Dromenboek Zaltbommel

Dromenboek Sint-Maartenskerk Zaltbommel

Colofon Dit Dromenboek is gemaakt door The Missing Link in opdracht van de Gemeente Zaltbommel. Speciale dank gaat uit naar de direct betrokkenen en inwoners die hun dromen voor de toekomst van de Sint-Maartenskerk hebben willen delen. Utrecht, 8 Mei 2025

Inhoud 1. Inleiding​

5

2. Context​

6

3. Procesverantwoording​

9

4. Verhalen en herinneringen​

15

5. Wensen voor de toekomst​

24

6. Aanbevelingen​

37

7. Conclusie​

40

8. Bronnen en referenties​

44

3

1. Inleiding Wie over de Martinus Nijhoffbrug vanuit noordelijke richting Zaltbommel nadert, ziet aan zijn rechterhand de Waal met daaraan de vestingstad Zaltbommel. Het hoogste bouwwerk dat meteen opvalt, is de iconische toren van de rijksmonumentale Sint Maartenskerk.​ De gemeente Zaltbommel heeft het voornemen om de Sint Maartenskerk in eigendom over te nemen van de Protestante Gemeente Zaltbommel (PGZ) en door te ontwikkelen tot ‘Kerk van de Stad’. Met het besluit over de overname van de Sint-Maartenskerk door de gemeente Zaltbommel wordt een uniek moment gecreëerd om dit iconische gebouw een duurzame en toekomstbestendige invulling te geven. Op dit moment wordt er gewerkt aan de korte (en middellange) termijn invulling van de kerk. Hiervoor wordt een zogenaamde “zwart-wit foto” gemaakt van de kerk, zodat het kerkgebouw binnen niet al te lange termijn als kerk het jaar rond in gebruik kan worden genomen in combinatie met andere activiteiten. Parallel aan dit traject wil de gemeente Zaltbommel ook een kleurenfoto maken voor de invulling van de kerk op de lange termijn, over 10 tot 15 jaar. ​

4

‘Als je er groots kunt dromen, dan Zal’tbommel wel zijn’

De gemeente werkt daarom aan een toekomstvisie voor de kerk. Om de wensen van de inwoners te inventariseren en beelden op te halen voor de invulling van een toekomstbestendige en duurzame herontwikkeling van de Sint-Maartenskerk is een participatietraject vormgegeven. De inwoners van de gemeente Zaltbommel zijn uitgenodigd om hun dromen en wensen voor de kerk te delen. Als je er groots kunt dromen, dan Zal’tbommel wel zijn. Er werd groots gedroomd en soms ook meer bescheiden. Deze dromen zijn gevangen en geanalyseerd in het boek dat nu voor u ligt. Tussen droom en daad staan soms wetten en praktische bezwaren in de weg, maar dromen kunnen ook inspiratie en richting geven aan toekomstige ontwikkelingen. Dit dromenboek beoogt inzicht te geven in de wensen en toekomstbeelden die er leven onder de Bommelaren, wie weet worden zij werkelijkheid…

5

2. Context

Het opstellen van het Dromenboek is onderdeel van de stappen die genomen worden ter voorbereiding op de besluitvorming over de aankoop van de Sint-Maartenskerk door de Gemeente Zaltbommel. Hierbij is het van belang dat de wensen voor de korte termijn geen belemmering vormen voor het realiseren van de toekomstdromen voor de lange termijn.

6

7

3. Procesverantwoording Intro Om inwoners te betrekken bij de toekomst van de Sint-Maartenskerk, is gekozen voor een brede en toegankelijke aanpak. Via een prentbriefkaart werden mensen uitgenodigd om hun herinneringen te delen, hun verbondenheid met de kerk te verwoorden en hun dromen voor de toekomst uit te spreken. Daarnaast vond er op dinsdag 15 April een stadsgesprek plaats, aangekondigd via persoonlijke uitnodigingen, lokale platforms en posters verspreid door de stad. Het doel van de bijeenkomst was om samen na te denken over de lange termijn toekomst van de SintMaartenskerk. Tijdens het stadsgesprek was er ruimte om herinneringen en verhalen te delen en om dromen en wensen voor de toekomst te formuleren. Aan tafels met vragen als: wat zou jij zelf willen organiseren in de kerk? En: wat mis je in Zaltbommel dat hier een plek zou kunnen krijgen? ontstonden waardevolle gesprekken en ideeën. Ook konden aanwezigen daar hun prentbriefkaart inleveren of invullen. Door persoonlijke verhalen te verzamelen en het gesprek met elkaar aan te gaan, is een waaier aan verschillende perspectieven ontstaan. Er is gesproken over de rol en betekenis die de Sint-Maartenskerk in de toekomst kan vervullen. De opgehaalde ideeën en toekomstdromen vormen samen een inspirerend uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van de Sint-Maarten als ‘Kerk van de Stad’.​

8

Procesverantwoording

Prentbriefkaart​ Om zoveel mogelijk inwoners in de gehele gemeente te bereiken, is ervoor gekozen de prentbriefkaarten te verspreiden op dezelfde plekken waar ook de Bommelerwaardgids verkrijgbaar is. Inwoners konden de kaart invullen en in een speciale brievenbus doen. Hier kregen inwoners twee weken de tijd voor. Er is geprobeerd om in elke kern van de gemeente een box te plaatsen, zodat iedereen de kans kreeg om mee te doen. In enkele kernen bleek dit niet haalbaar door het ontbreken van een geschikte plek.​De gekozen locaties zijn weergegeven op de kaart.​In de Sint-Maartenskerk zelf waren ook kaarten in te vullen en in brievenbussen achter te laten.​

Verspreidingskaart boxen voor prentbriefkaartjes​

Speciale brievenbus bij Plus Duijzer

Speciale brievenbus bij Jumbo Gameren

9

Procesverantwoording

Op de prentbriefkaart werden inwoners uitgenodigd om drie vragen te beantwoorden over de Sint-Maartenskerk: 1. Delen van hun persoonlijke herinneringen 2. Benoemen van bijzondere elementen van het gebouw 3. Uitspreken van hun toekomstwens voor de kerk uitspreken: wat zou deze plek in de toekomst voor hen mogen betekenen? Ook stond op de kaart een uitnodiging voor het stadsgesprek op 15 april.​

Voor- en achterkant prentbiefkaart

Digitale briefkaart​ Naast de fysieke briefkaarten waren de vragen op de briefkaart ook in te vullen via een digitale briefkaart. Via een QRcode op de posters was de digitale briefkaart ook op te roepen en kon digitaal ingezonden worden. ​

Poster

In brievenbussen in de kerk

Opbrengst briefkaarten​

In overige brievenbussen Digitale briefkaarten

In totaal zijn er 93 kaarten ingevuld, waarvan 30 briefkaarten in de brievenbussen in de kerk zijn achtergelaten, 25 in de overige brievenbussen en 38 digitale briefkaarten.​

10

Procesverantwoording

Stadsgesprek​ Tijdens dit gesprek kregen aanwezigen de ruimte om hun ideeën en zorgen te delen over de toekomst van de Sint-Maartenskerk. Aan de hand van drie verschillende werkvormen gingen deelnemers met elkaar in gesprek over de vraag: hoe wordt de Sint-Maartenskerk écht een ‘Kerk van de Stad’?​ Er werd aanwezigen de gelegenheid gegeven om de prentbriefkaarten in te vullen​ Aanwezigen konden op grote posters met de plattegrond van de kerk, antwoord geven op de vragen: wat zijn jouw verhalen en herinneringen? En: hoe zou deze kerk nog meer gebruikt kunnen worden?​ Op tafelkleden stonden zes verschillende vragen geschreven, waar aanwezigen hun reacties bij konden schrijven. Deze varieerden van: hoe voel jij je verbonden met de SintMaartenskerk? Tot: wat zou je zelf willen organiseren en doen in de kerk?​

11

Procesverantwoording

De uitnodiging voor het stadsgesprek is persoonlijk via e-mail verzonden aan verschillende betrokkenen binnen de gemeente. Daarnaast werd de bijeenkomst aangekondigd via De Vergt Doet op Kernkrachtigbommel, Regio Nieuwaal en de gemeentepagina in de Bommelerwaardgids. Verder is de uitnodiging verspreid onder alle wijken dorpspraden en via informelere netwerken zoals familie, vrienden en kennissen om een groot bereik te bewerkstelligen.

Ook zijn er posters, met een uitnodiging en de QRcode naar de digitale briefkaart, verspreid op diverse plekken in de stad Zaltbommel en één in Poederoijen: Sint-Maartenskerk Zaltbommel Van Uffelen, kledingwinkel, Zaltbommel Hygge, ijssalon, Zaltbommel Café De Bosschepoort, Zaltbommel New Populair, naaiatelier, Zaltbommel SCC de Poorterij Zaltbommel​ Burgers & sandwich to go, station Zaltbommel​ Bibliotheek Zaltbommel​ De Boekenplank, kringloopwinkel Poederoijen De verschillende manieren van mensen benaderen voor het stadsgesprek heeft geresulteerd in de aanwezigheid van zo’n 100 mensen over de hele avond. ​

12

Procesverantwoording

Verwerking Dit Dromenboek is tot stand gekomen dankzij ontvangen reacties (via briefkaarten en de input van deelnemers aan het Stadsgesprek op 15 April). De gegevens zijn thematisch samengevoegd om zo inzicht te krijgen in: De verhalen over, en herinneringen aan de Sint-Maartenskerk [4. Verhalen en herinneringen]. Welke dromen en wensen mensen hebben voor de toekomst van de Sint-Maartenskerk [5. Wensen voor de toekomst]. Praktische voorstellen en suggesties voor het toekomstig gebruik en beheer van de SintMaartenskerk [6. Aanbevelingen]. Voor de hoofdstukken geldt dat de inhoud voortkomt uit een analyse van het geheel aan ontvangen input. De gegevens zijn op basis van verschillende invalshoeken verwerkt om zo duidelijke thematische inzichten te bieden. De quotes in dit Dromenboek zijn direct zonder aanpassingen overgenomen. Het Dromenboek eindigt met een conclusie waarin wordt aangegeven hoe dit document richting kan geven voor de lange termijn toekomst van de Sint-Maartenskerk.

13

4. Verhalen en herinneringen Intro​ Op welke manier voel jij je verbonden met de Sint-Maartenskerk? Wat zijn jouw verhalen en herinneringen op deze plek? Wat is het meest dierbare moment dat je daar hebt beleefd? Met deze vragen werden inwoners van Zaltbommel uitgenodigd om hun persoonlijke ervaringen te delen tijdens het stadsgesprek en via de prentbriefkaarten die in de gemeente werden verspreid.​ Dit leverde warme, eerlijke en soms spannende verhalen op. Trouwerijen, concerten en diploma-uitreikingen, maar ook kleinere alledaagse herinneringen komen terug: het geluid van de klokken, een moment van stilte of het beklimmen van de toren. Voor sommigen is de kerk een vertrouwd baken bij thuiskomst, voor anderen een plek van rust of verbondenheid. De verhalen zijn divers, maar allemaal getuigen ze van de bijzondere rol die de SintMaartenskerk speelt in het leven van vele Bommelaren.​ Deze gedeelde herinneringen vormen een waardevolle basis voor het Dromenboek over de toekomst van de Sint-Maartenskerk als ‘Kerk van de Stad’. In dit hoofdstuk zijn de gedeelde herinneringen en verhalen in zeven thema’s gecategoriseerd; Rituelen van het Leven, Muzikale herinneringen, Zintuigelijke en spirituele beleving, Opgroeien met de kerk, Kunst en cultuur, Ruimtelijke binding en Gemeenschap en verbondenheid.

14

Verhalen en herinneringen

Deze woordwolk geeft weer wat het meest is genoemd in alle reacties opgehaald over de verhalen en herinneringen tijdens het Stadsgesprek en op de prentbriefkaarten.

15

Verhalen en herinneringen

Rituelen van het Leven De Sint-Maartenskerk wordt verbonden met de overgangsmomenten in het leven. Zo is de kerk een vaste getuige:​ Dopen van kinderen, belijdenis, trouwen, en rouw- en uitvaartdiensten.​ Klokken die klinken bij afscheid​ Kerkdiensten, ochtendgebed, orgelspel​ De kerk als vaste plek voor het kerkelijk huwelijk en familietradities.​

“Dat ik als diaken de Paaskaars de

“Mijn belijdenis, mijn

donkere kerk in

trouwdienst, rouwdienst man,

mocht brengen.”

ouders, doopdienst zoon.”​

“Iedereen die in Zaltbommel wordt begraven, krijgt een afscheid met de kerkklokken. Man+vrouw klinkt anders, zo weet je altijd wie er wordt begraven.”​

16

Verhalen en herinneringen

“Veel dierbare herinneringen! Concreet: aantal jaren geleden na “De eerste keer dat ik de Matthäus-Passion meebeleefde.”​

Poorterij bezoek luisteren bij de kerkdeuren naar slotkoor Matthäus-Passion...”

Muzikale herinneringen​ Velen hebben muzikale herinneringen aan de Sint-Maartenskerk. Niet alleen herinneringen aan de kerkdiensten, maar ook andere concerten:​ Matthäus-Passion als een terugkerend hoogtepunt​ Orgelconcerten, zangdiensten, koren, kinderkoren​ Muziek als emotioneel anker​ Psalmzangavonden, EO Nederland Zingt, en 4-mei herdenkingsconcerten.

17

Verhalen en herinneringen

Zintuiglijke en spirituele beleving​ Daarnaast zijn er herinneringen die niet over een gebeurtenis gaan, maar over een gevoel of beleving. De kerk kan gezien worden als “spiritueel anker”:​ Stilte en lichtval als spirituele ervaring​ Lichtval door glas-in-loodramen De sensatie dat de kerk "iets groters dan jezelf" ademt De sfeer van eeuwen gebed​ Innerlijke rust en verbondenheid​ De kerk als spirituele ankerplek​

“Waar nog de wolk gebeden hangt.”​

“De kerk is ons hart, een (stille) trots, even een lege ruimte, is heel waardevol”

18

Verhalen en herinneringen

“Sint-Maarten op paard de kerk in!”

Opgroeien met de kerk​ De kerk is voor velen een achtergronddecor van hun jeugd. Van speelse avonturen tot culturele opvoeding:​ Sint-Maartensfeesten als kind en later opnieuw als ouder ​ Klimmen in de toren, met rondleidingen, zelf als gids of stiekem​ Schoolse evenementen zoals diploma-uitreikingen en kerstvieringen

“Ik ben torenklimgids op de toren! In mijn jeugd tijdens de “Mijn zoon die met zijn klas aan het zingen was in de kerk.”​

restauratie van 75 tot 85 deden we dit als kwaaijongens nog illegaal via de steigers”​

19

Verhalen en herinneringen

Kunst en cultuur​ De kerk als bijzonder podium voor creativiteit:​ Kunstexposities en performances; zoals het evenement Between ​ Fototentoonstelling en fotoshoots​

"De kerk is van veraf te zien en ik ben trots op haar. En het is mooi dat er kerkdiensten plaatsvinden, evenals uitvaarten, muziekuitvoeringen, kunsttentoonstellingen, het Sint Maartensfeest, Herdertjestocht, Musical in één dag, etc. Ook de museumfunctie vind ik bijzonder.“

Over Between (2019): “Enige tijd geleden organiseerde ik met Maria van Gerwen de multidisciplinaire kunstuiting ‘Between’. De dans in combinatie met licht en geluid gaven mij rillingen...”

20

Verhalen en herinneringen

“Landmark van vroeger, over de A2 rijdend. Nu we in Rossum wonen, zien we 'm vaker van dichtbij: prachtige architectuur. Ook omtrent ie inmiddels voor op de landschappen die ik schilder van het rivierengebied.”

“De toren en de bouwstijl is heel bijzonder”

“Als ik de toren zie dan weet ik dat ik thuis ben.”​

“De pinakkels en zuster Aleida kluis. Dat er kogels nog inzitten. Het orgel, “Het aanzien in het

uurwerk en beschildering.”

“oude” licht als je thuis komt.”

Ruimtelijke binding ​ De kerk, en in het bijzonder de toren worden ervaren als landmark:​ Het moment van thuiskomen bij het zien van de toren Beklimming van de toren, met het uitzicht​ Wandelen rond of binnen de kerk​

21

Verhalen en herinneringen

Verhalen en Herinneringen “Met de ,,Bommelse “Het is m'n

toren” ben ik opgegroeid

buurvrouw”​

en zit in m’n genen.”​

Gemeenschap en verbondenheid ​ De kerk wordt ook gezien als hart van Zaltbommel, verweven met het dagelijks leven:​ Sociale ontmoetingen, buren, familie, gedeelde geschiedenis​ Het gebouw als hart van de stad, een plek van saamhorigheid​ Bazar, rommelmarkt​ Samen kerk zijn​ De kerk als deel van de stad, buurt en straat​

“Dat mijn jeugd ‘onder’ de toren was

“Trots op onze

(woonde).”

Toren!”​

22

5. Wensen voor de toekomst Intro​ Hoe zou de Sint-Maartenskerk nog meer gebruikt kunnen worden? Wat zou jij er willen organiseren? En wat is jouw droom voor de toekomst van deze plek? Deze en andere vragen werden gesteld tijdens de inloopavond, waar inwoners hun wensen en ideeën voor de toekomst van de kerk met elkaar deelden.​ De reacties laten zien dat er breed wordt nagedacht over hoe de kerk nog meer kan betekenen voor de buurt, de stad en de gemeente. Wat is ervoor nodig om nog meer mensen naar de kerk te trekken, en welke sociale of culturele activiteiten kun je hiervoor organiseren? Kortom: wat wordt er gemist in Zaltbommel en kan een plek krijgen in de SintMaartenskerk?​ Er wordt door de inwoners gedacht aan een open, gastvrije plek met ruimte voor ontmoeting maar ook stilte, kunst, debat en zorg. Flexibele functies zoals een koffiehoek, leestafel of kleine bibliotheek in combinatie met andere activiteiten, bijvoorbeeld voor jeugd en kinderen, werden ook benoemd. Ook werden voorbeelden uit andere steden aangehaald, zoals de Eusebiuskerk in Arnhem en de Petruskerk in Vught.

Tegelijkertijd is er grote waardering voor de monumentale waarde van het gebouwd en wordt het belang uitgesproken om die te behouden.​ Deze verzameling ideeën biedt een inspirerend vertrekpunt voor de versterking en verdere ontwikkeling van deze plek tot een levendig en betekenisvolle plek binnen de gemeente Zaltbommel. In dit hoofdstuk worden deze ideeën als toekomstmuziek gepresenteerd onder de thema's; Religieuze en spirituele functie, Cultureel-monumentale Droom, Toerisme & Erfgoed, 23 Sociaal-maatschappelijke ontmoetingsplek en Educatief gebruik.

Wensen voor de toekomst

Deze woordwolk geeft weer wat het meest is genoemd op de vraag: Welke elementen van de kerk vind je bijzonder?

Deze woordwolk geeft weer wat het meest is genoemd op de vraag: Hoe zou de kerk nog meer gebruikt kunnen worden?

24

Wensen voor de toekomst

Toekomstmuziek voor een 'Kerk van de Stad' ​

Religieuze en spirituele functie​ Veel dromen houden de kerk in ere als een plaats van geloof en bezinning:​ Een kerk die open blijft voor erediensten, met ruimte voor oecumenische en bijzondere vieringen zoals Thomasvieringen en agapèmaaltijden. Een dagelijks open kerk, waar psalmen worden gezongen en Bijbellezingen plaatsvinden. Bezinning en spiritualiteit: Meditaties, yoga, mantra-zang, stilteplekken.​ Ruimte voor alle gezindten – inclusief andere religieuze geloofsgemeenschappen. Behoud van de heilige en ingetogen sfeer van het gebouw.

Wat is hiervoor nodig? “aandacht”​ “Een bruisende gemeente van Jezus in al zijn diversiteit.”

“Alles waarbij je de spirituele functie in ere houdt.” “Dat het blijft bestaan als kerk voor de vieringen Ruimte voor theater Exposities Plaats voor ontmoetingen”

25

Wensen voor de toekomst

Toekomstmuziek voor een 'Kerk van de Stad' ​

"Winterkerk eruit, gebruikers moeten kerkgebouw ‘versterken’” “Leuke, culturele en muzikale evenementen ZONDER PARKEER PROBLEMEN IN DE STAD”

Cultureel-monumentale Droom​ Ook droomt men van de kerk als een cultureel belangrijke plek in de stad met historische allure. Van hieruit komen suggesties voor verschillende culturele functies.​ Een cultureel bolwerk: Concerten, muziekfestivals, theater, kunstexposities, dans, kunstinstallaties, antiekmarkten.​ Variatie in programmering: van klassieke muziek en gospel tot aan speurtochten.​ Een museale plek met rondleidingen, uitleg over de bouwgeschiedenis, muurschilderingen, het orgel en andere delen van de kerk.​ Een samenwerking met het Stadskasteel voor tentoonstellingen.​ Inspiratiebronnen zoals de Petruskerk in Vught en de Oosterkerk in Middelburg.​ Verhalen en geheimen van de kerk delen: orgel, muurschilderingen, koorbanken.​ Een bibliotheek of boekhandel: Zowel als openbare en als religieuze bibliotheek of leeshoek.​

26

Wensen voor de toekomst

Toekomstmuziek voor een 'Kerk van de Stad' ​

Toerisme & Erfgoed​ De kerk zou daarnaast in de toekomst kunnen worden gezien als toeristische trekpleister.​ Wens om van de kerk een topmonument en toeristische trekpleister te maken.​ Monumentaal behoud: Respect voor historie, geen moderne inbouw, behoud middeleeuwse uitstraling.​ Gidsen en rondleidingen: Toelichting bij schilderingen, orgel, koorbanken.​ Verhaal vertellen: Bouwhistorie, betekenis voor de stad, digitale en fysieke informatievoorziening.​

"Behoud monumentale binnenkant voor bezoekers/toeristen, concerten en kerkdiensten​ Geen inbouw van ‘vergaderruimtes’; doen ze maar elders."​

"T moet iets heel groots zijn”

27

Wensen voor de toekomst

Toekomstmuziek voor een 'Kerk van de Stad' ​

Sociaal- maatschappelijke ontmoetingsplek​ Veel dromen gaan daarnaast in op het idee van een open, voor iedereen toegankelijke, plek als ontmoetingsplek in de stad.​ Een plek voor ontmoeting en verbondenheid: koffiehoek, leestafel, buurthuisfunctie.​ Een inloopplek voor kwetsbaren: psychologische hulp, buurtteam, welzijnsinitiatieven.​ Openstelling en gastvrijheid; ruime openingstijden, laagdrempelige entree​ Dromen van verbondenheid met de wijk via schoolprojecten, workshops en kinderactiviteiten.​

“Ik zie een multifunctioneel centrum voor mij, samen met kerkgemeenschappen,

“Ontmoeting plaats

maatschappelijke organisaties”​

laagdrempelig!! Ook zonder geloofsovertuiging! voorbeeld Pond 9 Zaltbommel Wonen en werken!!”​

28

Wensen voor de toekomst

Toekomstmuziek voor een 'Kerk van de Stad' ​

Educatief gebruik​ Een terugkerende droom is dat de kerk educatieve waarde krijgt voor jong en oud.​ Schoolprojecten: Voor basisonderwijs, middelbaar en universitair niveau (bouwkunde, erfgoed).​ Leer- en werkplekken: flexplekken, stageprojecten voor middelbaar en hoger onderwijs.​ Workshops en lessen: in muziek, kunst en religieus erfgoed.​ Kinderactiviteiten en jongerenprogramma’s.​

“Gemeentelijke activiteiten houden zoals in de St. Stevenskerk in Nijmegen. Denk “Een plek voor jongeren van 11 - +/- 16.”​

ook aan activiteiten vanuit het onderwijs”​

29

Wensen voor de toekomst

DE ST. MAARTENSKERK, EEN PLEK DOOR DE EEUWEN HEEN

TOEGANKELIJKE KERK

IS OOK VOOR JOU..

“Als je over Zaltbommel praat, praat je

"Religie is van en voor iedereen, ook het gebouw

over de Sint-Maartenskerk. De kerk

willen we graag delen met de inwoners en

moet voor iedereen toegankelijk zijn,

gasten van Zaltbommel". Elke zondag komen we

net als de activiteiten.”

samen om te horen over een leven van vergeving en liefde voor elkaar. Zoals dat al

Ben Versteeg, ​Exploitatie St. Maartenskerk ​

eeuwen het geval is. Rudy Klunder, voorzitter Protestantse Gemeente Zaltbommel

Wat is de ‘Kerk van de Stad’?​ Geselecteerde fragmenten uit gesprekken met direct belanghebbenden

EEN GEBOUW VOOR DE GEMEENSCHAP “We moeten blijven zoeken naar verbinding met de lokale gemeenschap. We willen een plek zijn voor jong en oud, een kerk voor iedereen, waar de geschiedenis zichtbaar en beleefbaar is. Met een goede balans tussen rust en röring waarbij de exploitatie in omvang kan groeien maar waarbij de kerk ook een plek van rust en bezinning blijft.” Hans Vuuregge, Stichting Sint-Maarten ​

AUTHENTIEK EN STREEKEIGEN KERKGEBOUW “Gemeente, ontferm u over deze kerk. Behoud de geur van de kerk, de lichtinval van boven en de glans op de kroonluchters. Voor de toekomst van de stad, van de kerk als kerk, en van de kerk als monument.” ​ Marjan Witteveen, kunsthistoricus, voormalig voorzitter van de monumenten commissie​

30

Wensen voor de toekomst

MEER BEZOEKERS VOOR

SINT MAARTEN VAN DE STAD Het gebouw is zoveel meer dan een kerk. Het

KERK & TOREN​

gebouw en de toren zijn belangrijk voor alle

“Ik hoop dat meer dan nu bezoekers de kerk

inwoners van Zaltbommel: ’de Sint Maarten

en de toren gaan bezichtigen. Niet alleen

van de Stad’.​

vanwege de pracht van het monument, maar ook om de verhalen te horen van onze

Kees Metz,

enthousiaste vrijwilligers. Met voor de echte

Bouwhistoricus en voormalig raadslid ​

avonturiers een prachtig uitzicht op de top van de toren.” Peter-Jan Steenbergen, Stichting Sint-Maarten

Wat is de ‘Kerk van de Stad’?​ Geselecteerde fragmenten uit gesprekken met direct belanghebbenden

TOEGANKELIJK ICOON VOOR DE STAD “Mijn droom is dat de kerk weer een actieve plek krijgt in de maatschappij, zoals dat al eeuwen het geval is (geweest). De ‘Kerk van de Stad’ moet voor iedereen een plek worden van overpeinzing, samenkomst, inspiratie en verzoening. Wie je bent, wat je doet, wat je gelooft en van wie je houdt, de Sint-Maartenskerk is de centrale plek in Zaltbommel waar voor iedereen plek is.​” Peter-Jan Steenbergen, Stichting Sint-Maarten ​

MUSEALE KERK “Een deels museale functie kan van

EEN HUIS OM TE DELEN “Je moet er kunnen vieren en verbinden in de meest brede zin van het woord.”

toegevoegde waarde kan zijn. Bijvoorbeeld door de geschiedenis van de kerk te vertellen met objecten, die nu in het Stadskasteel worden bewaard.”​ Roland Gieles, Conservator Museum Stadskasteel Zaltbommel

Ivo van Harmelen, Stichting Cultuurcluster Zaltbommel​

31

Wensen voor de toekomst

DE KERK NIET ALLEEN VOOR ONSZELF HOUDEN “Kerk "van de" stad. Dat zegt veel. Dat we als protestantse gemeente een kerk willen behouden voor de eeuwigheid,

AAN DE WEG TIMMEREN

maar ook beschikbaar willen stellen aan de bewoners en

“Als de gemeente de kerk overneemt, dan

gasten van de stad. Dat is soms spannend, gaat het samen of niet. Als we beide respecteren kunnen we samen meer bereiken. Het idee om de kerk ook weer meer van de stad te laten zijn is best spannend. Want commerciële activiteiten kunnen de boventoon gaan voeren. Anderzijds is de laatste jaren bewezen dat dit goed samen kan gaan. Met een

betekent dat commerciële activiteiten in het gebouw. De kerk leent zich goed voor o.a. lunchconcerten, exposities etc. en ook crossovers met andere bedrijfstakken zoals modeshows maar dan moet er wel de vrijheid zijn om dat te kunnen organiseren.” Ben Versteeg, ​Exploitatie St. Maartenskerk ​

betere indeling en voorzieningen wordt dit alleen maar fijner in gebruik. ” Rudy Klunder, voorzitter Protestantse Gemeente Zaltbommel

Hoe zou dat eruit kunnen zien? Geselecteerde fragmenten uit gesprekken met direct belanghebbenden

BREDE BESTEMMING “Voorrangspositie voor het gebruik van de Sint Maarten door de PGZ is niet nodig en past ook niet omdat het andere gebruiksmogelijkheden beperkt. ​ We moeten toe naar maximale exploitatie binnen monumentale randvoorwaarden met ruimte voor: Incidenteel gebruik voor PGZ (en andere kerkgemeenschappen) voor kerst-paasdiensten, trouwerijen etc blijft mogelijk​. Daarnaast opschalen van bestaande neven activiteiten zoals concerten, exposities, recepties, lezingen. Met de mogelijkheid voor toeristisch info punt​/ bibliotheek, boek & souvenir winkel / daghoreca. ”

HOOFDROL VOOR HET GEBOUW ALS TOPMONUMENT EN MUSEUM “Behouden: kerk ziet er nog uit als kerk en wordt ook gebruikt voor kerkdiensten van verschillende denominaties. Verwijderen: het plafond in het koor. ​ Toevoegen: opslagruimtes, toiletten, eenvoudige horeca (verbouwen constitorie) en verplaatsbare structuren voor tijdelijke evenementen en tentoonstellingen. Ruimere openstelling en promotie. Belichting en toelichting van betekenis en rijkdom.” Marjan Witteveen, kunsthistoricus, voormalig voorzitter van de monumenten commissie​

Kees Metz, Bouwhistoricus en voormalig raadslid ​

32

Wensen voor de toekomst

OPZOEK NAAR DE GEMENE DELER “We moeten op zoek naar een gebruik waar diverse gemeenschappen kunnen groeien en bloeien. Zolang het kerken exclusief is voorbehouden aan de PGZ dan gaat 't niet lukken om het gebouw succesvol te exploiteren als kerk van de stad.​ ​Hierbij denken aan: Rouwen, trouwen, ceremonies en erediensten voor verschillende religies​ Evenementen zoals diploma uitreikingen en officiële bijeenkomsten​ Orgelconcerten met koren/organisten uit de omgeving​ Lichte/akoestische popmuziek​ Lichte horeca met paviljoen/terras in de tuin en uitgifte punt in de kerk voor grote evenementen​ De ruimte zo leeg mogelijk houden voor flexibel gebruik en behoud akoestiek De monumentale kerk de monumentale entree geven die het verdient. Maak een uitnodigende entree door een glazen doorgang die uitkomt onder het orgel, om zo de kerk open te maken naar de stad toe.” Ivo van Harmelen, Stichting Cultuurcluster Zaltbommel​

Hoe zou dat eruit kunnen zien? Geselecteerde fragmenten uit gesprekken met direct belanghebbenden

INRICHTEN VOOR MULTIFUNCTIONEEL GEBRUIK “Gerichte investeringen in sanitair, keuken en vergaderruimtes. Zo kan de kerk beter gebruikt worden. Niet alleen voor kerkelijke activiteiten, maar ook voor bezoek (toerisme, museaal), (culturele) evenementen en verhuringen.”​ Peter-Jan Steenbergen, Stichting Sint-Maarten ​

ZALTBOMMEL OP DE KAART ZETTEN “Een monumentaal gebouw dat in zijn oorsprong als kerk is ontworpen, maar straks ook een gebouw met allure wordt met een diversiteit aan gebruiksmogelijkheden. Zal een positief effect hebben op de landelijke bekendheid van de stad Zaltbommel. We hebben wat moois in huis! ” Hans Vuuregge, Stichting Sint-Maarten ​

33

Wensen voor de toekomst

MOMENTUM PAKKEN “Gemeente je hebt iets in handen! De gemeente heeft lef nodig om deze kans, dit momentum, nu te pakken!​” Hans Vuuregge, Stichting Sint-Maarten

En hoe te organiseren? Geselecteerde fragmenten uit gesprekken met direct belanghebbenden

SAMEN OM DE TAFEL​ “Met de gemeente om tafel gaan. Wat kan, wat zijn de mogelijkheden? We hoeven niet opnieuw te beginnen, de basis is solide. Maar we kunnen leren van andere gemeenschappen waar het beheer van de kerk wordt aangestuurd door een professionele manager. We moeten de St. Maarten zien als een bedrijf dat al bestaat en wat we laten uitgroeien tot iets mooiers. Het is al heel mooi, maar het kan mooier.​” Ben Versteeg, ​Exploitatie St. Maartenskerk ​

LOCATIE VAN ALLURE, MET ACTIVITEITEN OP ZONDAG EN DOOR DE WEEK “Gebouwen veranderen door de eeuwen heen. Net zoals de wensen en ideeën van mensen over gebruik. Met de juiste aanpassingen creëren we een geweldige locatie van allure in Zaltbommel. Niet too much, maar passend bij de stijl en activiteiten. Activiteiten op zondag en door de week. Er moet gezonde programmering komen voor geweldige en continue activiteiten en de protestantse gemeente. Daar moeten we het samen over eens zijn en blijven. Dan gaat het werken.” Rudy Klunder, voorzitter Protestantse Gemeente Zaltbommel

34

Wensen voor de toekomst

DRAAGVLAK IN DE STAD VERBREDEN ​ “De Eusebiuskerk in Arnhem is een inspirerend voorbeeld. Het is nodig om de samenstelling van de stichting Sint-Maarten verbreden, dat kan door toevoeging van representanten aan het bestuur van bijvoorbeeld het gilde van gidsen, het cultuurcluster, plaatselijke horeca, de VVV, het museum, de Historische Kring Bommelerwaard etc. . Ook zou er meer samenwerking kunnen zijn tussen de Sint Maarten, Museum het Stadskasteel en de Poorterij, maar wel met geschieden exploitaties. Kees Metz, Bouwhistoricus en voormalig raadslid ​

En hoe te organiseren? Geselecteerde fragmenten uit gesprekken met direct belanghebbenden

DESKUNDIGHEID IN BEHOUD EN BEHEER​ “Exploitatie en beheer door een 'dienst' ondergeschikt aan een algemeen bestuur (samengesteld uit gemeente & burgerij) in samenwerking met vereniging van vrijwilligers. Steun vanuit bevolking door vereniging van donateurs.​” Marjan Witteveen, kunsthistoricus, voormalig voorzitter van de monumenten commissie​

35

6. Aanbevelingen Beslisthema’s​ De meningen verschilden over de te maken beslissingen voor de toekomst van de SintMaartenskerk. Tijdens het stadsgesprek waren er al verschillende geluiden te horen, maar ook via de (digitale)briefkaarten was er sprake van een verscheidenheid aan reacties en ideeën. Er werden diverse suggesties aangedragen voor gewenste aanpassingen en toekomstige functies, maar ook voor het nemen èn delen van de verantwoordelijkheden aangaande exploitatie, beheer en onderhoud van het gebouw. In dit dromenboek worden geen keuzes gemaakt. Wel kunnen er op basis van de opgehaalde informatie en de gevoerde gesprekken de acht meest besproken onderwerpen worden gedestilleerd. Op de volgende pagina's worden deze onderwerpen beschreven met daarbij een indicatie van de publieksvoorkeuren hierover weergegeven in punten. De punten illustreren hoe vaak een standpunt is opgeschreven. Op deze manier kan er inzicht worden gegeven in de gedeelde toekomstbeelden van de inwoners en de thema’s die van invloed zijn op de beslissingen die genomen moeten worden over de toekomst van de SintMaartenskerk.

36

Aanbevelingen

Verre toekomstmuziek - visie voor de lange termijn ​ Gebruik van het kerkgebouw Focus op religieuze &

Behoud religieuze & ceremoniële

Volle ruimte voor

ceremoniële functie

functie, met opschaling van sociale,

commerciële uitbating

culturele, museale of educatieve functies

van het gebouw

Toeristische functie van het kerkgebouw Het gebouw functioneert

Combinatie van lokale functies en

Vol inzetten op

als ‘kerk van de stad’ met

activiteiten voor publiek buiten de

toeristisch potentieel

nadruk op lokale functies

gemeentegrenzen

van het kerkgebouw

Bouwkundige aanpassingen aan het kerkgebouw Focus op

Noodzakelijke permanente toevoegingen

Ingrijpende structurele

flexibele/verplaatsbare

(sanitair, lichte horeca, uitgiftepunten) in

aanpassingen

oplossingen

combinatie met flexibele elementen

Model voor beheer en exploitatie Exploitatiemodel, met gemeente

Professionele exploitatie met pool

als hoofddrager van baten en

van vrijwilligers

lasten

Coöperatief bestuur met bijdrage van gemeenschap; vrijwilligers, donateurs, crowdfunding

37

Aanbevelingen

Verre toekomstmuziek - visie voor de lange termijn ​ Invulling religieuze & ceremoniële functie Alleen gebruik voor

Mogelijkheid voor erediensten van

vieringen van de PGZ

verschillende kerkgemeenschappen

Erediensten van verschillende religies plus verhuur voor ceremoniële vieringen (rouwen & trouwen) van derden

Openbaarheid van het kerkgebouw Het gebouw functioneert als

Beperkte en/of betaalde toegang

‘openbare ruimte’, in principe

tijdens bepaalde evenementen

altijd gratis toegankelijk

Het gebouw is privaat bezit, in principe betaalde/zeer beperkte toegang

Invulling / soort horeca Alleen uitgiftepunt voor

Koffiebar, theeschenkerij, lunchroom -

Café, bistro, brasserie

drank/hapjes tijdens

lichte dag horeca

- middelzware horeca

evenementen

De stipjes geven een indicatie hoe vaak dit onderwerp specifiek is genoemd op de briefkaarten/tijdens het stadsgesprek

Zorgen voor leefomgeving bij het opschalen van nevenactiviteiten per aandachtspunt wordt hieronder op een schaal aangegeven hoe vaak dit is genoteerd.

Parkeeroverlast Aantasting historisch stadsbeeld Geluidsoverlast Aantasting rustige groene omgeving rondom de kerk

38

7. Conclusie In dit Dromenboek worden de dromen gedeeld, die tijdens het participatietraject voor de lange termijn toekomst van de Sint-Maartenskerk zijn gevangen. Hiermee kan het Dromenboek richting geven voor de toekomst van de Sint-Maarten. De kerk is namelijk meer dan alleen een religieuze plek. Gebleken is dat de Sint-Maartenskerk een bijzondere plaats in de harten en hoofden van veel Bommelaren inneemt. Die betekenis gaat veel dieper dan de functie(s) die de kerk nu heeft. In dit boek zijn deze thema’s geformuleerd om de reikwijdte van de betekenis te kunnen duiden. Deze kerk betekent al eeuwenlang heel veel voor de Bommelse samenleving en heeft al diverse gedaantewisselingen ondergaan. Ook nu staan we op een keerpunt; de samenleving verandert, de rol van de kerk verandert, maar het kerkgebouw blijft van betekenis voor die samenleving. Vele mensen voelen zich met de kerk verbonden en daarom is het belangrijk om de betekenis van de kerk opnieuw te duiden óók buiten de kerkgemeenschap. In de eeuwenlange geschiedenis van deze bijzondere plek zijn we nu op een sleutelmoment aangekomen - letterlijk en figuurlijk - het moment om een nieuw hoofdstuk aan het verhaal van deze kerk toe te voegen, waarbij de zorg voor en de invulling van dit belangrijke erfgoed niet alleen bij de kerkeigenaar ligt, maar een gedeelde verantwoordelijkheid is.

Er is nu een momentum waar de gemeente Zaltbommel een regierol kan pakken om de gedeelde toekomstbeelden en dromen van de inwoners en stakeholders na te jagen, met respect voor elkaars geloof, elkaars rol en ieders belang. Dit Dromenboek hoopt te inspireren en het startsein te geven voor een zorgvuldig vervolgproces waarbij samen zorggedragen wordt voor de Sint-Maartenskerk zodat deze ook voor toekomstige generaties dé ‘Kerk van de Stad’ blijft.

39

40

8. Referenties 1. Eusebiuskerk I Arnhem 2. Martinikerk | Doesburg 3. Sint-Jan-Baptistkerk | Dranouter BE 4. Westerkerk | Enkhuizen 5. Sint Janskerk | Gouda | Kerk 6. Saint Mary-at-the-Quay | Ipswich UK 7. Sint-Bavokerk | Kerkwegel BE 8. Martinuskerk | Voorburg 9. Petruskerk | Vught

41

Eusebiuskerk | Arnhem | Historisch en cultureel hart van de stad

Eusebiuskerk Functies: Spiritueel/religieus Welzijn/sociaal Toerisme/recreatie Kunst/Cultuur Kerkplein 1 Arnhem Laatgotisch 15e eeuw

De Eusebius- of Grote Kerk in Arnhem werd in de vijftiende eeuw gebouwd als katholieke kerk, maar is sinds de Beeldenstorm in gebruik als protestante kerk. Bij de Slag om Arnhem (WOII) werd de kerk vrijwel volledig verwoest. Na de oorlog werd de kerk via een ingrijpende restauratie herbouwd en sindsdien beschouwd als nationaal icoon van de wederopbouw. In 2011 was een restauratie nodig, hierbij is de kerk heringericht als 'multifunctioneel centrum' met permanente museale elementen. Enkele keren per jaar wordt er nog een kerkdienst gehouden. Daarnaast wordt de Eusebius gebruikt voor uiteenlopende activiteiten. Het gebouw wordt gepositioneerd als museale attractie met toegangsprijzen. Er zijn glazen balkons aan de oost- en westzijde toegevoegd voor een panoramisch uitzicht op de stad. Vanaf 2025 is er in samenwerking met Musis & Stadstheater Arnhem een culturele programmering met concerten en muzikale evenementen.

42

Martinikerk | Doesburg | Moderne en open kerkgemeenschap

Grote Martinikerk Functies: Sociaal Cultuur Publieke ruimte Spiritueel/religieus Kerkstraat 4 Doesburg Laatgotisch 1523

Zo’n 10 jaar geleden werd besloten om naast de reguliere kerkdiensten ook evenementen te laten plaatsvinden in de Martinikerk. Het ontwerp voor de herinrichting kenmerkt zich door haar ondergeschiktheid aan het imposante kerkgebouw. ​ In de zijbeuken, naast het torenportaal en in de ‘luwe’ zone van de kerk, zijn twee units gerealiseerd. De tweelaagse units zijn modern en ingetogen vormgegeven, waarbij diverse voorzieningen zoals toiletten, waarvan één voor mindervaliden, keuken, winkel, garderobe in het gesloten basement zijn gehuisvest. ​ Sindsdien mag de kerk zich verheugen in een trouwe schare van organisaties en bedrijven die regelmatig de kerk afhuren voor een activiteit.​

43

Sint-Jan-Baptistkerk | Dranouter | Sporten in de zijbeuk

Sint-Jan-Baptistkerk Functies: Sport Onderwijs Spiritueel/religieus Planciusplein 31/35 Dranouter (BE) Laatgotisch 1523

In de kerk van Dranouter vonden al enkele jaren geen eucharistievieringen meer plaats. De kerk werd wel al eens gebruikt voor speciale vieringen, het Dranouter Festival en door het Muziekcentrum Dranouter. Op initiatief van nabijgelegen basisschool De Zafant werd nevenbestemming onderzocht voor gebruik als sportzaal. De school ging in de winter van 2020 in gesprek met de gemeente, die op hun beurt het voorstel voorlegden bij de kerkfabriek. De kerkfabriek reageerde initieel verrast, maar kwam snel tot de constatering dat dit een mooi en waardevol project kon worden. De technische dienst van de gemeente maakte de rechterzijbeuk van de kerk volledig ‘sportklaar’. Daarnaast werden de glasramen beschermd door het plaatsen van netten. Door te werken met verschuifbare gordijnen, kan de volledige kerk nog steeds in zijn geheel voor andere zaken gebruikt worden. Er werd ook een speciale sportvloer gegoten op de bestaande kerkvloer in een passende kleur.

44

Westerkerk | Enkhuizen | Multifunctionele invulling van monumentale locatie

Westerkerk Functies: Spiritueel/religieus Welzijn/sociaal Toerisme/recreatie Westerstraat 138 Enkhuizen Gotisch 1550

De Westerkerk staat op de UNESCO lijst bij de ‘top 100’ van de Nederlandse monumenten. De kerk werd opgericht als godshuis voor boeren, gewijd aan Sint Gommarus. De bouw startte rond 1470 en heeft bijna vijftig jaar geduurd. Uniek zijn het orgel en prachtige koorhek in de stijl der vroeg-renaissance, het mooiste dat in de 16e eeuw in Nederland is gemaakt. Waar eens de Enkhuizers kerkten is nu een monumentale evenementenlocatie voor exposities, symposia, theaterproducties, concerten, rouw en trouwdiensten, diners en ook markten. Niet alleen de kerk maar ook de individuele ruimtes zoals de kerkenraadskamer en de Librije zijn beschikbaar voor verhuur.

45

Sint Janskerk | Gouda | Kerk, evenementenlocatie én museum

Sint Janskerk Functies: Spiritueel/religieus Cultureel/museum Toerisme/recreatie Achter de Kerk 2 Gouda Gotisch 1552

De Sint-Janskerk in Gouda is met 123 meter de langste kerk van Nederland en dateert grotendeels uit 1552. De kerk is een erkend museum en biedt haar bezoekers zes dagen in de week de mogelijkheid om te het interieur te ervaren, door middel van een audiotour of rondleiding. De van oorsprong Rooms-Katholieke kerk is nog te herkennen aan de indeling, maar tegenwoordig worden er diensten gehouden door de Protestantse gemeente van Gouda. Daarnaast worden er regelmatig klassieke, of orgelconcerten georganiseerd. Het orgel is ook beschikbaar voor amateur-organisten om te bespelen. Een klein team professionals begeleidt iedere aanvraag voor verhuur. De kerk staat ook open voor onder andere congressen, diners en huwelijken.

46

Saint Mary-at-the-Quay | Ipswich | Evangelische kerk en welzijnscentrum

St Mary-at-the-Quay Functies: Welzijn/sociaal Kunst./cultuur Spiritueel/religieus Key Street Ipswich (UK) Gotisch 1450

De levensloop van Saint Mary-at-the-Quay is een verhaal van wederopstanding. tussen 1450 en 1550 werd deze silextenen kerk gebouwd in het toen bloeiende havengebied van Ipswich, Suffolk. Door economische achteruitgang in het gebied vanaf de negentiende eeuw, was de Mariakerk niet langer een welvarende parochie. dit was de aanzet van achteruitgang van de kerk, dat zou voortzetten tot in de twintigste eeuw. Nadat de vaste misvieringen in Saint Mary-at-the-Quay wegvielen in 1948-1949, dreigde de kerk in de jaren 50 gesloopt te worden. Het gebouw stond ongeveer 50 jaar leeg, met verval en dreiging tot sloop als gevolg. in 1973 kreeg The Churches Conservation Trust (CCT) de kerk in haar bezit. In 2008 kreeg het gebouw een nieuwe functie. The River Church gebruikt het gebouw voor vieringen, Suffolk Mind runt in het gebouw een erfgoedwelzijnscentrum en ook zijn er tijdelijke tentoonstellingen.

47

Sint-Bavokerk | Kerkwegel | Liturgische ruimte als plek voor ontmoeting

Sint-Bavo of Rookerk Functies: Sociaal Cultuur Publieke ruimte Spiritueel/religieus Kerkwegel Melle – Gontrode (BE) Neogotisch, 19e eeuw

De negentiende-eeuwse neogotische Sint-Bavokerk staat op een prominente plaats in Gontrode. Nog steeds vormen het gebouw en het leven in en rond de kerk het middelpunt van de gemeenschap. In februari 2017 heropende de kerk met een vernieuwde bestemming en een nieuwe naam, Roo-kerk. De kerk is nog een gebouw van de eredienst, maar de parochie en de kerkfabriek stellen de kerk open als ontmoetingsruimte voor niet-liturgische activiteiten. Er is plaats voor rust, stilte en gebed maar eveneens voor lezingen, concerten, tentoonstellingen, debatten, en ontmoetingen.

48

Martinuskerk | Voorburg | Kerk, ontmoetingshuis, evenementenlocatie

Martinuskerk Functies: Sociaal Publieke ruimte Religieus Oosteinde 56 Voorburg Neogotisch 1891

De Sint-Martinuskerk is een rooms-katholieke kerk gebouwd tussen 1891 en 1893. Architect Evert Margry ontwierp een driebeukige kruiskerk in neogotische stijl. De fusie van drie parochies naar één parochiekerk in 2002 was aanleiding voor een grondige verbouwing om de Sint Martinuskerk aan te passen aan de nieuwe ruimtebehoefte. De herinrichting bestond uit het wijzigen van de liturgische ruimte (o.a. vanwege minder zitplaatsen). De kerkzaal is hierbij in twee ruimten gesplitst door de toevoeging van een vrijstaande wand uitgevoerd in antraciet kleurig natuursteen. Hierdoor bestaat de kerkzaal nu uit een multifunctionele en een liturgische ruimte. Daarnaast zijn er de nodige neven- en ontmoetingsruimten voor de nieuwe parochie gerealiseerd. Alle nieuwe toevoegingen zijn uitgevoerd in dezelfde natuursteen als contrasterende elementen om de de sacrale ruimte beter gebruik- en beleefbaar te maken.

49

Petruskerk | Vught | Het culturele hart van Vught

Petruskerk of DePetrus Functies: Welzijn/sociaal Toerisme/recreatie Cultuur Kantoren Heuvel 2 Vught Neoromaans 1884

De Petruskerk in Vught heeft een roerige en rijke historie. Oorspronkelijk een ‘heylichuijsken’ voor bedevaartgangers, na de val van ‘s Hertogenbosch gebruikt als ‘strooien kerk’ en sinds 1884 in de huidige vorm gevestigd aan de Heuvel. Tot 2005 werd hier iedere week de eredienst gehouden, toen kwam het gebouw in onbruik tot het punt dat de kerk mogelijk moest worden gesloopt. Lokale ondernemers sloten de handen ineen om dit te voorkomen door de kerk te adopteren, wat veel steun opleverde vanuit de bevolking. Donateurs kregen de eretitel ‘Petrusganger’ of ‘Petrusvaarder’. DePetrus opende in 2105 de deuren, met als uitgangspunt dat het gebouw dienst kan doen als een ontmoetingsplaats met verschillende functies: een cultureel ontmoetingscentrum waarin de lokalebibliotheek, stichting Anders Bezig Zijn, het Vughts Museum, de Wereldwinkel en Welzijn Vught een plaats hebben gevonden. Daarnaast zijn er kantoren en workshopruimtes.

50

"VOOR OUDEREN IS DE KERKVAAK "ALS JE DE KERKFUNCTIE VERWIJDERT UIT ZO’N GEBOUW, SLA JE EEN HEEL GROOT DEEL VAN DE BETEKENIS VAN ZO’N PLEK OVER"

EENLIEU DE MEMOIRE, EENPLAATS VAN HERINNERING. VOOR JONGEREN JUIST EEN PLEK OM NIEUWE SACRALE PLAATSEN TE CREËREN" Frank Strolenberg, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Sander Ummelen - Mede-oprichter & Projectcoördinator Helige Huisjes Festival, Rotterdam

"BIJ HERBESTEMMING ZOU DE ROL VAN DE KERK ALS ‘THIRD PLACE’ CENTRAAL MOETEN STAAN. HET IS ZONDE ALS JE ALLEEN KIJKT NAAR HET HEDEN, EN NIET NAAR HET VERLEDEN EN DE TOEKOMST." Floor Vierenhalm, Gemeente Rotterdam

"ONZE KERK GAAT OVER MEER DAN RELIGIE. IK ZIE VOOR DE TOEKOMST ZOVEEL POTENTIEEL, NIET ALLEEN BINNEN ONZE KERKGEMEENSCHAP MAAR OOK DAARBUITEN. " Stemmen uit het werkveld. Ervaringsdeskundigen in de wereld van kerkelijke herbestemming aan het woord...

MargretheSkeie – Coordinator Noorse Zeemanskerk Rotterdam

51