memo invulling cultuurcluster Zaltbommel

Procesvoorstel koers majeur project Cultuurcluster Zaltbommel Samenvatting Het procesvoorstel gaat in op de vraag of en zo ja onder welke mogelijke bijstellingen het raadsbesluit van 4 november 2021 inzake het Cultuurreel centrum Zaltbommel kan worden herbevestigd. Het procesvoorstel bestaat uit een aantal stappen: 1. Herbevestiging van het besluit van 4 november 2021 2. Onder welke condities vindt deze herbevestiging plaats 3. Welk kaderstellend budget wordt daarbij gehanteerd zowel voor de investering als voor de exploitatie 4. Op welke wijze invulling wordt gegeven aan het beheer en de exploitatie van de Sint Maartenskerk Vooraf Het is de gemeenteraad bekend dat in het bestuursakkoord van 2022 “Blijven bouwen 2022 – 2024” op pagina 11 onder het kopje “Financiën” wordt gesproken over reeds bekende voorgenomen investeringen die in de volgorde van Multifunctionele Accommodatie (MFA) – Bossche Poort – Cultureel Centrum worden geprioriteerd. Deze volgorde is aldus bepaald met de wetenschap dat in november 2021 de financiële aanspraken voor het Cultuurcluster Zaltbommel (lees: Cultureel Centrum) begrotingstechnisch waren verwerkt. Inmiddels is bekend dat een van de drie majeure projecten voorlopig niet tot ontwikkeling komt in de vorm waarin het was voorgenomen. De ontwikkeling van de Bossche Poort wordt gesplitst in uitvoering genomen.

Financiële inbreng van de gemeente is daarbij op voorhand niet aan de orde en dus kan de ontwikkeling van de Bossche Poort in het kader van de mogelijk noodzakelijke afweging tussen de majeure projecten vooralsnog buiten beschouwing worden gelaten. Inleiding Bij unaniem raadsbesluit van 4 november 2021 is besloten: 1. In te stemmen met de hybride variant, zoals omschreven in het rapport ‘Cultuurcluster Zaltbommel, Businesscase Hybride variant’ d.d. 20 juli 2021 en deze verder uit te werken. Met dien verstande dat een uitwerking wordt gemaakt op basis van de in het rapport omschreven variant “B” 2. In te stemmen met het in eigendom nemen van de Sint-Maartenkerk, op basis van de brief d.d. 12 juli 2021 en hier nadere afspraken over te maken met de PGZ 3. In te stemmen met het uitwerken en oprichten van een gezamenlijke Beheer- en exploitatiestichting voor de Sint-Maartenskerk en Cultureel centrum, zoals omschreven in het rapport ‘Cultuurcluster Zaltbommel, Businesscase Hybride variant’ d.d. 20 juli 2021. 4. Een krediet beschikbaar te stellen voor de benodigde investering van € 10.400.000. 5. De structurele exploitatielasten van € 587.000 te dekken uit het budget beleidsvoornemens.

6 Aan de uitwerking van de hybride variant B toe te voegen twee scenario’s waarover de raad een besluit kan nemen, waar de nieuw te realiseren ruimtes in de Sint Maartenskerk deels of volledig buiten het bestaande kerkgebouw worden gerealiseerd, dan wel volledig in het bestaande kerkgebouw. Tevens is in de genoemde raadsvergadering unaniem een motie aangenomen waarin aan het college het volgende wordt verzocht: 1. voorafgaand aan besluitvorming over de Sint Maartenskerk een bouwhistorisch onderzoek naar interieur en exterieur te laten uitvoeren door een daarin gespecialiseerde partij; 2. de uitkomsten van dit onderzoek te verwerken in het uiteindelijke voorstel betreffende de Sint Maartenskerk, De uitwerking van het raadsbesluit is vervolgens ter hand genomen, overleg met de diverse stakeholders is gestart en concept overeenkomsten zijn opgesteld. Echter enkele weken voor de finale uitvoering van het raadsbesluit in de vorm van de overdracht van de Sint Maartenskerk aan de gemeente is vanuit het college aangegeven dat nog onvoldoende duidelijk was op welke manier de

exploitatie vorm zou krijgen en welke (financiële) risico’s de gemeente zou lopen met het in eigendom krijgen van de kerk. Daarnaast was in de ogen van het college onvoldoende duidelijk op welke wijze de exploitatie van de kerk ingevuld zou worden en wie waar verantwoordelijk voor zou worden. Op dat moment is besloten de overdracht van de kerk voorlopig uit te stellen en nader onderzoek te doen c.q. overleg te voeren over de concrete invulling van de verwachtingen van de verschillende partijen. Gelijktijdig met het uitstel van de uitvoering van het raadsbesluit hebben zich in de relatie tussen de verschillende partijen (Protestantse Gemeente Zaltbommel, de Stichting Sint Maarten en het bestuur c.q. de directie van cultureel centrum De Poorterij) blijkbaar onvolkomenheden voorgedaan die de onderlinge relatie stevig hebben verstoord. Dit heeft tot gevolg gehad dat de inmiddels opgerichte Stichting Cultuurcluster Zaltbommel vanaf 1 januari 2023 geen rol meer speelt in de exploitatie van de Sint Maartenskerk en dat de Stichting Sint Maarten de exploitatie volledig in eigen beheer is gaan uitvoeren. Kortom: zowel qua beheer en exploitatie als qua financiën was er eind 2022 sprake van onduidelijkheid. Procesvoorstel vervolg project Cultuurcluster Zaltbommel Uitgangspunt voor het college is en blijft het uitvoering geven aan het raadsbesluit van november 2021.

Wel plaatst het college daarbij enkele kanttekeningen die hierna verder ingevuld worden. Het betreft zowel kanttekeningen van financiële aard als kanttekeningen van inhoudelijke aard. Bij dit laatste moet men denken aan het beheer en de exploitatie van de Sint Maartenskerk voor de kortere en de langere termijn en de verdere invulling van het begrip “Kerk van de Stad”. Tijdens de carrouselvergadering van 14 september 2023 heeft de gemeenteraad gesproken over de haalbaarheid van het realiseren van een MFA in Brakel. In de aanloop naar deze vergadering werd duidelijk dat er sprake was van een forse investering voor de MFA en dat dit mogelijk van invloed zou zijn op de andere majeure projecten uit het bestuursakkoord van 2022. Het college is destijds gevraagd een procesvoorstel te doen waarbij de drie majeure projecten kunnen worden getoetst op haalbaarheid. In het procesvoorstel, wat eind oktober aan de raad is gepresenteerd, is vastgelegd dat de drie1 majeure projecten worden doorberekend en de cijfers geactualiseerd worden naar het niveau eind 2023/begin 2024. Financiën De actuele cijfers zijn tussentijds in een informatieavond (18 januari 2024) gedeeld met de gemeenteraad. Voor het Cultuurcluster betekent dit dat de cijfers uit 2021 als volgt geactualiseerd kunnen worden: Investeringen in de hybride variant Cultureel centrum 2021 8.000.000,00 2023/2024 9.950.000,00

St. Maartenskerk 2.400.000,00 2.950.000,00

Totaal 10.400.000,00 12.900.000,00

Exploitatie in de hybride variant (inclusief kapitaallasten en overige eigenaarslasten Cultureel centrum St. Maartenskerk 2021 576.182,00 173.718,00 749.900,00 2023/2024 816.095,00 262.810,00 1.078.905,00 Exploitatiebijdrage exclusief kapitaal- en eigenaarslasten Cultureel centrum St. Maartenskerk 2021 169.133,00 53.539,00 2023/2024 219.260.00 71.297,00

1

222.672,00 290.557,00

Zoals vermeld in de paragraaf “Vooraf” laten we het project Bossche Poort op dit moment buiten de vergelijking.

Nadere analyse leert dat de kapitaallasten stijgen van € 587.000,00 naar 680.000,00. Volgens het raadsvoorstel van november 2021 was voor kapitaallasten een bedrag beschikbaar van € 600.000,00. Bij ongewijzigd beleid is sprake van een overschrijding van € 80.000,00 van de kapitaallasten. Tel daarbij op dat de eigenaarslasten stijgen en dat de exploitatie een lagere dekkingsgraad kent dan is een stijging van het exploitatietekort met € 329.000,00 verklaarbaar. De vraag is echter of dit ook politiek bestuurlijk acceptabel is en of de noodzaak c.q. wenselijkheid aanwezig is om onveranderd uitvoering te geven aan het raadsbesluit . Inmiddels zijn een aantal zaken duidelijk. Enerzijds is de insteek bij de nieuwbouw van het cultureel centrum om te bezien of het krediet uit 2021 kaderstellend kan zijn en dat eventuele kostenstijgingen kunnen worden vertaald in een versobering van de nieuwbouwplannen en anderzijds is duidelijk dat het voornemen is om voor de komende jaren de inkleuring van het gebruik van de Sint Maartenskerk te beperken tot het huidige gebruik. Insteek voor de komende jaren is naar de mening van het college dat vooralsnog de kerk beperkt in gebruik genomen wordt en dat voor de verdere toekomst de plannen nader worden uitgewerkt. Daarbij moet men denken aan een uitwerkingstermijn van 5 tot 10 jaar.

Met andere woorden: nu de kerk in eigendom overnemen en beperkt aanpassen en de exploitatie vooralsnog voortzetten op het huidige niveau. Met de overname van de kerk kan ook de overname van Het Anker een gegeven worden. Denkbaar is dat een gedeelte van het voorgenomen krediet voor de aanpassing van de Sint Maartenskerk besteed wordt aan de instandhoudingen van Het Anker zodat een combinatie van activiteiten over de beide gebouwen de komende jaren gewaarborgd blijft. Ook kan in overweging genomen worden om de financiële ruimte die resteert binnen het deel dat is gereserveerd voor bouwkundige werkzaamheden aan de kerk, omdat de aanpassingen beperkt blijven en er vooralsnog geen aanbouw aan de kerk wordt uitgevoerd, wordt overgeheveld naar de realisering van het cultureel centrum. Op deze manier kan wellicht voor een aanzienlijk deel voorkomen worden dat kostenstijgingen opgevangen moeten worden door versobering van de nieuwbouwplannen. Kortom: het is de moeite waard om de investeringsbedragen uit 2021 als uitgangspunt te nemen voor de verdere ontwikkeling van een cultureel centrum in de Waluwe en de overname en aanpassing van de Sint Maartenskerk (in combinatie met het in eigendom verkrijgen en aanpassing van Het Anker). Gewenste besluitvorming Voor nu kan voor wat betreft het Cultuurcluster Zaltbommel volstaan worden met de volgende besluitvorming c.q.

herbevestiging van de besluitvorming:  Herbevestiging van de besluitvorming van november 2021 waarin de raad heeft ingestemd met o de nieuwbouw van een Cultureel Centrum in de Waluwe en de overname van de Sint Maartenskerk op basis van de hybride variant en het daartoe bestemde krediet vooralsnog te handhaven op een bedrag van € 10.400.000,00. o De verdeling van dit krediet over de nieuwbouw cultureel centrum en benodigde bouwkundige werkzaamheden aan de Sint Maartenskerk en Het Anker wordt flexibel ingevuld o de overname van de Sint Maartenskerk vindt plaats in combinatie met de overname van het Anker  waarbij een nadere nuancering plaats kan vinden als volgt o vooralsnog de exploitatie van de Sint Maartenskerk in handen laten van de Stichting Sint Maarten, een en ander in afstemming met de PGZ o de aanpassingen van de kerk beperkt uit te voeren en vooralsnog geen aanbouw te realiseren o in samenspraak met stichting cultuurcluster Zaltbommel, de PGZ en de Stichting Sint Maarten afspraken te maken over de exploitatie van de kerk en de onderlinge ondersteuning daarin o verdere invulling geven aan het begrip “Kerk van de Stad” op basis van een te doorlopen breed participatieprogramma waarbij ook de betrokkenheid van andere overheden wordt betrokken zodat de instandhouding van de kerk voor de komende decennia kan worden gewaarborgd.