Gemeente Zaltbommel - accountantsverslag 2022

Accountantsverslag Gemeente Zaltbommel Boekjaar 2022

Aan de gemeenteraad gemeente Zaltbommel Hogeweg 11 5301 LB Zaltbommel

ONDERWERP: Accountantsverslag 2022

van

de

Geachte leden van de gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2022 van gemeente Zaltbommel, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 15 september 2022 bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Hoogachtend, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

drs. B. Smeenk RA

Wij hebben u op 11 juli 2023 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2022.

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijkste bevindingen

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2022 een goedkeurend oordeel te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Dit oordeel is wel onder voorbehoud van de afwikkeling van de openstaande punten en (indien benodigd) de verwerking hiervan in de jaarrekening. De ongecorrigeerde verschillen tot heden blijven onder de goedkeuringstoleranties. Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2022.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken enkele bevindingen. Deze bevinding ziet op het niet opnemen van een vordering voor werkzaamheden die uitgevoerd zijn door een derde, deze fout heeft geen impact op het resultaat. Daarnaast constateren wij bij het sociaal domein nog een potentiële fout van € 76.000. Dit betreft een verschil tussen de verantwoorde lasten en de productieverantwoording van één zorgpartij. Gezien het feit dat dit verschil pas laat bekend was, omdat de productieverantwoording laat werd ontvangen, is deze niet meer geanalyseerd en wegen we dit mee als onzekerheid. Verder wijzen wij u erop dat wij het effect van de ongecorrigeerde afwijkingen voorgaand jaar (€ 82.000) mee moeten wegen in ons oordeel. Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u zouden moeten rapporteren. We concluderen dat er in jaarrekening 2022 sprake is van een rechtmatigheidsfout van € 200.000. Deze rechtmatigheidsfout komt voort uit het (ten onrechte) verlengen van contracten. Daarnaast constateren wij onrechtmatige kredietoverschrijdingen voor een bedrag van € 299.000 en een onrechtmatige begrotingsoverschrijding van € 98.000. Deze bedragen (in totaliteit € 697.000) wegen mee in ons oordeel.

Tot slot constateren wij dat er naar aanleiding van onze controle correcties zijn doorgevoerd in de jaarrekening. Deze zagen voornamelijk toe op de juiste verantwoording van de nog te betalen kosten of nog te ontvangen bedragen. Wij lichten deze bevindingen in het hoofdstuk ‘belangrijkste bevindingen’ aan uw toe. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Zaltbommel voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij hebben geen resterende controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. 6

Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2022 sluit met een financieel resultaat van € 2,86 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Zaltbommel bedraagt € 61,3 miljoen (2021: € 55,2 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 54,6% (2021: 49%). De vermogenspositie is dan ook gezond te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met 2,90 toereikend is. Gevolgen oorlog Oekraïne: Inflatie en energiecrisis heeft voor 2022 een belangrijke invloed op uw gemeente. Uiteraard qua inzet van uw organisatie om alle vluchtelingen een goed onderdak te bieden, maar ook financieel. Er is € 1,2 miljoen ontvangen van het Rijk om de kosten (€ 0,28 miljoen) te dekken, het saldo komt ten gunste van uw jaarrekeningresultaat. Ook de effecten van de inflatie zijn door de gehele jaarrekening merkbaar. Vanwege de inflatie nemen onder andere ook de verwachte bouwkosten binnen de grondexploitaties toe. Dit leidt voornamelijk bij het project Waluwe III tot een wijziging in de verwachte eindwaarde van € 1,4 miljoen (negatief). Ook meerjarig zal deze crisis naar verwachting gevolgen hebben, zoals ook gemeld in uw paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Wij adviseren u kritisch te blijven kijken naar de effecten van de inflatie en rente en (indien nodig) de begroting hierop bij te stellen.

1 januari 2023 is het boekjaar gestart waarop de gemeente voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de gemeente Zaltbommel voldoende voorbereidingen heeft getroffen. Het komende jaar zullen nog wel nadere afspraken moeten worden gemaakt ten aanzien van de samenwerking tussen de organisatie en ons over de werkzaamheden die wij verwachten om het rechtmatigheidsoordeel te kunnen controleren. Tevens hebben we de organisatie enkele aandachtspunten meegegeven. Deze zijn op pagina 11 opgenomen. Covid-19 heeft ook voor de jaarrekeningcontrole 2022 nog invloed gehad. Zo werd er in het begin van het boekjaar nog veel op afstand gewerkt en op financieel gebied zijn er nog specifieke transacties (o.a. Tozo-regeling) verantwoord hetgeen aanvullende werkzaamheden met zich heeft meegebracht. We constateren dat de bedrijfsvoeringorganisatie onvoldoende in staat is om tijdig een kwalitatief goed balansdossiers voor twee gemeenten tegelijkertijd op te leveren. Dit heeft geleid tot een vertraging in de uitvoering van de controle. Ook de gemeente zelf kende op het domein van de grondexploitaties personele wijzigingen, waardoor de onderbouwing van deze post pas op een later moment beschikbaar was.

Daarnaast constateren we dat het aantal SiSa-regelingen ten opzichte van voorgaande jaren blijft toenemen en dat onvoldoende is geborgd dat deze op een juiste wijze worden verantwoord. Ondanks deze zaken verloopt de samenwerking met de gemeente Zaltbommel op een prettige wijze en constateren we dat dankzij extra inzet van uw en de onze mensen achterstanden zijn ingelopen om tijdig de raad te voorzien van de jaarstukken. 7

Opdracht Scope en uitkomsten

Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening. - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 15 september 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het in oktober 2022 door ons uitgebrachte controleplan. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 990.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 990.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 690.000

Rapporteringstolerantie

€ 50.000

Goedkeuringstolerantie fouten

Conform uw controleprotocol

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;  Waardering van de grondexploitaties;  Nauwkeurigheid grondtransacties;  Rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen;  Onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen; en  Doorbreken van de AO/IB door het management. Uitkomsten Getrouwheid Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Zaltbommel verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt één ongecorrigeerde fout. Deze bevinding ziet op het niet opnemen van een vordering voor werkzaamheden die uitgevoerd zijn door een derde, deze fout heeft geen impact op het resultaat. Daarnaast constateren wij bij het sociaal domein nog een potentiële fout van € 76.000. Dit betreft een verschil tussen de verantwoorde lasten en de productieverantwoording van één zorgpartij. Deze bevinding wegen we als onzekerheid mee in ons oordeel. Tevens constateren wij dat er naar aanleiding van onze controle correcties zijn doorgevoerd in de jaarrekening.

Deze zagen voornamelijk toe op de juiste verantwoording van de nog te betalen kosten of nog te ontvangen bedragen. Daarnaast wegen wij in ons oordeel het effect van de ongecorrigeerde fouten van voorgaand jaar mee. De ongecorrigeerde verschillen met resultaatimpact van voorgaand jaar bedroegen € 82.000. Rechtmatigheid Tot slot zijn er rechtmatigheidsfouten geconstateerd van in totaal € 697.000. Dit betreft een fout ter hoogte van € 200.000 als gevolg van het niet naleven van de richtlijnen met betrekking tot Europees aanbesteden. Daarnaast constateren wij onrechtmatige kredietoverschrijdingen voor een bedrag van € 299.000 en een onrechtmatige begrotingsoverschrijding van € 98.000. Deze bedragen wegen mee in ons oordeel. 9

Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2022 bevat voor het eerst een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV-COS 700).

Verder is er sprake van een algemeen risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt. Om dit algemene risico te ondervangen hebben wij onder andere de volgende werkzaamheden verricht: 

Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden.

  

Frauderisico’s Op basis van ons inzicht in de organisatie onderkennen wij de volgende frauderisico’s bij onze jaarrekeningcontrole: − −

Onjuiste waardering van de grondexploitatie doordat het resultaat beïnvloed wordt via het doorbreken van AO/IB vanuit het management; Onjuiste totstandkoming van grond- en vastgoedtransacties doordat niet marktconforme afspraken worden gemaakt.

Het risico op “managementoverride” is een standaardrisico vanuit onze beroepsregels, waarbij wij bij iedere opdracht moeten nagaan waar zich dit zou kunnen voordoen. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente Zaltbommel ziet dit risico primair toe op het eventueel beïnvloeden van het resultaat van de grondexploitaties door de prognoses anders voor te stellen dan de werkelijkheid, dan wel het feit dat grond- en vastgoedtransacties niet op een marktconforme wijze tot stand zijn gekomen. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd ten aanzien van de prognoses en de vastgoedtransacties. Wij hebben de prognoses van de grondexploitatie gecontroleerd door te toetsten op een toereikende onderbouwing van de verwachte kosten en opbrengsten en te controleren of de parameters (rentekosten, opbrengsten indexering en kostenindexering) onderbouwd en realistisch zijn. Met betrekking tot de grond- en vastgoedtransacties hebben wij de totstandkoming van de prijs beoordeeld en vastgesteld dat de kaders van de raad juist zijn toegepast.



Analyseren en controleren van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Controleren van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het management zoals de waardering van de belastingvorderingen; Controleren van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om, en Doornemen van notulen van vergaderingen van de raadsvergaderingen en collegevergaderingen.

Wij hebben, voor zover relevant voor onze controle, de opzet geëvalueerd en het bestaan vastgesteld van de beheersingsmaatregelen op organisatieniveau zoals het integriteitsbeleid en de klokkenluidersregeling, alsmede de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen. Tevens hebben wij specifieke aandacht gegeven aan de toegangsbeveiligingen in het IT-systeem en de mogelijkheid dat hierin functiescheiding kan worden doorbroken. Wij zijn gedurende de gehele controle alert geweest op indicaties van (mogelijke) fraude. Daarnaast hebben wij middels een schriftelijke bevestiging door het bestuur laten bevestigen dat alle gevallen van (mogelijke) fraude zijn gemeld aan ons. Daarnaast merken we op dat de gemeente Zaltbommel voldoende aandacht heeft voor frauderisico’s en de preventie daarvan, en beschikt over een geformaliseerde frauderisicoanalyse. Wij adviseren om deze frauderisicoanalyse te blijven actualiseren en zowel binnen de auditcommissie als het college met regelmaat stil te staan bij de mogelijk frauderisico’s en hier in de paragraaf bedrijfsvoering verantwoording over af te leggen.

10

Opdracht, scope en uitkomsten Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuiteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Zaltbommel een sluitende meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. Proces jaarrekeningcontrole Voorafgaande aan de controle en tijdens het uitvoeren van onze werkzaamheden hebben wij prettig en constructief contact gehad met de organisatie. Vanwege diverse gebeurtenissen heeft de controle wel langer gelopen dan vooraf ingepland. Voornaamste reden van de latere aanlevering werd veroorzaakt door personele wisselingen bij de grondexploitaties, waardoor de onderbouwing van de post ‘Voorraden’ pas later beschikbaar was. We constateren dat het de organisatie gelijk aan voorgaande jaren onvoldoende is gelukt om bij de start van onze controle een volledig en kwalitatief en toereikend balansdossier te overleggen. We adviseren u intern wederom te analyseren wat hier de oorzaak van is.

Wij willen u erop wijzen dat deze genoemde ‘randvoorwaarde’ ook volgend jaar van belang is bij het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij vragen dan ook uw nadrukkelijke aandacht voor deze constatering om te voorkomen dat er volgend jaar ook aanvullende werkzaamheden vanuit uw kant nodig zijn voor het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Daarnaast constateren wij dat er binnen de VIC gebruik gemaakt wordt van een postensteekproef. Vanwege deze systematiek kan het voorkomen dat er relatief vaak een kleine factuur geselecteerd wordt op een significante populatie. De totale gecontroleerde massa is daarmee relatief beperkt en geeft ons inziens geen goed beeld van de financiële transactiestromen en de bijbehorende risico’s. Vooral bij de controle op de investeringen constateerde wij dat er relatief weinig euro’s gecontroleerd waren ten opzichte van de totale massa. Wij adviseren u om te evalueren of het mogelijk is om de selectie via een zogenaamde Euro- steekproef uit te voeren of een systematiek op te zetten waarbij de relatieve hogere bedragen ook in de controle betrokken worden, door bijvoorbeeld bedragen boven bijvoorbeeld de € 250.000 altijd in de VIC te betrekken.

Aanvullend constateren wij dat wij aanvullend op de VIC (verbijzonderde interne controle) controlewerkzaamheden hebben moeten uitvoeren, terwijl dit vooraf niet inschat was. Afspraak is dat wij gebruik maken van de werkzaamheden en de conclusies van de verbijzonderde interne controle. Randvoorwaarde hierbij is wel dat wij kunnen vaststellen dat de gehele populatie in de controlewerkzaamheden van de VIC betrokken is. Tijdens onze controle constateren wij dat: − −

Vanwege de overgang van Decade naar Key2F (overgang naar een ander financiële administratie) niet alle items in de populatie zaten; Er langer door geboekt is voor de jaarafsluiting dan afgesproken met de VICmedewerkers, waardoor de VIC uitgevoerd is zonder dat alle afsluitende boekingen al bekend waren.

Overigens constateren wij wel dat wij ons kunnen vinden in de conclusies die de VIC medewerkers trekken. 11

Schattingen Management schattingen Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2022 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreffen:

Schatting

Beoordeling

Beoordeling

Concept JRR 2022

Definitieve JRR 2022

Beoordeling 2021

Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang

De waardering van grondexploitaties

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorraden een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw gronden onder de voorraden

De waardering van debiteuren

We constateren dat bij de oplevering van het balansdossier dat de organisatie onvoldoende een inschatting had gemaakt van de inbaarheid van de debiteuren. In de concept jaarrekening bleek dat de voorziening belastingdebiteuren hoger was dan de uitstaande vorderingen. Dit is feitelijk niet mogelijk. In de aangepaste jaarrekening is om die reden een correctie van € 357.000 doorgevoerd in de waardering van de debiteuren.

De waardering van de voorzieningen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen

12

Belangrijkste bevindingen

Grondexploitaties Algemeen Voor de jaarrekening 2021 was de oorlog in de Oekraïne een zogenoemde ‘gebeurtenis na balansdatum’. In de jaarrekening over boekjaar 2022 moet voor het eerst rekening gehouden worden met de effecten hiervan. Zowel de directe als indirecte gevolgen (stijgende energieprijzen en inflatie) kunnen grote gevolgen hebben. De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen in 2022 fors toegenomen en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod. Stijgende energie- en grondstofprijzen. Krapte op de arbeidsmarkt. Stikstofproblematiek. Verduurzamingsopgave. Stijgende rente. Macro-economische factoren zijn minder stabiel. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd.

Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) 25.000 2019

20.000 15.000

2020

10.000

2021

5.000

2022

0 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Schattingsonzekerheden grondexploitaties De huidige situatie en de onzekerheid over de toekomstige ontwikkelingen betekent een grote schattingsonzekerheid op de verwachte realisatie van uw complexen. Bij een hoge mate van schattingsonzekerheid is het passend om in de jaarrekening hierover een nadere toelichting op te nemen. Belangrijke elementen hierbij zijn: Het toelichten van de gehanteerde veronderstellingen. Een toelichting (impact / scenario’s) over de schattingsonzekerheid. Wij hebben vastgesteld dat in de jaarrekening geen toereikende passage was opgenomen inzake de schattingsonzekerheid bij de grondexploitaties. Dit is naar aanleiding van onze controle alsnog toegevoegd in de definitieve jaarrekening.

14

Grondexploitaties Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Verliesvoorziening De voorziening verlieslatende complexen is ten opzichte van 2021 met € 414.000 gestegen. Enerzijds is er een benutting van de verliesvoorziening geweest van € 515.000 vanwege het afsluiten van complex Ormeling. Daarnaast zijn er voor diverse projecten bedragen toegevoegd aan de voorziening voor een totaalbedrag ad € 928.000. De grootste toevoeging aan de verliesvoorziening heeft betrekking op het project VéBéterrein. De toevoeging hiervan is € 552.000. Dit betreft een nieuwe grondexploitatie waarbij op voorhand een verlies wordt verwacht, waarvoor een verliesvoorziening is getroffen. Daarnaast is het eindresultaat van onder andere de projecten Waluwe III en Beersteeg als gevolg van de toegekomen kosten omgeslagen van een winstgevend naar een verlieslatend project. Tussentijdse winstneming In 2022 heeft een tussentijdse winstneming plaatsgevonden € 2,1 miljoen. Hiervan heeft het grootste deel betrekking op Waluwe II (€ 0,9) en Wildeman II (€ 0,8 miljoen). We hebben geconstateerd dat de winstneming over 2022 nauwkeurig is berekend. De winstneming is gestort in de reserve winstneming grondexploitaties. Bij de detailcontrolecontrole op de waardering bleek dat de verwachte opbrengsten van Wildeman I € 300.000 hoger zijn dan ingeschat bij de actualisatie.

Dit leidt per 31/12/2022 tot een aanvullende winstneming van € 167.000 die in de jaarrekening is verwerkt. Wildeman III De grootste toename van de eindwaardes van de projecten is zichtbaar bij Wildeman III (toename ten opzichte van voorgaand jaar met € 5,7 miljoen). Dit komt omdat er afgelopen jaar een verdere concretisering is gemaakt van de verkaveling en industrie op dit project. Hierdoor zijn de geraamde toekomstige opbrengsten € 14,2 miljoen. Wij achten deze inschatting realistisch, maar wijzen wel op de schattingsonzekerheid die inherent speelt bij deze inschatting. Waluwe III De grootste afname in de verwachte eindwaardes van de projecten zit op het complex Waluwe III. Vanwege een langere looptijd en een stijging in de verwachte civiele kosten daalt de verwachte eindewaarde met € 1,4 miljoen. Dit resulteert ook in een verliesvoorziening op dit project van € 236.000 per 31 december 2022. Wij adviseren u de ontwikkelingen van dit project kritisch te blijven volgen, mede omdat er nog voor € 11 miljoen uitgaven en 13 miljoen inkomsten verwacht worden.

Kosten- en opbrengstenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijgingen is 4% (2021: overwegend 4%). Deze kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Vanwege marktontwikkelingen is de volatiliteit van de kostenstijgingen onzekerder dan voorgaand jaren, waardoor er specifiek per project gekeken is naar de impact van een eventuele kostenstijging op dit project. Het college rekent met 0% voor toekomstige opbrengststijgingen (voorgaand jaar 2% voor woningbouw en 0% voor industrie. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameters evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt en de huidige inflatie achten wij het van belang dit goed te blijven volgen. Rekenrente en disconteringsvoet Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,00% (2021: 1,25%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Zaltbommel. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Ten aanzien van de disconteringsvoet heeft de gemeente er in 2022 voor gekozen de verliesvoorziening tegen nominale waarde op te nemen. Dit uitgangspunt is voorzichtig en passend binnen de verslaggevingsregels.

Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Zaltbommel. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn op basis van het herziene grondprijsbeleid bijgesteld. We hebben vastgesteld dat deze, met uitzondering van reeds gemaakte afspraken, juist zijn ingerekend. Gedurende 2022 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd.

15

Sociaal domein Algemeen De gemeente Zaltbommel voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Werkzaak Rivierenland

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Werkzaak Rivierenland

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

Werkelijke lasten

WMO

Zelfstandig

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Onderdeel

Jeugd en Wmo ZIN De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZIN (Zorg in natura) vindt plaats vanuit de gemeente. Voor de uitvoering van de zorg heeft de gemeente zorginstellingen gecontracteerd. Voor beide financiële stromen maakt de gemeente nog steeds gebruik van productieverantwoordingen van zorgleveranciers. Uit onze controle blijkt dat er door de gemeente Zaltbommel één verschil van € 76.000 is geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen welke zijn voorzien van een controleverklaring. Op dit moment is er nog geen toereikende onderbouwing van dit verschil, waardoor deze bevinding als onzekerheid meeweegt in ons oordeel. Van een aantal zorgleveranciers is geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. De gemeente Zaltbommel heeft hiervoor zelfstandig werkzaamheden verricht om de prestatielevering vast te stellen. Hieruit volgen geen bevindingen die ons oordeel raken of die wij aan u moeten rapporteren. Om minder afhankelijk te zijn van de productieverantwoordingen adviseren wij de gemeente om in lijn met de notitie “Controle interne beheersing Jeugd en Wmo voor gemeenten en accountants” maatregelen in te regelen en interne controles uit te voeren.

16

Sociaal domein Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is.

Energietoeslag In 2022 is de nieuwe regeling Energietoeslag ingevoerd. Met deze regeling is geld beschikbaar gesteld als tegemoetkoming voor de hoge energielasten. De gemeente heeft in 2022 € 1,1 miljoen besteed aan deze regeling. Daarnaast heeft de gemeente Zaltbommel de uitvoering van deze regeling uitbesteed aan de gemeente Maasdriel. Vanuit het Rijk heeft de gemeente een extra bijdrage ontvangen voor de Energietoeslag als onderdeel van de algemene uitkering, dit bedrag is als bate in de jaarrekening verwerkt. Wij hebben aanvullende werkzaamheden verricht als gevolg van deze nieuwe regeling en vastgesteld dat de bestede middelen correct zijn verwerkt.

Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Zaltbommel heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2022 toereikend toegelicht. PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2022 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Zaltbommel blijven onder onze rapporteringstolerantie. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Zaltbommel aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen we dat de kosten PGB getrouw en rechtmatig verantwoord zijn in de jaarrekening 2022.

17

Overige bevindingen −

Inschatting overlopende posten Bij onze controle op de jaarrekening constateerde wij diverse aandachtspunten met betrekking tot de verantwoording en inschatting van de overige schulden en vorderingen. Inschatting nog te betalen bedragen Bij onze controle constateerde wij dat er voor een bedrag van € 215.000 schuld opgenomen was waarbij niet aangetoond kon worden dat er ook sprake was van een feitelijke verplichting. Deze schuld mag om die reden niet verantwoord worden als last in de jaarrekening 2022. Dit is in de definitieve jaarrekening gecorrigeerd. Voorziening dubieuze debiteuren Bij de controle op de voorziening dubieuze debiteuren bleek dat de organisatie geen analyse had opgesteld ten aanzien van de waardering. Wij constateerden zelfs dat de voorziening belastingdebiteuren hoger is dan het openstaande saldo zelf. Dit is feitelijk niet mogelijk. Naar aanleiding van deze bevindingen heeft de organisatie een nadere analyse opgesteld, wat heeft geleid tot een correctie van € 357.000. Dit is verwerkt in de jaarrekening. Vorderingen en schulden met betrekking tot subsidies vanuit de overheid (Rijk en/of Provincie) Afgelopen jaren is het aantal specifieke uitkeringen die de gemeente Zaltbommel ontvangt aanzienlijk toegenomen. Voor de meeste regelingen geldt dat de gemeenten een voorschot bedrag ontvangen.

Dit ontvangen bedrag staat tot het moment van besteden als ‘vooruitontvangen’ op de balans. Bij onze controle hebben wij de volgende constateringen: −

−

Voor niet alle regelingen was bij het opstellen van de jaarrekening de Sisaverantwoording volledig opgesteld. Dit heeft tot correcties in de definitieve jaarrekening geleid. Deze nog te vorderen subsidiebijdragen horen specifiek in de jaarrekening te worden toegelicht. Deze toelichting was niet opgenomen in de concept jaarrekening en is in de definitieve jaarrekening alsnog toegevoegd.

De vordering op het Rijk voor de bijdrage voor opvang van vluchtelingen uit Oekraïne was in de eerste concept jaarrekening nog niet verwerkt. Dit heeft geleidt tot een ophoging van de vorderingen van € 186.000.

Vordering vanwege bijdrage derde In 2022 heeft de gemeente Zaltbommel werkzaamheden uitgevoerd waarbij een deel van de kosten wordt doorbelast naar de gemeente Maasdriel. De financiële bijdrage voor de werkzaamheden tot en met 31 december 2022 aan buurgemeente is niet volledig opgenomen als bijdrage derde en vordering op de gemeente Maasdriel. Dit heeft een effect van € 54.000 op de genoemde balansposities. Afrekening verbonden partijen Bij de controle van de jaarrekening is vastgesteld dat er ten onrechte geen rekening gehouden is met de afrekening 2022 van verbonden partijen. Wij hebben tijdens de controle (op basis van de concept jaarrekening van verbonden partijen) geanalyseerd welke impact dit op uw resultaat heeft. De impact van de afrekeningen is kleiner dan de rapporteringstolerantie. Dit komt doordat enkele partijen een nadeel hebben en andere een voordeel. Per saldo is om die reden de impact beperkt. Wij adviseren u wel deze analyse te integreren in uw afsluitproces bij het opstellen van de jaarrekening. Inschatting fiscale positie Tijdens onze controle constateerden wij dat er nog geen onderbouwde inschatting gemaakt is van de VPB positie over 2022. Naar aanleiding van mutaties en toenames van de verliesvoorziening over de grondexploitaties wordt verwacht dat de fiscale positie over 2022 verlieslatend is.

De organisatie kan dit verlies compenseren met de VPB last over 2021. In de jaarrekening 2022 moet om die reden een onderbouwde verwachting opgenomen worden van deze terugvordering op de belastingdienst die hiermee ontstaat. In de definitieve jaarrekening heeft dit geleidt tot een ophoging van de vordering op de belastingdienst met € 337.000.

18

Overige bevindingen Raadsaandachtspunt Tijdelijke regelingen De afgelopen jaren is het aantal regelingen waarover u via de Sisa-bijlage verantwoording moet afleggen aan het Rijk fors toegenomen. De controle op de bestedingen en baten van deze regelingen is een specifiek aandachtspunt geweest tijdens onze controle. Voor de verantwoording van deze regelingen geldt dat per regeling specifieke vereisten gelden voor de verantwoording. Verschillen tussen regelingen zijn onder ander zichtbaar in de subsidiabele kosten en/of de berekening van de bijdragen. Voor de regeling ‘Opvang ontheemden Oekraïne’ geldt bijvoorbeeld dat de subsidiebaten voor een groot deel berekent worden op basis van een normbedrag x het aantal beschikbaar gestelde bedden. Tijdens de controle van de tijdelijke regelingen hebben wij vastgesteld dat de financiële administratie informatie nodig heeft van andere afdelingen of derden om de verantwoording nauwkeurig te kunnen opstellen. Hierdoor is het is het opstellen en onderbouwen van de verantwoording (en het ook controleren van) deze regelingen een tijdsintensief ‘project’, waarbij veelvuldig contact geweest is tussen ons en de organisatie. Wij hebben middels onze controlewerkzaamheden vastgesteld dat de verantwoording is opgesteld conform de voor de tijdelijke regelingen geldende wet- en regelgeving.

Wij willen u wel wijzen op de aanbevelingen in de vorige paragraaf die gaan over het juist opnemen van de vorderingen en schulden die samenhangen met deze regelingen.

19

Rechtmatigheid Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 en addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 en 2022 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2022. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.

Wij constaterenLasten de volgende overschrijdingen Overschrijding op lastenniveauTelt ten opzichte van de gewijzigde begroting. Programma

begroot (gewijzigde begroting)

Lasten werkelijk

en t.o.v. begroting (na wijziging)

overschrijdin g mee voor het oordeel?

Toelichting

€ 98.000 vanwege aanvullende kosten gemeenteraad en onderzoek grondtransacties Gezien de timing waarop deze verplichtingen zijn ontstaan had overschrijding eerder aan de raad gemeld dienen te worden en is de overschrijding Programma bestuur

onrechtmatig. € 3,3 miljoen

€ 3,9 miljoen

€ 0,6 miljoen

Ja, deels

€ 468.000 vanwege aanvullende pensioenverplichtingen Deze aanvullende dotatie op de pensioenvoorziening komt enerzijds voort uit het actualiseren van de pensioenvoorziening, anderzijds vanwege een waardeoverdracht vanuit de verzekering. De overschrijding is passend binnen het beleid, was pas begin 2023 bekend en wordt deels gecompenseerd door samenhangende baten. Deze overschrijding telt daardoor niet mee in het oordeel. € 392.000 Kabels en leidingen Vanwege de aanleg van glasvezel zijn er extra kosten gemaakt. Hier tegenover staan samenhangende opbrengsten. Hierdoor telt deze

Programma Verkeer, vervoer en waterstaat

overschrijding niet mee in ons oordeel. € 6,7 miljoen

€ 7,2 miljoen

€ 0,5 miljoen

Nee

€ 100.000 zwerfafval en € 185.000 Straatverlichting Door de externe partij die verantwoordelijk is voor het opruimen van zwerfafval is een afrekening ontvangen van € 100.000. Dit was niet te voorzien en weegt daardoor niet mee in het oordeel. De overschrijding op straatverlichting ontstaat voor € 150.000 uit hoger energiekosten. Deze overschrijding weegt niet mee in ons oordeel.

20

Rechtmatigheid Vervolg van overzicht begrotingsoverschrijdingen:

Programma

Programma Sociaal domein

Lasten begroot (gewijzigde begroting)

Lasten werkelijk

Overschrijdinge n t.o.v. begroting (na wijziging)

Telt overschrijding mee voor het oordeel?

€ 33,6 miljoen

€ 33,8 miljoen

€ 0,1 miljoen

Nee

€ 7,8 miljoen

€ 8,3 miljoen

€ 0,5 miljoen

Nee

Toelichting

Dit betreft een overschrijding op de zorglasten, waarbij sprake is van een open-einde regeling. Om die reden weegt deze overschrijding niet mee in ons oordeel. De overschrijding ontstaat doordat er afscheid genomen is van vacatures niet kunnen worden vervuld en er afscheid genomen is

Overhead

van personeel waarvoor een vergoeding betaald is. Dit leidt tot een overschrijding van € 420.000. Aangezien het significante deel van deze overschrijding pas bekend was in het laatste kwartaal weegt deze overschrijding niet mee in ons oordeel.

21

Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijk inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 200.000 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Een bevinding komt vanuit het onrechtmatig aangaan van inhuurcontracten. De tweede bevinding komt voort uit het onrechtmatig verlengen van een leasecontract. Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen.

Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren op meerdere kredieten overschrijdingen, die de grens van € 25.000 overstijgen. In totaal leidt dit tot een overschrijding van € 299.000 die meeweegt in ons oordeel. Wij adviseren u dreigende overschrijdingen tijdiger te laten autoriseren door de gemeenteraad. Mutaties in de reserves Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.

Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen. Financiering In 2022 heeft uw gemeente 1 nieuwe langlopende lening afgesloten ter hoogte van € 3,2 miljoen. Deze lening is rechtmatig afgesloten. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Zaltbommel zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

22

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2022 is opgenomen.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen:

Element jaarverslag

Vereisten BBV

Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Verenigbaar

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Paragrafen

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Informatiewaarde

Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Zaltbommel. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: − De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. − Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. − Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Onze waarneming

Incidentele baten en lasten

De verplichte paragrafen (conform BBV) zijn opgenomen in de jaarrekening. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen. De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de wettelijke vereisten. Wij constateren dat er in de paragraaf bedrijfsvoering geen passage opgenomen is inzake het integriteitsbeleid. Wij adviseren u om in de

Fraude

paragraaf bedrijfsvoering hier aandacht voor te hebben en ook aandacht te geven aan de wijze waarop de gemeente omgaat met frauderisico’s.

23

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2022 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

24

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2022 volgens de jaarrekening € 61,3 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 2,8 miljoen. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 1,1 miljoen voordelig.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 102 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2022 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 -10.000

2019

2020

2021

2022

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 58,3 miljoen is € 23,3 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 6,4 miljoen. Per saldo is gedurende 2022 € 3,3 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 6,1 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 2,8 miljoen positief.

26

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

Het kengetal schuldquote is gedaald gestegen in 2022 (van 29,8% naar 22,2%). Dit komt voornamelijk door een daling van de kortlopende schulden en een stijging van het eigen vermogen. De solvabiliteit stijgt in 2022 naar 22,2%. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Aan de bovenkant oordeelt het VNG dat een solvabiliteit boven de 50% als zeer goed aan te merken is. De gemeente kent derhalve een gezonden financiële positie.

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen in %

Zaltbommel

Landelijk

Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Gezien de grondverkopen en de mutatie in de verliesvoorziening is deze ratio gedaald in 2022. Uit de “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

Gelderland

2022

2021

2022 (begroting)

2021

2022 (begroting)

2021

Netto schuldquote

22,2

29,8

74

46,9

63

42,5

Netto schuldquote gecorrigeerd

22,2

29,9

67,7

41

54,3

34,4

Solvabiliteit

54,6

49,0

30,3

361

31,3

37,2

Grondexploitaties

7,2

9,8

7,1

7,6

11,8

7,1

Belastingcapaciteit

101,2

108,6

104,7

102,7

102,1

103

Structurele exploitatieruimte

6,8

4,3

0,2

2,9

0,2

3,2

27

Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: − Risico’s binnen het grondbedrijf. − Risico’s met betrekking tot leningen en garantstellingen; en − Risico’s vanwege aanvullende bijdragen op gemeenschappelijke regelingen

X € 1.000

2022

2021

2020

Weerstandscapaciteit

12.277

8.805

5.301

Risico’s

4.586

3.578

2.051

Weerstandsratio

2,90

2,46

2,34

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

28

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2022 hebben wij op 22 december jl. een management letter uitgebracht . Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Hier zijn toereikende aanvullende controlewerkzaamheden per jaareinde op gedaan. Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.

De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat de gegevens vanuit Decade juist overgezet zijn naar het nieuwe financiële pakket (Key2F). Wel constateren wij dat het proces van de conversie moeizaam is gelopen en extra inzet heeft gevergd voor de organisatie en voor onze controle.

Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2022 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

30

Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij.

− Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

31

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Wet versterking decentrale rekenkamers Met ingang van 1 januari 2023 treedt voor gemeenten en provincies de wet versterking decentrale rekenkamers in werking. Deze wet is op 31 mei jl. met een ruime meerderheid in de Tweede Kamer aangenomen en op 27 september jl. door de Eerste Kamer als hamerstuk aanvaard. Zodra de wet in werking treedt per 1 januari 2023 behoudt een verordening die een rekenkamerfunctie regelt (en de benoemingen op die basis) gedurende een jaar haar rechtskracht, dus tot 1 januari 2024. Daarvoor is in de wet versterking decentrale rekenkamers overgangsrecht getroffen. Dit geeft de gemeenteraad gedurende een jaar de gelegenheid om op basis van de nieuwe wet een onafhankelijke rekenkamer (zelfstandig of gemeenschappelijk) in te stellen, de leden te benoemen en de oude verordening in te trekken. Uiterlijk op 1 januari 2024 zal dus in alle gemeenten een onafhankelijke rekenkamer moeten zijn ingesteld, inclusief de benoeming van leden. Raadsleden die de rekenkamerfunctie uitoefenen, verliezen na intrekking van de verordening dan wel uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel van rechtswege het lidmaatschap van de rekenkamerfunctie. Ook de externe commissieleden van de rekenkamerfunctie houden dan van rechtswege op lid van de rekenkamerfunctie te zijn.

Zij kunnen dan -desgewenst- conform de wet voor 6 jaar benoemd worden in de onafhankelijke rekenkamer.

Sustainability De Europese Unie heeft één doel, en dat is de gezondheid en het welzijn van de mens verbeteren, door Europa klimaatneutraal te maken en onze natuurlijke habitat te beschermen. Met een pakket aan maatregelen, de actieplannen die voortvloeien uit de EU Green Deal, beoogt Europa een transitie naar een duurzame en klimaat-neutrale economie. Onder het motto ‘No one will be left behind’ raken deze maatregelen alle sectoren. Dit vereist integrale verankering van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. Europa vaart een andere koers: vrijblijvendheid is voorbij Na ruim twee jaar werk en onderhandelingen heeft het Europese Parlement in november 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) aangenomen en inmiddels is deze goedgekeurd door de Europese Raad. De CSRD-rapportage bevat ten minste de volgende informatie: • Business model en de integratie van sustainability daarin. • Borging van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. • Strategie en langetermijndoelstellingen die bijdragen aan een duurzame en klimaat neutrale economie. • Impacts (positief en negatief) van uw organisatie op de maatschappij. • Risico’s en kansen gerelateerd aan klimaat verandering voor uw business model en uw waardeketen. • Zorgplicht waardeketen (o.a. mensenrechten en milieu-effecten).