Bruchem, Molenstraat 24 Bijlagen bij de toelichting
Tekst van het document
De redenen hiervoor zijn de volgende: De uitbreidingsrichting van Aalst in zuidoostelijke richting kwam in beeld omdat in de streekplanuitwerking zoekzones verstedelijking (vastgesteld GS op 12 december 2006) hier een zoekgebied voor wonen is opgenomen (zie afbeelding I in bijlage I). Deze zoekzones namen wij later over in onze structuurvisie (zie afbeelding II in bijlage I). Hoewel u later afstapte van deze zoekgebieden, was de uitbreiding van Aalst in zuidoostelijke richting toen in lijn met het provinciaal beleid;
Bijlage(n)
2
Afschrift(en) Voor inlichtingen : A.D. (Auke) Sybesma Telefoonnummer: 14 0418
•
Als wij het gebied ten zuidoosten van Aalst dat is aangeduid als 'waardevol open gebied’ (omsloten door de huidige bebouwing en Aalst, de Maasdijk en de Maas-Waalweg) bekijken, zien wij dat openheid al wordt aangetast door de ligging van een tankstation langs de MaasWaalweg, een hoveniersbedrijf en verscheidene andere agrarische en niet-agrarische bouwwerken langs de Meidijk. Dat Illustreren wij met foto's die wij in bijlage II bij deze brief hebben opgenomen. De landschappelijke waarde ‘openheid’ is in onze ogen hier dan ook nog maar beperkt aanwezig. Daarbij is dit gebied geen komgebied - waar openheid een kwaliteit is - maar gaat het hier om een oeverwal van de Maas. Kenmerken van oeverwallen zijn een meer kleinschalige afwisseling van fruitteelt, glastuinbouw, bedrijvigheid en wonen. Dat het hier om een oeverwal gaat blijkt ook uit de geomorfologische kaart (PDOK, zie afbeelding III in bijlage I). De aanduiding 'waardevol openheid’ heeft geen meerwaarde (meer) en werkt daarbij belemmerend voor ontwikkeling van het dorp. Het tankstation langs de Maas-Waalweg en het hoveniersbedrijf aan de Hambloksestraat in Aalst zijn buiten het ‘waardevol open gebied’ gehouden. Dat maakt het ‘waardevol open gebied’ in deze zone op zich zelf al een versnipperd gebied;
•
Als de ontwikkeling in zuidoostelijke richting onmogelijk is vanwege de aanduiding ‘waardevol open gebied’, zijn wij gezien de grote woningbehoefte genoodzaakt om de kern in noordelijke richting uit te breiden (noordzijde van de Prins Hendrikstraat). Wij hebben aan ontwikkelingen ten noorden van de Prins Hendrikstraat niet meegewerkt, omdat dit gebied zich kenmerkt door een relatief groot aaneengesloten open agrarisch gebied. Wij vinden dit gebied landschappelijk waardevol en, gezien de relatief grotere beleving van de openheid, landschappelijk van grotere waarde dan het gebied tussen de kern, de Maasdijk en de Maas-Waalweg. Dat blijkt ook uit foto’s die wij in bijlage II hebben opgenomen.
•
Indien u overweegt om het waardevol open gebied te verwijderen van de zone ten zuidoosten van Aalst en vindt dat compensatie noodzakelijk is, geven wij u in overweging mee om de aanduiding ‘waardevol open gebied’ te verleggen naar het open agrarische gebied ten noorden van Aalst (zie hiervoor de rode cirkel op luchtfoto IV in bijlage H:
Wij gaan graag met u in gesprek hoe wij gezamenlijk tot een oplossing kunnen komen voor zowel de woningbouwopgave voor Aalst als het behouden van waardevol open gebied. 2. Aanpassing begrenzing ‘waardevol open gebied’ bij Bruchem Wij besloten op 27 oktober 2020 om, voor een periode van 10 jaar, mee te werken aan het verzoek om op en aansluitend aan het terrein van camping ’t Meulenhuis (Molenstraat 24 in Bruchem) 150 arbeidsmigranten te huisvesten en hiervoor 76 chalets te plaatsen. Na afloop van de termijn van 10 jaar worden deze 76 chalets samengevoegd tot 38 chalets voor recreatief gebruik. Wij hebben u hierover geïnformeerd. Om deze ontwikkeling mogelijk te maken bereiden wij een bestemmingsplan voor. Wij hebben begin 2021 ambtelijk overleg met de provincie gehad over de verschillen tussen uw omgevingsverordening en onze structuurvisie Buitengebied (2012). De begrenzing van het ‘waardevol open gebied’ in de directe nabijheid van het plangebied aan de Molenstraat 24 in Bruchem verschilt tussen uw omgevingsverordening en onze structuurvisie. Het op luchtfoto V (in bijlage I) in rood aangegeven perceel is in de omgevingsverordening aangeduid als ‘waardevol open gebied’. Dit perceel is in de structuurvisie buitengebied, vanwege aan de Molenstraat gelegen bebouwing, niet als waardevol open gebied aangeduid.
De op luchtfoto V in groen aangegeven gronden zijn in de omgevingsverordening niet aangeduid als waardevol open gebied. Deze gronden zijn in onze structuurvisie als zodanig aangeduid.
2
Wij verzoeken u om de begrenzing van de aanduiding 'waardevol open gebied’ conform ons voorstel aan te passen: het verwijderen van de aanduiding op het in rood aangegeven gebied (zie luchtfoto V in bijlage I) en dit te compenseren door het toevoegen van de aanduiding op het in groen aangegeven gebied (zie eveneens luchtfoto V in bijlage I). De aanpassing is noodzakelijk om de beoogde ontwikkeling van de huisvestingslocatie met een goed woon- en leefklimaat, zonder dat dit ten koste gaat van het waardevol open gebied, mogelijk te maken. De gemeente Zaltbommel is, ook door u, aangemerkt als een locatie voor concentratie en herstructurering van de tuinbouw. Met deze huisvestingslocatie zorgen wij ervoor dat onder meer voor de werknemers in de tuinbouwsector, veelal afkomstig uit het buitenland, een passende en kwalitatief goede huisvestingsvoorziening beschikbaar komt. 3. Kaart en regels glastuinbouw De aanduiding ‘glastuinbouwontwikkelingsgebied’ sluit niet aan bij de intensiveringsgebieden zoals die zijn opgenomen in het (reparatie) inpassingsplan ‘Tuinbouw Bommelerwaard’. Wij zien dat onder meer de begrenzing van de glastuinbouwontwikkelingsgebieden bij Zuilichem en Brakel(-Oost) niet juist zijn. Wij verzoeken u de kaart van de ontwerpverordening aan te laten sluiten bij het inpassingsplan; In uw ontwerp-actualisatieplan 8 wijzigt u de definitie van een glastuinbouwbedrijf.
U ziet een glastuinbouwbedrijf niet langer als een constructie van glas en staal met een maatvoering groter dan 2.500 m^. U past deze maatvoering aan naar 2 ha. Voor glastuinbouwbedrijven kleiner dan 2 ha zijn uw regels voor glastuinbouw niet meer van toepassing. Dit heeft tot gevolg dat bedrijven, die bijvoorbeeld een kas als een ondersteunende functie hebben bij grondgebonden teelt, aanzienlijk meer glas kunnen realiseren. Dit kan negatieve effecten hebben op het buitengebied, te denken valt aan de openheid van het agrarisch gebied. In feite worden hiermee (nieuwe) mogelijkheden voor solitair glas gecreëerd. Dit terwijl wij met de gemeente Maasdriel, waterschap Rivierenland en u in 2009 een samenwerkingsverband zijn aangegaan met als centrale doel de concentratie en herstructurering van glastuinbouw in intensiveringsgebieden. Verder doet de (ruimere) eenmalige uitbreiding die u mogelijk maakt afbreuk aan het concentratiebeleid. Dit gaat ons concentratiebeleid voor de tuinbouw tegenwerken (minder bereidheid tot stoppen of verplaatsen). De voorgestane vereenvoudiging van de regels rondom glastuinbouw leiden in de praktijk tot negatieve effecten op de openheid van het buitengebied en mogelijk tot stagnatie van het concentratiebeleid. Wij verzoeken u de nieuwe regels voor de glastuinbouw op bovengenoemde onderdelen te heroverwegen. 4.
Begrenzing Gelders Natuurnetwerk In uw reactienota van het ontwerp-actualisatieplan 7 omgevingsverordening geeft u aan dat u ter plaatse van het bedrijf HOWA aan de Waaldijk 18 in Zuilichem de begrenzing van het GNN (Gelders Natuurnetwerk) heeft aangepast conform ingediende zienswijze van HOWA. Als wij de themakaart Natuur uit ontwerp-actualisatieplan 8 bekijken, lijkt de begrenzing niet te zijn aangepast. Het gebied dat door HOWA is aangegeven in hun zienswijze, lijkt nog altijd te zijn aangeduid als Groene ontwikkelingszone en GNN. Wij verzoeken u dit conform zienswijze van HOWA op het ontwerp-actualisatieplan 7 aan te passen; 5. Begrenzing ‘Nationaal landschap buiten Nieuwe Hollandse Waterlinie’ In onze zienswijze op het ontwerp-actualisatieplan 7 omgevingsverordening verzochten wij u om de aanduiding ‘Nationaal landschap buiten Gelders Natuurnetwerk, Groene ontwikkelingszone en Nieuwe Hollandse Waterlinie’ te verwijderen van de tuinbouwgebieden Brakel-Oost en Poederoijen, de extensiveringsgebieden in Poederoijen en ten westen van Brakel en eveneens
3
van de overige percelen ten westen van Brakel (deels binnen de bebouwde kom) die buiten het plangebied liggen van het onder uw regie opgestelde paraplu-bestemmingsplan Buitengebied Nieuwe Hollandse Waterlinie, In uw reactienota gaf u aan dat deze aanduiding al in de geldende verordening was opgenomen en geen onderdeel was van het actualisatieplan 7. De aanduiding kan mogelijk belemmerend werken voor de tuinbouwontwikkeling in de door u in de verordening aangeduide glastuinbouwontwikkelingsgebieden. Ook willen wij mogelijke belemmeringen voorkomen voor de woningbouwopgave in Poederoijen en vooral Brakel. Wij maken hiervoor concrete plannen waarbij wij kijken naar ontwikkeling van Brakel in westelijke richting. Deze ontwikkelingsrichting is mede door gesprekken met u ingegeven, aangezien een ontwikkeling in zuidelijke richting niet mogelijk is vanwege de inundatievelden van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Wij verzoeken u alsnog deze aanduiding van de voornoemde gebieden te verwijderen, of te bevestigen dat deze aanduiding geen negatieve effecten heeft voor de ontwikkelingen op het gebied van woningbouw en tuinbouw. Verzoek Wij verzoeken u om het ontwerp-actualisatieplan 8 op de genoemde punten aan te passen en gewijzigd vast te stellen. Als onze brief vraagt om een nadere toelichting zijn wij daartoe graag bereid. Met vriendelijke groet, namens het college van Zaltbommel
J. (Jobbe) van de Ven Afdelingshoofd Leefomgeving
4
Bijlage I: Luchtfoto’s en afbeeldingen Luchtfoto’s en afbeeldingen bij zienswijze punt 1 Luchtfoto I: plangebied De Ham IV (rode omlijning)
Luchtfoto II: waardevol open gebied zone Aalst/ Maasdijk / Maas-Waalweg
5
Luchtfoto III:
‘waardevol open aebied’ (aroene vlak
Luchtfoto IV: alternatieve locatie als
6
Afbeelding I: uitsnede streekplanuitwerking zoekzones verstedelijking (2006
Afbeelding II: uitsnede structuurvisie buitengebied (2012)
t
s-
4^
> Afbeelding lil: uitsnede geomorfologische kaart (oude stroomruggen in lichtgroene zone)
7
Luchtfoto's en afbeeldingen bij zienswijze punt 2
8
Bijlage II; foto’s locaties zuidoosten kern Aalst en noordzijde kern Aalst Foto’s locatie zuidoosten kern Aalst Foto I ‘zicht
ing kern Aalst en
<ae locatie De Ham IV
Foto II 'zicht richting kern Aalst en toekomstige locatie Den Ham IV vanaf tankstation (aan Maas-
9
10
Foto V ‘zicht vanaf Maasdijk ter hoogte van nr. 142 naar Maas-Waalweg (het gebied tussen Capreton en Prins Hendrikstraat)
Foto VI 'zk
. 1 ■■■Üv.
T]
7^ •
•
•A*.
11
Bijlage 3
44
Archeologisch onderzoek
bestemmingsplan Bruchem, Molenstraat 24
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr 21056 Molenstraat 24, Bruchem Gemeente Zaltbommel Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek
Concept versie 08-07-2021 Richard Exaltus Joep Orbons
Juli 2021
ArcheoPro
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 2
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr 21056 Molenstraat 24, Bruchem Gemeente Zaltbommel Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek Colofon Opdrachtgever Projectcode Bestandsnaam Versie Status Archis melding (zaaknummer) Bevoegd gezag Opslagplaats documentatie ISSN Auteur Projectleider Projectmedewerkers Onderaannemers Autorisatie
Pouderoyen Tonnaer, St. Stevenskerkhof 2, 6511 VZ Nijmegen 21-045 ArcheoPro Rapport Molenstraat 24, Bruchem 2021 06 08 08-06-2021 Concept 5078533100 Gemeente Zaltbommel Provincie Gelderland 1569-7363 Richard Exaltus (actorregistratie 92909010) Joep Orbons (actorregistratie 55660015) Richard Exaltus (actorregistratie 92909010) Richard Exaltus (actorregistratie 92909010) Joep Orbons (actorregistratie 55660015) Niet van toepassing Drs R.P. Exaltus; senior-archeoloog
Uitgegeven door ArcheoPro © Copyright 2021 ArcheoPro, Eijsden ArcheoPro Sint Jozefstraat 45 NL 6245 LL Eijsden Nederland
Versie: 08-07-2021
Tel : 0(0 31) 43 3672586 www.archeopro.nl
Kamer van Koophandel Limburg: 14117581 e-mail: info@archeopro.nl
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 3
Inhoudsopgave SAMENVATTING ........................................................................................................................................ 4 1. INLEIDING ............................................................................................................................................... 5 1.1 ALGEMEEN .................................................................................................................................................................................................... 5 1.2 LOCATIEGEGEVENS (LS02) .................................................................................................................................................................. 5 1.3 AARD VAN DE INGREEP (LS01) ............................................................................................................................................................ 5 1.4 ONDERZOEK (LS01) ........................................................................................................................................................................ 5 1.5 DOEL- EN VRAAGSTELLING ......................................................................................................................................................................... 6
2 BUREAUONDERZOEK ......................................................................................................................... 11 2.1 METHODE EN BRONNEN ...........................................................................................................................................................................11 2.2 GEO(MORFO)LOGIE, AARDKUNDE EN BODEM (LS04) ...................................................................................................................13 2.3 ARCHEOLOGIE (LS01/LS04) .........................................................................................................................................................19 2.4 HISTORIE (LS03) ............................................................................................................................................................................24 2.5 GESPECIFICEERD ARCHEOLOGISCH VERWACHTINGSMODEL (LS05) ...........................................................................................28 2.6 ONDERZOEKSSTRATEGIE (LS05) ......................................................................................................................................................29
3 VELDONDERZOEK ............................................................................................................................... 30 3.1 VERRICHTE WERKZAAMHEDEN (VS03) ...........................................................................................................................................30 3.2 RESULTATEN SLOOTKANTINSPECTIE (VS03) .................................................................................................................................30 3.3 RESULTATEN BOORONDERZOEK (VS03) .........................................................................................................................................30
4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
(VS07) .............................................................................. 33
4.1. SELECTIEADVIES .......................................................................................................................................................................................33
5. BIJLAGES................................................................................................................................................ 34 BIJLAGE 1: VERKLARENDE WOORDENLIJST ..................................................................................................................................................34 BIJLAGE 2: ARCHEOLOGISCHE TIJDSCHAAL...................................................................................................................................................34 BIJLAGE 3: BRONNENLIJST ..............................................................................................................................................................................35 BIJLAGE 4: OVERZICHT VONDSTLOCATIES ....................................................................................................................................................37 BIJLAGE 5: OVERZICHT ARCHEOLOGISCHE MONUMENTEN ........................................................................................................................39 BIJLAGE 6: OVERZICHT ARCHEOLOGISCHE ONDERZOEKSMELDINGEN .....................................................................................................39 BIJLAGE 7: BOORBESCHRIJVING
......................................................................................................................................................................43
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 4
Samenvatting Op 6 juli 2021 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Molenstraat 24 te Bruchem in de gemeente Zaltbommel. Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt overal binnen het plangebied een middelhoge verwachting voor resten van huisplaatsen en nederzettingen uit de late ijzertijd tot en met de vroege middeleeuwen. Op het oostelijke deel van het plangebied geldt plaatselijk een hoge verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied 22 gutsboringen gezet in een dichtheid van tien boringen per hectare en zijn in de zone met een hoge verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd, vijf verdichtingsboringen gezet. Tevens is langs de sloot die het plangebied doorsnijdt, een slootkantinspectie uitgevoerd. Deze sloot doorsnijdt ook de delen van het plangebied waarvoor een hoge verwachting geldt voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Uit de resultaten van het booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het plangebied overwegend uit komklei bestaat. Hier bovenop ligt een pakket matig zandige klei dat lijkt te zijn afgezet op de overgang van een stroomrug naar een komklei-gebied.
De bovenste decimeters hiervan is opgenomen in de vergraven toplaag/bouwvoor. Het pakket komklei loopt binnen het plangebied door tot ongeveer anderhalve meter beneden het maaiveld. De onderste decimeters hiervan vormen de oxidatie-reductie zone en wordt gekenmerkt door vlekken van ijzer en mangaan. Vanaf ongeveer anderhalve meter diepte is matig slappe, schone klei aanwezig die op de meeste boorpunten doorloopt tot minimaal twee meter beneden het maaiveld. Met name langs de west- en de zuidgrens van het plangebied is onderin de boringen zandige klei en/of zand aangetroffen dat deel uitmaakt van de stroomgordel van Zaltbommel-Nederhemert. Hoewel hier zeer zorgvuldig naar is gezocht, is in geen van de boringen een vegetatiehorizont of een overige “vuile” laag aangetroffen. Zelfs houtskoolspikkels, die gewoonlijk in een ruime spreiding rond prehistorische vindplaatsen voorkomen, ontbreken volledig. Hoewel hier vijf extra boringen zijn gezet, zijn in het deel van het plangebied dat binnen de zone met waarde archeologie 1 geen afwijkende bodemopbouw of relevante archeologische indicatoren aangetroffen. Deze zijn evenmin aangetroffen tijdens de in dit deel van het plangebied uitgevoerde inspectie van slootkanten.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 5
1. Inleiding 1.1 Algemeen Opdrachtgever Contactpersoon opdrachtgever Datum uitvoeringveldwerk Archis onderzoeksmelding Onderzoekskader Bevoegd gezag: Bewaarplaats vondsten: Bewaarplaats documentatie
1.2 Locatiegegevens
Pouderoyen Tonnaer, St. Stevenskerkhof 2, 6511 VZ Nijmegen Fons van der Linden 06-07-2021 5078533100 Bestemmingsplanwijzing Gemeente Zaltbommel Provincie Gelderland Provincie Gelderland
(LS02)
Provincie Gemeente Plaats Toponiem Globale ligging Hoekcoördinaten plangebied
Oppervlakte plangebied Eigendom Grondgebruik Hoogteligging Bepaling locaties
Gelderland Zaltbommel Bruchem Molenstraat 24, Bruchem Aan de westrand van Bruchem 143701 / 421665 143701 / 421875 143932 / 421875 143932 / 421665 2.36 Hectare Particulier Grasland en camping Ca. 2.30 +NAP GPS Garmin, meetlinten
1.3 Aard van de ingreep (LS01) Aard ingreep
1.4 Onderzoek
De herstructurering en uitbreiding van de camping (LS01)
Op 6 juli 2021 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Molenstraat 24 te Bruchem in de gemeente Zaltbommel. De aanleiding tot het onderzoek vormt de voorgenomen herstructurering en uitbreiding van de bestaande camping. Hiertoe noodzakelijke bodemingrepen kunnen tot aantasting van eventueel aanwezige archeologische waarden leiden. Volgens de gemeentelijke beleidskaart ligt het plangebied overwegend in een zone van waarde archeologie 3. Hier is archeologisch onderzoek vereist voorafgaande aan bodemingrepen die dieper reiken dan dertig centimeter en die meer dan 2500 vierkante meter beslaan. Delen van het plangebied vallen echter in een zone van waarde archeologie 1. Hier is al archeologisch onderzoek vereist voorafgaande aan bodemingrepen die meer dan dertig vierkante meter beslaan. Volgens het
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 6
vigerend bestemmingsplan geldt dan ook voor het gehele plangebied een dubbelbestemming voor archeologie. Het archeologisch onderzoek betrof een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) met bureaustudie.
1.5 Doel- en vraagstelling Bureauonderzoek heeft tot doel om op basis van beschikbare informatie te komen tot een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel op basis waarvan de volgende vragen beantwoord kunnen worden: -Kunnen binnen het plangebied (nog) archeologische resten verwacht worden? -Zo ja, in welke zones en op welke diepten is dit het geval? -Wat zijn de verwachte prospectieve kenmerken van dergelijke archeologische resten? -Welke vorm van veldonderzoek is geschikt om de verwachte resten op te sporen? Inventariserend Veldonderzoek heeft vervolgens tot doel om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen door middel van veldwaarnemingen. Aan de hand van de resultaten hiervan kan worden vastgesteld of binnen het plangebied daadwerkelijk archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of deze vervolgonderzoek en/of planaanpassing vereisen. ArcheoPro voert haar onderzoeken uit conform de hiervoor vastgelegde normen en richtlijnen (KNA 4.0 en SIKB BRL 4000) en is in het bezit van de daarvoor vereiste BRL 4000 certificaten 4002 en 4003. Het onderzoek is uitgevoerd door drs. R.P. Exaltus (senior KNA-archeoloog), drs. ing. P.J. Orbons (senior KNA-archeoloog/senior vakspecialist) en H. Rik (veldtechnicus).
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 7
Figuur 1: De ligging van het plangebied (rood omlijnd) met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 1
1 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Emmen 2008.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 8
Figuur 2: De binnen het plangebied voorgenomen herstructurering en uitbreiding van de bestaande camping
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 9
Figuur 3: Het plangebied op de bestemmingsplankaart 2 2 Bron: www.ruimtelijkeplannen.nl
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 10
Figuur 4: Het plangebied op de kadasterkaart 3
3 Bron: www.kadaster.nl
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 11
2 Bureauonderzoek 2.1 Methode en bronnen Onderzoeksgebied bureauonderzoek: Cirkel met een straal van één kilometer rond het centrum van het plangebied Tijdens het bureauonderzoek wordt door de bestudering van beschikbare bronnen, kennis vergaard omtrent de bodem en geologie van het onderzoeksgebied en de hierin bekende en te verwachten archeologische waarden. Aan de hand van de resultaten van het bureauonderzoek kan de beste aanpak voor het veldonderzoek worden bepaald. Hierbij zijn de volgende bronnen geraadpleegd (voor bronvermelding; zie ook literatuurlijst, dit geldt ook voor de kaarten die in de tekst opgenomen zijn): • • • • • • • • • • • • • •
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Archeologische MonumentenKaart (AMK) ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) Atlas van topografische kaarten Nederland 1955-1965, 1:50.000 Bodemkaart 1:50.000 Gemeente Zaltbommel, Archeologische beleidskaart Geomorfologische kaart 1:50.000 Geologische kaart 1:50.000 Grote historische atlas van Nederland 1:50.000 1838-1857 (Deel Oost) Grote historische topografische atlas van Nederland, provincie Gelderland 1:25.000 1894-1926 Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) Kadastrale minuutplan met aanwijzende tafels, 1830 Overig historisch kaartmateriaal (indien gebruikt) Provincie Gelderland; Wateratlas
Bovenstaande bronnen zijn gebruikt omdat deze relevante informatie bevatten over de historische en/of archeologische en/of aardkundige achtergrond van het plangebied. De informatie uit deze bronnen is gebruikt voor het opstellen van de gespecificeerde verwachting. Niet opgenomen bronnen hebben geen relevante informatie opgeleverd en zijn verder niet beschreven.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 12
Figuur 5: Luchtfoto uit 2019 met daarop rood omlijnd het plangebied 4
4 Bron: http://www.pdok.nl
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
2.2 Geo(morfo)logie, aardkunde en bodem
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 13
(LS04)
Het plangebied ligt in het land van Maas en Waal op ongeveer drie kilometer ten zuiden van de Waal, op de stroomgordel van Zaltbommel-Nederhemert (nr. 191 op figuur 6). Deze functioneerde van 2950 tot 2000 jaar B.P. Op de afzettingen van deze stroomrug worden met name archeologische resten uit de ijzertijd, de Romeinse tijd en de middeleeuwen verwacht. Deze afzettingen zijn later deels overdekt geraakt door afzettingen van de Waal die vanaf het begin van de jaartelling actief is. De sedimenten in en rond het plangebied zijn tot stand gekomen onder invloed van de activiteit van rivieren. Op plaatsen waar de stroomsnelheid van het water het hoogst was werden grof zand en grind afgezet en op plaatsen waar de stroomsnelheid minder was, fijnere sedimenten (klei). Buiten de stroomruggen liggen de komgronden waarin zeer zware kalkloze klei is afgezet. In perioden waarin het riviersysteem minder actief was, en de kom minder vaak overstroomde, trad veenvorming op of ontstond een vegetatielaag. Doordat dergelijke vegetatie-horizonten ontstonden in perioden met gunstige bewoningsomstandigheden, komen deze vaak voor in samenhang met archeologische vondstlagen. Geomorfologisch gezien ligt het plangebied op een stroomrug (legenda-eenheid 3B44 op figuur 7).
Deze gaat via vrij vlakke stroomrugglooiingen (legenda-eenheid 3H43 op figuur 7) over in vlakke rivierkomvlakten legenda-eenheid (1M46 op figuur 7). Omstreeks 1200 is de Waal bedijkt. Hierdoor is het aantal overstromingen sterk terug gedrongen. Volgens de bodemkaart van Nederland zijn binnen het plangebied kalkloze poldervaaggronden gevormd in zavel en lichte klei (code Rn67C op figuur 9). Dit type bodem wordt gekenmerkt door beginnende bodemvorming die vooral bestaat uit ontkalking en ondiepe oxidatie. De grondwatertrap bedraagt VI, hetgeen betekent dat de gemiddelde hoogste grondwaterstand tussen 40 en 80 cm -Mv ligt en dat de gemiddelde laagste grondwaterstand dieper ligt dan 120 cm -Mv. Ten oosten van het plangebied geeft de bodemkaart de ligging aan van een oude bewoningsplaats (legenda-eenheid |f TERP). Op de uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN; zie figuur 8), is deze duidelijk herkenbaar aan de hogere ligging en is tevens te zien dat het maaiveld binnen het plangebied gemiddeld iets hoger ligt dan twee meter boven NAP. Ten westen van het plangebied loopt de hoogte van het maaiveld af tot ongeveer anderhalve meter boven NAP.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 14
Figuur 6: Uitsnede uit de paleogeografische kaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 5
5 Bron: P Vernieuwd digitaal basistand basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. K.M. Cohen, E. Stourhamer. 2012
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 15
Figuur 7: Uitsnede uit de geomorfologische kaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 6
6 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 16
Figuur 8: Uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 7
7 Bron: Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 17
Figuur 9: Uitsnede uit de bodemkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft. Voor uitleg van de codes, zie hoofdstuk 2.2 8
8 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 18
Figuur 10: Uitsnede uit de grondwatertrappenkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 9
9 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
2.3 Archeologie
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 19
(LS01/LS04)
Volgens het Archeologisch Informatiesysteem Archis, liggen binnen het onderzoeksgebied talrijke bekende archeologische vindplaatsen. Vier hiervan vormen AMK-terreinen. AMKterrein 3997 ligt tegen de zuidwestrand van het onderzoeksgebied op bijna een kilometer ten zuidwesten van het plangebied en betreft de resten van een huisterp uit de middeleeuwen. Eenzelfde huisterp wordt gevormd door AMK-terrein 3998 dat op enkele honderden meters ten oosten van het plangebied ligt. AMK-terrein 4200 ligt nagenoeg buiten het onderzoeksgebied, tegen de zuidgrens hiervan. Het betreft een nederzettingsterrein met resten uit de Romeinse tijd, de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd. AMK-terrein 4203 tenslotte, ligt achthonderd ten zuidoosten van het plangebied en betreft een nederzettingsterrein met bewoningsresten uit het Neolithicum, de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. Veruit de meeste van de binnen het onderzoeksgebied bekende archeologische vindplaatsen maken deel uit van deze AMK-terreinen, dateren uit de periode ijzertijd tot en met de Nieuwe tijd en staan opgesomd in tabel 1. De zaaknummers die binnen een halve kilometer afstand van het plangebied liggen worden hieronder nader besproken. Zaaknummer 2935216100 ligt ongeveer tweehonderd meter ten oosten van het plangebied en betreft resten van middeleeuws aardewerk die zijn aangetroffen in het talud van een sloot.
Zaaknummer 2935427100 ligt driehonderd meter ten oosten van het plangebied en betref de tijdens een bodemkartering aangetroffen bodemopbouw waarop de ligging van de hier op de bodemkaart aangegeven huisterp gebaseerd is. Geen van de binnen het onderzoeksgebied bekende vindplaatsen ligt net als het plangebied op de stroomgordel van Zaltbommel – Nederhemert. Tabel 1 Zaak nr: Coördinaat Periode 2065535100 144725/421989 IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2089763100 143375/420885 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2335954100 144648/421981 IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2388507100 144438/421447 IJzertijd, Romeinse tijd, Onbekend 2400997100 144621/421325 IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2411753100 144424/421441 Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd 2411753100 144443/421434 Middeleeuwen 2411753100 144435/421438 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd 2412911100 144614/421321 IJzertijd, Romeinse tijd,
Versie: 08-07-2021
Vondsten Geen
Complexen Onbekend
Keramiek, metaal
Bewoning
Keramiek, metaal
Bewoning
Bot, keramiek, metaal Agrarisch Bot, keramiek
Bewoning
Bot, bouwmateriaal, keramiek Geen Bot, keramiek, vuursteen
Bewoning
Keramiek
Bewoning
Infrastructuur Bewoning
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
Nieuwe Tijd 2441926100 144619/421325 Romeinse tijd, Nieuwe Tijd 2441926100 144619/421325 Romeinse tijd, Nieuwe Tijd 2818958100 144460/421400 Romeinse tijd 2853366100 144400/421320 IJzertijd, Romeinse tijd
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 20
Bot, keramiek
Bewoning
Geen
Bewoning
Metaal Gebruiksmateriaal, metaal Gebruiksmateriaal, metaal Keramiek Keramiek Keramiek Geen
Bewoning Bewoning
Geen Geen Geen Geen Gebruiksmateriaal, keramiek 3038848100 143370/420900 Middeleeuwen Geen 3140680100 144500/421400 Neoliticum, Romeinse tijd, Keramiek Middeleeuwen 3140972100 144510/422200 Middeleeuwen Keramiek 3140980100 144750/421850 Middeleeuwen Keramiek 3141247100 144240/422040 Middeleeuwen Geen 3173826100 144138/422154 Romeinse tijd Geen 3176256100 144450/421370 IJzertijd, Romeinse tijd, Metaal Middeleeuwen 3176637100 144470/421400 Neoliticum tot en met Keramiek, metaal Nieuwe Tijd 4025962100 144241/422227 Nieuwe Tijd Keramiek 4754444100 143681/420818 Middeleeuwen, Nieuwe Bot, bouwmateriaal, Tijd keramiek, metaal
Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning
2924249100 144450/421370 IJzertijd, Romeinse tijd 2934706100 144350/422260 Middeleeuwen 2934722100 144250/422000 Middeleeuwen 2935216100 144000/421830 Middeleeuwen 2935240100 144550/421560 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2935346100 144760/421800 Middeleeuwen 2935354100 144310/422150 Middeleeuwen 2935427100 144130/421850 Middeleeuwen 2935662100 144670/422210 Nieuwe Tijd 2963575100 144337/422250 Middeleeuwen
Versie: 08-07-2021
Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning
Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Bewoning Geen Geen
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 21
Figuur 11: Kaart met Archis vondstlocaties met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 10 10 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 22
Figuur 12: Kaart met Archisonderzoeksmeldingen met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 11 11 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 23
Figuur 13: Uitsnede uit de gemeentelijke beleidskaart 12
12 Bron: Gemeente Zaltbommel
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 24
2.4 Historie (LS03) Het plangebied ligt van oudsher langs de weg die Kerkwijk met Bruchem verbindt. Deze situatie is goed zichtbaar op de kaart van Hendrik Verheesch uit omstreeks 1780 (zie figuur 14). Deze kaart geeft verder geen details met betrekking tot het plangebied. Op de kadasterkaart uit de periode 1811-1832 (zie figuur 16), bestaat het plangebied uit noordwest-zuidoost gerichte percelen met op het centrale deel van het plangebied, tegen de Molenstraat, het Molenhuis. Het Molenhuis dankt haar naam aan het gebruik van balken uit een eerdere molen die verwerkt zijn in het voorhuis. Dit Molenhuis bestaat uit een hoevecomplex van enkele gebouwen dat tot op de huidige dag nagenoeg ongewijzigd lijkt te zijn gebleven. Dit is te zien op de uitsneden uit de topografische kaarten uit 1845, 1891, 1956 en 2015 (zie figuur 17). Hierop is tevens te zien dat de noordelijke helft van het plangebied achtereenvolgens in gebruik is geweest, als akkerland, boomgaard en tegenwoordig als camping. De zuidelijke helft van het plangebied is daarentegen altijd in gebruik gebleven als grasland.
Figuur 14: Uitsnede uit de kaart van Verheesch 13
13 Bron: Verheesch
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 25
Figuur 15: Uitsnede uit de kaart cultuurhistorische monumenten 14
14 Bron: Monumentenregister Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Amersfoort 2018
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 26
Figuur 16: Uitsnede uit de kadastrale kaart uit 1832 15
15 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Emmen 2008
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 27
Figuur 17: Uitsneden uit de topografische kaarten uit achtereenvolgens: 1845, 1891, 1956 en 2015 16
16 Bron: Kadaster Topografische Dienst
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
2.5 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 28
(LS05)
Specifieke ligging (locatie) Het plangebied ligt op de stroomgordel van Zaltbommel-Nederhemert. In de omgeving van het plangebied zijn resten uit de Late ijzertijd, de Romeinse tijd, de middeleeuwen en de nieuwe tijd aangetroffen. Hoewel in de omgeving van het plangebied niet aangetroffen op dezelfde stroomgordel als waarop het plangebied ligt, kunnen resten uit deze perioden ook binnen het plangebied aanwezig zijn. Gedurende de afgelopen eeuwen bestond het plangebied uit akkerland, boomgaard en grasland rond het langs de Molenstraat gelegen Molenhuis. Verwachte perioden (datering) Gezien de archeologische vondsten in de wijde omgeving en de ouderdom van de stroomrug waarop het plangebied ligt worden met name resten van bewoning en begraving uit de late ijzertijd tot en met de Nieuwe Tijd verwacht. Rond het Molenhuis kunnen ook resten uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd aanwezig zijn. Complextypen Resten uit de ijzertijd, de Romeinse tijd of de (vroege) middeleeuwen betreffen doorgaans nederzettingsresten van minimaal honderden vierkante meters grootte. Tevens kunnen resten van begravingen, zowel in de vorm van crematiegraven als van inhumatiegraven, aanwezig zijn. Resten uit latere perioden zullen met name langs de Molenstraat gelegen huisplaatsen betreffen en kunnen resten van gebouwen en bijgebouwen betreffen alsmede resten van bijgebouwen van het Molenhuis.
Uiterlijke kenmerken Nederzettingsresten binnen het plangebied zullen uit vondststrooiïngen bestaan en/of uit opgevulde spoorvullingen en vuile lagen onder de bouwvoor of direct aan het oppervlak. Archeologische niveaus komen binnen het rivierengebied vaak voor in samenhang met zogenaamde vegetatie-horizonten. Dit zijn doorgaans iets beter gerijpte humushoudende niveaus die zijn gevormd in perioden met rustige afzettingsomstandigheden waarin vaak ook bewoning mogelijk was. Grafvelden kunnen zowel uit inhumatiegraven van enkele vierkante meters grootte bestaan als uit resten van grafheuvels en crematieresten. Resten uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd kunnen ook uit bouwmaterialen bestaan zoals hout en baksteen. Resten van begravingen uit deze periode hoeven niet te worden verwacht omdat deze gewoonlijk in en rond de kerken lagen. Gaafheid en diepteligging Door het gebruik voor de landbouw zal op zijn minst oppervlakkige bodemverstoring zijn opgetreden. Het planten en ruimen van fruitbomen kan plaatselijk tot diepere bodemverstoring hebben geleid. Ook de inrichting tot camping van de noordelijke helft van het plangebied kan plaatselijk relatief diepe bodemverstoring hebben veroorzaakt.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 29
2.6 Onderzoeksstrategie (LS05) Tijdens het veldwerk moet allereerst worden vastgesteld hoe de bodem is opgebouwd, in hoeverre deze intact is en of hierin archeologische indicatoren aanwezig (kunnen) zijn. Om de bodemopbouw zo exact mogelijk te kunnen bestuderen kan het beste gebruik gemaakt worden van een guts. Voor het booronderzoek is gebruik gemaakt van een guts met een diameter van drie centimeter. Het hiermee opgeboorde materiaal is laagsgewijs afgesneden. Binnen het plangebied is geboord in een netwerk met telkens 35 meter afstand tussen de boringen en dertig meter afstand tussen de boorraaien, zodat een boornetwerk is ontstaan met een dichtheid van tien boringen per hectare. Een dergelijke boorstrategie voldoet volgens de Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek, als zoekoptie om door een archeologische laag gekenmerkte vindplaatsen van geringe afmetingen, zoals huisplaatsen, uit de perioden bronstijd tot middeleeuwen in klei op te sporen (zoekoptie D1). Binnen het deel van het plangebied waarvoor een waarde archeologie 1 geldt, zijn extra tussenboringen gezet. Indien binnen het plangebied onbegroeide delen of bodemontsluitingen aanwezig zijn, zullen deze geïnspecteerd worden op de aanwezigheid van archeologische indicatoren door middel van oppervlaktekartering of profiel-inspectie.
Zelfs met de door ArcheoPro gehanteerde hoge boordichtheid is op basis van booronderzoek nooit te garanderen dat alle typen archeologische resten kunnen worden opgespoord. De kans op het aantreffen van grondsporen is bijvoorbeeld aanmerkelijk groter indien een proefsleuvenonderzoek wordt uitgevoerd. Een dergelijke aanpak zou echter in dit stadium van het onderzoek een te zwaar middel vormen. Van alle boorpunten is de NAP-hoogte bepaald met behulp van het AHN.
Figuur 18: Het plangebied nabij boorpunt 14, gezien in noordoostelijke richting
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 30
3 Veldonderzoek 3.1 Verrichte werkzaamheden (VS03) Positie boringen: Gebruikt boormateriaal: Totaal aantal boringen: Boorgrid: Boordichtheid: Geboorde diepte: Inmeten boorlocaties: Boorbeschrijving:
Regelmatige verdeling over het plangebied (figuur 21). Guts met een diameter van 3 cm. 27 30 x 35m / 15 x 17,5m Tien/veertig boringen per hectare Twee meter –Mv GPS, meetlint en waterpas Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB 5.2)
Inspectie bodemontsluitingen en/of oppervlaktekartering: In verband met de begroeiing van het plangebied was geen oppervlaktekartering mogelijk. Langs de sloot die het plangebied doorsnijdt en die tevens door de zone loopt waarvoor een waarde archeologie 1 geldt, kon een slootkantkartering worden uitgevoerd.
3.2 Resultaten slootkantinspectie
(VS03)
Ondanks de aanwezigheid van een grote hoeveelheid uitgegraven klei die al geruime tijd aan neerslag blootgesteld had gestaan, zijn tijdens de slootkant-inspectie geen relevante archeologische indicatoren aangetroffen.
3.3 Resultaten booronderzoek (VS03) De boringen 1 tot en met 22 zijn gezet in vijf noordwest – zuidoost lopende boorraaien. De afstand tussen deze boringen bedraagt steeds 35 meter en de afstand tussen de boorraaien bedraagt dertig meter. De boringen 23 tot en met 27 zijn als verdichtingsboringen gezet in het deel van het plangebied dat binnen de zone met waarde archeologie 1 ligt en dat tegen het terrein ligt met de bestaande historische bebouwing. De ligging van de boorpunten is weergegeven op de boorpuntenkaart. De resultaten van het booronderzoek zijn opgesomd in Bijlage 1. Tijdens het veldonderzoek is bovenin de boringen een twintig tot dertig centimeter dikke toplaag aangetroffen van humusrijke, zandige klei. Deze bouwvoor is op het noordelijke deel van het plangebied over het geheel genomen iets dikker en iets rommeliger van opbouw. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de voormalige aanwezigheid van fruitbomen op dit deel van het plangebied en de inrichting van de camping op dit deel van het plangebied. Verspreid over het plangebied zijn in deze vergraven toplaag enkele deeltjes baksteenpuin en kachelslak aangetroffen. Het gaat hierbij om een zeer dunne spreiding die nergens duidt op de aanwezigheid van voormalige bebouwing of bewoning. Onder deze toplaag is op alle boorpunten een pakket matig zandige klei aangetroffen.
Deze klei is geoxideerd, matig stevig en zwak humeus. Het lijkt te gaan om klei die is afgezet op de overgang van een oeverwal naar een komgebied. Op ongeveer veertig centimeter beneden het maaiveld is nog slechts zwak zandige, matige stevige en zwak humeuze klei aanwezig. Het gaat om een pakket komklei dat binnen het plangebied doorloopt tot ongeveer anderhalve meter beneden het maaiveld. De onderste decimeters hiervan worden gekenmerkt door de aanwezigheid van oxidatievlekken die bestaan uit ophopingen van ijzer en mangaan. Deze zone vormt derhalve de actuele oxidatie-reductiezone. Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 31
Vanaf ongeveer anderhalve meter beneden het maaiveld, is de klei ongeoxideerd, schoon en matig slap. Deze klei loopt op de meeste boorpunten door tot een diepte van tenminste twee meter beneden het maaiveld. Op de langs de west- en de zuidwestgrens gelegen boorpunten 1, 4, 8, 13, 14, 15 en 18 tot en met 22 wordt de klei naar beneden toe sterk zandig (boringen 4, 13, 15, 20, 21 en 22), of zijn hierin zandlaagjes aanwezig (boringen 8 en 14). Onderin de boringen 1, 8, 13 18 en 19, is (matig) grof zand aangetroffen. Het zand en de zandige klei maken zeer waarschijnlijk deel uit van de afzettingen van de stroomgordel van ZaltbommelNederhemert. Het deel van het plangebied waarop zand en zandige klei is aangetroffen ligt volgens figuur 19, ongeveer midden op deze stroomgordel.
Figuur 19: Foto van boring 13 met links geoxideerde komklei, in het midden sterk zandige, ongeoxideerde klei die overgaat in (matig) grof zand (geheel rechts) In de verdichtingsboringen 23 tot en met 27, die zijn gezet in het deel van het plangebied dat binnen de zone met waarde archeologie 1 ligt en dat tegen het terrein ligt met de bestaande historische bebouwing, is geen afwijkende bodemopbouw aangetroffen. Evenmin zijn hier archeologische indicatoren aangetroffen die afwijken van de indicatoren die elders binnen het plangebied in de toplaag zijn gevonden (een enkele deeltje puin en/of kachelslak). In geen van de boringen is een vegetatie-horizont of een overige “vuile” laag aangetroffen. Zelfs houtskoolspikkels, die gewoonlijk in een ruime spreiding rond prehistorische vindplaatsen voorkomen, ontbreken volledig.
Figuur 20: Boorprofielen
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 32
Figuur 21: Boorpunten met verstoringsdiepten
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
4 Conclusies en aanbevelingen
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 33
(VS07)
Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt overal binnen het plangebied een middelhoge verwachting voor resten van huisplaatsen en nederzettingen uit de late ijzertijd tot en met de vroege middeleeuwen. Op het oostelijke deel van het plangebied geldt plaatselijk een hoge verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied 22 gutsboringen gezet in een dichtheid van tien boringen per hectare en zijn in de zone met een hoge verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd, vijf verdichtingsboringen gezet. Tevens is langs de sloot die het plangebied doorsnijdt, een slootkantinspectie uitgevoerd. Deze sloot doorsnijdt ook de delen van het plangebied waarvoor een hoge verwachting geldt voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Uit de resultaten van het booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het plangebied overwegend uit komklei bestaat. Hier bovenop ligt een pakket matig zandige klei dat lijkt te zijn afgezet op de overgang van een stroomrug naar een komklei-gebied. De bovenste decimeters hiervan is opgenomen in de vergraven toplaag/bouwvoor. Het pakket komklei loopt binnen het plangebied door tot ongeveer anderhalve meter beneden het maaiveld.
De onderste decimeters hiervan vormen de oxidatie-reductie zone en wordt gekenmerkt door vlekken van ijzer en mangaan. Vanaf ongeveer anderhalve meter diepte is matig slappe, schone klei aanwezig die op de meeste boorpunten doorloopt tot minimaal twee meter beneden het maaiveld. Met name langs de west- en de zuidgrens van het plangebied is onderin de boringen zandige klei en/of zand aangetroffen dat deel uitmaakt van de stroomgordel van Zaltbommel-Nederhemert. Hoewel hier zeer zorgvuldig naar is gezocht, is in geen van de boringen een vegetatiehorizont of een overige “vuile” laag aangetroffen. Zelfs houtskoolspikkels, die gewoonlijk in een ruime spreiding rond prehistorische vindplaatsen voorkomen, ontbreken volledig. Hoewel hier vijf extra boringen zijn gezet, zijn in het deel van het plangebied dat binnen de zone met waarde archeologie 1 geen afwijkende bodemopbouw of relevante archeologische indicatoren aangetroffen. Deze zijn evenmin aangetroffen tijdens de in dit deel van het plangebied uitgevoerde inspectie van slootkanten.
4.1. Selectieadvies Het plangebied bestaat uit een komklei-gebied waarbinnen gedurende de prehistorie geen voor bewoning geschikte omstandigheden lijken te hebben geheerst. Archeologische indicatoren uit de periode late middeleeuwen tot nieuwe tijd, zijn in de zones waarin deze verwacht werden, ondanks het zetten van verdichtingsboringen en de inspectie van slootkanten, niet aangetroffen. In verband hiermee geven de resultaten van het onderzoek geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren. Evenmin zijn tijdens het onderzoek archeologische resten aangetroffen waarmee tijdens de verdere planvorming of bij de uitvoering van de geplande werkzaamheden rekening zou moeten worden gehouden. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, deze direct gemeld dienen te worden bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 34
5. Bijlages Bijlage 1: Verklarende woordenlijst Verklarende woordenlijst AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumentenkaart ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijving Archis Archeologisch Informatie Systeem BP Before Present (present=1950) GIS Geografische Informatie Systemen GPS Global Positioning System IKAW Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden IVO Inventariserend VeldOnderzoek KLIC Kabels en Leidingen Informatie Centrum KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie -mv Onder maaiveld NAP Normaal Amsterdams Peil PVA Plan van Aanpak PVE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed SBB Standaard Boor Beschrijvingsmethode SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer
Bijlage 2: Archeologische tijdschaal Periode Midden- en Laat Paleolithicum (oude steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Neolithicum (nieuwe steentijd) Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege middeleeuwen Volle middeleeuwen Late middeleeuwen Nieuwe tijd
Versie: 08-07-2021
Datering 250.000
- 9000
9000 4500 2000 800 12 v chr. 500 1000 1250 1500
-
4500 2000 800 12 v. chr. 500 n. chr. 1000 1250 1500 heden
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 35
Bijlage 3: Bronnenlijst
Bronnen Grote historische Provincie Atlas van Nederland; deel 3 Oost-Nederland 1838-1857 1:50.000. Topografische dienst Wolters Noordhoff Groningen 1990 Grote historische topografische Provincie Atlas Gelderland; 1905 1:25.000. Nieuwland Tilburg 2006 Grote topografische atlas van Nederland 1:50.000 Deel 3 Oost-Nederland. Topografische dienst. Wolters Noordhoff Groningen 1997 Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008 Luchtfoto, http://maps.google.nl Provincie Gelderland Wateratlas http//geodata2.prov.gelderland.nl//apps/wateratlas/ Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, IKAW 2 (Indicatieve kaart Archeologische Waarden), Amersfoort. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, AMK (Archeologische monumentenkaart), Amersfoort. Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft. Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989 Stichting voor Bodemkartering, Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820 Twaalf provinciën 2007. Atlas van topografische kaarten. Nederland 1955-1965. Uitgeverij twaalf provinciën. Landsmeer.
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 36
Digitale bronnen Ruimtelijke plannen http://www.ruimtelijkeplannen.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Archis III http://archis.cultureelerfgoed.nl Luchtfoto, http://www.pdok.nl
Literatuur Cate, J. A. M. ten. A. F. van Holst, H. Kleijer en J. Stolp, 1995. Handleiding bodemgeografisch onderzoek; richtlijnen en voorschriften. Deel A: Bodem. Wageningen, DLO-Staring Centrum. Technisch Document 19A. Cohen, K.M. & E. Stouthamer, 2012. Beknopte toelichting bij het digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta, Utrecht, 2012. Es. Van W.A., Sarfatij, H. & P.J. Woltering (red.) 1988. Archeologie in Nederland; De rijkdom van het bodemarchief. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Amersfoort. Kuiper, M. 2006/2007. Atlas van topografische kaarten Nederland, 1955-1965. Uitgeverij 12 Provinciën, Landsmeer. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek (SIKB, 2006)
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 37
Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties Zaak nr:
Coordinaat
Periode
Vondsten
Complexen
2065535100 144725/421989
IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Geen
Onbekend
2089763100 143375/420885
Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek, metaal, onbekend
Bewoning
2335954100 144648/421981
IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek, metaal
Bewoning
2388507100 144438/421447
IJzertijd, Romeinse tijd, Onbekend Bot, keramiek, metaal
Agrarisch
2400997100 144621/421325
IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bot, keramiek
Bewoning
2411753100 144424/421441
Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd
Bot, bouwmateriaal, keramiek
Bewoning
2411753100 144443/421434
Middeleeuwen
Geen
Infrastructuur
2411753100 144435/421438
Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd
Bot, keramiek, vuursteen Bewoning
2412911100 144614/421321
IJzertijd, Romeinse tijd, Nieuwe Tijd
Keramiek
Bewoning
2441926100 144619/421325
Romeinse tijd, Nieuwe Tijd
Bot, keramiek
Bewoning
2441926100 144619/421325
Romeinse tijd, Nieuwe Tijd
Geen
Bewoning
2818958100 144460/421400
Romeinse tijd
Metaal
Bewoning
2853366100 144400/421320
IJzertijd, Romeinse tijd
Gebruiksmateriaal, metaal
Bewoning
2924249100 144450/421370
IJzertijd, Romeinse tijd
Gebruiksmateriaal, metaal
Bewoning
2934706100 144350/422260
Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
2934722100 144250/422000
Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 38
2935216100 144000/421830
Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
2935240100 144550/421560
Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Geen
Bewoning
2935346100 144760/421800
Middeleeuwen
Geen
Bewoning
2935354100 144310/422150
Middeleeuwen
Geen
Bewoning
2935427100 144130/421850
Middeleeuwen
Geen
Bewoning
2935662100 144670/422210
Nieuwe Tijd
Geen
Bewoning
2963575100 144337/422250
Middeleeuwen
Gebruiksmateriaal, keramiek
Bewoning
3038848100 143370/420900
Middeleeuwen
Geen
Bewoning
3140680100 144500/421400
Neoliticum, Romeinse tijd, Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
3140972100 144510/422200
Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
3140980100 144750/421850
Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
3141247100 144240/422040
Middeleeuwen
Geen
Bewoning
3173826100 144138/422154
Romeinse tijd
Geen
Bewoning
3176256100 144450/421370
IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen
Metaal
Bewoning
3176637100 144470/421400
Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Gebruiksmateriaal, keramiek, metaal
Bewoning, onbekend
4025962100 144241/422227
Nieuwe Tijd
Keramiek
Geen
4754444100 143681/420818
Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bot, bouwmateriaal, keramiek, metaal
Geen
Versie: 08-07-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 39
Bijlage 5: Overzicht archeologische monumenten AMK nr: Coordinaat
Periode
Complex
3997
143367/420904.5
Middeleeuwen
Huisterp
3998
144240.3/421997.2 Middeleeuwen
Huisterp, Huisterp, Huisterp
4200
143606.9/420719.4 Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Nederzetting, onbepaald, Motte/kasteelheuvel/vliedberg
4203
144477.1/421374.5 Neoliticum, Romeinse tijd, Middeleeuwen
Nederzetting, onbepaald, Nederzetting, onbepaald
Bijlage 6: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen Zaak nr:
Coordinaat
Onderzoek
Periode
Vondsten
Complexen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
2059525100 144456.8/421812.6 Booronderzoek Oppervlak: 2.21681 ha.
Onbekend
Geen
Geen
2065535100 144740.4/421993.9 Booronderzoek Oppervlak: 1.08897 ha.
IJzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd
Geen
Onbekend
2089763100 143363.2/420878 Oppervlak: 0.072769 ha.
Paleoliticum, mesoliticum, neoliticum, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd
Bot, bouwmateriaal, Bewoning gebruiksmateriaal, keramiek, metaal, organisch, onbekend
2050241100 143363.2/420878 Oppervlak: 0.072769 ha.
Versie: 08-07-2021
Begeleiding
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Molenstraat 24, Bruchem, Gemeente Zaltbommel.
ArcheoPro Rapport, 21056, Pagina 40
2182289100 144818.6/421808.6 Booronderzoek Oppervlak: 0.036926 ha.
Middeleeuwen, nieuwe tijd
Bot, keramiek
Bewoning
2243670100 144650.7/422402.4 Booronderzoek Oppervlak: 0.650164 ha.
Onbekend
Geen
Geen
2247761100 144627.9/422294.6 Booronderzoek Oppervlak: 0.654452 ha.