Bijlage 9 Brief Zienswijze jaarstukken 2025 en begroting 2027 ODR

Dagelijks Bestuur van de Omgevingsdienst Rivierenland Postbus 6267 4000 HG Tiel

Uw brief van 31 maart 2026

Team Gebiedsontwikkeling

Uw kenmerk --

Telefoonnummer 0418681755

Ons kenmerk 1576162

Zaltbommel 11 juni 2026 Verzenddatum

Onderwerp

Zienswijze op conceptjaarstukken 2025 en ontwerpbegroting 2027

Geacht bestuur, Hartelijk dank voor de jaarstukken 2025 en de begroting 2027 die wij van u mochten ontvangen. Wij hebben kennisgenomen van deze documenten en behandeld in onze raadsvergadering van 11 juni 2026. In deze brief geven wij onze reactie op de jaarstukken 2025 en geven wij in een aantal punten onze zienswijze op de begroting 2027 weer. Samenwerking met raad Met de start van deze bestuursperiode is een deel van de leden van de gemeenteraad nieuw gestart. Regionale samenwerking blijft voor ons van groot belang: alleen in een sterke regio kunnen we maatschappelijke opgaven effectief aanpakken en onze ambities voor inwoners en ondernemers waarmaken. De recente verkiezingen hebben in veel raden nieuwe leden gebracht, voor wie het werken met gemeenschappelijke regelingen nieuw is. Dat vraagt extra aandacht voor heldere uitleg en een zorgvuldige informatieopbouw. Wij waarderen het dat veel GR’en hier al actief in ondersteunen via introducties en toelichtingen. Wij benutten graag de ruimte die is gelaten voor nieuwe keuzes en gaan hierover graag met u in gesprek. Daarbij is het voor ons belangrijk om tijdig inzicht te krijgen in komende thema’s, opgaven en besluitmomenten, zodat wij onze kaderstellende rol goed kunnen vervullen. Bij grote of complexe onderwerpen vragen wij om, waar mogelijk, een trapsgewijze aanpak, met eerst een beeldvormende fase en later besluitvorming.

Dit helpt alle raadsleden om onderwerpen zorgvuldig te begrijpen en te wegen. Wij zien uit naar een constructieve voortzetting van de samenwerking en waarderen het meedenken over verdere versterking van informatievoorziening en betrokkenheid van de raden. Algemeen beeld In grote lijnen zijn wij tevreden over de wijze waarop de ODR haar taken heeft uitgevoerd. Wij danken u voor de overzichtelijke en leesbare P&C-documenten, zoals

de jaarstukken, waarin u ons hierover informeert. Tegelijkertijd leeft de vraag of, onder deze buitenlaag, de processen op orde zijn en of de dienstverlening ook daadwerkelijk zo wordt ervaren als de gemiddelde cijfers suggereren. We lezen over hoog ziekteverzuim, hoge kosten voor inhuur, een stuwmeer aan verlofuren, hoge kosten omdat er bij verschillende mensen geen ‘match’ met de ODR bleek te zijn. De hoge klanttevredenheid komt met name door milieu, maar het beeld bij gemeenten is vaak anders en u geeft ook aan dat de tevredenheid op andere taken lager is. De discussie over de robuustheid van de ODR maakt het er niet rustiger op. Kortom, in de basis zijn we tevreden over de geleverde prestaties, maar zien wij aanleiding om samen met u nader te kijken of de interne organisatie en bedrijfsvoering deze prestaties ook duurzaam kunnen blijven dragen. De raad verzoekt het bestuur om genoemde signalen te vertalen naar concreet handelingsperspectief en, waar nodig, voorstellen te doen. Resultaatbestemming U geeft aan dat er in 2025 een positief resultaat is behaald van €1.178.907. Uw voorstel is om: 1. Een bedrag van € 400.000 te storten in de nieuw op te richten bestemmingsreserve Robuustheid; 2. Het restant rekeningresultaat ter hoogte van € 778.907 uit te keren aan de deelnemers conform voorgestelde verdeling.

In eerste instantie lijkt het niet de juiste weg om via een zienswijze te vragen om geld voor het uitvoeren van de programma’s omtrent Robuustheid. Anderzijds begrijpen wij dat het omslachtig is, en er niet de tijd voor is, om apart naar de raden te gaan met een voorstel om geld te storten in een nieuw op te richten bestemmingsreserve Robuustheid. Echter, als raden hebben we nu geen enkel inzicht in de inhoud en financiën van deze programma’s. Het is daarom moeilijk om in stemmen zonder nadere toelichting op dit voorstel. Wij stemmen in met uw voorstel op voorwaarde dat u ons zo spoedig mogelijk informeert via de definitieve begroting door daarin te onderbouwen wat inhoudelijk nodig is om de programma’s in te richten en uit te voeren en op basis van concrete offertes te laten zien welke financiële middelen hiervoor nodig zijn. Vanzelfsprekend vloeit een eventueel overschot op een later moment terug naar de deelnemende gemeenten. Realistisch ramen Enerzijds is het mooi dat er een overschot is en we geld terug ontvangen. Anderzijds is het niet ideaal om eerst geld te moeten bijleggen om het daarna gedeeltelijk weer terug te krijgen. In ambtelijke gesprekken hebt u aangegeven op voorhand graag realistischer te willen ramen, maar dat u hiervoor niet de ruimte voelt omdat de ODR hiermee een hogere druk op de gemeentelijke begrotingen legt.

Met deze zienswijze vragen wij u inzichtelijk te maken welke producten, productgroepen of opdrachten leiden tot een hogere realisatie in aantallen en uren, en hoe dit zich vertaalt naar de inkomstenkant. Uiteindelijk staan er ook leges tegenover het werk van de ODR dat ten goede komt van de deelnemende gemeenten. Realistisch ramen legt dus in eerste instantie wel druk op de gemeentelijke begrotingen, maar de inkomsten komen uiteindelijk ook terug naar gemeenten. Het is ook aan u als opdrachtnemer om aan de voorkant goed te contracteren en met de gemeente als opdrachtgever dit gesprek goed en realistisch te voeren. Inzet van AI In de Jaarstukken 2025 staat dat in 2025 een programma voor datagedreven werken en AI is gestart. In de rest van de jaarrekening lezen we niets over AI terug. Uit ambtelijke gesprekken blijkt ook dat er nog weinig centraal georganiseerd is op dit gebied door de ODR. Dat is jammer, zeker omdat we in eerdere zienswijze hebben gevraagd om meer in te zetten op AI en hier ook concretere plannen op te maken. AI biedt ook mogelijkheden om de hoge werkdruk te verlagen en om de dienstverlening te verbeteren op die onderdelen die nog laag scoren. Onze indruk is dat er afgelopen jaar, met uitzondering van een paar losse projecten, geen voortgang is geweest op dit

punt terwijl dat wel is toegezegd. We vragen u om hier meer werk van te gaan maken. Hierbij denken wij ook aan inzet van AI voor monitoring ten behoeve van de beleidscyclus. Taakstelling De financiële situatie van gemeenten staat onder druk en vormt een aanzienlijke uitdaging. Het zogenoemde ravijnjaar 2028 komt in zicht, waarin gemeenten door een forse daling van rijksmiddelen structureel minder financiële ruimte krijgen. Ook is een volledige compensatie voor loon- en prijsstijgingen niet gegarandeerd. Om deze ontwikkelingen het hoofd te bieden hebben gemeenten reeds ingrijpende ombuigingen doorgevoerd en zullen zij ook richting 2027 en verder aanvullende maatregelen moeten treffen. In dat kader hebben gemeenten, gezamenlijk binnen de regio, gekeken naar de taken en middelen van verbonden partijen. Er wordt van de gemeenschappelijke regelingen verwacht dat zij waar mogelijk een bijdrage leveren aan het beheersen van de gemeentelijke lasten en dat zij blijvend zoeken naar mogelijkheden om efficiënter te werken en kosten te beperken. In onze kaderbrief 2027 hebben wij u hier het volgende over meegegeven: “Zoals ook in eerdere zienswijzen is aangegeven, blijven we geconfronteerd met een negatief financieel vooruitzicht. De inkomsten die gemeenten vanuit het Rijk ontvangen worden structureel met miljarden verminderd (circa 5%).

Dit gebeurt terwijl de uitdagingen op diverse beleidsterreinen fors toenemen en de kosten voor materiaal en personeel blijven stijgen. Gezamenlijk hebben we gekeken naar de taken en middelen van verbonden partijen. Afgelopen jaar heeft u hier invulling aangegeven op basis van het kader dat de gemeenten in Regio Rivierenland hebben meegegeven. De gemeente Zaltbommel heeft hierbij geen taakstelling aan u opgedragen. Wij hebben u wel gevraagd om toekomstscenario’s te ontwikkelen die inzicht gaan geven in de mogelijke besparingen, investeringen en gevolgen voor de kwaliteit en dienstverlening bij de taakuitvoering. Wij willen de komende jaren continue aandacht vragen voor dit vraagstuk. Het is van essentieel belang dat de Omgevingsdienst Rivierenland kritisch blijft kijken naar haar eigen financiële situatie en organisatie met oog voor een goede kwaliteit van uitvoering.” Afgelopen jaar heeft u hier invulling aangegeven op basis van het kader dat andere gemeenten in de regio hebben meegegeven. Dit kader voorziet in een lagere gemeentelijke bijdrage van 1,5% in de begrotingsjaren 2026 en 2027 ten opzichte van de begroting 2025, oplopend naar een 3,0% lagere bijdrage vanaf 2028. U heeft uw ombuigingen om te komen tot een lagere gemeentelijke bijdrage verwerkt in de begroting 2027. De taakstelling is verwerkt in de begroting 2027, maar er is weinig concreetheid aan gegeven.

Daarnaast is de bijdrage via veel werkprogramma’s verhoogd, waardoor besparingen onzichtbaar lijken te zijn geworden. Wij roepen u op om inzichtelijk te maken waar deze besparingen tot uiting komen. Indexering Wij constateren dat de toegepaste indexering in de ontwerpbegroting hoger is dan de ontwikkeling van de gemeentelijke inkomsten uit het Gemeentefonds voor 2027. Dit komt mede door de nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten, waarin loon en prijsontwikkelingen niet meer automatisch meestijgen met de rijksuitgaven. Wij begrijpen dat u vanwege het hoge aandeel personeelskosten en reeds lopende taakstellingen beperkte ruimte heeft om deze indexatie neerwaarts bij te stellen. Lagere indexatie betekent voor de GR – en dus ook voor ons – feitelijk het maken van keuzes in taken en serviceniveau. Maar voor meerdere gemeenten in de regio leidt de

mismatch tussen gemeentelijke inkomsten en GR uitgaven tot financiële druk binnen de eigen begroting. Wij respecteren de ambtelijk afgesproken indexeringsmethodiek voor 2027. Tegelijkertijd vragen wij om in 2026 samen een traject te starten voor het ontwikkelen van een toekomstbestendige indexeringssystematiek voor 2028 en verder. Hierin willen wij gezamenlijk: • de relatie tussen indexering, taakinhoud en serviceniveau bespreken; • rekening houden met verschillen tussen GR’en; • werken aan voorspelbaarheid voor zowel gemeenten als GR’en; • afstemmen hoe wordt omgegaan met jaren waarin loon- en prijsontwikkeling hoger uitvalt dan de macro-economische ramingen. Robuustheid ODR We constateren dat er twee programma’s worden opgestart om aan de robuustheidscriteria te voldoen. Een programma waarin de ODR onderzoekt welke aanvullende taken uitgevoerd kunnen worden waarmee de ODR nog meer van meerwaarde kan zijn voor de deelnemers. En een programma waarin de ODR onderzoekt wat de mogelijkheden en consequenties zijn van een eventuele fusie met een andere omgevingsdienst. Op deze manier denkt u linksom of rechtsom te kunnen voldoen aan de robuustheidscriteria. Voor ons als raad is het moeilijk om in te schatten of het werkelijk zo eenvoudig is als in de begroting geschetst wordt.

We vinden het belangrijk om regelmatig en voldoende geïnformeerd te worden over de voortgang van beide programma’s en keuzemogelijkheden voorgelegd te krijgen. Dienstverlening Omgevingsdienst Rivierenland heeft een visie op dienstverlening opgesteld. We zijn blij dat dit is gebeurd met input van de verschillende gemeenten, inwoners en ondernemers. Tegelijkertijd zien we dat de klanttevredenheid al 80% is en lijkt het overdreven hier nog meer op in te zetten. In ambtelijk vooroverleg is aangegeven dat het verbeteren van de dienstverlening met name zit in het verbeteren van de klanttevredenheid op het proces van bouwvergunningen. Het is belangrijk dat de ODR hier dan ook de focus op legt in het uitvoeren van de visie op dienstverlening. Tegelijkertijd is ook niet alles te vangen in cijfers en lijkt er vooral een bepaald beeld te leven bij met name gemeenten en hun inwoners over de dienstverlening door de ODR. De oplossing hiervoor ligt misschien nog meer in constructieve gesprekken tussen ODR en gemeenten, om over en weer helderheid te krijgen in de behoeften, en niet zozeer in allerlei projecten als uitvoering van de visie op dienstverlening. Nieuwe landelijke financieringssystematiek Wij constateren dat de nieuwe landelijke financieringssystematiek voor omgevingsdiensten invloed heeft op de relatie tussen prioriteiten, uitvoering en kosten van toezicht en handhaving.

Onze raad hecht eraan dat beleidsmatige keuzes over toezicht en handhaving expliciet en transparant worden gemaakt, zodat niet financiën, maar bestuurlijke afwegingen leidend zijn voor de kwaliteit van de uitvoering. We vragen de ODR om:  bij de begroting duidelijker inzicht te geven in de samenhang tussen taakvolumes, kwaliteitsniveaus van toezicht en de bijbehorende kosten;  scenario’s te ontwikkelen die inzichtelijk maken welke beleidsmatige keuzes gemeenten hebben binnen de nieuwe financieringssystematiek: wat is de wettelijke ondergrens en wat kan aanvullend;  in overleg met de gemeenten een procesvoorstel te doen voor actualisering van de uitvoerings- en handhavingsstrategie, passend bij deze systematiek. Wij benadrukken dat deze zienswijze niet is bedoeld om te sturen op volumevermindering, maar om gezamenlijke grip te houden op kwaliteit, prioritering en uitvoerbaarheid. We doen een oproep om het proces van gezamenlijk opstellen en uitvoeren van de beleidscyclus te verbeteren. Door het delen van de verantwoordelijkheid voor uitvoering, beleidskaders en de evaluatie daarvan, kunnen we elkaar in positie brengen om hier op een duurzame wijze invulling aan te geven.

Slot Wij vernemen graag uw reactie op de punten uit deze zienswijze. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. De raad voornoemd,

E.A. (Bianca) Kooijman Raadsgriffier

M. (Marnix) Bakermans voorzitter