Jaarstukken 2022 Zaltbommel - Raad 13 juli 2023 (incl. Erratum)

Resultaten 2022 Een overzicht van belangrijke beheersmaatregelen en acties die in 2022 zijn uitgevoerd en hebben bijgedragen aan het realiseren van de Informatiebeveiligingsdoelstellingen: • In 2022 is een Jaarplan Gegevensbescherming met activiteiten op het gebied van informatieveiligheid en privacy vastgesteld en met goed gevolg uitgevoerd. Het is een nuttige integratie geworden van informatiebeveiliging en privacy. Hiermee kunnen we de bescherming van onze gegevens beter coördineren. • De technische segmentatie van ons netwerk is in 2022 verder uitgebreid.

76

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

• De beveiliging van het back-up proces is in 2022 verder aangescherpt en afgerond. • Er heeft een uitgebreide “purple team” sessie plaatsgevonden waarbij onder leiding van een ethisch hacker samen met medewerkers van automatisering onderzocht is welke kwetsbaarheden in het interne netwerk te vinden zijn. Dit heeft geleid tot nuttige tips en aanbevelingen ter verbetering van het interne netwerk. • Er is een cyberoefening gehouden die heeft geleid tot belangrijke inzichten met betrekking tot de weerstand van de organisatie voor wat betreft het reageren op een cybercalamiteit. In het vervolg daarop is als test een herstel van systemen uitgevoerd. • Het proces van instroom, doorstroom en uitstroom van medewerkers - en bijbehorende autorisatievraagstukken - is verder verbeterd en meer geautomatiseerd wat de informatiebeveiliging ten goede komt. • Door gebruik te maken van een “procesenvelop” binnen het zaaksysteem is de vastlegging van de elementen beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid – die een belangrijke rol spelen binnen informatiebeveiliging – beter geborgd. Collegeverklaring ENSIA ENSIA staat voor Eenduidige Normatiek Single Information Audit. Het is een gezamenlijk project van het ministerie van Binnenlandse Zaken, de VNG, gemeenten, het ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid en het ministerie van Infrastructuur & Milieu.

ENSIA heeft tot doel het verantwoordingsproces over informatieveiligheid bij gemeenten verder te professionaliseren door het toezicht te bundelen en aan te sluiten op de gemeentelijke Planning & Control-cyclus. Naast het afleggen van horizontale verantwoording richting de gemeenteraad regelt ENSIA ook de verticale verantwoording over informatiebeveiliging richting de verschillende ministeries. Het gaat hierbij om verantwoording over de BRP, Reisdocumenten, Suwinet, BAG, BGT, BRO, DigiD en WOZ. De gemeente Zaltbommel heeft alle acties met betrekking tot ENSIA in 2021 uitgevoerd en het college van Zaltbommel heeft hierover ook een verklaring afgelegd die dient als verantwoordingsdocument voor het afleggen van horizontale en verticale verantwoording over informatiebeveiliging. Security Incidenten 2022 In 2022 zijn er 7 incidenten gemeld via TOPdesk die betrekking hadden op de gemeente Zaltbommel. Er waren geen incidenten bij met een hoge impact. De incident registratie is in 2022 gesplitst in beveiligingsincidenten, feitelijke incidenten en kwetsbaarheidsmeldingen die we van de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) ontvangen. De laatste worden nu niet meer behandeld als beveiligingsincident maar als wijzigingen. Deze meldingen lopen via het proces wijzigingenbeheer en wij brengen als gevolg daarvan preventief software patches aan.

Het niet aanbrengen van deze patches zou kunnen leiden tot een incident. Het inrichten van dit proces draagt veel bij onze veiligheid. De kwetsbaarheidsmeldingen hadden vooral betrekking op landelijk en mondiaal gemelde software kwetsbaarheden en hebben de organisatie, mede door effectieve aanpassingen in het patch- en updateproces van software, geen schade toegebracht. Mede door het actualiseren van de ICT-foto ontvangen we van de Informatiebeveiligingsdienst Gemeenten (IBD) alleen nog relevante kwetsbaarheidsmeldingen en door beter gebruik van TOPdesk kunnen we het proces veel efficiënter uitvoeren. Meerjarenperspectief Het jaar 2023 staat in het teken van de verdere implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Binnen de BIO verschuift de nadruk van verplichte maatregelen naar risicomanagement. We krijgen daarbij ook een steeds beter beeld van onze kwetsbaarheden en werken projectmatig continu aan verbeteringen. De volgende activiteiten staan op de planning voor het jaar 2023: 1. Vaststellen van het Informatiebeveiligingsbeleid voor de periode 2023-2026. 2. Vaststellen en uitvoering geven aan het Jaarplan Gegevensbescherming 2023. 3. Vaststellen van een gedragscode voor Informatiebeveiliging en Privacy en de borging hiervan via HRM processen. 4. Optimaliseren van de “hardening” van systemen. (volgens hoge security standaarden inrichten van de systemen).

77

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

5. Optimaliseren van de centrale logging van systemen zodat het bij eventuele calamiteiten makkelijker is om forensisch onderzoek uit te voeren. 6. Afronding van de optimalisatie van het Instroom, Doorstroom en Uitstroom proces van medewerkers wat uitmondt in een geautomatiseerd proces en autorisatievraagstukken optimaliseert. 7. Verder optimaliseren van Mobile Device Management (MDM) om laptops en smartphones nog beter te beschermen. 8. Verder vormgeven van Business Continuity Management (BCM). Privacy In 2022 is wederom veel aandacht besteed aan het verder borgen van het onderwerp gegevensbescherming in het kader van privacywetgeving in de basisprocessen binnen de organisatie. Het privacyteam is goed geïntegreerd in de dagelijkse bedrijfsvoering. Op deze wijze kan snel en adequaat worden gezorgd voor ondersteuning bij vraagstukken, de afhandeling van datalekken, het behandelen van verzoeken omtrent rechten van betrokkenen, het afsluiten van (verwerkers)overeenkomsten en het uitvoeren van risico beoordelingen. Doelstellingen gegevensbescherming in het kader van privacywetgeving De belangrijkste doelstellingen van het vastgestelde privacy beleid zijn het beschermen van de rechten en vrijheden van personen en dan met name hun recht op bescherming van persoonsgegevens.

Door een passende bescherming kunnen gemeenten aan de verplichtingen van privacywetgeving waaronder de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg) voldoen, en blijft het vrije verkeer van persoonsgegevens mogelijk wat noodzakelijk is voor de bedrijfsvoering van gemeenten. Resultaten 2022 Een overzicht van de belangrijkste maatregelen en acties die in 2022 zijn uitgevoerd en hebben bijgedragen aan het realiseren van de gegevensbeschermingsdoelstellingen: • In 2022 is een Jaarplan Gegevensbescherming met activiteiten op het gebied van informatieveiligheid en privacy vastgesteld en met goed gevolg uitgevoerd. Onderdeel van dit jaarplan is ook het communicatieplan wat een bijdrage levert aan het verder vergroten van bewustzijn onder medewerkers • In het kader van transparantie richting betrokkenen zijn meerdere maatregelen genomen waaronder het publiceren van aanvullende privacyverklaringen • Er zijn responsible disclosure pagina’s toegevoegd aan de gemeentelijke websites mede om voor potentiële melders van datalekken en kwetsbaarheden in onze ICT systemen te faciliteren in een laagdrempelig meldpunt • Er is in samenwerking met procesinrichting binnen het zaaksysteem een functie ontwikkeld waarmee het verwerkingsregister (overzicht van processen waarbinnen persoonsgegevens worden verwerkt) beter kan worden vastgelegd en beheerd.

Hierdoor kunnen de risico’s beter worden geïnventariseerd en beheerd. • Er zijn meerdere pré DPIA’s en DPIA’s (risico beoordeling in het kader van gegevensbescherming) uitgevoerd binnen de organisaties op verwerkingen met hogere risico’s. • Er zijn verdere inventarisaties uitgevoerd en afspraken vastgelegd met derde partijen waaronder leveranciers en ketenpartners. In 2022 is hierbij meer de nadruk gelegd op hoog risico partijen in het sociaal domein die in opdracht van de gemeente gevoelige persoonsgegevens verwerken van kwetsbare doelgroepen Rechten van betrokkenen Betrokkenen kunnen onder de AVG hun rechten uitoefenen door bijvoorbeeld inzage te vragen in de persoonsgegevens die onze organisatie van hen verwerkt. In 2022 zijn er 5 verzoeken gericht aan de gemeente Zaltbommel ingediend door betrokkenen om hun rechten uit te oefenen onder de AVG. Datalekken In 2022 zijn er bij de gemeente Zaltbommel 13 incidenten gemeld die betrekking hebben op persoonsgegevens (datalekken) waarvan er 4 zijn gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Meldingen bij de toezichthouder zijn wettelijk verplicht wanneer de inbreuk een (hoog) risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van de persoon wiens gegevens betrokken zijn bij het datalek. Indien een datalek zich voordoet, wordt altijd een zorgvuldige afweging gemaakt door de privacy officer, eventueel met ruggespraak van de FG.

78

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Meerjarenperspectief Voor 2023 en opvolgende jaren staan de volgende activiteiten op de planning: 1. Verder structureel borgen van het onderwerp gegevensbescherming in de dagelijkse bedrijfsvoering en processen. 2. Herzien en vaststellen van het privacybeleid voor de periode 2023-2026 3. Vaststellen van een gedragscode voor Informatiebeveiliging en Privacy en de borging hiervan via HRM processen. • Vaststellen en uitvoering geven aan het Gegevensbeschermingsplan 2023 en het bijbehorende Communicatieplan Gegevensbescherming 2023. Het communicatieplan is erop gericht om de bewustwording te verhogen met betrekking tot informatiebeveiliging en privacy • Transparantie omtrent gegevensverwerking verder vergroten richting betrokkenen. • Structureel uitvoeren van (wettelijke verplichte) risicobeoordelingen doormiddel van een pré Data Protection Impact Assessment (DPIA) en DPIA bij nieuwe, bestaande en gewijzigde processen. • Kennis vergroten m.b.t. risico beheersing op het gebied van gegevensbescherming en risicobeheersing onderdeel uit laten maken van de rapportagestructuur. • Domein specifieke kennis omtrent privacywetgeving verder vergroten binnen de afdelingen en teams. • Meer in control komen voor wat betreft het afsluiten van (verwerkers)overeenkomsten met leveranciers en samenwerkingspartners door dit structureel rapporteerbaar te maken.

79

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6. Verbonden partijen In deze paragraaf werken wij onze relatie met de verbonden partijen uit. Samenwerken in een verbonden partij kan een wettelijke plicht (bijvoorbeeld van de Veiligheidsregio en de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst) of een vrije keuze zijn. Met uitzondering van deelnemingen die geld opleveren gaat veel van ons geld zitten in samenwerking. Sturing van de gemeenteraad op en controle van doelrealisatie en financiën van verbonden partijen vraagt zorgvuldige behandeling. Wat zijn verbonden partijen? Verbonden partijen zijn gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen, stichtingen en publiek-private samenwerkingsconstructies die gemeentelijk beleid uitvoeren. Onze gemeente is zowel financieel als bestuurlijk betrokken bij deze partijen. Er zijn drie soorten verbonden partijen: deelnemingen, gemeenschappelijke regelingen en overige verbonden partijen. Deelnemingen Onze gemeente heeft aandelen en heeft een stem in de aandeelhoudersvergadering. • Vitens NV • Bank Nederlandse Gemeenten • NV De Poorterij Gemeenschappelijke regelingen Onze gemeente heeft een overeenkomst met andere partijen op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Onze gemeente neemt deel in het algemeen bestuur. Wij betalen mee aan gemeenschappelijke regelingen.

• Regionaal Archief Riviernland • Regio Rivierenland • Veiligheidsregio Gelderland-Zuid • Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard • Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard • Omgevingsdienst Rivierenland • GGD Gelderland-Zuid • Werkzaak Rivierenland • AVRI • Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Riverenland Overige verbonden partijen Onze gemeente werkt samen in andere constructies dan een deelneming of een gemeenschappelijke regeling. Bijvoorbeeld als lid van een stichting. De gemeentelijke bijdrage is verschillend. De bijdrage varieert van de inzet van uren voor bestuursondersteuning tot kosten van een lidmaatschap of kosten voor afname van diensten. • Pand 9 • Bergsche Maasveren • Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel • Vereniging van Eigenaren 't Raethuys

80

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.1. Vitens NV Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Vitens NV Jaarrekening 2022 Website: www.vitens.nl Arnhem De uitoefening van een publiek (drink)water bedrijf en alle taken die met de publieke watervoorziening verband houden. 5 provincies, 105 gemeenten De aandeelhouders van Vitens NV zijn provincies en gemeenten. Zaltbommel is een van de vele gemeenten die aandeelhouder is. Aandeelhouders hebben geen directe bemoeienis met de dagelijkse gang van zaken. Een Raad van Commissarissen houdt toezicht en twee keer per jaar is er een aandeelhoudersvergadering. De relatie met Vitens is niet gewijzigd. EV per 31-12-2021: € 600,3 miljoen EV per 31-12-2022: € 649,5 miljoen VV per 31-12-2021: € 1.387,8 miljoen VV per 31-12-2022: € 1.446,6 miljoen Resultaat 2021: € 19,4 miljoen Resultaat 2022: € 8,2 miljoen Zaltbommel heeft 24.035 gewone aandelen a € 1,- (0,416% van het totaal). Op basis van het aandelenbezit van de aandeelhouders wordt dividend uitgekeerd. Vitens gaat haar strategie voor de komende jaren herijken. De aandeelhouders hebben aangegeven hier actief in betrokken te willen worden gelet op voorliggende investeringsopgaven. Vandaar ook de brede uitnodiging vanuit Vitens aan haar aandeelhouders om te participeren in een strategische sessie.

4.6.2. Bank Nederlandse Gemeenten Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

81

Bank Nederlandse Gemeenten Jaarrekening 2022 Website: www.bngbank.nl Den Haag BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Met gespecialiseerde financiële dienstverlening draagt BNG bij aan het zo laag mogelijk houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Gemeenten, Provincies en Staat De aandeelhouders hebben zeggenschap in BNG via het stemrecht op de aandelen die zij bezitten (een stem per aandeel van € 2,50). Zaltbommel heeft 3.861 aandelen. De relatie met de BNG is niet gewijzigd. EV per 31-12-2021: € 5.062 miljoen EV per 31-12-2022: € 4.615 miljoen VV per 31-12-2021: € 143.955 miljoen VV per 31-12-2022: € 107.459 miljoen Resultaat 2022: € 300 miljoen Dividend over 2022: € 8.803 Niet uitkeren van dividend. BNG Bank gaat uit van een ongewijzigde strategie voor de komende drie tot vijf jaar.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.3. NV De Poorterij Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats

NV De Poorterij Jaarrekening 2021 Zaltbommel

Doel en openbaar belang

De activiteiten van NV de Poorterij bestaan voornamelijk uit het in stand houden en exploiteren van de panden plaatselijk bekend Nieuwstraat 2, 4 en 6 en de Boschstraat 93, 95 en 97 en de bijbehorende parkeerplaatsen, alle gelegen te Zaltbommel; het in stand houden van de theaterfunctie te Zatlbommel; het vergroten van de activiteiten in genoemde gebouwen, huurders aan de genoemde gebouwen binden die zich cultureel willen manifesteren en die elkaar kunnen/willen versterken. Gemeente Zaltbommel Per 25 juli 2022 wordt het bestuur gevoerd door wethouder Zondag als enig bestuurder Zie onderdeel Zeggenschap EV per 31-12-2021: € 349.407 EV per 31-12-2022 : Niet bekend VV per 31-12-2021: € 9.895 VV per 31-12-2022 : Niet bekend Resultaat 2021: € 321 Resultaat 2022: Niet bekend Bijdrage 2021: € 0 Bijdrage 2022: € 0 De beschikbare financiële middelen nopen tot een terughoudend uitgavenpatroon. De financiën zijn echter wel stabiel en er worden bij gelijkblijvende omstandigheden geen bijzondere grote risico's voorzien. Geen

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

82

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.4. Regionaal Archief Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

83

Regionaal Archief Rivierenland Jaarrekening 2022 Website: www.regionaalarchiefrivierenland.nl Tiel Het Regionaal Archief heeft tot doel het binnen het samenwerkingsgebied vervullen van de functie van regionaal kennis- en informatiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis en vervult daartoe de volgende taken: • De zorg voor en het beheren van de in de archiefwerkplaats berustende archiefbescheiden van de deelnemers; • Het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden van de deelnemers voor zover deze niet zijn overgebracht; • De zorg voor het beheer van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden van instanties die niet bestuurlijk in de regeling participeren en waaraan op contractbasis diensten worden verleend, en • Het stimuleren van de lokale en regionale geschiedbeoefening en het daartoe aanleggen, beheren en bewaren van een zo compleet mogelijke collectie relevant bronnenmateriaal op het gebied van de lokale- en regionale geschiedenis. Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel De leden van het algemeen bestuur worden aangewezen door de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten. Elke gemeenteraad wijst 2 leden en tevens 2 plaatsvervangende leden aan. De relatie met het RAR is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2021: € 590.917 EV per 31-12-2022 : € 702.273 VV per 31-12-2021: € 8.257.972 VV per 31-12-2022 : € 8.669.894 Resultaat 2021: € 122.291 Resultaat 2022: € 179.617 Bijdrage 2021: € 308.752 Bijdrage 2022: € 323.653 Geen Het Regionaal Archief Rivierenland is op dit moment bezig met het inrichten van een E-depot waar de digitale zaaksystemen van gemeenten in worden opgeslagen. Vandaaruit kunnen de gemeenten de stukken digitaal inzien. De pilot wordt gedraaid met Verseon Zaltbommel en Maasdriel.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.5. Regio Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

84

Regio Rivierenland Jaarstukken 2022 Website: www.regiorivierenland.nl Tiel Samenwerkingsverband voert taken uit op het gebied van milieu, afval, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, onderwijs, educatie, economie en arbeidsmarkt, volksgezondheid en zorg en verkeer en vervoer. Daarnaast heeft de Regio Rivierenland als doel de gemeenschappelijke belangen van zijn gemeenten te behartigen, op basis van het principe 'verlengd lokaal bestuur'. Daarmee wil de Regio Rivierenland een bijdrage leveren aan een evenwichtige ontwikkeling van de regio. Dit ook in relatie tot het betreffende provinciaal- en rijksbeleid Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat uit acht (8) leden, elke gemeente heeft één zetel. Daarnaast wordt er een gezamenlijk lid aangewezen door de meerderheid van de gemeenteraden. De leden hebben in de vergaderingen van het algemeen bestuur stemrecht in de omvang waarin het inwonertal van de gemeente die hem/ haar heeft aangewezen zich verhoudt tot het inwonertal van alle deelnemende gemeenten.

De relatie met de GR Regio Rivierenland is niet gewijzigd EV per 31-12-2021: € 2.787.000 EV per 31-12-2022: € 3.170.000 VV per 31-12-2021: € 14.597.000 VV per 31-12-2022: € 11.651.000 Resultaat 2021: € 83.000 Resultaat 2022: € 535.000 Bijdrage 2021: € 243.783 Bijdrage 2022: € 251.777 De deelnemers dragen in de contractperiode bij in tekorten op basis van het aantal inwoners. Uitbreiding van taken bij Regio Rivierenland, zoals uitbreiding met een overleg PFO Ruimte, vragen om meer sturing en formatie bij Regio Rivierenland. Dit kan voor toekomstige begrotingen leiden tot hogere bijdragen vanuit de gemeenten. Hieronder valt bijvoorbeeld ook de Ruimtelijke puzzel provincie Gelderland. • De gebiedsagenda 1.0 is doorontwikkeld naar een versie 2.0 die door het Algemeen Bestuur is vastgesteld. • Het proces Ruimtelijke puzzel provincie Gelderland is van start gegaan. • De subsidieverordening Regionaal Stimuleringsfonds is vastgesteld op € 2 per inwoner.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.6. Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Jaarstukken 2022 Website: www.vrgz.nl Nijmegen De Veiligheidsregio behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op de volgende terreinen: • • • • • •

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

85

Brandweerzorg Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR) Rampenbestrijding en crisisbeheersing Ambulancezorg Het voorzien in de meldkamerfunctie Sociale Veiligheid, voor zover het gaat over onderwerpen waarover regionale afstemming gewenst is. Gemeenten Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen, Zaltbommel De burgemeesters van de deelnemende gemeenten zijn lid van het algemeen bestuur en bezitten allen gelijk stemrecht. Besluiten betreffende de begroting, de wijzigingen daarvan en de rekening en besluiten tot het doen van een uitgaaf voordat de begroting of de begrotingswijziging waarbij deze uitgaaf is geraamd is goedgekeurd, alsmede besluiten betreffende het regionaal beheers programma worden genomen op basis van gewogen stemrecht, waarbij elke gemeente voor iedere 20.000 inwoners of gedeelte daarvan één stem heeft. Het stemgewicht voor elke gemeente wordt jaarlijks bepaald op basis van het inwonertal op 1 januari van het voorafgaande jaar zoals dit is opgenomen in de bevolkingsstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De relatie met Veiligheidsregio Gelderland-Zuid is niet gewijzigd.

EV per 31-12-2021: € 7.071.000 EV per 31-12-2022 : € 7.783.000 VV per 31-12-2021: € 62.792.000 VV per 31-12-2022 : € 66.131.000 Resultaat 2021: € 1.789.000 Resultaat 2022: € 1.577.000 Bijdrage 2021: € 2.139.910 Bijdrage 2022: € 2.191.457 • Een tekort aan opvangplekken voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers • Stijgende inflatie • Toenemende maatschappelijke onrust • Komst Omgevingswet; • Toenamen van het aantal evenementen en groei van de omvang hiervan; • Advisering over evenementen in relatie tot extreme weersomstandigheden • Schoon werken

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.7. Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats

Bedrijfsvoeringseenheid Bommelerwaard Jaarstukken 2022 Kerkdriel en Zaltbommel

Doel en openbaar belang

De bedrijfsvoeringseenheid voert voor de gemeente Maasdriel en Zaltbommel de bedrijfsvoeringstaken uit op het gebied van Financiën, Informatisering en Automatisering, Juridische Zaken en Human Resource Management Gemeente Maasdriel en Zaltbommel Het bestuur bestaat uit vier leden en elk lid van het bestuur heeft één stem. Zaltbommel en Maasdriel hebben beide 50% zeggenschap, waardoor zij het eens moeten zijn voordat een besluit kan worden genomen. Geen EV per 31-12-2021: € 1.281.710 EV per 31-12-2022 : € 1.049.687 VV per 31-12-2021: € 3.138.152 VV per 31-12-2022 : € 2.093.168 Resultaat 2021: € 545.000 Resultaat 2022: € 329.000 Bijdrage 2021: € 4.734.110 Bijdrage 2022: € 4.575.985 • De BVEB heeft slechts een minimale reserve. Op basis van de gemeenschappelijke regeling is dat maximaal 3% van de jaarlijkse exploitatielast. • Verlies aan productieve uren door reizen tussen verschillende locaties • Onvoldoende capaciteit voor harmonisering van processen In 2022 zijn de interventies uit het rapport van &VanDeLaar uit 2021 uitgewerkt in een organisatieplan. Daarbij zijn ook de observaties van de directeur van de BVEB meegenomen. Dit heeft geleid tot een organisatieplan dat als basis dient voor de aankomende doorontwikkeling van de BVEB als organisatie en de besturing van de bedrijfsvoering van de drie organisaties.

De hiervoor beschikbaar gestelde budgetten door de moederorganisaties zijn hiervoor, vooralsnog, niet aangewend.

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

86

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.8. Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar

Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

87

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Jaarstukken 2022 Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Website: www.phtb.nl Zaltbommel Het uitvoeren van de doelstellingen uit de Samenwerkingsovereenkomst Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard (2009) en het Uitvoeringsconvenant Herstructurering Glastuinbouw en Paddenstoelenteelt Bommelerwaard (2015). Deze doelstellingen zijn het bieden van toekomstperspectief voor de tuinbouw, de verbetering van de leefbaarheid in de tuinbouwgebieden en het verbeteren van de landschappelijke inpassing van de tuinbouw. Provincie Gelderland, Gemeente Zaltbommel, Maasdriel, Waterschap Rivierenland Het algemeen bestuur bestaat uit acht leden, waarin elk van de bovenstaande leden twee vertegenwoordigers heeft. De vertegenwoordigers van de provincie Gelderland hebben ieders twee stemmen en alle overige leden hebben één stem. In 2022 heeft het Algemeen Bestuur van het PHTB, nadat de deelnemende partijen hierover zijn geraadpleegd, besloten tot het opheffen van de GR PHTB per 1 januari 2023. Het PHTB is daarmee per 1 januari 2023 in liquidatie. Een liquidatieplan (concept) is reeds in 2021 in de raad besproken.

EV per 31-12-2021: € 11.871.000 EV per 31-12-2022 : Niet bekend in verband met geïntegreerde jaarrekening 2022-2023 VV per 31-12-2021: € 715.000 VV per 31-12-2022: Niet bekend in verband met geïntegreerde jaarrekening 2022-2023 Resultaat 2021: € 0 Resultaat 2022: € 0 Bijdrage 2021: € 0 Bijdrage 2022: € 0 Het uitgangspunt was dat het resultaat van de plannen uiteindelijk op € 0.- uitkwam. Risico’s moesten binnen het PHTB worden opgevangen. Daarom werd voor de gecalculeerde risico’s van € 1,1 mln. een buffer opgebouwd. Dit betekende concreet dat het PHTB een aantal van de voorgenomen werken vooralsnog nog niet in uitvoering nam (investeringen nog niet had gedaan). Naarmate de herstructurering vorderde, werden de onzekerheden minder en kwam deze reservering langzaam vrij. Met de liquidatie van het PHTB neemt de gemeente Zaltbommel een aantal overeenkomsten van het PHTB over. De gemeente ontvangt voor de uitvoering van deze overeenkomsten middelen, en een bedrag ter afdekking van eventuele risico's, bij de liquidatie van het PHTB. Door het besluit tot opheffing van de GR PHTB is het per 1 januari 2023 in liquidatie. Het PHTB zal in 2023 nog enkele maanden beperkt in functie zijn omdat per 1 januari 2023 nog niet alle werkzaamheden volledig zijn afgerond over ovrgedragfen aan de rechtsopvolgers.

Er worden alleen nog handelingenverricht ter uitvoering van de afspraken over de opheffing van het PHTB en de overdracht van werkzaamheden in overeenstemming met het liquidatieplan. De gemeente Zaltbommel gaat 6 infrastructurele projecten uitvoeren die het PHTB niet heeft kunnen uitvoeren. De provincie gaat 2 infrastructuele projecten uitvoeren (aansluitingen op de N322). De gemeente en de provincie ontvangen hiervoor middelen bij de liquidatie van het PHTB.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.9. Omgevingsdienst Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

88

Omgevingsdienst Rivierenland Jaarstukken 2022 Website: www.ODRivierenland.nl Tiel Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers ter zake van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader van het omgevingsrecht. Onder de belangen van de deelnemers wordt tevens begrepen het belang van een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland Gemeenten Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe, Zaltbommel en Provincie Gelderland Iedere deelnemer levert één lid voor het algemeen bestuur. De leden van het algemeen bestuur die zijn aangewezen door de deelnemers en waarbij de deelnemers zowel de milieutaken als bouw- en RO-taken inbrengen ieder 2 stemmen hebben, de overige leden hebben ieder 1 stem. De relatie met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) is niet gewijzigd. EV per 31-12-2021: € 1.500.160 EV per 31-12-2022: € 1.497.168 VV per 31-12-2021: € 5.616.062 VV per 31-12-2022 : € 6.097.280 Resultaat 2021: € 407.881 Resultaat 2022: € 433.514 Bijdrage 2021: € 2.645.496 Bijdrage 2022: € 2.533.936 De deelnemers dragen er steeds zorg voor dat de ODR te allen tijde over voldoende middelen beschikt om aan zijn verplichtingen te voldoen. Nadelige resultaten kunnen ten laste van de deelnemers worden gebracht. • Gestart met de doorontwikkeling van de organisatie.

• Subsidie aangevraagd voor extra ondersteuning voor toezicht op en handhaving van de energiebesparingsplicht. • Maatschappelijke en wettelijke ontwikkeling: de stikstofproblematiek, de energiebesparingsopgave, de invoering van de Omgevingswet (1 jan 2024) en de Wet kwaliteitsborging bouw spelen een continue rol

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.10. GGD Gelderland-Zuid Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers

Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

GGD Gelderland-Zuid Jaarrekening 2022 Website: www.ggdgelderlandzuid.nl Nijmegen De GGD bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van iedereen, met speciale aandacht voor risicogroepen. Dit doet de GGD door risico's voor de gezondheid te voorkomen en de gezondheid van alle inwoners te bevorderen. Gemeente Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Geldermalsen, Groesbeek, Heumen, Lingewaal, Maasdriel, Millingen aan de Rijn, Neder-Betuwe, Neerijnen, Nijmegen, Tiel, Ubbergen, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Het Algemeen Bestuur van de GGD bestaat uit 18 leden. Geen EV per 31-12-2021: € 2.081.000 EV per 31-12-2022 : € 2.547.000 VV per 31-12-2021: € 28.618.000 VV per 31-12-2022 : € 22.217.000 Resultaat 2021: € 149.000 Resultaat 2022: € 524.000 Bijdrage 2021: € 1.080.668 Bijdrage 2022: € 1.051.314 Nieuwbouw pand In de komende periode gaat de GGD een nieuw kantoorpand realiseren in Nijmegen. Zowel het bestuur als de raden zijn hier reeds over geïnformeerd en de kostenuitzetting is reeds vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Bij grote nieuwbouwprojecten bestaan er altijd risico’s ten aanzien van de planning en prijsstijgingen van aannemers. De GGD heeft het risico voor een belangrijk deel bij weggelegd bij advies en bouwmanagementbureau HEVO.

Doch, doordat de bestemmingsplanwijziging door gemeente Nijmegen meer tijd vergt dan voorzien, wordt het risico vergroot ten aanzien van de planning en kostenstijgingen. Herziening GR GGD Gelderland-Zuid Op 1 juli 2022 is de Wijzigingswet Wet gemeenschappelijke regelingen ingegaan. De Wijzigingswet is erop gericht om de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen te versterken.Hierdoor moet ook de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid vóór 1 juli 2024 worden aangepast. SPUK GALA Op landelijk niveau zijn verschillende akkoorden gesloten: het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). GALA omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. En biedt voor gemeenten en hun GGD kansen op het terrein van gezondheidsbevordering en preventie. Door de middelen te combineren in een SPUK, kan een integrale(re) afweging en prioritering worden gemaakt. Voor de rolneming van de GGD zijn met name twee onderdelen van het GALA van belang, te weten: 1. het versterken van de kennisfunctie van de GGD (mede voor het goed kunnen ondersteunen van gemeenten bij hun gemeentelijk gezondheidsbeleid) en 2.

voor de coördinatie van de regionale aanpak/samenwerking preventie. Het GALA benoemt dat de GGD een belangrijke rol kan spelen in het tot stand brengen en faciliteren van bovengemeentelijke (regionale) samenwerking. In 2023 wordt de invulling hiervan verder uitgewerkt.

89

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.11. Werkzaak Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Werkzaak Rivierenland Jaarrekening 2022 Website: www.werkzaakrivierenland.nl Tiel en Geldermalsen Werkzaak voert namens onze gemeente de Participatiewet uit. De activering van werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt is een taak van de individuele gemeenten. De organisatiedoelen van Werkzaak zijn als volgt geformuleerd: 1. Aantal plaatsingen bij werkgevers - 450 ; 2. Aantal loonkostenplaatsingen - 440 ; 3. Groepsplaatsingen - 25; 4. Uitstroom uit de uitkering - minimaal landelijk gemiddelde;

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

5. Instroompreventie. - 60%. Gemeente Buren, Culemborg, West Betuwe, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal en Zaltbommel Het algemeen bestuur bestaat vanaf 2019 uit 8 leden en elke deelnemer heeft één stem. Het algemeen bestuur vergadert ongeveer 8 keer per jaar. EV per 31-12-2021: € 4.502.797 EV per 31-12-2022: € 5.756.099 VV per 31-12-2021: € 16.817.288 VV per 31-12-2022: € 27.283.642 Resultaat 2021: € 371.085 Resultaat 2022: € 1.574.487 Bijdrage 2021: € 1.590.000 Bijdrage 2022: € 1.567.300 De conjunctuurgevoeligheid van de BUIG-budgetten. Dit is ook de reden dat stapsgewijs wordt overgegaan naar solidariteit op dit onderdeel. De Wet sociale werkvoorziening zal op termijn verdwijnen, waardoor we steeds meer te maken hebben met de doelgroep uit de regeling Beschut (in het kader van de Participatiewet). Werkzaak ondersteunt deze doelgroep via loonkostensubisdies en detacheringen. Met de invoering van de Wet Arbeidsmarkt in Balans stijgen de kosten voor tijdelijke dienstverbanden en dalen de kosten van vaste dienstverbanden. Dit heeft geleid tot aangepaste tarieven die bedrijven stimuleren om eerder medewerkers in dienst te nemen. De begrote uitstroom SW-ers van 5% per jaar verloopt sneller dan dat de rijksvegoeding daalt.

90

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.12. Avri Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Avri Jaarrekening 2022 Website: www.avri.nl Geldermalsen Avri geeft invulling aan de afvalzorgplicht van tien gemeenten in Regio Rivierenland. Avri verzorgt de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, ontwikkelt het gemeentelijke afvalstoffenbeleid, handhaaft de afvalstoffenverordening en zorgt voor voorlichting over afval. Bij het inzamelen van grondstoffen staat hergebruik voorop. Gemeente Buren, Culemborg, Geldermalsen, Neder-Betuwe, Maasdriel, Neerijnen, Tiel, West Maas en Waal, Lingewaal en Zaltbommel Wethouder Posthouwer (algemeen bestuur) Geen EV per 31-12-2021: € 1.388.000 EV per 31-12-2022: € 1.806.000 VV per 31-12-2021: € 43.360.000 VV per 31-12-2022: € 45.278.000 Resultaat 2021: € 2.200.000 Resultaat 2022: € 1.716.000 Opbrengst voor de gemeente 2022: € 3.371.791 Bijdrage aan Avri 2022: € 2.884.392 (op basis van voorschotten) Avri werkt verder aan financieel herstel door de bedrijfsvoering te verstevigen, meer stabiliteit te creëren, risico’s te beheersen en financieel weerstand te verhogen. • De Avri heeft een verkennend onderzoek laten uitvoeren naar het huidige functioneren van de milieustraten in Rivierenland • Oprichting coöperatie Circulair Textiel Rivierenland (Cirtex) • Het toekomstbeeld van de wenselijke koers van Avri is verder uitgewerkt in de 'Houtskoolschets'

4.6.13. Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Naam verbonden partij Bronnen

Veranderingen in het jaar Eigen vermogen

Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland Jaarrekening 2022 (concept) Website: www.ubrivierenland.nl Tiel De aanbesteding, aanleg, beheer en exploitatie van het open breedbandnetwerk in het buitengebied van de Regio Rivierenland Gemeenten Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel Er is een algemeen en een dagelijks bestuur. Deze worden gevormd door bestuurders van de deelnemende gemeenten. In ons geval betreft dit wethouder Zondag. EV per 31-12-2021: € 119.864

Vreemd vermogen

EV per 31-12-2022: € 246.781 VV per 31-12-2021: € 26.406.460

Financieel resultaat

VV per 31-12-2022: € 35.233.308 Resultaat 2021: € 156.102

Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap

Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

91

Resultaat 2022: € 126.917 Bijdrage 2022: € 0 De gemeente Zaltbommel staat garant voor zijn deel van de investeringslening. Deze bedraagt circa € 6 miljoen. -

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.14. Pand 9 Naam verbonden partij Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Risico's

Pand 9 Zaltbommel Het exploiteren van het Pand 9 door de stichting Salt Boemel voor maatschappelijke organisaties en startende ondernemers. Het is de bedoeling hen een relatief goedkope werkplek aan te bieden. In het gebouw zitten diverse organisaties en startende bedrijven, de Spullewaard en de Voedselbank. Medewerker afdeling Realisatie en Beheer Er zijn wat huurders vertrokken en gekomen. Wij staan garant voor een BNG-lening van (oorspronkelijk) € 450.000. Hiervan wordt met ingang van 2014 € 45.000 per jaar afgelost. Verder verstrekten wij zelf een lening van € 100.000 aan LTS Salt Boemel, welke in 15 jaar wordt afgelost. Indien de exploitatie het toelaat lost de bestuur deze lening eerder af.

4.6.15. Bergsche Maasveren Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's

Ontwikkelingen

92

Bergsche Maasveren Jaarrekening 2022 Website: www.bergschemaasveren.nl Heusden De drie veerverbindingen, te weten het Capelse veer, Het Drongelse veer en het Bernse veer plus het reserveveer exploiteren en in stand te houden. Hiervoor heeft zij met de overdracht vanuit Rijkswaterstaat een 'bruidsschat' van enkele miljoenen ontvangen. Voor dat bedrag moet voor de komende dertig jaar een vrije overtocht worden gegarandeerd. Gemeente Altena, Heusden, Waalwijk en Zaltbommel Wethouder Raad van Toezicht n.v.t. EV per 31-12-2021: € 18.233.977 EV per 31-12-2022 : € 15.748.295 VV per 31-12-2021: € 505.388 VV per 31-12-2022 : € 441.632 Resultaat 2021: € -566.334 Resultaat 2022: € -2.485.682 Bijdrage 2021: € 0 Bijdrage 2022: € 0 Het eigen vermogen van De Bergsche Maasveren loopt de afgelopen jaren fors terug. De verliezen op het vermogen (beleggingen en exploitatie veren gezamenlijk) zijn jaarlijks behoorlijk hoog. Dit kan in de toekomst problemen opleveren voor de continuïteit van de veerdienst. • Gezien de situatie op de financiële markten en de lage rentestand heeft er in 2021 en begin 2022 besluitvorming plaatsgevonden die het mogelijk maakte tot een minder defensieve beleggingsstrategie; • De statuten van de stichting zijn op 7 juni 2022 gewijzigd; • De stichting heeft in 2022 een professionele vermogensadviseur ingeschakeld.

Er wordt geen mandaat aan de vermogensadviseur gegeven, het bestuur zal zelf de regie over de beleggingen blijven behouden.

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.6.16. Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats

Stichting Beheer openbare Voorziening Zaltbommel Jaarrekening 2022 Zaltbommel

Doel en openbaar belang

Beheer van het gebouw aan de Courtine, waar de openbare bibliotheek Zaltbommel is gevestigd. Gemeente Zaltbommel, Cambium College

Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

Wethouder Bragt (bestuurscommissie) Geen EV per 31-12-2021: € -3.200 EV per 31-12-2022: € -3.621 VV per 31-12-2021: € 858.897 VV per 31-12-2022: € 818.333 Resultaat 2021: € -158 Resultaat 2022: € -421 Bijdrage 2021: € 4.249 Bijdrage 2022: € 4.363 Geen Geen

4.6.17. Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Naam verbonden partij Bronnen Vestigingsplaats Doel en openbaar belang Deelnemers Zeggenschap Veranderingen in het jaar Eigen vermogen Vreemd vermogen Financieel resultaat Financieel belang van de gemeente Risico's Ontwikkelingen

93

Vereniging van Eigenaren ‘t Raethuys Jaarrekening 2022 Website: n.v.t. Zaltbommel In stand houden en beheer historisch gebouw met gemeenteraad vergader- en trouwlocatie. Eigenaren van het oude raadhuis (Markt 10 Zaltbommel) Stemrecht Vereniging van Eigenaren EV per 31-12-2021: € 15.405 EV per 31-12-2022: € 18.565 VV per 31-12-2021: € 1.326 VV per 31-12-2022: € 844 Resultaat 2021: € 851 Resultaat 2022: € 347 Bijdrage 2021: € 15.818 Bijdrage 2022: € 15.818 -

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

4.7. Grondbeleid In deze paragraaf geven we inzicht in het gemeentelijk grondbeleid richting derden en de eigen grondexploitaties en geven we de terugblik en prognoses voor de afzonderlijke grondexploitaties, inclusief (verplichte) tussentijdse winstneming. Ook gaan we in op het reserveverloop.

4.7.1. Aard van het grondbeleid (actief/faciliterend) Grondbeleid gaat over hoe wij als gemeente omgaan met gebiedsontwikkelingen, zowel voor bedrijfs- als woningbouwlocaties. De gemeente kan enerzijds een faciliterende (passieve) houding aannemen. Wij verlenen dan planologische medewerking, stellen eisen en alle kosten die bij ons aangaande het project worden gemaakt, worden verhaald op de ontwikkelaar. Afspraken komen terecht in een privaatrechtelijke anterieure overeenkomst. Anderzijds is een actieve houding mogelijk. Wij verwerven in dat geval zelf gronden, maken deze bouwrijp, verlenen bouwtitels en verkopen de grond conform marktprijzen aan ontwikkelaars die als het ware meteen kunnen bouwen. Deze laatste optie brengt risico’s met zich mee, maar in economisch gunstige tijden levert het ook geregeld (ruime) winsten op. Mengvormen zoals publiek-private samenwerking spelen in onze gemeente momenteel in mindere mate een rol en worden daarom hier ook niet behandeld. In beide gevallen is gezond (financieel) beheer noodzakelijk. Bij facilitering moeten wij ervoor waken dat afspraken worden nageleefd en dat wij financieel geen verlies - maar ook geen winst - maken op een project van derden. Bij actief beleid, wat resulteert in één of meerdere grondexploitaties, monitoren we alle gedragingen binnen een project en gelden strenge wettelijke kaders en verantwoordingsmomenten.

Belangrijke relaties bestaan met onder andere reserves, verliesvoorzieningen, weerstandsvermogen, risico's, winstnemingen en vennootschapsbelasting. In de paragraaf hierna beschrijven wij op hoofdlijnen hoe wij doorgaans omgaan met grondbeleid. Dit is in het licht van het nieuwe Bestuursakkoord 2022-2026 'Blijven bouwen'.

4.7.2. Visie op het grondbeleid Wij hanteren twee vormen van grondbeleid. In sommige gevallen heeft faciliteren de voorkeur. Veel woningprojecten in met name de dorpen zijn en werden in het verleden zo vormgegeven. Wij plaatsen onszelf hiermee op een zekere afstand en minimaliseren (financiële) risico’s. Dit laat meteen zien waarom dit de voorkeur heeft van veel gemeenten. Toch kunnen er redenen zijn om een andere werkwijze te hanteren. In de praktijk zien we namelijk ook dat onze gemeente meer dan tien actieve grondexploitaties heeft. De redenen hiervoor zijn divers. Bijvoorbeeld relatief meer zekerheid dat zaken lopen zoals voorgenomen, bestaande grondposities en/of gebiedsverbetering door ongewenste functies weg te nemen of te verplaatsen. Maar soms ook de wens om een grote integrale ontwikkeling door te voeren, zoals De Wildeman en De Waluwe. Of omdat de markt bepaalde initiatieven niet oppakt. Een voorziene winst kan ervoor zorgen om eerder actief grondbeleid te voeren, maar een verlies, mits financieel verantwoord, betekent niet per definitie dat wij dit niet doen. Alles hangt telkens af van de te bereiken doelen, beschikbare financiën en eventueel marktinitiatief. Er is geen vast 'recept' voor de beste wijze. Economisch tij en politieke wensen hebben grote invloed op de keuzen die op een bepaald gemaakt worden, zowel in onze gemeente als elders in het land.

Tijdens de vastgoedcrisis vanaf 2008 was zichtbaar dat veel gemeenten verlies leden op hun grondbezit. Wij hebben dit behoorlijk goed doorstaan en maken in diverse exploitaties van destijds nu in meer of mindere mate winst. Deze winsten stoppen we in de reserves behorend bij de grondexploitaties en kunnen door u ingezet worden. Toch is dit ook niet meteen reden om voor allerlei projecten grondposities te verwerven en daarmee grondexploitaties te activeren. Grondbeleid vergt een constante afweging waarbij de logische keuzen van jaar tot jaar en van geval tot geval kunnen verschillen. Echter, gelet op de huidige omstandigheden en bestaande politieke wensen, ligt een verschuiving naar actieve grondpolitiek in de rede. In het bestuursakkoord is een en ander eveneens met een ruime bandbreedte verwoord. Meer sociale huurwoningen, bouwen naar lokale behoefte voor elke doelgroep, vastgoedtransformaties, proeven met

94

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

erfpacht en duurzaamheid. Hierbij zijn de Brakel-West, Bossche Poort en Buitenstad specifiek genoemd. Deze doelstellingen zijn met beide vormen van grondpolitiek haalbaar. Wanneer een bepaalde ontwikkeling actueel wordt, wegen wij op dat moment af hoe en wat onze rol wordt waarbij wij onder meer voorgaande uitgangspunten in ogenschouw nemen. Deze werkwijze laat zich het beste typeren door: faciliteren indien gewenst, regisseren waar relevant en creëren wanneer nodig. Gelet op de ambities wordt actieve grondpolitiek, mits financieel verantwoord en bij uitblijven van marktinitiatief, daarbij nadrukkelijk niet uitgesloten. Wij kunnen in onze aanpak gebruik maken van alle omgevingsrechtelijke instrumenten die voorhanden zijn; wij sluiten niets bij voorbaat uit en daarom hanteren wij geen uitgebreide nota grondbeleid.

4.7.3. Financiële kengetallen en exploitatiebeschrijvingen Hieronder staat voor onze in exploitatie genomen gronden (grondexploitaties) een schema met kengetallen en daaronder een algemene beschrijving per complex. De materiële vaste activa vindt u elders in dit document. Wij maken in de tabel indien beschikbaar een vergelijking tussen de cijfers conform de actualisatie voor de jaarrekening 2021 en de geactualiseerde cijfers voor voorliggende jaarrekening van 2022. Aan de hand van de eindwaarde 31-12-2022 kunt u zien in hoeverre een exploitatie aan het eind van de looptijd met een plus of min wordt afgesloten, waarbij eventuele gedane tussentijdse winstnemingen buiten beschouwing blijven. Inkomsten Uitgaven Eindwaarde Eindwaarde Wijzing Voorziening Voorziening Wijziging Grondexploitaties 2022 2022 31-12-2021 31-12-2022 eindwaarde 31-12-2021 31-12-2022 voorziening Waluwe II 20 1.038 6.858 7.306 449 Waluwe III 3.599 892 1.250 -236 -1.487 236 236 VéBé-terrein 464 -552 -552 552 552 Beersteeg-West 1.326 154 43 -85 -128 85 85

Looptijd 2011-2023 2016-2028 2022-2026 2020-2024

Ormeling Dijkzicht-Zuid Thorbeckestraat Langerak Wildeman I

2005-2022 2007-2023 2021-2027 2019-2024 2004-2024

Wildeman II Wildeman III Totaal

192 65 1.316

64 186 100 2 112

-498 -2.152 644 1.045 11.855

-2.190 94 1.149 12.517

498 -38 -550 104 662

7 0

99 80

15.845 2.916

16.304 5.875

459 2.960

6.526

3.191

37.806

40.182

2.377

498 2.152

2.190

-

-

-498 38 -

- 2013-2023 - 2019-2028 2.650

3.064

413

Waluwe II Dit betreft het gebied tegenover het gemeentekantoor. De laatste kavels zijn in 2021 verkocht en de woningen daarop zijn in 2022 opgeleverd. 2023 als afsluitingsjaar staat in het teken van het finaal woonrijp maken van het gebied. Het omvat dan circa 360 woningen. Daaropvolgend ontwikkelen wij verder de naastgelegen Waluwe III. Deze exploitatie heeft over de gehele looptijd een hoge winst opgeleverd. Waluwe III Deze exploitatie omvat de voormalige gronden van het American Roadhouse en Nivo Sparta. De bouw van het gezondheidscentrum plus woningen op de deellocatie Roadhouse vangt in tranches aan vanaf 2023. Vanaf 2025 volgt woningbouw op de deellocatie Nivo Sparta en de nieuwbouw van het nieuwe cultureel centrum binnen de maatschappelijke zone. Het sportcentrum en de onderwijsinstellingen binnen deze zone zijn voorafgaand aan 2023 al opgeleverd. De beoogde winstgevendheid is omgeslagen in een beoogd verlies wegens de lange looptijd in combinatie met de forse stijging van met name civiele kosten in de afgelopen jaren. De verwachting is dat de stijging afzwakt, maar zich op de lange termijn door blijft zetten. De kosten stijgen hierdoor harder dan de opbrengsten. Beersteeg-West In 2022 is de bouw van het hospice gestart en in 2023 volgen de kleine woningen. 2024 staat in het teken van het woonrijp maken van het geheel en de afronding van deze gebiedsontwikkeling.

Het complex kende een bescheiden plus, maar deze is vanwege de gestegen prijzen omgeslagen in een relatief beperkt verlies, waarvoor een voorziening is getroffen. Vébé-terrein Dit complex is gestart in 2022 en omvat de gronden van een voormalige keukenzaak nabij de Oenselstraat in de binnenstad. Dit project staat nog helemaal aan het begin. De beoogde uitgifte van de gronden is

95

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

vooralsnog voorzien voor 2025. Woningbouw op deze plaats kost meer dan het opbrengt; vandaar dat een voorziening ter grootte van het verlies is getroffen. Ormeling Dit project is ten einde gelopen in 2022. Dit betekent dat dit complex ultimo 2022 is afgesloten. Gelijktijdig wordt het verlies weggestreept tegen de inbrenging van de verliesvoorziening. Dijkzicht-Zuid Op moment van schrijven worden de laatste uitgaven voor het woonrijp maken verwacht voor 2023. Dit betekent dat dit complex ultimo 2023 wordt afgesloten. Op dat moment wordt het verlies weggestreept tegen de inbrenging van de verliesvoorziening. Thorbeckestraat Deze exploitatie is in 2021 gestart. De planvorming voor de herontwikkeling van Akwamarijn en De Ring is nog in volle gang. De verwachting is dat in 2023 gestart kan worden met het begin van het bouwrijp maken en in 2024 of 2025 de uitgifte. Vanwege de tijdelijke status van De Ring als noodopvang voor asielzoekers zijn de opstallen op moment van schrijven nog niet verwijderd. Langerak In dit gebied ligt 1 hectare bedrijfsgrond. Vanwege het kort geding begin april 2023 is de verwachte uitgifte voorzien in 2023. De exploitatie kent - wanneer zich geen onvoorziene zaken voordoen - een positief financieel resultaat, zij het dat alle kosten uit het verleden niet in het model zijn opgenomen.

Wildeman I Dit betreft de eerste uitleg van het industriegebied van Zaltbommel na 2005. Er resteren nog drie kavels, waaronder de grote zogenaamde PDV-strook naast de Gamma. Voor het jaar 2023 is de verwachting dat voor twee kavels een koper beschikbaar komt. De uitgifte van het laatste perceel is leidend voor het jaar van afsluiting. Ongeacht het jaar van afsluiting heeft het complex reeds winst opgeleverd. Wildeman II In 2023 wordt de laatste hand gelegd aan het woonrijp maken, nadat de laatste tranche door de bouwer is opgeleverd. In 2023 kan tevens deze exploitatie worden afgesloten. Dit winstgevende complex heeft door de jaren heen een grote bijdrage aan de winstnemingsreserve gedaan. Wildeman III Het toekomstige plangebied van De Wildeman III is gelegen ten oosten van De Wildeman II, tussen de Van Heemstraweg- Oost en de N322. De procedures voor de omgevingsrechtelijke aspecten lopen, zij het dat door mogelijke bezwaren en de verwachte stikstofdepositie het ruimtelijk traject relatief lang kan duren. De beoogde uitgifte is in normale omstandigheden gepland vanaf 2025. Voor 2023 worden nog geen zichtbare fysieke werkzaamheden verwacht.

4.7.4. Balans, winstnemingen, reserves en risico's Boek- en balanswaarden De totale boek- en balanswaarden (boekwaarden minus eventuele verliesvoorzieningen ingeval van negatieve complexen) van alle grondexploitaties daalden ten opzichte van 2021. De totale boekwaarde daalt van € 11,3 naar € 9,8 miljoen. Dit komt omdat voor diverse exploitaties meer inkomsten waren dan dat er kosten waren. Verkopen verlagen namelijk de boek- en balanswaarde, terwijl aankopen en uitgaven deze verhogen. De balanswaarde daalt van € 8,7 naar € 6,7 miljoen. Dit komt hoofdzakelijk voort uit het wijzigen van de boekwaarden in projecten Waluwe II, Waluwe III, Beersteeg-West, Wildeman I en Wildeman II..

96

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Grondexploitatie Waluwe II Waluwe III VéBé-terrein

Boekwaarde 31-12-2021 -3.321 4.932 -

Boekwaarde 31-12-2022 -1.438 2.145 464

Wijziging boekwaarde 1.882 -2.787 464

Balanswaarde 31-12-2021 -3.321 4.932 -

Balanswaarde 31-12-2022 -1.438 1.909 -88

Wijziging balanswaarde 1.882 -3.023 -88

Beersteeg-West

207

-964

-1.172

207

-1.050

-1.257

Ormeling Dijkzicht-Zuid Thorbeckestraat Langerak Wildeman I

451 2.089 72 116 5.796

2.083 138 118 5.270

-451 -6 66 2 -526

-47 -63 72 116 5.796

-107 138 118 5.270

47 -44 66 2 -526

Wildeman II Wildeman III

-1.222 2.160

-288 2.240

934 80

-1.222 2.160

-288 2.240

934 80

Totaal

11.280

9.768

-1.512

8.630

6.704

-1.926

Winstnemingen Wij onttrekken verplicht tussentijdse winsten bij complexen met een positieve eindwaarde. Bij negatieve exploitaties kan daarentegen geen winst worden onttrokken, omdat deze eenvoudigweg niet bestaat. Voor de bijbehorende verliezen zijn in deze gevallen reeds voorzieningen getroffen, zodat het financieel nadeel reeds gedekt is. Met andere woorden: bij de afsluiting van een verlieslatende grondexploitatie staat de gemeente niet voor negatieve verrassingen. Toepassing van de winstnemingsregels leidt voor 2022 tot winstnemingen bij Waluwe II, Wildeman I en Wildeman II. Eerder genomen winst voor Waluwe III is teruggenomen, omdat deze exploitatie nu een verlies laat zien. In totaal bedraagt de winstneming in 2022 € 2,3 miljoen, wat bovenop de reeds in eerdere jaren gedane winstnemingen komt à € 30,9 miljoen. In totaliteit is dan inclusief 2022 € 33,2 miljoen winst tussentijds onttrokken. De som aan eindwaarden (exclusief de negatieve eindwaarden die niet in winst resulteren) bedraagt € 40,2 miljoen. Dit betekent dat bij gelijkblijvende omstandigheden vanaf 2023 nog € 10,0 miljoen winst onttrokken kan worden. Alle gelden komen terecht in de winstnemingsreserve, van waaruit u al diverse wensen financieel gerealiseerd heeft. Het verdient wel algemene opmerking dat de winstnemingen vanwege de verplichte formule deels gebaseerd zijn op gelden die er nog niet altijd zijn.

Daarom is alertheid geboden bij onttrekkingen uit de reserve winstnemingen en geldt altijd het advies dat voldoende reserves aangehouden dienen te worden voor het geval zich onvoorziene omstandigheden voordoen, zeker nu de stand van de algemene reserve Grondexploitatie laag is. Grondexploitatie Waluwe II Waluwe III VéBé-terrein Beersteeg-West

Eindwaarde 31-12-2022 7.306 -236 -552 -85

Ormeling Dijkzicht-Zuid Thorbeckestraat Langerak Wildeman I Wildeman II Wildeman III

-2.190 94 1.149 12.517 16.304 5.875

Totaal

40.182

Winstneming totaal 6.955 -

10.324 15.935

Waarvan in 2022 865 -80

Restant winstneming 351 -

678 842

9.646 15.093 -

94 1.149 2.193 369 5.875

2.305

30.909

10.031

33.215

Waarvan vóór 2022 6.090 80

-

Reserveverloop en weerstandsvermogen Voor de grondexploitaties bestaan twee reserves, te weten de algemene reserve en de winstnemingsreserve. Het verloop van beide reserves is in 2022 naar verwachting conform onderstaande tabel. Zichtbaar zijn de startsaldi van achtereenvolgens € 1,3 miljoen en € 10,4 miljoen, waarna diverse inkomsten en uitgaven met de reserves verrekend worden. Voor de algemene reserve is zichtbaar dat het door het treffen van aanvullende verliesvoorzieningen voor de verlieslatende exploitaties en het opvoeren van kosten voor het voorbereidingskrediet Brakel-West het saldo afneemt naar € 0,2 mln.

97

GEMEENTE ZALTBOMMEL | JAARSTUKKEN 2022 ZALTBOMMEL

Bij de reserve winstnemingen moet er vennootschapsbelasting betaald worden. Dit is een inschatting op basis van eerdere winsten. Ook komen hier de voorgenoemde winstnemingen van de exploitaties Waluwe II, Wildeman I en Wildeman II terug. Daarnaast is er sprake van een afdracht aan het fonds bovenwijkse voorzieningen. Alle boekingen resulteren in een eindstand per ultimo 2022 van € 12,6 miljoen. Tot slot zijn de voor nu bekende vorderingen over 2023 zichtbaar ten behoeve van de berekening van het weerstandsvermogen in relatie tot de risicobedragen. Dit resulteert in een restant weerstandsvermogen per eind 2022 van circa € 0,2 miljoen in combinatie met een weerstandsratio van 0,2 (onvoldoende) voor de algemene reserve. Voor de winstnemingsreserve wordt geen weerstandsratio gehanteerd. Algemene reserve grondexploitatie

Reserve winstneming grondexploitaties

Beginstand per 01-01-2022 Wijziging verliesvoorzieningen Vennootschapsbelasting 2021 Vennootschapsbelasting 2022

1.301 -912

10.352

Kosten voorbereidingkrediet Brakel-West Winstneming Wildeman I Winstneming Wildeman II Winstneming Waluwe II Winstneming Waluwe III (terugneming) Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen

-144

Eindstand 31-12-2022 Afdracht fonds bovenwijkse voorzieningen 2023 Vennootschapsbelasting 2023

245

12.587 -499 -850

Beschikbaar weerstandsvermogen inclusief vorderingen 2023 Risicobedrag Beersteeg-West Risicobedrag Vébé-terrein Risicobedrag Waluwe III Risico-overstijging eindwaarde Thorbeckestraat

245 54 112 793 360

11.237

1.318 -1.073 0,2

11.237 n.v.t.

Verloop reserves

Totale risico's Restant weerstandsvermogen Weerstandsratio

247 678 842 865 -80 -318

Risico's Exploitatie van bouwgrond gaat gepaard met risico’s. Binnen bepaalde marges zijn de risico’s beheersbaar. Inherent aan bouwgrondexploitaties is het meerjarig karakter. Om dit proces goed te kunnen beheersen, is het noodzakelijk voortdurend inzicht te hebben in de ontwikkeling van de baten en lasten en de fasering van de exploitatie. Verder zijn er zowel algemene als specifieke risico’s die per plan meer of minder relevant zijn. Door periodiek de grondexploitaties te herzien (jaarrekening en begroting) en voor tekorten verliesvoorzieningen te treffen, beperken wij deze risico’s in zekere mate. Daarnaast wordt per exploitatie een risicoanalyse gemaakt. In de vorige paragraaf stonden in de tabel de risico's van het negatieve complex, omdat deze verband houden met het weerstandsvermogen. De hieruit voortvloeiende weerstandsratio is 0,2. De reden dat de risico's van winstgevende exploitaties er hierboven niet bij staan, is dat indien de risico's zich daar onverhoopt voordoen, dit gedekt kan worden uit het positieve saldo (in tegenstelling tot negatieve exploitaties) en daarom in beginsel geen relatie hebben met het weerstandsvermogen. In onderstaand schema staan daarom ter volledigheid apart de risico's behorende bij de positieve exploitaties afgezet tegen de eindwaarde zonder de reeds gedane winstnemingen.