Raadsvoorstel nota kostenverhaal en financiële bijdragen

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Nota kostenverhaal en financiële bijdragen 2025

Kern van het raadsvoorstel In 2020 is door het college en de raad de Beleidsregel Kostenverhaal vastgesteld. Het doel van dit beleidsstuk is duidelijkheid scheppen over uitgangspunten voor kostenverhaal als onderdeel van grondbeleid onder de Wet ruimtelijke ordening. De komst van de Omgevingswet heeft veranderingen met zich meegebracht, onder andere op het gebied van het kostenverhaal. Dit is aanleiding de huidige Beleidsregel te herzien naar de Nota kostenverhaal en financiële bijdragen 2025. De bijbehorende bestemmingsreserve is hierbij tevens geactualiseerd en er wordt voorgesteld een nieuwe bestemmingsreserve te openen. Gerelateerde raadsstukken - Geen

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Nota kostenverhaal en financiële bijdragen 2025

Zaaknummer

: 1294409

Datum collegevergadering

: 15 juli 2025

Datum raadsbesluit

: 18 september 2025

Datum raadsvergadering

: 18 september 2025

Portefeuillehouder

: Wethouder van Leeuwen

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Gebiedsontwikkeling ZBM

Voorstel 1. De ‘Nota kostenverhaal en financiële bijdragen 2025’ vast te stellen ter vervanging van de Beleidsregel kostenverhaal 2020-2029 (de Nota is opgenomen in Bijlage 1); 2. Het Kernenbudget als zodanig intact te houden maar dekking voortaan via de Perspectiefnota te organiseren; 3. De naam van de bestaande bestemmingsreserve “Fonds bovenwijkse voorzieningen” te wijzigen in bestemmingsreserve ”Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven”; 4. In te stemmen met de financiële actualisatie van deze voorgaande bestemmingsreserve; 4.1 Hierbij geldt dat er dekking is voor de tien projecten zoals opgenomen bij de vorige actualisatie van het Fonds Bovenwijkse voorzieningen (raadsbesluit 9 november 2023) én het project uit het op het raadsbesluit ingediende amendement. Dit betekent dat de projecten waartoe door u is besloten op 9 november 2023 ongewijzigd doorgang vinden. 4.2 Daarnaast zijn er nieuwe projecten toegevoegd die gedeeltelijk gedekt worden uit de bestemmingsreserve. 4.3 Hierbij geldt dat als gevolg van een herijkte methodiek op basis van gewijzigde wet- en regelgeving (Omgevingswet) nieuwe projecten gedeeltelijk gedekt worden uit de bestemmingsreserve “Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven”, namelijk voor 22%. In het verleden bedroeg dit 100%. 5.

Het college toestemming te geven om jaarlijkse de hoogte van de tarieven voor de bijdrage Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven vast te stellen; 6. Een bestemmingsreserve ‘Vereveningsfonds sociale woningbouw’ te openen en te vullen met € 200.000 vanuit de bestemmingsreserve “Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven”;

Samenvatting In 2020 is door het college en de raad de Beleidsregel Kostenverhaal (hierna: beleidsregel) vastgesteld. Het doel van dit beleidsstuk is duidelijkheid scheppen over uitgangspunten voor kostenverhaal als onderdeel van grondbeleid onder de Wet ruimtelijke ordening. De Omgevingswet heeft veranderingen met zich meegebracht, onder andere op het gebied van kostenverhaal. Dit is aanleiding de huidige Beleidsregel te herzien naar de Nota kostenverhaal en financiële bijdragen 2025 (hierna: Nota). Inleiding In de huidige beleidsregel zijn onder andere door initiatiefnemers te betalen bijdragen voor ruimtelijke ontwikkelingen opgenomen en wordt een relatie gelegd met het Kernenbudget. De bijdragen die de gemeente de afgelopen jaren heeft ontvangen van

initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen (hierna: initiatiefnemers) en waar zij vanuit de grondexploitaties zelf ook aan bijdraagt, zijn opgenomen in het Fonds Bovenwijkse Voorzieningen (FBV) waarmee investeringen (gedeeltelijk) worden gedekt. De huidige bijdrage die via de beleidsregel van initiatiefnemers wordt gevraagd, is niet onderbouwd met een directe koppeling aan concrete gemeentelijke investeringen. Dat betekent dat er geen inzichtelijk verband is tussen wat initiatiefnemers betalen en welke ruimtelijke of maatschappelijke voorzieningen daar daadwerkelijk mee worden bekostigd. Dit gebrek aan transparantie kan leiden tot juridische kwetsbaarheid, verminderd draagvlak bij initiatiefnemers en een verhoogd risico op bezwaren of procedures. De op dit moment gehanteerde werkwijze past niet bij de vanuit de wet voorgeschreven werkwijze vanuit de Omgevingswet. Daarnaast wordt voor wat betreft de bijdrage voor woningbouw geen onderscheid gemaakt tussen bijvoorbeeld sociale huurwoningen en koopwoningen in de dure sector. Deze betalen op dit moment evenveel aan bijdrage. In de Woonvisie 2021 - 2025 streven we naar 30% sociale huurwoningen binnen ontwikkelingen. In de huidige beleidsregel is geen sanctie gekoppeld op het moment dat hier niet aan wordt voldaan.

Met het oprichten van een vereveningsfonds sociale woningbouw dienen initiatiefnemers een compensatie hiervoor te betalen. Met het Kernenbudget kunnen initiatieven vanuit inwoners van de kernen worden bekostigd, dit wordt op dit moment betaald vanuit het FBV. Investeringen ten dienste van de gehele gemeente kunnen via het kostenverhaal worden verhaald, deze investeringen moeten echter aan de voorkant wel zijn voorzien (locatie, doel en hoogte van de investering). Dit is met het huidige kernenbudget niet het geval, dit wordt hiertoe losgekoppeld van het FBV. Dekking van het kernenbudget moet hiertoe voortaan anders worden georganiseerd, via de perspectiefnota. Het huidige budget vanuit het FBV blijft intact en zal worden gebruikt voor de in de Nota opgenomen gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven binnen de gemeente Zaltbommel. De bijdragen die vanuit initiatieven worden ontvangen zullen worden gestort in het fonds. Burgerparticipatie Niet van toepassing. Argumenten 1.1 De nieuwe Nota is opgezet conform wet- en regelgeving in de Omgevingswet In de Omgevingswet wordt het begrip ‘bovenwijkse voorziening’ anders gedefinieerd. Hierdoor is deze term niet langer geschikt voor gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven. Om die reden wordt de bestaande beleidsregel vervangen door de ‘Nota kostenverhaal en financiële bijdragen’.

Tegelijkertijd zijn enkele onderdelen aangepast om te voldoen aan de nieuwe wet- en regelgeving. Het is dan ook wenselijk dat deze Nota wordt vastgesteld, zodat het kan dienen als nieuwe grondslag voor het verhalen van kosten en het vragen van financiële bijdragen aan initiatiefnemers. 1.2 De berekende bijdragen in de Nota zijn transparant en uitlegbaar In de huidige beleidsregel is geen relatie tussen de beoogde investeringen vanuit de gemeente en de bijdrage die van initiatiefnemers wordt gevraagd. In de nieuwe Nota is deze relatie wel gelegd en op basis hiervan is de bijdrage bepaald die initiatiefnemers moeten betalen. Dit heeft tot gevolg dat gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven gedeeltelijk gedekt kunnen worden vanuit de bestemmingsreserve, namelijk voor 22%. 1.3 In de nieuwe Nota zijn de bijdragen bepaald naar draagkracht In de huidige beleidsregel wordt voor bijdragen vanuit woningbouw geen onderscheid gemaakt naar bijvoorbeeld sociale huurwoningen en koopwoningen in de dure sector.

Met de nieuwe Nota is dit wel het geval en hiermee wordt vanuit woningbouw bijgedragen naar draagkracht. De bijdragen vanuit corporaties voor sociale huurwoningen zijn hiermee lager dan de bijdragen vanuit ontwikkelaars voor het vrije sector programma. 1.4 Met de nieuwe Nota wordt ook het vereveningsfonds sociale woningbouw bekrachtigd Met dit fonds geldt dat op moment dat een beoogde ontwikkeling niet voldoet aan de in de Woonvisie opgenomen kaders voor het aandeel sociale huurwoningen, hiervoor door de initiatiefnemer een bijdrage moet worden betaald. Initiatiefnemers betalen hiermee voor het niet bijdragen aan het behalen van de met de corporaties gemaakte prestatieafspraken. Het geld kan worden ingezet in projecten met een verhoogd aandeel sociale huurwoningen ten opzichte van de kaders in de woonvisie. 1.5 De Nota draagt bij aan eenduidigheid en vanzelfsprekendheid De Nota zorgt ervoor dat het verhalen van kosten voor gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven op een consistente en onderbouwde wijze onderdeel wordt van elke gebiedsontwikkeling in Zaltbommel. Doordat dit proces toepasbaar is op zowel grote als kleine projecten, wordt het een vanzelfsprekend onderdeel van de werkwijze. Op deze manier kunnen project gerelateerde investeringen beter worden toegerekend en verhaald, waardoor de kosten zowel door de gemeente als initiatiefnemers hier naar rato aan bijdragen.

2.1 Het kernenbudget blijft intact maar wordt voortaan bekostigd vanuit de Perspectiefnota Met het kernenbudget kunnen initiatieven vanuit de inwoners van de kernen worden bekostigd, dit wordt op dit moment betaald vanuit het FBV. Investeringen ten dienste van de gehele gemeente kunnen worden verhaald, deze investeringen moeten echter aan de voorkant wel zijn voorzien (locatie, doel en hoogte van de investering). Dit is met het huidige kernenbudget niet het geval, dit wordt hiertoe losgekoppeld van het FBV. Dekking voor het Kernenbudget zal voortaan via de perspectiefnota worden aangevraagd. 3.1 Het instellen van een nieuwe reserve is een bevoegdheid van de raad Overeenkomstig artikel 212 uit de gemeentelijke financiële verordening dienen bij de instelling van een reserve bepaalde zaken zoals doel, stortingen en mutaties etc. vastgelegd te worden. 3.2 Het huidige budget in het FBV zal in de toekomst worden gebruikt voor gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven Het huidige budget dat opgenomen is in het FBV zal in de toekomst worden gebruikt om de investering in gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven gedeeltelijk te dekken. Het zal worden aangevuld met bijdragen die worden verkregen vanuit initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen en ook vanuit de gemeentelijke grondexploitaties.

5.1 Het college heeft bevoegdheid om de lijst met gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven jaarlijks te actualiseren en te indexeren. Gezien het dynamische karakter van zowel de gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven, wordt de berekening jaarlijks geactualiseerd en geïndexeerd. Dit betreft een uitvoeringshandeling en is geen beleidsbepaling. Daarom worden de opgaven door het college vastgesteld. 6.1 Het budget voor het vereveningsfonds kan bijdragen aan het behalen van de doolstellingen zoals opgenomen in de Woonvisie Door expliciet een bestemmingsreserve op te nemen dat uitsluitend voor het vereveningsfonds bestemd is, wordt geborgd dat alleen uit deze reserve middelen kunnen worden ingezet ter stimulering van initiatieven die voldoen aan de voorwaarden

zoals opgenomen in de Nota. Deze bestemmingsreserve maakt een financiële verevening mogelijk. De spelregels hiervoor worden opgenomen in een, nog op te stellen, vereveningsverordening sociale woningbouw. Kanttekeningen/risico’s 1.1 De Nota en de daarin opgenomen investeringen zijn een momentopname De in de Nota opgenomen investeringen ten behoeve van gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven zijn een momentopname. Deze investeringen zullen in de loop van de komende jaren worden gedaan. Dit leidt ertoe dat de Nota periodiek geactualiseerd moet worden. Inclusie Niet van toepassing. Programma duurzaamheid Niet van toepassing. Financiën (incl. BTW-effect) Fonds Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven (voorheen Fonds bovenwijkse voorzieningen) Zoals toegelicht is de naam van het fonds veranderd. Voor de actualisatie wordt aan de raad een financiële terug- en vooruitblik gepresenteerd, alsmede de huidige stand van het Fonds. In Tabel 1 is een samenvatting van het financieel overzicht dat als (vertrouwelijke) bijlage is aangehecht. In onderstaande tabel is zichtbaar hoe het de jaren 2023 en 2024 verlopen zijn, hoe de periode vanaf 2025 wordt ingeschat en hoeveel geld er eind 2034 naar verwachting in het Fonds aanwezig is. Voor de actualisatie zijn alle kosten en inkomsten tot en met 31 december 2024 verwerkt.

In overeenstemming met de actualisaties van de gemeentelijke grondexploitaties voor de jaarrekening 2024 zijn de toekomstige inkomsten uit eigen projecten bijgewerkt. Ook is er een nieuwe raming gemaakt van de inkomsten uit projecten van derden, hoewel deze nadrukkelijk onder voorbehoud is aangezien hierop minder sturing mogelijk is dan bij eigen projecten. De projecten zoals opgenomen in de Nota zijn verwerkt en er is rekening gehouden met de voeding vanuit het fonds aan het fonds “Vereveningsfonds sociale woningbouw”. Vanaf 2025 vindt de dekking van de Kernenbudgetten niet meer plaats vanuit het Fonds, de toekomstige uitgaven hiervoor zijn hiertoe komen te vervallen. Tot slot zijn inkomsten en uitgaven waar nodig hergefaseerd. Een belangrijke wijziging is dat nieuwe projecten als gevolg van een nieuwe methodiek op basis van gewijzigde wet- en regelgeving (Omgevingswet) in het vervolg niet meer volledig maar gedeeltelijk gedekt worden uit de bestemmingsreserve, namelijk voor 22%. Tabel 1: Financieel overzicht Fonds Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven Inkomsten, uitgaven en reservestand bovenwijkse voorzieningen Jaren 2023 en 2024

Begroting

Werkelijk

Verschil

Inkomsten

€

1.113.000

€

424.000

€

-688.000

Uitgaven

€

2.255.000

€

845.000

€ -1.409.000

Werkelijke tussenstand reserve per 31 december 2024:

3.132.961

Jaren vanaf 2025

Verschil

Inkomsten

Begroting Actualisatie 2025 t/m 2029 2025 t/m 2034 € 3.670.000 € 3.353.000 €

Uitgaven

€

1.215.000

€

3.254.000

Verwachte eindstand reserve per 31 december 2034:

-317.000

€ 2.039.000

€ 2.589.000

Resultaat 2023 en 2024 In bovenstaand overzicht is onder meer zichtbaar dat het afgelopen jaar minder inkomsten zijn gerealiseerd dan beoogd. Dit is te verklaren doordat de gronduitgiftes van de projecten Wildeman I en Thorbeckestraat zijn vertraagd, ca. € 0,3 mln. Daarnaast is dit te verklaren door het uitblijven van inkomsten uit projecten van derden, dit zijn projecten waar de gemeente faciliteert en minder sturing op heeft dan bij eigen projecten (ca. € 0,4 mln.). Voor de uitgaven geldt dat er minder is uitgegeven dan was begroot. Voor uitgaven wordt onderscheid gemaakt naar projecten en Kernenbudgetten. In de projecten dat sprake van gering lagere uitgaven, à ca. € 0,1 mln. Het verschil wordt met name veroorzaakt doordat vanuit de Kernenbudgetten minder is uitgegeven dan beoogd, ca. € 1,3 mln. Vooruitblik 2025 - 2034 Voor de periode 2025 tot en met 2034 is zichtbaar dat de verwachte inkomsten zijn gedaald. Dit komt als gevolg van de herijking van de bijdragen zoals is opgenomen in de Nota. Voor wat betreft de uitgaven geldt dat deze eveneens zijn gedaald. Vanaf 2025 vindt de dekking van de Kernenbudgetten niet meer plaats vanuit het Fonds, de toekomstige uitgaven hiervoor zijn hiertoe komen te vervallen.

Daarnaast worden de investeringen aan Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven slechts gedeeltelijk gedekt vanuit het Fonds, dit is het deel dat is toe te rekenen aan nieuwe ontwikkelingen, en hiertoe gedeeltelijk toegerekend. De overige dekking, voor het aandeel vanuit de bestaande stad, zal op een andere wijze plaatsvinden. Stand en conclusie De stand van het Fonds per 31 december 2024 / 1 januari 2025 bedraagt ca. € 2,5 mln. Dit bedrag bestaat uit alle bijdragen welke sinds 2010 aan het Fonds zijn gedaan minus alle gedane investeringen. Gelet op de inkomsten en uitgaven tot en met 2034 is de voorziene eindstand ca. € 2,6 mln. Dit is een gezond uitgangspunt, zodat er armslag is voor eventuele tegenvallers en nieuwe ad hoc projecten. In de raming zijn ook risicocorrecties doorgevoerd aan de inkomstenkant. Wij verwijzen u graag naar het bijgevoegde uitgebreide document over de totale financiën. Algemene aspecten Alle in dit voorstel en bijlagen genoemde bedragen zijn kaderstellend. Voor projecten gelden algemene voorwaarden op basis van de Omgevingswet om vanuit dit Fonds gedekt te mogen worden, het moet gaan om investeringen in de openbare ruimte (niet zijnde gebouwen) waar gemeente breed profijt van is. Ambtelijke uren voor de projectbegeleiding zijn declarabel en worden ten laste van elk afzonderlijk projectbudget gebracht.

Algemene uren voor het beleidsveld komen rechtstreeks ten laste van het Fonds door middel van een apart urenbudget. Zie de Nota voor alle regels op een rij. Vereveningsfonds sociale woningbouw Dit fonds wordt gevuld met € 200.000 uit de reserve Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven, met als: a. Specifiek doel: financiële sanctie kunnen opleggen aan projecten waarin doelstelling 30% sociale huurwoningen niet wordt behaald. b. Bestedingsplan: de bijdragen die vanuit sancties zijn verkregen toekennen aan projecten waar meer dan 30% sociale huur wordt behaald. c. Voeding van de reserve: € 200.000 vanuit “Gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven”. d. Maximale hoogte: € 500.000. e. Maximale looptijd: geen eindtijd.

Bedrijfsvoering Niet van toepassing. Uitvoering en planning Nadat de raad positief heeft besloten zal de Nota openbaar worden gemaakt en geplaats op de website van de gemeente. De Nota zal jaarlijks worden geactualiseerd, dit zal met name betrekking hebben de op de projectenlijst. Communicatie Dit besluit wordt officieel gepubliceerd voor inwerkingtreding zodat alle partijen op de hoogte zijn van de wijze waarop de gemeente omgaat met het kostenverhaal en de financiële bijdragen. Evaluatie / controle Niet van toepassing.

Bijlage(n) Bijlage 1: Nota kostenverhaal en financiële bijdragen Bijlage 2: Financieel overzicht fonds gebiedsoverstijgende ruimtelijke opgaven 2025