Bijlage 8 Programmabegroting 2027 GGD GZ concept 31.03.2026

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2027

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 31-03-2026 Directie

ons kenmerk versie status

Programmabegroting 2026

GGD/N/DIR2785/26/MP Programmabegroting 2027 concept

pagina 1 van 113

Inhoudsopgave 1

2

3

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4

1.2

PROCEDURE ............................................................................................................... 4

1.3

OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7

2.2

INSPIREREND KADER EN MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID ..................................... 10

2.3

RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................. 12

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................18 3.1

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 18

3.2

UNIFORME TAKEN DIE VANWEGE DE WET PUBLIEKE GEZONDHEID (WPG) OF ANDERE WETTEN ZIJN BELEGD BIJ DE

GGD 20

4

5

6

7

3.3

UNIFORME TAKEN DIE DOOR DE GEMEENTEN VANWEGE BELEIDSMATIGE KEUZES ZIJN BELEGD BIJ DE GGD.. 34

3.4

WERKVELD SPECIFIEKE OPDRACHTEN (FACULTATIEF) .............................................................. 47

3.5

BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 54

PARAGRAFEN ...........................................................................................................66 4.1

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 66

4.2

KENGETALLEN .......................................................................................................... 69

4.3

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 69

4.4

FINANCIERING .......................................................................................................... 70

4.5

ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 72

4.6

VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 72

FINANCIËN ..............................................................................................................74 5.1

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 74

5.2

UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 79

BIJLAGEN ................................................................................................................81 6.1

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 81

6.2

VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 82

6.3

BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 83

6.4

BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 103

6.5

THEMATABEL .......................................................................................................... 104

6.6

FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 105

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................111

Programmabegroting 2027

pagina 2 van 113

1 Inleiding

Programmabegroting 2027

pagina 3 van 113

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2027. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Rijk van Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/Openbare Geestelijke Gezondheidszorg en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 9 oktober 2025 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2026 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de ontwikkelingen voor het jaar 2026 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2027. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

In overeenstemming met de Gemeenschappelijke Regeling (GR) GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2027 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2027 begin september 2026 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

De Programmabegroting GGD 2027 is opgesteld op basis van de indeling: 1. Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD. 2. Uniforme taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn belegd bij de GGD. 3. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. 4. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen. Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2).

Programmabegroting 2027

pagina 4 van 113

Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGZ/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd. Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur.

De facultatieve taken zijn opgenomen in de conceptbegroting 2027 voor zover we er nu (dd. 31 maart 2026) zicht op hebben; dit kan nog wijzigen. De JGZ voor de 0-4 jarigen voor zes gemeenten in Rivierenland (Tiel, Buren, Culemborg, West Betuwe, Zaltbommel en Maasdriel) is, zoals afgesproken, opgenomen als facultatieve taak in de conceptbegroting 2027. Na evaluatie in 2028 wordt deze taak wellicht opgenomen in het uniforme deel van de begroting. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2027 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2024-2027 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven. Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2027 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2027 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2026. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden.

Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente, zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Dit wordt weergegeven in de paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2027

pagina 5 van 113

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2027

pagina 6 van 113

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

De levensverwachting in Gelderland-Zuid (81,2 jaar) ligt iets lager dan het landelijke gemiddelde (81,5 jaar). Vrouwen worden gemiddeld ouder (82,6 jaar) dan mannen (79,8 jaar), maar leven minder lang in goede gezondheid123. Door dubbele vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten toe. Bijna drie op de tien (29,7%) 18-64-jarigen heeft een langdurige aandoening, bij de 65-plussers is dat bijna de helft (49%)4. Verschillen in gezondheidskansen Veel inwoners voelen zich gezond en gelukkig, maar er zijn duidelijke verschillen in gezondheidskansen, afhankelijk van sociaaleconomische achtergrond. Binnen Gelderland-Zuid had 11% van de volwassenen in 2024 enige of grote moeite met rondkomen. In 2022 was dit nog 18%. Hier zagen we een effect van de coronaperiode, want in 2020 lag het percentage op 12%. Bij jongvolwassenen (16-25 jaar) heeft 26% moeite om alles te betalen wat moet. Deze cijfers zijn waarschijnlijk een onderschatting van de werkelijkheid; inwoners met (gezondheids)problemen vullen minder vaak een vragenlijst in. Financiële problemen gaan vaak samen met een ongezonde leefstijl en een verhoogd risico op stress en psychische problemen. Dit is ook te zien op het dashboard onder de tegel Inwoners in kwetsbare situaties. In onze regio zien we grote verschillen in stedelijkheid, religie, politieke kleur en opleiding.

De meest recente landelijke cijfers laten zien dat het verschil in levensverwachting tussen de opleidingsniveaus (hoog versus laag) bij mannen ruim 6 jaar is en bij vrouwen bijna 5 jaar5. Het verschil in gezonde levensverwachting is nog groter (bij mannen 13 jaar en bij vrouwen 16 jaar)6. Mentale gezondheid De mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen heeft aandacht nodig. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd (2023) en de monitor Jongvolwassenen (2024) blijkt dat er bij jongeren sinds de coronaperiode geen verbetering is, terwijl er bij jongvolwassenen een lichte verbetering zichtbaar is. Langdurige stress komt veel voor: 48% van de jeugd en 42% van de jongvolwassenen ervaart vaak stress, vooral door school of studie. Prestatiedruk is voor velen een probleem: 34% van de jeugd en 55% van de jongvolwassenen ervaart dit regelmatig. De druk komt vanuit henzelf, maar ook vanuit anderen. Eenzaamheid is een risicofactor voor mentale klachten. Van de jeugd voelt 9% zich vaak eenzaam, bij jongvolwassenen is 20% sterk eenzaam en bij volwassenen 11%. Daarnaast heeft 4% van de jeugd en jongvolwassenen suïcidegedachten gehad in het afgelopen jaar. 2% van de jongvolwassenen deed een poging tot zelfdoding. Onder volwassenen (18+) heeft 10% serieus nagedacht over suïcide. Veerkracht is een nieuw speerpunt in beleid en sluit aan bij het concept Positieve Gezondheid.

Veerkrachtige mensen vinden het minder moeilijk om zich door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan en veren na een moeilijke periode meestal snel en gemakkelijk weer terug. Van de volwassen inwoners heeft 15% een lage veerkracht. Bij de jeugd is dit 20%. Uit verdiepend onderzoek blijkt dat meiden vaker mentale problemen rapporteren dan jongens. Waaronder een slechtere relatie met ouders, eenzamer voelen, het hebben van suïcidale gevoelens, stress en prestatiedruk. In het algemeen zien we dat het mentaal welzijn bij jongeren sinds 2019

1

https://gezondheidincijfers.ggdgelderlandzuid.nl/mosaic/thema-s/bevolking

2

https://www.vzinfo.nl/levensverwachting/regionaal/bij-geboorte#levensverwachting-ggd

3

Gezonde levensverwachting | Leeftijd en geslacht | Volksgezondheid en Zorg

4

StatLine - Gezondheidsmonitor; bevolking 18 jaar of ouder, regio, 2024

5

https://www.vzinfo.nl/levensverwachting/opleiding

6

https://www.vzinfo.nl/gezonde-levensverwachting/opleiding

Programmabegroting 2027

pagina 7 van 113

slechter wordt. Dit is sterker bij meiden dan bij jongens. Dit is te zien op ons dashboard onder de tegel Gender verschillen. Leefstijl Een gezonde leefstijl is een belangrijke pijler binnen positieve gezondheid. Overgewicht en roken blijven grote risicofactoren voor ziekten. Overgewicht neemt toe met de leeftijd: 16% van de jongeren (13/14 jarigen), 26% van de jongvolwassenen (16-25 jarigen), 47% van de 18-65 jarigen en 57% van de 65-plussers heeft overgewicht. Het nicotinegebruik stijgt door de populariteit van vapes. Een op de drie jongvolwassenen rookt of vapet. Bij de jeugd rookt 9% en 9% vapet minstens wekelijks. Bij volwassenen daalt het percentage rokers: van 23% in 2012 naar 16% in 2024. Alleen is de daling sinds 2024 niet meer te zien en is het gelijk aan 2022. Daarnaast drinkt slechts 44% van de volwassenen (18+) niet of maximaal één glas alcohol per dag en voldoet hiermee aan de huidige richtlijn. Wel zien we hier een stijgende trend van 37% die aan de richtlijn voldeed in 2012 naar 44% in 2024. Ook bewegen en voeding zijn onderdeel van een gezonde leefstijl. Na een dip tijdens de coronaperiode, sporten en bewegen inwoners weer meer. Maar vaak nog niet genoeg. Ook voeding verdient aandacht: van de inwoners (18+) eet 46% dagelijks groente, 41% dagelijks fruit en 12% eet dagelijks vlees7. Duurzamer eten en de eiwittransitie blijven belangrijke aandachtspunten.

Bijna de helft van de seksueel actieve jeugd en jongvolwassenen gebruikt niet altijd een condoom. Daarnaast gebruikt 4% van de jongvolwassenen geen of een onbetrouwbare anticonceptiemethode. Sociale veiligheid In de Meerjarenstrategie 2024-2027 van de GGD staat ‘Alle inwoners verdienen een gezond en veilig leven’ en ‘We monitoren sociale veiligheid’. Uit ons onderzoek blijkt dat ruim een derde van de jongvolwassenen te maken heeft gehad met mishandeling of ongewenste seksuele ervaringen. Onder vrouwen (16-25 jaar) is dit 32%, onder mannen 9%. 11% van de 18-65-jarigen in onze regio is ooit slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Dit percentage is hoger onder vrouwen (15%) dan onder mannen (7%). Het huiselijk geweld betrof voornamelijk psychisch of emotioneel geweld en lichamelijk geweld. Daders zijn vaak (stief) ouders en ex-partners. Een derde (32%) van de vrouwen (18+) en één op de tien (10%) mannen heeft te maken gehad met een ongewenste seksuele ervaring. Daarnaast neemt de acceptatie van LHBTIQA+ personen onder jongeren af. In 2019 vond 71% het normaal als twee mannen of vrouwen op elkaar verliefd zijn, in 2023 is dit gedaald naar 46%. Het aantal jongeren dat het verkeerd vindt, is gestegen (2019: 6%, 2023: 20%). Jongens zijn minder tolerant dan meiden. In 2024 is deze vraag ook gesteld in de Volwassenen en Ouderen monitor.

De resultaten laten zien dat 83% van de 18+ inwoners het normaal vindt als twee mannen of vrouwen op elkaar verliefd zijn. 4% vindt het verkeerd. Mannen zijn minder tolerant dan vrouwen. Leefomgeving De leefomgeving kan de gezondheid positief beïnvloeden, als er ruimte is voor bewegen, ontspannen of ontmoeten. Geluid, hitte en luchtverontreiniging hebben een negatief effect op de gezondheid. Door klimaatverandering komen er meer zeer warme dagen. In Gelderland-Zuid kan 18% van de inwoners (18+) onvoldoende verkoeling vinden in hun woning bij aanhoudend warm weer en 19% kan buiten (balkon, tuin of buurt) onvoldoende verkoeling vinden. Dit is vooral problematisch voor kwetsbare groepen, zij lopen hierdoor meer risico op (ernstige) gezondheidsproblemen. Kinderen Kinderen groeien over het algemeen gezond op, maar kansenongelijkheid ontstaat al vroeg. Roken en stress tijdens de zwangerschap kunnen invloed hebben op de ontwikkeling van het kind. Financiële stress maakt gezond opgroeien moeilijker. De vaccinatiegraad bij kinderen daalt. Door de invoering van informed consent is er geen compleet beeld meer van alle vaccinaties. In Gelderland-Zuid heeft 9,9% van alle 2-jarigen geen vaccinatie uit

7

https://gezondheidincijfers.ggdgelderlandzuid.nl/mosaic/dashboard/leefstijl-2

Programmabegroting 2027

pagina 8 van 113

het RijksVaccinatieProgramma (RVP) gehad, in Nederland is dit 8,2%. In onze regio zijn er grote verschillen tussen de gemeenten onderling, te zien op ons dashboard Vaccinatiegraad. Vitaal ouder worden Het gevoel regie te hebben over het eigen leven neemt af met de leeftijd. 10% van de 65-74-jarigen, en 17% van de 75-plussers ervaart onvoldoende regie over het eigen leven. Een gevoel van controle in het omgaan met de uitdagingen van het leven is belangrijk voor de kwaliteit van leven. Eenzaamheid en psychische problemen spelen een grote rol bij vitaal ouder worden. 9% van de 65plussers is (zeer) sterk eenzaam. Een sterk sociaal netwerk maakt informele zorg en mantelzorg mogelijk. Volksgezondheidstoekomstverkenning Het RIVM beschrijft in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) vijf grote opgaven voor 2050: • Aandacht voor vergrijzing • Gezondheidsverschillen verkleinen • Investeren in fysieke en mentale gezondheid van jongeren • Goede zorg leveren • Gezonde leefomgeving Ook in Gelderland-Zuid zijn dit de opgaven voor de toekomst.

Programmabegroting 2027

pagina 9 van 113

2.2

Inspirerend Kader en Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

2.2.1 Inspirerend Kader Voorafgaand aan de meerjarenstrategie presenteren we het Inspirerend Kader van GGD GelderlandZuid, waarin de missie van de GGD is geconcretiseerd in beloften die we doen aan onze inwoners, medewerkers, gemeenten en samenwerkingspartners. In de meerjarenstrategie 2024-2027 beschrijven we op welke manier we de komende vier jaar vorm en inhoud en inhoud geven aan dit Inspirerend Kader. Alle inwoners van Gelderland Zuid verdienen een gezond en veilig leven. De GGD is er voor alle inwoners van Gelderland-Zuid, zonder uitzonderingen. Door onze inzet en deskundigheid, verkleinen we de gezondheidskloof. En vergroten we de kans op een gezond en veilig leven voor jong en oud. Mensen met een kwetsbaarheid krijgen onze extra aandacht. Hiermee bedoelen wij mensen die, om welke reden dan ook, het verst afstaan van een gezond en veilig leven. Zij hebben ons namelijk het hardst nodig. Wij monitoren de gezondheid en sociale veiligheid van alle inwoners. Zo weten wij waar onze inzet het meest nodig is. En zo kunnen wij onze preventiemaatregelen richten op specifieke groepen inwoners. Met als doel dat iedereen kan meedoen en zo gezond en veilig mogelijk kan leven. Onze belofte aan de inwoner Wij zijn er voor alle (tijdelijke) inwoners van Gelderland-Zuid, ook voor jou. We ondersteunen je graag op een manier die bij jou en jouw situatie past.

We vinden het belangrijk dat jij zo lang mogelijk zelf je eigen gezondheid en veiligheid bepaalt. We kijken ook naar de omgeving waarin je leeft. Deze proberen we zo in te richten dat gezond en veilig gedrag normaal en natuurlijk is. Wij willen voor jou een herkenbaar en vertrouwd aanspreekpunt zijn. Ons hogere doel is om jou te ondersteunen zo lang mogelijk een gezond en veilig leven te leiden. Daar zetten wij ons maximaal voor in. Onze belofte aan de medewerker Wij vragen van jou om te werken vanuit jouw drijfveren, talenten en motivatie. Zodat je bijdraagt aan een gezonder en veiliger leven voor de inwoners van Gelderland-Zuid. Samen bouwen we aan een stimulerende en ondersteunende werkomgeving waarin je kunt groeien. Wij bieden een werkplek waar je jezelf kunt ontwikkelen op het gebied van kennis, vaardigheden, houding en gedrag. Wij zijn duidelijk in wat we van jou verwachten en geven aan binnen welke kaders jij jouw werk kunt uitvoeren. Wij willen dat jij de regie op jouw eigen werk en werkgeluk kunt vergroten. Wij geven leiding vanuit vertrouwen. En staan voor een veilig werkklimaat waarin we het beste in elkaar naar boven halen. Dat betekent dat we het geven en ontvangen van feedback aanmoedigen. Dit draagt bij aan jouw persoonlijke en professionele groei en het continu verbeteren van onze organisatie.

Zo maken we samen een omgeving waarin iedereen zich gehoord en gewaardeerd voelt. En waarin je jezelf kunt zijn. Onze belofte aan de gemeenten Samen met jullie werken wij aan een sterke publieke gezondheid in Gelderland-Zuid. Wij ontwikkelen samen met de gemeenten de financiële en kwalitatieve kaders die ons in staat stellen om ons maximaal in te zetten voor gezonde en veilige inwoners. Ons werk sluit altijd aan op gemeentelijk beleid. We pakken kansen en luisteren goed naar de behoeften van inwoners, gemeenten en samenwerkingspartners. We zijn laagdrempelig en werken vanuit vertrouwen. We streven naar open en reflectieve dialogen, om samen tot opdrachten te komen die ertoe doen. Hierbij werken we informatiegestuurd en van daaruit geven we gevraagd en ongevraagd deskundige en betrouwbare adviezen. Om deze te kunnen geven, bouwen we expertise en specialisme op vanuit de laatste wetenschappelijke inzichten.

Programmabegroting 2026

pagina 10 van 113

Ook in crisissituaties kunnen jullie op ons rekenen. We zijn flexibel en doelgericht, bewegen mee en anticiperen op de omgeving. Onze belofte aan de samenwerkingspartners Wij geloven dat we samen meer bereiken dan alleen. We beseffen dat gezondheid, preventie en veiligheid niet alleen thema’s van de GGD zijn. Het zijn belangrijke thema’s waar meer organisaties zich hard voor maken. Ons belangrijkste doel is altijd de inwoner verder helpen. Daarom stellen we het belang van de inwoner boven het belang van organisaties. Je zult ons zien samenwerken in alle situaties waarbij dit van meerwaarde is voor onze inwoners. Werk je met ons samen? Dan kun je verwachten dat wij werken vanuit een gezamenlijk doel en onze deskundigheid maximaal inzetten, om het voor onze inwoners gezonder en veiliger te maken. 2.2.2 Meerjarenstrategie 2024-2027 De geactualiseerde meerjarenstrategie 2024-2027 is in april 2024 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2024–2027. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen.

Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. De GGD is als gemeentelijke gezondheidsdienst van de 14 gemeenten in Gelderland-Zuid het gezicht van de publieke gezondheid in onze regio. De publieke gezondheidszorg richt zich op het bevorderen van gezond en vitaal leven van haar inwoners, het verminderen van risico’s, het bieden van ondersteuning en bescherming aan kwetsbare groepen. Deze taken sluiten aan bij de maatschappelijke opgave waar gemeenten voor staan. Uit de landelijke, regionale en lokale preventieakkoorden, het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) is er veel aandacht voor het bevorderen van de volksgezondheid. Er is een steeds groter besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving met aandacht voor onderliggende factoren, zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Hiervoor is een aanpak vereist met een andere benadering doordat veel oorzaken buiten het individuele domein en zorgdomein liggen.

Voor de uitvoering van de taken, werkt de GGD daarom vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten, waarbij gemeenten zowel opdrachtgever zijn als netwerkpartner. De GGD is de gezondheidsdienst van en voor gemeenten, waarbij lokale nabijheid een vereiste is. 2. Netwerkaanpak, waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners, op lokaal, regionaal en landelijk niveau, centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2024-2027. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2024 - 2027 op inzet zijn: 1. Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering. 2. Adviseren over preventie en vormgeven groepsgerichte preventie.

Programmabegroting 2027

pagina 11 van 113

3. Versterken samenwerking zorg en veiligheid ten behoeve van betere inwonerondersteuning. 4. Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2027 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel ‘Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD’. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2027 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven (GL) en Jeugdgezondheidszorg (JGZ) in het onderdeel ‘Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD’. Ad. 3. In de Programmabegroting GGD 2027 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg (BZ) en Veilig Thuis (VT), te vinden in het onderdeel ‘Uniforme taken die door de gemeenten vanwege beleidsmatige keuzes zijn belegd bij de GGD’ Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2027 uitgewerkt in paragrafen Algemene gezondheidszorg (AGZ) en Gezond Leven (GL), in het onderdeel ‘Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD’.

2.2.3 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2024-2027. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine beschikbaar over de meerjarenstrategie 2024-2027. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we - in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld, zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Het Rijksvaccinatieprogramma blijft zich ontwikkelen met nieuwe vaccins, groeiende kennis en aandacht voor nieuwe infectieziekten. Er zullen in de komende jaren nieuwe vaccinaties aan het programma worden toegevoegd. Extra financiering wordt verstrekt voor de uitbreiding en monitoring van het programma via het gemeentefonds, terwijl het RIVM de kosten van de vaccinaties dekt. Vanaf 2024 wordt de vaccinatie tegen het rotavirus aangeboden aan alle pasgeborenen. En vanaf het najaar 2025 wordt de vaccinatie tegen het RS-virus aangeboden aan alle baby’s in het eerste levensjaar. In februari 2026 heeft het Kabinet voorgenomen om vaccinatie tegen gordelroos in 2027 alleen te vergoeden voor mensen van 60 jaar. Er is nog geen landelijk besluit genomen of de gordelroos-vaccinatie belegd wordt bij huisartsen of de GGD. De vaccinaties tegen meningokokken B zullen ook in de toekomst worden beoordeeld en er blijft aandacht voor andere vaccinaties. Voortschrijdende kennis maakt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen.

Programmabegroting 2027

pagina 12 van 113

Vanaf 2025 is het Rijksvaccinatieschema veranderd. Het implementeren van de wijzigingen gebeurt over een periode van 5 jaar, onder andere vanwege het verplaatsen van de difterie, tetanus, poliovaccinatie (DTP) van 9 jaar naar 14 jaar, het verplaatsen van de bof, mazelen en rodehond (BMR) van 9 jaar naar 3 jaar en het organiseren van inhaalcampagnes voor tussenliggende cohorten. Deze omvangrijke implementatie vereist veel inspanning van de JGZ. Per 2030 zal het nieuwe RVPschema volledig in werking zijn getreden. Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV-2024) beschrijft het RIVM vijf grote opgaven op weg naar 2050. Ook schetst de VTV-2024 een aantal mogelijke maatregelen om deze opgaven aan te pakken. De VTV-2024 maakt duidelijk dat Nederland nog niet goed is voorbereid op deze opgaven. De VTV laat ook zien dat de opgaven met elkaar samenhangen, en dus gezamenlijk moeten worden aangepakt. De vergrijzing is en blijft de belangrijkste maatschappelijke ontwikkeling voor de volksgezondheid. De grote gezondheidsverschillen in Nederland vormen de tweede opgave. Als derde hebben jongeren een steeds ongezondere leefstijl. Ook zullen jongeren steeds vaker problemen met hun mentale gezondheid hebben. Aangezien de jeugd de toekomst is, is het belangrijk te investeren in hun gezondheid.

De vierde opgave is hoe goede zorg geleverd kan worden, ook bij een grotere vraag naar zorg en steeds grotere personeelstekorten. De vijfde opgave gaat over een gezonde inrichting van de leefomgeving, om beter voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering. Landelijke nota Gezondheidsbeleid 2025 – 2028 In december 2025 stuurde het Kabinet de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025-2028 ‘Samen werken aan gezondheid’ aan de Tweede Kamer. Uit de Wet publieke gezondheid (Wpg) volgt dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) elke vier jaar een landelijke nota gezondheidsbeleid vaststelt. Deze is in de kern gebaseerd op de VTV (2024, zie boven). Voor de jaren 2025-2028 beschrijft de landelijke nota de uitdagingen en prioriteiten op het gebied van volksgezondheid en preventie; de nota bevat vijf hoofdthema’s: 1. Kansrijk opgroeien: met aandacht voor de ketenaanpak Kansrijke Start en de leefstijl van jongeren. 2. Terugdringen van gezondheidsachterstanden: gericht op het verkleinen van verschillen en het versterken van gezondheidsvaardigheden. 3. Mentale gezondheid: met nadruk op een gezonde en veerkrachtige samenleving. 4. Vitaal ouder worden: aansluitend bij de gevolgen van de vergrijzing. 5. Gezonde leefomgeving: over de inrichting van de fysieke en sociale leefomgeving.

Naast de bovengenoemde gezondheidsopgaven uit de VTV vraagt de landelijke nota Gezondheidsbeleid 2025–2028 extra aandacht voor enkele urgente thema’s die nog onvoldoende belicht zijn: dalende vaccinatiegraden, seksuele gezondheid en suïcidepreventie. De nota beoogt gemeenten, GGD'en en de regionale en lokale partners te inspireren en houvast te bieden voor het regionale en lokale gezondheidsbeleid. De wet vraagt binnen twee jaar na het uitkomen van deze landelijke nota om een lokale reflectie op de landelijke prioriteiten via een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid. De nota is in samenspraak met de VNG en GGD GHOR Nederland tot stand gekomen. Integraal Zorg Akkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) In september 2022 ondertekende het Kabinet met zorgverzekeraars, zorgpartijen en de VNG het Integraal Zorg Akkoord (IZA) om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. In het IZA is onder andere vastgelegd dat gemeenten en zorgverzekeraars een regiobeeld en -plan opstellen. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is in februari 2023 ondertekend en omvat afspraken over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd ten behoeve van een gezonde generatie in 2040.

Gemeenschappelijke doelen in het GALA zijn onder andere het verminderen van gezondheidsachterstanden, het creëren van een gezonde fysieke leefomgeving, het versterken van de sociale basis en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Het

Programmabegroting 2027

pagina 13 van 113

GALA benadrukt de rol van GGD als kennispartner en coördinator van regionale samenwerking. Ten aanzien van GALA ondersteunt GGD Gelderland-Zuid de gemeenten veelvuldig op het terrein van de 5 ketenaanpakken, te weten op het terrein van 1. Overgewicht jeugd, 2. Overgewicht volwassenen, 3. Valpreventie, 4. Kansrijke Start en 5. Welzijn op recept. De gezondheidsmakelaars van de GGD zijn in nauw contact met de verschillende gemeentelijke beleidsambtenaren over een invulling hiervan en eventuele GGD-ondersteuning hierbij. Op 8 september 2025 hebben tientallen organisaties in zorg en welzijn, patiënten en cliënten met het Ministerie van VWS het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) ondertekend, waarin verschillende afspraken zijn gemaakt over zorg en welzijn in de toekomst. GGD GHOR Nederland en de VNG hebben ook ondertekend. Het AZWA zet stevig in op de beweging naar de voorkant (preventie). Nadruk ligt vooral op het versterken van de samenwerking tussen (eerstelijns)zorg en het sociaal domein. Implementatie van de ketenaanpakken blijft belangrijk, net zoals regionale (netwerk)samenwerking. Ook is er veel aandacht voor het versterken van de preventieve infrastructuur en het inrichten van een basisinfrastructuur: een gezonde en sociale basis voor iedereen.

Het versterken van de kennis- en adviesfunctie van de GGD wordt doorgezet, met een coördinerende rol voor de GGD in de regio. (Relatief) nieuwe ontwikkelingen zijn gericht op realiseren van mentaal gezonde scholen en inloopvoorzieningen Sociaal & Gezond, waarbij gebruikgemaakt kan worden van de stevige infrastructuur van de Gezonde School-aanpak in de regio en de initiatieven rondom leefstijlloketten en leefstijlspreekuren in zowel Rivierenland als Rijk van Nijmegen. Met het AZWA komen structurele middelen beschikbaar voor gemeenten voor de publieke gezondheid. Deze zijn bedoeld om de implementatie van ‘evidence based’ methoden, zoals kansrijke start (eerste 1000 dagen) en de ketenaanpakken gericht op overgewicht en obesitas, valpreventie (ouderen), welzijn op recept en mentale gezondheid te implementeren als basisfunctionaliteiten. Ook voorziet AZWA in de structurele versterking van de rol van de GGD in de preventieve infrastructuur. En er komt vanuit AZWA aanvullende inzet op thema’s als dementie en nicotinevrij. De precieze financiële en inhoudelijke afspraken uit het IZWA zijn op dit moment nog niet geheel bekend. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming In opdracht van de VNG, de Ministeries van J&V en VWS is in 2021 een toekomstscenario voor een nieuwe inrichting voor de Nederlandse jeugd en gezinsbescherming ontwikkeld.

Het plan is dat over vijf tot tien jaar: a) het Lokaal Team hulp verleent aan kind en gezin, b) functies van de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming zijn samengebracht in een Regionaal Veiligheidsteam, en c) dat er één vaste vertrouwde professional is die de gezinnen helpt. Het scenario betekent een overstap naar een gezinsgerichte benadering en een teammodel tussen organisaties. Een belangrijk onderdeel van het Toekomstscenario is de inrichting van Regionale Veiligheidsteams (RVT’s; een publiekrechtelijke organisatie) in nauwe samenwerking met de lokale teams en met organisaties in het zorg- en veiligheidsdomein. De ontwikkelrichting is dat de meeste functionaliteiten van de Veilig Thuis-organisaties en de gecertificeerde instellingen opgaan in het Regionaal Veiligheidsteam, evenals een aantal jeugdbeschermingstaken van de Raad voor de Kinderbescherming. Het is de bedoeling dat het Regionaal Veiligheidsteam zich richt op onveiligheid van zowel kinderen als volwassenen (‘0 tot 100’). In Gelderland-Zuid wordt ervaring opgedaan met het werken volgens het Toekomstscenario in drie proeftuinen in Nijmegen (Dukenburg, Centrum/Oost en Hatert/Zuid) en Zaltbommel, waarbij Veilig Thuis ook betrokken is. De resultaten zijn positief. De samenwerking tussen de verschillende organisaties binnen de proeftuinen laat zien dat het werkt.

De onderlinge lijnen zijn kort, en de direct betrokkenen ervaren een lage drempel binnen hun woonplaats of wijk. Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 De Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 heeft als doel om knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken, het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar te maken voor de toekomst en meer in te zetten op preventie, vroegsignalering en lichte hulpvormen.

Programmabegroting 2027

pagina 14 van 113

Er zal structureel worden geïnvesteerd in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Ook komt er een aanpassing van de Jeugdwet, waardoor duidelijker wordt waarvoor kinderen en ouders hulp kunnen krijgen. Gemeenten worden verplicht bepaalde specialistische zorg regionaal in te kopen om beschikbaarheid en continuïteit van zorg beter te organiseren. Daarnaast zullen wijkteams worden versterkt en moet betere samenwerking met bijvoorbeeld het onderwijs ervoor zorgen dat kinderen en jongeren meer met collectieve voorzieningen worden ondersteund en dat uithuisplaatsingen zoveel mogelijk worden voorkomen. De hervormingsagenda jeugd benadrukt het belang van preventie en vroegsignalering van mentale gezondheid, ontwikkelingsproblemen en thuissituaties. De hervormingsagenda versterkt de positie van de JGZ aan de voorkant van het stelsel om jeugdgezond te laten opgroeien en duurdere zorg te voorkomen. Dit betekent voor de JGZ een sterkere samenwerking met onderwijs, ggz en sociaal domein. Kansrijke Start Kansrijke Start is een landelijk actieprogramma, waarin gemeenten en het Rijk samen met medewerkers van wijkteams, welzijnswerk, volwassen-ggz, geboortezorg en GGD’en werken aan een kansrijke start voor zoveel mogelijk kinderen.

Kansrijke Start doet een beroep op gemeenten en alle professionals in het sociale en medische domein om het belang van de eerste 1000 dagen uit te dragen en er actief op in te zetten. Inmiddels werken alle gemeenten in de regio Gelderland-Zuid - samen met de GGD en andere partners uit het medische en sociale domein - aan een Kansrijke Start. Kansrijke Start maakt onderdeel uit van het GALA en AZWA (zie boven). Binnen Kansrijke Start kunnen verschillende interventies worden ingezet om (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie te helpen. Interventies, zoals Voorzorg, Nu Niet Zwanger, Rookvrije Start, Prenataal Huisbezoek, groepsconsulten met zwangeren, oudercafé’s etc. Suïcidepreventie Met ingang van 1 januari 2026 is de Wet Integrale Suïcidepreventie (onderdeel van de Wpg) van kracht. Volgens de wet hebben gemeenten een wettelijke taak in het organiseren van suïcidepreventie; gemeenten hebben een inspanningsverplichting en kunnen zelf bepalen hoe zij dit beleid vormgeven. Binnen een jaar na vaststelling van de Landelijke nota Gezondheidsbeleid (zie boven) moeten zij hun gemeentelijk beleid suïcidepreventie opstellen. Jaarlijks is er € 10 miljoen beschikbaar voor alle gemeenten gezamenlijk om dit beleid op te stellen en te implementeren.

Gemeenten in Gelderland-Zuid zijn momenteel in gesprek met de GGD en Pro Persona om te komen tot een regionale aanpak rondom suïcidepreventie. Weerbaarheid Geopolitieke ontwikkelingen en klimaatverandering vergroten de kans op een crisissituatie, zoals lange uitval van stroom, telecom en ICT-diensten. Dit vraagt om een overheids- en maatschappijbrede aanpak. Landelijk (door verschillende Ministeries) en regionaal (door o.a. de gemeenten en veiligheidsdiensten) wordt hard gewerkt aan het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid en paraatheid. Daarnaast zal op het gezondheidsterrein de zorginfrastructuur en noodzorgcapaciteit worden versterkt. Ook de GGD zal zich oriënteren en voorbereiden om weerbaar te zijn bij mogelijke bedreigingen en op haar specifieke rol naar inwoners van Gelderland-Zuid. Nieuwkomers Door de inval van Rusland in Oekraïne kwam een grote vluchtelingenstroom op gang. Daarnaast steeg ook het aantal asielzoekers. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang van de (Oekraïense) vluchtelingen. De GGD verzorgt de publieke gezondheidszorg voor de vluchtelingen en asielzoekers. Ontvlechting samenwerking bedrijfsvoering VRGZ en GGD De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ) en GGD Gelderland-Zuid (GGD GZ) kennen sinds 1 juli 2013 een samenwerkingsovereenkomst op het gebied van ondersteunende diensten (bedrijfsvoering).

De VRGZ treedt daarbij op als formeel werkgever voor het personeel. Verrekening

Programmabegroting 2027

pagina 15 van 113

van de kosten vindt plaats via verdeelsleutels per organisatieonderdeel en onder het fiscaal construct ‘kosten voor gemene rekening (KGR)’. Toepassing van de KGR houdt concreet in dat er voor de afgesproken verdeelsleutels geen btw-verrekening hoeft plaats te vinden. In 2024/2025 heeft er onderzoek plaatsgevonden naar de dienstverlening en samenwerking tussen de VRGZ en GGD op het gebied van bedrijfsvoering. Doel van het onderzoek was om te evalueren of de huidige samenwerkingsvorm nog aansloot bij de ambities en de bestuurlijke en maatschappelijke opgaven van beide organisaties. Dit onderzoek was noodzakelijk gezien: • Toenemende vraag aan dienstverlening; De GGD is de afgelopen jaren sterk gegroeid, waardoor ook de vraag naar ondersteuning door de bedrijfsvoering VRGZ toenam. Hierdoor raakte het evenwicht in de samenwerking zoek en betaalt VRGZ via het KGR‑construct mee aan extra dienstverlening voor de GGD GZ. • Landelijke ontwikkelingen; Richting de toekomst ontwikkelen GGD’en en veiligheidsregio’s zich landelijk steeds meer in verschillende richtingen, door verschillende wettelijke eisen, landelijke strategische agenda’s en ICT/IV-ontwikkelingen. • Verschillende culturen en kernwaarden; De GGD GZ en de VRGZ hebben ieder hun eigen manier van werken en hun eigen cultuur en kernwaarden. Daardoor verschillen de organisaties in identiteit.

In het kader van het onderzoek zijn in 2025 verschillende scenario’s verkend en met de algemeen besturen van de GGD en de VRGZ besproken. Op basis van het onderzoek is gebleken dat de meest robuuste oplossing op de lange termijn de inrichting van een volledig eigen bedrijfsvoeringsorganisatie is voor zowel de VRGZ als de GGD. Definitieve besluitvorming door beide algemeen besturen (VRGZ en GGD) vindt plaats in 2026. Dit kan consequenties hebben voor de begroting 2027.

Programmabegroting 2027

pagina 16 van 113

3 Programma GGD

Programmabegroting 2027

pagina 17 van 113

3 3.1

Programma GGD Overzicht programma

Programmabegroting 2027

pagina 18 van 113

Vier pijlers van betrouwbare publieke gezondheid De minister van VWS heeft in 2014 verschillende pijlers van de GGD benoemd voor een robuuste vormgeving van de publieke gezondheid. Deze vier taken acht de minister “voor het fundament van de publieke gezondheid van zo essentieel belang, dat zij op een uniforme wijze moeten worden geborgd. Ze vragen een gespecialiseerde deskundigheid met een hoge mate van continuïteit en duidelijke aanspreekpunten (zowel voor de lokale als de landelijke overheid). Deze taken dienen daarom bij de GGD’en te worden belegd en vormen de vier pijlers van iedere GGD. Rijk en gemeenten moeten, vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, de kwaliteit van deze pijlers gezamenlijk verankeren”. De vier pijlers zijn in de brief van de minister in onderstaande figuur verbeeld.

Deze vier pijlers komen in de begroting van de GGD terug bij de uniforme taken (professioneel geborgde uitvoering van wettelijke taken), maar kennen ook een facultatieve component die per gemeente (of groep van gemeenten) wordt afgenomen.

Programmabegroting 2027

pagina 19 van 113

3.2

Uniforme taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn belegd bij de GGD

3.2.1

Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA)

Wat houdt het in? Binnen het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) verzamelen, analyseren en vergelijken wij gegevens over de gezondheid en veiligheid van inwoners uit Gelderland-Zuid. Sinds oktober 2025 zijn alle onderzoekers en dataspecialisten functioneel en hiërarchisch binnen OIA samengebracht. Hierdoor werken we met één werkagenda efficiënter en stimuleren we continue ontwikkeling van expertise. Met de overgang van de onderzoekers vanuit Gezond Leven, is ook de epidemiologische taak van de GGD bij OIA ondergebracht. Conform de Wet publieke gezondheid (art. 2) verwerven we via epidemiologische analyses inzicht in de regionale gezondheidssituatie, signaleren we ontwikkelingen in kansen en bedreigingen voor de gezondheid van onze inwoners. Hiertoe voeren we periodiek gezondheidsmonitors uit in samenwerking met het RIVM, het CBS en andere GGD’en. In 2026 zal de dataverzameling van de Gezondheidsmonitor Jeugd in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs worden afgerond, waardoor we in 2027 ons kunnen richten op de analyse en publicatie van deze resultaten. Ook starten we met de voorbereiding voor de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen. Naast de monitoring van de regionale gezondheidssituatie maakt OIA op verzoek data beschikbaar voor de uitvoering van de primaire GGD-taken.

Data uit de registratiesystemen of uit relevante openbare databronnen worden verwerkt tot informatie. Waar onderzoeksgegevens uit de gezondheidsmonitors een beeld geven van de (ontwikkeling van) gezondheid van de inwoners in ons werkgebied, maken we met data uit het primaire proces inzichtelijk wat we vanuit de GGD voor welke groepen inwoners doen. In onze rol als proactieve kennispartner geeft informatiegestuurd werken de GGD beter inzicht in samenhangende gezondheidsgegevens, vooral bij inwoners in kwetsbare situaties waar de gezondheidsproblemen zich vaak opstapelen. Met geavanceerde analysetechnieken kunnen we patronen en relaties in beeld brengen, bijvoorbeeld bij kwetsbare gezinstypen of bij inwoners die aangeven moeite met rondkomen te ervaren. Door samen met inhoudsdeskundigen de cijfers te duiden, versterken we de advisering over en de uitvoering van gezondheidspreventie. De verschillende thema’s uit de gezondheidsmonitors worden vanuit OIA verder geanalyseerd en verrijkt. Hierbij gebruiken we open data of ontsluiten we gericht registratiedata vanuit de Jeugdgezondheidszorg, Bijzondere Zorg, Veilig Thuis, en/of data van gemeenten. Denk bijvoorbeeld aan gegevens over de gezondheid/eenzaamheid van ouderen koppelen aan kenmerken van een wijk en aan de inzet van een gezondheidsbevorderaar.

Of door verwijzingen vanuit onze jeugdartsen te koppelen aan inzichten van jeugdhulpverlening/jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Deze inzichten helpen gezondheidsmakelaars bij het adviseren van gemeenten en het organiseren van preventie in het sociale domein. Het informatiegestuurd werken vanuit de GGD sluit daarmee goed aan bij de beweging die ook gemeenten zelf maken richting data- en informatiegestuurd werken. Om data goed te kunnen benutten hebben we een goed ingerichte, veilige en overzichtelijke datainfrastructuur nodig. Onze dataspecialisten zetten bestaande data om naar relevante inzichten (rapportages en dashboards) die ondersteunend zijn aan ontwikkeling, uitvoering en monitoring van het gemeentelijk gezondheids- en veiligheidsbeleid. De structurele inzichten kunnen naar wens verder worden toegepast en verdiept. Met in achtneming van wetgeving gebruiken we data om de gezondheidssituatie van inwoners in Gelderland-Zuid steeds gedetailleerder voor iedereen in beeld te brengen op de website https://gezondheidincijfers.ggdgelderlandzuid.nl. 024

Programmabegroting 2027

pagina 20 van 113

Samenhang met de Meerjarenstrategie 2024-2027 Het programma Onderzoek, informatie en advies geeft de eerste pijler uit de geactualiseerde meerjarenstrategie ‘Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering’ vorm. Dit is een toekomstbestendige, wendbare manier van werken. Dashboards geven informatie, overzicht en sturingsmogelijkheden en kunnen beleidsbeslissingen ondersteunen. We werken hiermee aan inzichten die ondersteuning bieden bij het opstellen van een lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. In toenemende mate wordt binnen de verschillende werkvelden van de GGD gewerkt op basis van actuele informatie en onderzoek. Onze informatiegestuurde aanpak wordt op deze manier gezien als ondersteuning van het uitvoerende werk door professionals en stimuleert integraliteit. Het dient als basis voor de uitvoering van vraagstukken rondom (groepsgerichte) preventie (strategisch thema 2), de verbinding tussen de domeinen zorg en veiligheid (strategisch thema 3) en gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein (strategisch thema 4). Informatiegestuurd werken helpt ons om een speerpunt als 'verkleinen van de kansenongelijkheid op gezondheid' te monitoren en om handelingsperspectieven te signaleren om vanuit ons netwerk verbeteracties/interventies in te zetten.

Hetzelfde geldt voor het verbinden van de domeinen ‘Zorg en Veiligheid’. Juist door de verschillen en overeenkomsten inzichtelijk te maken, kunnen we betere keuzes maken. Met als uitkomst dat we kwetsbare doelgroepen beter in beeld krijgen, zorg en advisering op maat te kunnen leveren en efficiënt het werk kunnen organiseren. Ontwikkelingen Gezondheidsmonitor Jeugd: In 2026/2027 maakt ook de OKO-aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) onderdeel uit van de Gezondheidsmonitor Jeugd. Gemeenten krijgen hiermee extra inzicht in het middelengebruik van jongeren, hun welbevinden en de omgevingsfactoren die daarop van invloed zijn. De verzamelde informatie ondersteunt gemeenten bij het gericht versterken van beschermende factoren, het terugdringen van risicofactoren en het voeren van een duurzaam, preventief jeugdbeleid. Verdieping op de Gezondheidsmonitor Jeugd willen we vanuit GGD-brede focus en in samenspraak met de gemeenten inrichten. Met verdiepend onderzoek kunnen we relaties tussen verschillende factoren bestuderen en brengen we mechanismen in beeld waarmee we kunnen inzetten op gezondheidsbevordering. Dit willen we steeds vaker vanuit kwalitatief onderzoek verrijken met inzichten en ervaringen vanuit de doelgroep. Dit draagt bij aan het duiden van resultaten en het opstellen van een passend handelingsperspectief.

Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen: We gaan vanuit een raamwerkovereenkomst vanuit GGD GHOR Nederland alle gezondheidsmonitoren in de periode van 4 jaar centraal aanbesteden. Ook is inmiddels landelijk een traject gestart om de gezondheidsmonitor door te ontwikkelen en toekomstbestendiger te maken. Met behulp van meerdere pilots in 2026-2027 wordt o.a. uitgezocht hoe een gezondheidsmonitor beter kan aansluiten bij de wensen en motivaties van verschillende doelgroepen. En hoe jongvolwassenen structureel beter betrokken kunnen worden bij de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen. Dit kan ertoe leiden dat de processen rondom de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2028 aangepast worden t.o.v. eerdere uitvoeringen. De eventuele effecten op de begroting zijn nog niet bekend. Voor verschillende thema’s wordt OIA in 2027 betrokken bij de monitoring- en evaluatiecyclus van onder andere de OGGZ monitor, gericht op dak- en thuisloze doelgroepen in onze regio (ZonMw subsidie), suïcidepreventie in samenspel met Pro Persona en het versterken sociale basis.

Programmabegroting 2027

pagina 21 van 113

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel Het verkrijgen van gegevens en inzichten in de gezondheid van de inwoners van 0-100 jaar per gemeente en per wijk/dorp/school (Wpg)

Prestatie / Resultaat 2027 • Analyse, publicatie en presentatie van de resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd.

Operationeel doel Het krijgen van inzicht in de gezondheid van kinderen, jongvolwassenen en 18+.

Inzichten realiseren om een thema • of (kwetsbare) doelgroep beter in beeld te krijgen op de website gezondheidincijfers. ggdgelderlandzuid.nl. •

Verdiepende statistische analyses t.b.v. inzichten op wijk/gemeente of doelgroepniveau vanuit de Gezondheidsmonitor Jeugd. Analyse en presentatie van resultaten Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO).

Op basis van kwalitatief onderzoek • resultaten duiden of in beeld brengen van risicogroepen.

Panelonderzoek om monitoringsresultaten te duiden en andere relevante thema’s te verdiepen. Focusgroep-onderzoek om gezondheid van specifieke doelgroep kwalitatief in beeld te brengen.

•

Toewerken naar een Inhoudelijke rapportages meer (door)ontwikkelen t.b.v. informatiegestuurde GGD onderbouwing/evaluatie beleid. Uitbreiding van beschikbare informatie, optimaliseren datakwaliteit en vaststellen definities.

•

Rapportages ten behoeve van kennisontwikkeling voor de GGD-taakvelden, samenwerkende partijen en gemeenten.

Een structurele en veilige datainfrastructuur continu optimaliseren.

•

Optimalisatie van gegevensmanagement, zodat beschikbare data voor onderbouwing beleid en verdiepend onderzoek beschikbaar is. Optimalisatie van bestaande infrastructuur, waaronder toepassing AI binnen BI processen.

•

Groei in datavaardigheid: Dashboards maken deel uit van leer- en verbetercyclus van de lijnafdelingen.

Programmabegroting 2027

•

Binnen de lijnafdelingen geborgde producten, die worden geraadpleegd voor accurate cijfers en voor verbeteringen in de datakwaliteit.

pagina 22 van 113

Wat kost het? Bedragen x € 1.000 Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Onderzoek, Informatie en Advies

Realisatie 2025

Primaire begroting 2026

Begroting

Raming

Raming

Raming

2027

2028

2029

2030

Lasten

718

1.180

1.240

1.240

1.240

1.240

Baten

-683

-1.180

-1.240

-1.240

-1.240

-1.240

36

0

0

0

0

0

Resultaat na belasting

3.2.2

Algemene Gezondheidszorg (AGZ)

3.2.2.1 Gezondheidsbescherming Wat houdt het in? Gezondheidsbescherming richt zich op het beschermen van de gezondheid van inwoners van Gelderland-Zuid tegen infectieziekten in binnen- en buitenland, ongezonde milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s. Doel is onder andere om te voldoen aan de eisen die wet- en regelgeving stelt aan gemeenten (Wet publieke gezondheid, Wet veiligheidsregio’s en subsidieregeling publieke gezondheidszorg). Gezondheidsbescherming is één van de pijlers van de publieke gezondheidszorg. Samenhang met de Meerjarenstrategie 2024-2027 Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein is één van de vier strategische thema’s in de Meerjarenstrategie 2024-2027. Gezondheidsbeschermende maatregelen, zoals vaccineren en het voorkomen van infecties door preventie, zijn van groot belang voor de volksgezondheid. Gezondheidsbescherming is één van de belangrijkste wettelijk verplichte taken in de Wet publieke gezondheid. Belangrijke aandachtspunten in dit kader zijn: • Integrale advisering gezonde leefomgeving: hierdoor levert de GGD een betrouwbare bijdrage aan een veilige en gezonde leefomgeving. • Infectiepreventie: aandacht voor kwetsbare groepen en het voorkomen dat één van de grootste bedreigingen binnen de gezondheidszorg in Nederland onbeheersbaar wordt.

• Integrale organisatie seksuele gezondheidszorg: hierbij focust de GGD nog meer op preventie en sluit zo goed als mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners. Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen betreffen: Aanhoudende dreiging en onvoorspelbaarheid van infectieziekten, opkomende zoönosen en gevaar van infecties. Pandemische paraatheid, inclusief extra inzet infectieziektebestrijding (met medefinanciering vanuit VWS met betrekking tot de pandemische paraatheid). Het onderwerp ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag’ blijft een actueel onderwerp in de samenleving. Mede in dit kader blijft aandacht voor seksuele vorming en deskundigheidsbevordering uitermate belangrijk. Ook de netwerkaanpak seksueel geweld sluit aan op deze ontwikkeling. Gestage toename van het aantal cliënten van Nu Niet Zwanger incl. toename van het aantal cliënten dat kiest voor duurzame en kostbaardere vormen van anticonceptie, zoals sterilisatie. In 2027 start seksuele gezondheid met het werken in een nieuw elektronisch patiëntendossier. Blijvende toename van vragen (door meer bewustwording) van burgers, gemeenten en instellingen over milieuthema’s, zoals luchtkwaliteit, geluidshinder en geurhinder. Daarnaast wordt er ook meer

Programmabegroting 2027

pagina 23 van 113

informatie en adviezen gevraagd op het gebied van de grote maatschappelijke opgaven vanuit klimaatadaptatie, de energietransitie en de woningbouwopgave. Het bundelen van vaccinatiewerkzaamheden voor jeugd en volwassenen binnen de GGD. In 2027 zijn de vaccinatieactiviteiten voor jeugd en volwassenen gebundeld waardoor er gericht ingezet wordt op: Verhogen van de kwaliteit en bereikbaarheid van de vaccinatiezorg in Gelderland Zuid; Vergroten van de efficiëntie en kosten van de vaccinatiezorg; Bereiken van de kwetsbare groepen en het verhogen van de vaccinatiegraad in de regio; Neerzetten van een basisstructuur voor pandemische paraatheid en de mogelijkheid snel op te schalen; Optimaal inzetten van medewerkers zowel op basis van kwaliteiten als interesses; Vergroten zichtbaarheid van de GGD-vaccinatietaak. Het Ministerie van VWS onderzoekt welke rol de GGD’en samen met het RIVM kunnen spelen op het terrein van coördinatie en uitvoering van het RijksVaccinatieProgramma (RVP) voor volwassenen (inclusief de griepvaccinatie). Er is nog geen toezegging en besluit genomen op het voortzetten van de coronavaccinatie en financiering vanuit het Ministerie van VWS voor 2027. Vanaf 2027 komen 60-jarigen in aanmerking voor een gordelroosvaccinatie via het RVP.

Naar verwachting zullen de reizen naar landen buiten Europa toenemen, waardoor de advisering voor vaccinaties complexer kan gaan worden. Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2027

Gezondheidsbescherming van inwoners tegen infectieziekte in binnen- en buitenland, ongunstige milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s (Wpg).

• •

Voorkomen en bestrijden van infectieziekten en TBC, vroegtijdig signaleren hiervan en adequaat voorbereid zijn op uitbraken.

• • • • • • • • • • •

•

•

Preventie en bestrijding van infecties.

•

Surveillance. Monitoring RVP-vaccinatiegraad Gelderland-Zuid. Verwerking van meldingen conform Wpg. Beleidsadvisering. Preventie. Bron- en contactopsporing / screening. Epidemiologisch onderzoek. Netwerksamenwerking. Vangnet. Uitbraakmanagement. Onderzoek. Behandeling en begeleiding. Extra taken in het kader van de pandemische paraatheid (voorbereid zijn op grootschalig testen, vaccineren, bronen contactonderzoek, etc.) die door de Minister van VWS bij de GGD zijn of kunnen worden belegd. Bundeling van vaccinatiewerkzaamheden voor jeugd en volwassenen (samen met afd. JGZ). Verdere implementatie van landelijke traject Elektronisch Voorschrijven (EVS), voor zowel TBC, IZB, reizigers als SG. Deelname aan het Gelders Antibiotica & Infectiepreventie Netwerk (GAIN).