de realisatiestimulans een collegebevoegdheid te maken. Gerelateerde raadsstukken *

1

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Realisatiestimulans betaalbare woningbouw

Zaaknummer

: 1562728

Datum collegevergadering

: 14 april 2026

Datum raadsbesluit

: 21 mei 2026

Datum raadsvergadering

: 21 mei 2026

Portefeuillehouder

: Wethouder Van Leeuwen

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, team Planvorming & Beleid ZBM

Voorstel 1. Een bestemmingreserve ‘Betaalbaar Wonen Zaltbommel’ in te stellen; 2. De te ontvangen middelen vanuit de Realisatiestimulans toe te voegen aan de bestemmingsreserve ‘Betaalbaar Wonen Zaltbommel’; 3. Het stimuleren en realiseren van betaalbare woningbouw in leefbare wijken vast te stellen als doel van de bestemmingsreserve ‘Betaalbaar Wonen Zaltbommel'; 4. Het inzetten van de middelen uit de realisatiestimulans een collegebevoegdheid te maken. Inleiding Vanaf 2026 kunnen gemeenten bij de Rijksoverheid de Realisatiestimulans aanvragen en ontvangen. Deze regeling biedt gemeenten de mogelijkheid 7000 euro per betaalbare woning te ontvangen voor het stimuleren van betaalbare woningbouw tot en met 2030. In bijlage 1 is meer informatie te lezen over de Realisatiestimulans. Gemeenten kunnen deze middelen onderbrengen in een bestemmingsreserve. Vanuit deze reserve kunnen middelen doelgericht ingezet worden. Hiervoor wordt een bestedingsplan opgesteld met spelregels (lees verder onder het kopje ‘uitvoering’). Om tot een integrale afweging te komen zijn bijeenkomsten gepland met verschillende gemeentelijke disciplines en overleggen met woningcorporaties. Begin dit jaar zijn de bijeenkomsten hiervoor gestart. Participatie Woningcorporaties worden meegenomen bij de ontwikkeling van het bestedingsplan.

Argumenten 1.1 De gemeenteraad is bevoegd om een bestemmingsreserve vast te stellen (budgetrecht). De gemeenteraad is op grond van het budgetrecht bevoegd om te besluiten over het instellen van reserves en het bestemmen van ontvangen middelen zoals de Realisatiestimulans. 1.2 De nieuwe bestemmingsreserve kan doelgericht ingezet worden. Door een nieuwe bestemmingsreserve vast te stellen wordt een passend doel in relatie tot de Realisatiestimulans voorgesteld. Namelijk het ontwikkelen en realiseren van betaalbare woningen in een leefbare wijk, zie argumenten 3.1 en 3.2. 1.3 Het vaststellen van een nieuwe bestemmingsreserve bevordert het integraal werken op het gebied van betaalbaar wonen. De realisatiestimulans is vrij besteedbaar en maakt het mogelijk om middelen integraal in te zetten binnen verschillende beleidsterreinen en in samenwerking met externe stakeholders zoals woningcorporaties.

2

1.4 Met de nieuwe bestemmingsreserve kunnen middelen strategische ingezet worden. Door middel van de integrale afweging en vrije besteedbaarheid kunnen er strategische keuzes gemaakt worden voor de middelen ter bevordering van betaalbaar wonen in de gemeente Zaltbommel. Denk aan de inzet van middelen op duurzaamheid, leefbaarheid, mobiliteit, strategische investeringen en betaalbaarheid van woningbouw. 1.5 De organisatie en stakeholders wensen duidelijkheid voor de inzet van de Realisatiestimulans. Binnen de gemeentelijke organisatie en bij externe partijen zoals woningcorporaties en ontwikkelaars bestaat behoefte aan duidelijkheid over de inzet van de middelen uit de Realisatiestimulans. 2.1 In 2026 ontvangt de gemeenste de eerste middelen van de Realisatiestimulans. Dit jaar kan de gemeente de middelen ontvangen voor een deel van de betaalbare woningen waarvan de bouw is gestart in 2025. De exacte hoogte van de bijdrage wordt op basis van een inventarisatie vastgesteld (meer informatie onder het kopje ‘uitvoering’). Naar aanleiding van een schatting kan de Realisatiestimulans ongeveer 6 miljoen euro opleveren in de komende vijf jaar. 2.2 Ook in 2027-2029 staan betaalbare woningen in de planning. Op basis hiervan ontvangt de gemeente in 2028-2030 middelen van de Realisatiestimulans.

Voor de exacte bedragen moet ieder jaar een inventarisatie worden gedaan voor het aantal betaalbare woningen, waarvan de bouw is gestart. 3.1 De gemeente levert met de middelen een bijdrage aan de realisatie van betaalbare woningbouwopgave en de woondeal. De inzet van de middelen draagt bij aan de realisatie van de gemeentelijke woningbouwopgave, waarvan een deel betaalbaar, zoals is vastgesteld in het addendum van de Woonvisie (2025). Van het ambitiescenario is 70% betaalbaar, waarvan 30% bestaat uit sociale huur. De verdeling van middelen wordt gedeeld in het bestedingsplan. 3.2 De gemeente levert met de middelen een bijdrage aan leefbare wijken. De verdeling van middelen wordt gedeeld in het bestedingsplan. 4.1 De besteding van de middelen is ingekaderd De besteding van de middelen uit de bestemmingreserve ‘Betaalbaar Wonen Zaltbommel’ is uitsluitend gericht op het realiseren van betaalbare woningen (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop) en het bevorderen van leefbaarheid in wijken. Door deze afbakening stemt de raad in met een gerichte inzet van middelen. 4.2 De raad wordt jaarlijks op de hoogte gehouden over de stand van zaken van de bestemmingsreserve 'Betaalbaar Wonen Zaltbommel' In het bestedingsplan is opgenomen dat de raad jaarlijks achteraf wordt geïnformeerd niet alleen over de ontvangen middelen, maar ook over de besteding daarvan.

Kanttekeningen/risico’s 2.1 De inventarisatie kost ambtelijke capaciteit. Het opzetten van een bestedingsplan kost ambtelijke capaciteit, maar levert geld op voor het stimuleren en ontwikkelen van betaalbare woningen. 2.2 De verwachte middelen van de Realisatiestimulans kunnen afwijken met het resultaat. Ten eerste kan de hoogte van de Realisatiestimulans pas definitief vastgesteld worden na de inventarisatie (zie uitvoering). Daarnaast kunnen eventuele vertragingen in de oplevering van woningbouwprojecten invloed hebben op het moment waarop of het bedrag dat de gemeente ontvangt.

3

2.3 Stapeling met andere Rijkssubsidies is niet mogelijk. De realisatiestimulans is alleen aan te vragen voor woningen waarvoor geen andere Rijkssubsidie(s) zijn ontvangen. Een stapeling met andere Rijkssubsidies is daarom dus niet mogelijk. Daarnaast kan om deze reden de afweging worden gemaakt dat het voor sommige woningen strategischer is om andere subsidies dan de realisatiestimulans te gebruiken. 3.1 De bijdrage uit de Realisatie stimulans kan leiden tot vertraging in de woningbouwopgave. Het Rijk heeft gekozen voor een vrij besteedbare bijdrage. Dit om de administratieve lasten voor gemeenten zo laag mogelijk te houden. Dit is een groot voordeel. Nadeel kan echter wel zijn dat verschillende partijen een bijdrage gaan verlangen en daarop gaan wachten. Dit ook als er helemaal geen bijdrage noodzakelijk is. Het opstellen van een bestedingsplan schept duidelijkheid bij de belanghebbenden over de mogelijkheden en kaders, waarmee vertraging voorkomen wordt. 3.2 De realisatiestimulans heeft een beperkte reikwijdte. De realisatiestimulans richt zich uitsluitend op de realisatie van betaalbare woningen (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop) en leefbaarheid. Dit betekent dat projecten die geen of slechts in beperkte mate voorzien in deze segmenten, niet of slechts beperkt in aanmerking komen voor ondersteuning.

Hierdoor is de inzet van deze middelen minder geschikt als generiek instrument voor gebiedsontwikkeling. Inclusie Het stimuleren van een betaalbaar woningbouwprogramma komt ten goede van inwoners met minder inkomen en starters op de woningmarkt. Programma duurzaamheid Woningcorporaties hebben een opgave in het realiseren van duurzame nieuwbouw, waarbij tegelijkertijd de betaalbaarheid van huurders gewaarborgd moet blijven. De middelen van de Realisatiestimulans dragen bij aan deze opgave en ondersteunt corporaties bij het realiseren van duurzame woningbouw zonder dat dit ten koste gaat van de betaalbaarheid. Financiën (incl. BTW-effect) Met de Realisatiestimulans is er geen sprake van terugbetalingsverplichting. De middelen worden verantwoord als ontvangst in het jaar van de startbouw en vervolgens gestort in de bestemmingsreserve ‘betaalbaar wonen Zaltbommel’. Dit heeft geen invloed op het begrotingssaldo. Bedrijfsvoering Er worden interne bijeenkomsten georganiseerd voor het ontwikkelen van het bestedingsplan. Hierbij zijn verschillende disciplines betrokken, zoals gebiedsontwikkeling, leefbaarheid, duurzaamheid en verkeer. Ook wordt samengewerkt met woningcorporaties voor het bestedingsplan. Uitvoering Planning De eerste stap is de inventarisatie van het aantal woningen in het betaalbare segment die voldoen aan de voorwaarden van de Realisatiestimulans.

Deze inventarisatie wordt jaarlijks voor 15 juli geregistreerd. De bijdrage wordt automatisch berekend en toegekend door het ministerie, waarbij de toekenning uiterlijk 31 december het lopende jaar wordt vastgesteld. Vervolgens worden de middelen geplaatst in de bestemmingsreserve ‘Betaalbaar wonen Zaltbommel’. Deze stappen zullen zich jaarlijks herhalen.

4

In 2026 wordt ook het bestedingsplan opgesteld om het geld verder te labelen en voorwaarden op te stellen. Het bestedingsplan wordt in het derde kwartaal van 2026 aangeboden aan het college. Uw raad zal worden geïnformeerd over het bestedingsplan, het bedrag die vanuit de Realisatiestimulans naar de gemeente toe komt en achteraf geïnformeerd over de besteding van de gelden. Handhaving N.v.t. Communicatie Nadat het voorstel door uw raad is aangenomen wordt dit bekend gemaakt via de standaard officiële publicaties. Evaluatie / controle N.v.t. Nota van wijzigingen

Bijlagen Bijlage 1: Meer informatie over de Realisatiestimulans

5