Raadsvoorstel Cirtex

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Zienswijze m.b.t. voorgenomen besluit Cirtex

Kern van het raadsvoorstel Op 24 maart 2025 is Gemeente Zaltbommel gevraagd om een zienswijze te geven op het voorgenomen besluit om Coöperatie Cirtex U.A. (hierna: Cirtex) tijdelijk financieel te ondersteunen met middelen uit het Participatiebudget van Werkzaak Rivierenland en de voorziening basispakket grondstoffen van Avri. Het college stelt zich positief kritisch op en stelt de gemeenteraad voor onder voorwaarden in te stemmen met dit besluit. Gerelateerde raadsstukken - Zaak 272754: Raadsvoorstel Zaltbommel/ Voorgenomen besluit tot oprichting coöperatie Cirtex U.A.

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Zienswijze m.b.t. voorgenomen besluit Cirtex

Zaaknummer

: 1278033

Datum collegevergadering

: 20 mei 2025

Datum raadsbesluit

:

Datum raadsvergadering

: 12 juni 2025

Portefeuillehouder

: Wethouder de Graaff

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Samenleving ZBM

Voorstel 1. In te stemmen met de positieve zienswijze op het voorgenomen besluit van Werkzaak Rivierenland en deze te versturen aan de dagelijkse besturen van Werkzaak Rivierenland en Avri. Inleiding Cirtex is ontstaan uit een samenwerking tussen de gemeenschappelijke regelingen Avri en Werkzaak Rivierenland en (privaat) kringloopbedrijf 2Switch. Deze organisaties bundelen hun krachten om een sluitende circulaire textielketen te creëren in Regio Rivierenland, met als eerste stap het opzetten van een textielsorteercentrum in Tiel. De Coöperatie is op 9 december 2022 opgericht, na instemming van alle gemeenteraden van Rivierenland. Uw raad heeft op 14 juli 2022 ingestemd met het voorgenomen besluit tot oprichting van Cirtex. De ambitie van Cirtex is om het ingezamelde textiel (1.8 miljoen kilo) in Rivierenland lokaal met vooral medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt te sorteren, te bewerken en te verkopen. De competenties van Avri, Werkzaak, Gemeenten en 2Switch vullen elkaar hierbij aan. In het tweede halfjaar van 2024 ontstond er een wereldwijde textielcrisis. De financiële impact hiervan op Cirtex is groot. Het bestuur van Cirtex heeft in 2024 al een aantal maatregelen getroffen om de financiële impact zoveel mogelijk te beperken. Als de textielcrisis ongewijzigd voortduurt, verwacht Cirtex voor de jaren 2025 en 2026 een groot tekort.

Om voort te kunnen bestaan en het tekort te beperken, worden daarom ingrepen gevraagd van moederorganisaties 2Switch, Avri en Werkzaak. Het AB van Werkzaak wordt gevraagd om in te stemmen met de tijdelijke financiële ondersteuning van Cirtex gedurende de resterende pilotperiode 2025-2026. Dekking hiervoor kan worden gevonden in het Participatiebudget, dat vanaf 2025 structureel door het Rijk wordt verhoogd met €600.000,-. De gevraagde onttrekking van €383.000,- uit het Participatiebudget is nog niet meegenomen in de begroting van Werkzaak. Derhalve is een zienswijzeprocedure gestart om de gemeenten in staat te stellen hun mening te geven op dit voorgenomen besluit. De zienswijze wordt verstuurd aan zowel het AB van Werkzaak als van Avri. Het AB van Avri hoeft formeel niet in te stemmen met de tijdelijke financiële ondersteuning van Cirtex, omdat de voorziening basispakket grondstoffen door het AB in 2019 juist is ingesteld om dit soort schommelingen in de afvalstoffenheffing op te vangen. 2

Na de pilot van vier jaar (2023-2026) zal een eindevaluatie worden uitgevoerd om te bezien of en hoe Cirtex kan voortbestaan. Uw raad wordt hier te zijner tijd in meegenomen. Participatie Niet van toepassing. Argumenten 1.1 Cirtex is essentieel voor werkzoekenden met een loonwaarde van 40-45% De gemiddelde loonwaarde van gedetacheerde doelgroep medewerkers bij reguliere bedrijven bedraagt ongeveer 60%. De mensen die bij Cirtex werken hebben een loonwaarde van 40-45%. Juist voor deze doelgroep biedt Cirtex een springplank naar werk bij reguliere werkgevers. Er is geen andere vergelijkbare voorziening waar zij kunnen worden geplaatst. Hun loonwaarde is nog te laag om bij reguliere werkgevers te worden geplaatst, maar te hoog om terug te vallen in het vangnet van de productiehallen van Werkzaak, waar vooral mensen werken net een loonwaarde van 30-35%. Als Cirtex niet wordt voortgezet heeft dat dat dus mogelijk gevolgen voor de ontwikkeling van de mensen die daar nu werken. 1.2

In de afgelopen 2 jaar zijn er mooie resultaten geboekt Cirtex biedt een unieke combinatie van circulariteit en inclusiviteit en vervult een behoefte die elders in de regio niet wordt ingevuld. Tot en met eind 2024 zijn er binnen Cirtex 72 mensen geplaatst in werk- en ontwikkelplekken en 16 mensen duurzaam uitgestroomd naar reguliere werkgevers. Daarnaast heeft Cirtex mooie stappen gezet om de landelijke doelstellingen voor circulariteit en participatie in eigen regio te realiseren. Zo wordt er in onze regio geen textiel meer verband, waardoor we aanzienlijk op CO2 besparen. Dit zijn ontwikkelingen van grote maatschappelijke meerwaarde.

1.3

Financiële ondersteuning heeft geen impact op de gemeentelijke bijdrage Werkzaak en Avri benutten bestaande budgetten zonder verhoging van de gemeentelijke bijdrage. Werkzaak vindt dekking voor het tekort binnen het Participatiebudget, waaruit €383.000,- per jaar zal worden onttrokken. Avri vindt dekking voor het tekort binnen de voorziening basispakket grondstoffen.

1.4

Stoppen met Cirtex is duurder dan doorgaan De financiële gevolgen voor Werkzaak zijn groot als Cirtex stopt, namelijk €423.000,- per jaar. Dit heeft hoofdzakelijk te maken met het wegvallen van de inleenvergoeding die Cirtex betaalt aan Werkzaak voor de detachering van mensen en de kosten die Cirtex heeft om nieuwe werkervaringsplekken elders in te kopen. De gevraagde onttrekking vanuit het Participatiebudget om Cirtex te kunnen voorzetten bedraagt €383.000,- per jaar. Stoppen is dus duurder dan doorgaan.

1.5

We laten Cirtex de pilotfase afronden Door in te stemmen met deze zienswijze, kan Cirtex de pilot afronden om te komen tot een goede eindevaluatie, waarmee we de toekomst van Cirtex kunnen bepalen.

1.6

Over het afgeven van zienswijzen zijn afspraken gemaakt in de GR Conform afspraken, die zijn vastgelegd in de Gemeenschappelijke Regeling Werkzaak Rivierenland, worden raden van de deelnemende gemeenten in de gelegenheid gesteld om hun zienswijze te geven op besluiten die aanzienlijk politiek of financieel belang hebben voor deelnemers van de GR. De zienswijze 3

op het AB-voorstel kan tot 1 juni worden ingediend. In de voorliggende zienswijze staat dat de raad van Zaltbommel onder voorwaarden instemt met het voorgenomen besluit. Deze voorwaarden worden hieronder benoemd. Kanttekeningen/risico’s 1.1 De tijdelijke aard van de textielcrisis onzeker Cirtex verwacht dat de huidige crisis op de wereldwijde textielcrisis van tijdelijke aard is. Zij wijst daarbij op het vergoeding stelsel vanuit de UPV (Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid) voor inzameling en sortering, de verwachte innovatie in de textielrecycling en de lopende subsidie aanvraag bij provincie Gelderland, waarvan de uitslag naar verwachting in Q2 bekend wordt. Deze ontwikkelingen lossen de crisis echter niet op, maar verzachten vooral de afhankelijkheid van marktschommelingen. Het vergoeding stelsel is echter nog niet gerealiseerd, innovatie vindt nog beperkt plaats (met vooralsnog alleen laagwaardige toepassingen door slechte kwaliteit textiel) en de subsidie aanvraag moet nog definitief worden toegekend. Dit zijn allemaal onzekerheden, net als het herstel van de wereldwijde textielcrisis. De kans bestaat dat de textielmarkt na afloop van de pilot onvoldoende is hersteld, waardoor opnieuw een verzoek tot financiële ondersteuning moet worden gedaan. Dit vraagt – nu en in de toekomst- een bewuste keuze tussen maatschappelijk én financieel rendement. 1.2

De financiële dekking is mogelijk niet toereikend De gevraagde financiële bijdrage van €383.000,- per jaar voor 2025 en 2026 is gebaseerd op cijfers die ten tijde van de zienswijzebrief (voorjaar 2025) bekend waren. Bij onverwachte financiële tegenvallers, bestaat de kans dat de voorgestelde financiële bijdrage vanuit Werkzaak niet toereikend is. Zodoende hebben we in de concept zienswijze als voorwaarde gesteld dat de onttrekking uit het Participatiebudget wordt beperkt tot het verwachte begrotingstekort van €383.000 per jaar. Tegelijkertijd dienen extra inkomsten, bijvoorbeeld via UPV Textiel, subsidies of een aantrekkende omzet, naar rato te worden verminderd op de bijdrage vanuit het Participatiebudget.

1.3

Mogelijk negatief impact voor andere mensen met een ondersteuningsbehoefte Door het Participatiebudget in te zetten als dekking voor Cirtex is er minder geld voor andere groepen binnen Werkzaak. Er wordt aangegeven dat dat het Participatiebudget verantwoord kan worden ingezet. Enerzijds, omdat het totale bestand aan werkzoekende afneemt als gevolg van de afloop van de Sociale Werkvoorziening i.c.m. een stabiel bestand van mensen in de Participatiewet. Anderzijds, omdat zij menen de toenemende ondersteuningsbehoefte van de groep die wel begeleiding nodig heeft, zelf te kunnen bieden en financieren vanuit hun reguliere budget. De vraag is of dit kan worden gegarandeerd bij financiële tegenvallers? Zodoende hebben we in de concept zienswijze als voorwaarde gesteld dat de inzet van het Participatiebudget, ook binnen de bezuinigingsscenario’s waar we momenteel nog geen volledig zicht op hebben, op geen enkele manier ten koste gaan van de begeleiding voor andere doelgroepen binnen Werkzaak.

1.4

Mogelijk (indirecte) negatieve invloed op de afvalstoffenheffing De keuze van Avri om de transportkosten voor Cirtex ad €252.000 niet in rekening te brengen, wordt gedekt uit de voorziening basispakket grondstoffen. Deze voorziening is ingesteld om uitschieters in de grondstoffenmarkt op te 4

vangen en om schommelingen in de afvalstoffenheffing voor inwoners te dempen. Avri motiveert deze keuze door te stellen dat onder de huidige marktomstandigheden ook bij andere afnemers geen inzamelvergoeding verwacht zou kunnen worden. Door deze kosten vanuit de voorziening basispakket grondstoffen te dekken, wordt voorkomen dat deze tijdelijke tegenvaller leidt tot een stijging van de afvalstoffenheffing. De verwachting is dat hogere opbrengsten uit andere grondstoffen deze tegenvaller compenseren, waardoor er per saldo geen negatieve invloed is op de afvalstoffenheffing. 1.5

Betere afstemming in zienswijzeprocedure gewenst We zijn niet tevreden over de wijze waarop deze zienswijzeprocedure is verlopen; de reactietermijn sluit niet aan op de gemeentelijke raadscycli en afstemming met de griffierskring ontbrak. Hierdoor is het voor veel gemeenteraden niet mogelijk om voor de deadline van 1 juni een (voorlopige noch definitieve) zienswijze uit te brengen. Ook in Zaltbommel kan het voorstel pas op 12 juni worden behandeld. We zien graag dat dit in de toekomst beter wordt afgestemd met de gemeenten.

Inclusie De doelgroep van Cirtex heeft beperkt ontwikkelperspectief op de reguliere arbeidsmarkt. Cirtex biedt deze groep kwetsbare mensen werk. In het textielsorteercentrum ontwikkelen zij technische en sociale vaardigheden, waardoor zij op den duur kunnen doorstromen en uitstromen naar andere werkgevers Programma duurzaamheid Na de olie-industrie is de textielindustrie de meest vervuilde industrie. Cirtex draagt direct bij aan de vermindering van textielverbranding, stimulering van hergebruik en ontwikkeling van circulaire toepassingen in de regio. Financiën (incl. Btw-effect) Cirtex verwacht de komende jaren een tekort op hun exploitatie. Voorgesteld wordt om dit tekort af te dekken door een bijdrage uit het Participatiebudget van Werkzaak en Avri zal de transportkosten voor Cirtex niet in rekening brengen. Avri zal deze misgelopen inkomst dekken uit de voorziening basispakket grondstoffen. Op dit moment wordt een dekking gevraagd voor het verwachte incidenteel tekort in 2025 en 2026. Als blijkt dat dit tekort structureel gaat worden moeten er andere oplossingen worden voorgesteld aangezien de voorziening van Avri niet structureel ingezet kan worden. En vanuit het Participatiebudget van Werkzaak is ook onduidelijk of daar structurele ruimte aanwezig is.

Voor Zaltbommel heeft dit geen directe impact omdat het betaald wordt uit beschikbare middelen bij de gemeenschappelijke regelingen Werkzaak en Avri. In deze GR’en heeft Zaltbommel natuurlijk wel een aandeel en zal het indirect gaan om circa € 70.000. Bedrijfsvoering Niet van toepassing. Juridische Zaken Het voorstel is besproken met Juridische zaken

5

Uitvoering Planning - Vaststelling zienswijze: raadsvergadering 12 juni 2025 - Verzending zienswijze: uiterlijk 13 juni 2025 - Behandeling Algemeen Bestuur Avri: 30 juni 2025 - Definitief besluit Algemeen Bestuur Werkzaak: 10 juli 2025 Handhaving Niet van toepassing. Communicatie De zienswijze wordt na de raadsvergadering van 12 juni toegezonden aan de dagelijkse besturen van Werkzaak en Avri. Evaluatie/ controle De jaren 2023 tot en met 2026 gelden als pilot. In 2026 zal een evaluatie worden gedaan en een vooruitblik worden gemaakt om te bepalen of CIRTEX zonder substantiële financiële ondersteuning door gemeenten, Avri en Werkzaak bestaansrecht heeft. Uw raad wordt hier te zijner tijd in meegenomen Nota van wijzigingen

Bijlagen - Brief zienswijze gemeenten Cirtex - Concept AB voorstel Cirtex t.b.v. zienswijze - Q&A lijst van vragen uit de bestuurlijke route - Oplegger DB Avri m.b.t. exploitatie Cirtex - Zienswijzebrief m.b.t. Cirtex - Raadsbesluit m.b.t. Cirtex

6