Bijlage 6. Ontwerp-omgevingsvisie Bommelerwaard plantekst 2021-11-19

Ontwerp Omgevingsvisie Bommelerwaard 19 november 2021

Zaltbommel

Maasdriel

Voorwoord PM (tekst volgt bij vaststelling)

Inhoudsopgave 1.

Inleiding blz. 6

2.

Strategische visie blz. 10

3.

Hoe kwam de omgevingsvisie tot stand?

blz. 12

4.

Uw initiatief en de omgevingsvisie

blz. 18

5.

Context: kaderstellend beleid

blz. 20

6.

Maasdriel: leidende principes

blz. 22

7.

BommelerWaarden(kaart) en couleur locale blz. 26 Waardenkaart blz. 27

8.

Kernopgaven Bommelerwaard

9.

Visiekaart en gebiedsgerichte opgaven blz. 92 Visiekaart blz. 93

10.

Grondbeleid en financiële aspecten

blz. 98

11.

Achtergronden bij de visie

blz. 101

Bijlagen: Bijlage 1: Verslagen participatie Bijlage 2: BommelerWaarden per deelgebied Bijlage 3: Kernkwaliteiten Bijlage 4: Achtergrondkaarten kernkwaliteiten

blz. 32

blz. 109

1. Inleiding Inleiding De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel hebben veel overeenkomsten ‘als mooiste eiland tussen de rivieren’. Hier heeft de loop van de rivieren eeuwenlang historie geschreven in het landschap. Maar ook in het karakter van onze inwoners. Een karakter van hard werken, ‘eigen boontjes doppen,’ naar elkaar omzien en samen strijden voor een toekomst voor ons allemaal. Dat kenmerkt ons motto: samen leven, werken en ondernemen, samen (voort)bouwen aan onze identiteit als Bommelerwaarders. Deze omgevingsvisie gaat over onze woon- en leefomgeving en de mensen die daarin samenleven, werken, ondernemen en verblijven. Het gaat bijvoorbeeld over woningen, bedrijven, wegen, water, bodem en lucht. Maar ook landschap, natuur, gezondheid, veiligheid, klimaat en cultureel erfgoed vallen eronder. We zijn in gesprek geweest met inwoners, organisaties, andere overheden, samenwerkingspartners, betrokken partijen en andere belangstellenden. Wat vinden wij als gemeente en als samenleving belangrijk om te behouden, te versterken en te ontwikkelen? Het resultaat is één gezamenlijke omgevingsvisie voor de hele Bommelerwaard, waarbij ruimte is voor verschillen tussen beide gemeenten. We beschrijven hoe we onze samenleving veilig en gezond houden, nu en in de toekomst. In deze visie staat hoe we hier samen mee aan de slag kunnen.

Deze omgevingsvisie nodigt inwoners, ondernemers, investeerders, maatschappelijke organisaties en anderen uit om samen te bouwen aan onze duurzame toekomst en een prachtige en ondernemende Bommelerwaard!

6

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Na vaststelling is deze gezamenlijke omgevingsvisie bindend voor Zaltbommel en Maasdriel. Nieuwe plannen en ideeën, maar ook nieuw gemeentelijk beleid, moeten voldoen aan de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is één van de instrumenten uit de Omgevingswet. Deze nieuwe wet gaat in op 1 juli 2022. De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast als een visie voor de toekomst, waarbij we vooruit kijken naar 2040. De omgevingsvisie wordt nu nog vastgesteld als een structuurvisie in artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke ordening. De visie bevat geen regels voor burgers, bedrijven of andere overheden. De gemeentelijke overheid moet bij het inzetten van instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsprogramma en het omgevingsplan, rekening houden met het beleid in de omgevingsvisie. In de visie staat wat wij als gemeenten en als samenleving belangrijk vinden om te behouden, te versterken en te ontwikkelen. In de omgevingsvisie geven we aan hoe we hier samen mee aan de slag kunnen. De Omgevingswet gaat uit van vertrouwen en ruimte voor eigen initiatief. Daarom geven we aan wat de gemeenten zelf doen, maar ook wat inwoners, ondernemers, organisaties en andere partijen in de samenleving kunnen doen.

Leeswijzer De omgevingsvisie bevat: •

•

Een beschrijving op welke manier partijen bij de voorbereiding van de omgevingsvisie betrokken zijn geweest en hoe die input is verwerkt in de vier thema’s van deze visie. Dit staat in de hoofdstukken ‘Hoe kwam de omgevingsvisie tot stand’ en ‘Een breed gedragen strategische visie’ (hoofdstuk 2 en 3). Wij kunnen de omgevingsvisie niet alleen waarmaken. Wij nodigen bewoners en ondernemers uit tot initiatieven die passen in onze omgevingsvisie. Hoe u uw idee kunt voorbereiden leest u in het onderdeel ‘Uw initiatief en de omgevingsvisie’ (hoofdstuk 4).

•

Nationaal, provinciaal en regionaal beleid dat kaders stelt voor deze omgevingsvisie (hoofdstuk 5).

•

De leidende principes die de gemeente Maasdriel toepast bij beleid en de afweging van initiatieven (hoofdstuk 6). De gemeente Zaltbommel heeft niet gekozen voor leidende principes.

•

Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, in het onderdeel ‘Bommelerwaarden’ (hoofdstuk 7). Deze zijn gebaseerd op de bestaande kwaliteiten, bestaande functies en gebiedskenmerken.

•

De hoofdlijnen van de voorgenomen bescherming en behoud van het grondgebied, in het onderdeel ‘Bommelerwaarden’ (in hoofdstuk 7).

•

De hoofdzaken voor de fysieke leefomgeving van het te voeren integrale beleid, geformuleerd in dertien kernopgaven voor de Bommelerwaard. De kernopgaven zijn geformuleerd op basis van de uitkomsten van het participatietraject en de gesprekken met colleges en raden. De kernopgaven zijn uitgewerkt in vier thema’s. Per kernopgave geven we aan of er acties bij onze gemeenten liggen en/of bij derden (zie hoofdstuk 8).

•

De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, gebruik en beheer van het grondgebied, in het onderdeel ‘Kernopgaven’ (hoofdstuk 8) en verder uitgewerkt in het onderdeel ‘Visiekaart en gebiedsgerichte opgaven’ (hoofdstuk 9).

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

7

Samenhang met andere instrumenten In het omgevingsplan wordt het beleid door de gemeenteraden uitgewerkt in functies en regels voor het hele grondgebied. Deze regels gelden voor iedereen: burgers, bedrijven en organisaties. Daarnaast kunnen de gemeenten een of meer programma’s opstellen, waarin de doelen en acties uit de omgevingsvisie worden uitgewerkt. Denk bijvoorbeeld aan de gemeentelijke uitwerking van (strengere) milieunormen. Milieuonderzoek Er is voor deze omgevingsvisie in samenhang met de kernopgaven onderzocht of er een milieueffectrapportage-(beoordelings)plicht geldt (Advies m.e.r.plicht omgevingsvisie, BügelHajema, 17-9-2021). Daarin is het volgende afgewogen: a) b)

8

Is de omgevingsvisie kaderstellend voor toekomstige m.e.r.- (beoordelings)plichtige-activiteiten? Kan de omgevingsvisie leiden tot significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een nabijgelegen Natura 2000-gebied? Wanneer dit niet op voorhand kan worden uitgesloten dient een passende beoordeling te worden uitgevoerd en geldt daarmee ook een m.e.r.-plicht. Deze vraag staat los van de m.e.r.-plicht uit vraag a.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

De conclusie is dat de omgevingsvisie Bommelerwaard niet m.e.r.-plichtig is vanwege het globale karakter. Deze visie zet het bestaande beleid voort. Er worden geen nieuwe, concrete locaties voor ruimtelijke ontwikkelingen aangewezen, die het doorlopen van een m.e.r.- procedure nodig maken. Er zijn ook geen aanwijsbare ‘m.e.r.-(beoordelings)plichtige’ besluiten opgenomen. De omgevingsvisie gaat uit van ‘uitnodigingsplanologie’. In plaats van aan te geven wat op welke plaats mogelijk is, geeft de omgevingsvisie een kader voor nieuwe ontwikkelingen. De kernopgaven uit deze omgevingsvisie zijn nog abstract. Daardoor zijn de milieueffecten daarvan niet goed in te schatten.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

2. Strategische visie Een breed gedragen strategische visie Inwoners van de Bommelerwaard willen in de toekomst minstens zo prettig kunnen leven, wonen, recreëren en werken als in 2021. Deze omgevingsvisie is het resultaat van onderzoeken naar ontwikkelingen en opgaven voor de toekomst en ook van het meedenken van honderden inwoners, ondernemers en andere samenwerkingspartners. Het participatietraject is mede zo uitgebreid vormgegeven als gevolg van twee moties die door de gemeenteraden van Maasdriel en Zaltbommel zijn aangenomen. Daarin hebben de raden opgeroepen om met inwoners van de Bommelerwaard in gesprek te gaan over belangrijke toekomstvraagstukken om zo een ‘strategische visie’ te kunnen opstellen. Deze omgevingsvisie is die strategische toekomstvisie, voor zover het de opgaven in het fysiek-ruimtelijke domein betreft. Maasdriel wil daarnaast nog met haar inwoners in gesprek gaan over vragen die de sociale en bestuurlijke toekomst van de gemeente Maasdriel betreffen. Dat zal gebeuren in het kader van de geplande bestuurskrachtmeting in 2023. We willen de kernopgaven uit deze visie in de komende jaren vertalen in plannen en uitvoering. Met initiatieven vanuit de samenleving die bijdragen aan die kernopgaven denken we graag mee.

Hieronder geven we per thema (zie pagina 30) aan hoe we de reacties uit het participatietraject verwerkt hebben in de kernopgaven (zie pagina 31).

10

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Klimaat, duurzaamheid en landschap We hebben te maken met uitputting van natuurlijke hulpbronnen en klimaatverandering. Daarom is het belangrijk om in te zetten op duurzaamheid en circulaire randvoorwaarden. Uit gesprekken met inwoners van de Bommelerwaard blijkt duurzaamheid niet meer weg te denken. Inwoners willen graag verduurzamen. Ook ondernemers zien kansen in het investeren in duurzame initiatieven. Inwoners ondersteunen het streven om een CO2-neutrale gemeente te worden, maar zouden bij particuliere verduurzaming graag hulp krijgen van de gemeente. Kernopgaven 1 tot en met 3 geven weer hoe de Bommelerwaard aan deze wensen gehoor wil gaan geven. Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie De Bommelerwaard wordt gekenmerkt door een vitale agrarische sector en een rijke cultuurhistorie. Inwoners vinden het belangrijk dat het landelijke karakter behouden blijft, ook al staat dit soms onder druk. Inwoners zijn trots op het lokale karakter van het gebied en de rijke cultuurhistorie die er te vinden is. De historische trekpleisters verdienen het om goed onderhouden te worden en blijven. Ondernemers zien graag een nog betere benutting van de strategische ligging langs de A2 en het spoor. De Bommelerwaard ontwikkelen als logistieke corridor biedt economische kansen voor de toekomst.

Kernopgaven 4 tot en met 8 geven weer hoe de Bommelerwaard in de toekomt omgaat met deze wensen.

Wonen, welzijn en voorzieningen De regio Rivierenland heeft een grote aantrekkingskracht op woningzoekenden vanuit verschillende omliggende steden door de goede verbindingen met de rest van het land. De woningmarkt in de gemeenten van de Bommelerwaard staat onder druk. Inwoners geven in gesprekken aan zich druk te maken over de woontoekomst van de Bommelerwaard. Enerzijds is er de roep om betaalbare (sociale) huur en starterswoningen. Anderzijds is er vraag naar doorstroommogelijkheden voor senioren. Inwoners vinden het belangrijk dat hun gemeente aantrekkelijk blijft voor jong en oud. Het op peil houden van het voorzieningenniveau is van belang hierbij. Kernopgaven 9 tot en met 11 geven weer hoe de Bommelerwaard het woningaanbod en voorzieningenniveau op peil houdt in de toekomst. Milieu, gezondheid en leefbaarheid De Bommelerwaard wil een gezonde en veilige leefomgeving bieden voor haar inwoners. Uit gesprekken blijkt dat inwoners zelf het gebied zeer geschikt vinden voor een gezonde levensstijl. De omgeving van de Bommelerwaard stimuleert inwoners te wandelen, fietsen en hardlopen. Wel is de roep om een schonere leefomgeving groot. Vooral zwerfafval komt in gesprekken naar voren als een belemmering van een gezonde leefomgeving.

Door verbeteringen van de veiligheid door openbare verlichting en goed onderhoud van de openbare ruimte kunnen volgens inwoners verdere stappen worden gezet naar een nog gezondere leefomgeving. Kernopgaven 12 en 13 geven weer hoe de Bommelerwaard in de toekomst de gezondheid en leefbaarheid van het gebied wil verbeteren.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

11

3. Hoe kwam de visie tot stand? De omgevingsvisie en participatie De omgevingsvisie gaat over de toekomst van de leefomgeving van de Bommelerwaard. Participatie met de samenleving is dan ook een belangrijk onderdeel geweest van deze omgevingsvisie. In 2020 zijn we in twee ronden in gesprek geweest met inwoners, organisaties, andere overheden, samenwerkingspartners, betrokken partijen en andere belangstellenden om informatie op te halen. Aan het begin van het traject is er een communicatie- en participatieplan opgesteld, waarin de doelen, de verschillende doelgroepen en de aanpak zijn uitgewerkt. Vanaf maart 2020 kreeg Nederland echter te maken met het coronavirus en de maatregelen om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Na de gesprekken met inwoners begin 2020 zijn om die reden de bijeenkomsten van maart in eerste instantie uitgesteld, om op een later moment plaats te vinden. Toen dit niet mogelijk bleek, hebben vanaf mei 2020 de bijeenkomsten met inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties digitaal plaatsgevonden.

12

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

De eerste ronde De eerste ronde vond in januari en februari 2020 plaats. In deze ronde is er ingezet op bekendheid over de omgevingsvisie en hoe en wie we vragen om inbreng. Op verschillende manieren zijn de waarden, ambities en verbeterpunten voor de Bommelerwaard geïnventariseerd bij inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties. Met een ansichtkaartenactie werd ieder huishouden benaderd en konden zij vragen beantwoorden. Grote posters op reclameborden langs de weg, een digitaal platform, een kleurplaat voor kinderen en een fotowedstrijd gaf veel bekendheid aan de omgevingsvisie. Daar kwamen honderden reacties op (zie pagina’s 14 en 15). Daarnaast zijn wij in de ‘Actieweek’ drie dagen de straat op geweest om in gesprek te gaan met passanten. Een karavaan met koffiekar ging langs de verschillende kernen, weekmarkten en supermarkten. Borden met stellingen en vragen over hoe de inwoners willen wonen, ondernemen en recreëren in de Bommelerwaard gaf veel gespreksstof. In mei 2020 is er een digitale bijeenkomst voor stakeholders en ketenpartners georganiseerd. Aan de hand van een aantal thema’s is gesproken over de kwaliteiten en ambities voor de Bommelerwaard.

De inbreng die is opgehaald tijdens de straatgesprekken in februari en de bijeenkomst in mei met stakeholders, is met de beleidsanalyse en de analyse van trends en ontwikkelingen verwerkt in verschillende onderdelen van deze visie: een waardenkaart met de belangrijkste waarden voor de Bommelerwaard, een overzicht van de trends & ontwikkelingen en kernopgaven. In de tweede ronde gingen we hierover verder in gesprek. In de bijlagen zijn de verslagen van de bijeenkomsten opgenomen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

13

De tweede ronde In oktober 2020 vond de tweede digitale ronde plaats met bewoners, ondernemers, verenigingen, instellingen en partners. Zowel voor bewoners en ondernemers, als voor stakeholders en ketenpartners is er een digitale bijeenkomst georganiseerd. Ook kon er weer worden gereageerd via het digitale platform. Tijdens deze vervolgbijeenkomsten is het gesprek gevoerd over de trends en ontwikkelingen, waarden en kernopgaven en welke partijen daarbij betrokken moeten worden binnen vier verschillende thema’s. Over de grote kernopgaven die spelen binnen deze thema’s zijn ter illustratie een aantal korte video’s opgenomen die inwoners en ondernemers konden raadplegen via het platform. De uitkomsten De oogst van deze participatierondes is, zeker voor de eerste ronde, zeer uitgebreid gebleken. Op het zogeheten ‘stellingenbord’ dat werd gebruikt bij de bijeenkomsten op straat werden 449 post-its met suggesties geplakt, en 770 stickers gebruikt om stellingen te illustreren. Ook de tekeningenopdracht bleek succesvol, aangezien er 202 inzendingen waren en 7 winnaars zijn gekozen. Daarnaast leverde het online platform bruikbare input op: de online stellingen werden 814 keer bekeken, en er is 99 keer een reactie gegeven. Ook is een ansichtkaartactie gehouden, met de vraag waar men trots op is in de woonomgeving en welke verbeterpunten er zijn.

Naar ieder huishouden in de Bommelerwaard is een ansichtkaart verstuurd en dat heeft gezorgd voor een brede respons uit alle kernen (met uitzondering van Hoenzadriel). In totaal zijn er 480 fysieke kaarten teruggestuurd naar de gemeenten. De ansichtkaart was ook online in te vullen. Dit heeft gezorgd voor 141 reacties in totaal.

14

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Hoe hebben wij de uitkomsten verwerkt? Alle input die we hebben opgehaald is samen met de waarden, trends en ontwikkelingen, kernopgaven en visiekaart verwerkt tot een ontwerpomgevingsvisie. De ‘Bommelerwaarden’ zijn beschreven en op kaart gezet. De kernopgaven benoemen de acties die de gemeente Zaltbommel en Maasdriel en de samenleving oppakken om de koers op te gaan die we samen hebben uitgestippeld. Hierbij staan de volgende thema’s centraal: • • • •

Klimaat, duurzaamheid en landschap. Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie. Wonen, welzijn en voorzieningen. Milieu, gezondheid en leefbaarheid.

De visiekaart geeft de beoogde koers voor de komende 10 jaar voor de Bommelerwaard aan. De visiekaart is, samen met de waardenkaart en de kernopgaven, belangrijk bij de afweging van initiatieven en plannen. De ontwerp omgevingsvisie wordt officieel ter inzage gelegd en iedereen kan een zienswijze indienen bij het college van Burgemeester en Wethouders.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

15

16

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

17

4. Uw initiatief en de omgevingsvisie Waarvoor is de omgevingsvisie? In de omgevingsvisie maken we keuzes voor de toekomst van de Bommelerwaardse leefomgeving. De omgeving waarin u woont, werkt of verblijft. Dit gebeurt aan de hand van 13 kernopgaven, waarin wordt aangegeven wat de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel willen bereiken, hoe ze dat willen doen en waar dat moet gebeuren. Daarnaast bevat deze omgevingsvisie een waardenkaart. De waardenkaart beschrijft de belangrijke bestaande waarden en kwaliteiten voor de Bommelerwaard, die we graag behouden. Tot slot bevat deze omgevingsvisie ook een visiekaart. De visiekaart geeft over het algemeen de belangrijkste geplande en gewenste ruimtelijke ontwikkelingen weer. De omgevingsvisie geeft niet alleen richting aan wat de gemeente doet. Het is ook een uitnodiging aan u om uw initiatief bij ons kenbaar te maken en samen met ons de leefomgeving in de Bommelerwaard verder vorm te geven. U heeft een initiatief, wat is belangrijk om te weten? Om te beschermen wat gemeenten en samenleving belangrijk vinden in de leefomgeving, zijn er voorschriften en regels opgesteld. Deze voorschriften en regels komen terecht in de omgevingsplannen. De omgevingsplannen vervangen de bestemmingsplannen op het moment dat de Omgevingswet geldt. We proberen die regels en voorschriften zo goed mogelijk te laten aansluiten op de omgevingsvisie.

Toch kan het zijn dat u een initiatief heeft dat niet binnen die regels past, maar wel bijdraagt aan wat wij voor de leefomgeving in de Bommelerwaard belangrijk vinden. Uw initiatief sluit dan aan bij de waarden en ontwikkelingen die in de omgevingsvisie als ‘gewenst’ worden beschreven. De omgevingsvisie biedt de ruimte om het initiatief dan toch uit te voeren. 18

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

U heeft een groter of ingewikkelder idee of initiatief dat niet past binnen de bestaande voorschriften en regels, wat gebeurt er dan? Als uw initiatief niet binnen de geldende voorschriften en regels past en het gaat om een groter of ingewikkelder initiatief1, dan is de omgevingsvisie het beleidskader waaraan uw initiatief wordt getoetst door de gemeente. Wij vragen u dan om aan de hand van drie vragen toe te lichten waarom u vindt dat uw initiatief past in de omgevingsvisie: 1. Op welke manier versterkt uw initiatief de bestaande waarden, zoals ze zijn aangegeven op de waardenkaart? 2. Draagt uw initiatief bij aan één of meerdere van de beschreven kernopgaven en zo ja, op welke manier? 3. Sluit uw initiatief aan bij de visie zoals die op de visiekaart is aangegeven? Aan de hand van uw toelichting toetsen wij uw initiatief op wenselijkheid en haalbaarheid. Afhankelijk van de uitkomst van die toetsing, overleggen wij met u of de procedure verder in gang wordt gezet. Daarnaast bespreken wij met u wat u van ons kunt verwachten, wat wij van u verwachten en maken wij afspraken over zaken als kosten, planning en het informeren en betrekken van uw omgeving. Waar vindt u meer informatie over het proces rondom een initiatief? Op www.maasdriel.nl/omgevingswet en www.zaltbommel.nl/omgevingswet vindt u meer informatie over de omgevingsvisie en het proces rondom initiatieven.

In de proceswijzer leest u stap voor stap wat u moet doen op het moment dat u een initiatief heeft waar u mee aan de slag wilt.

1 Bij een groter of complexer initiatief moet u bijvoorbeeld denken aan de bouw van één of meerdere woningen, een grote uitbreiding van een bedrijfspand of een andere verandering die grote impact heeft op de omgeving. Voor initiatieven die passen binnen de bestaande voorschriften en regels of voor minder complexe afwijkingen, waarvan de omgeving niet of nauwelijks iets zal merken, volgen we een andere procedure. Daarvoor verwijzen we u naar maasdriel.nl/omgevingswet of zaltbommel.nl/omgevingswet.

Ja, mits...

Kernopgaven

Klimaat, duurzaamheid en landschap

Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie

Wonen, welzijn en voorzieningen

Milieu, gezondheid en leefbaarheid

Draagt het initiatief bij aan de kernopgaven?

Visiekaart

Waardenkaart

Sluit het initiatief aan bij de visie?

Versterkt het initiatief de waarden (en/of doet het geen afbreuk)?

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

19

5. Context: Kaderstellend beleid Milieubeginselen uit het Verdrag werking Europese Unie

Nationale omgevingsvisie

Wij houden rekening houden met de milieubeginselen uit het Verdrag werking Europese Unie:

De nationale overheid wil met haar nationale omgevingsvisie een duurzaam perspectief voor onze leefomgeving bieden. Voor ons land zijn belangrijke keuzes te maken. Het Rijk maakt daarin de volgende keuzes:

1. Het voorzorgsbeginsel. Dit betekent dat we activiteiten voorkomen waarvan we verwachten dat ze negatief zijn voor het milieu. 2. Het beginsel van preventief handelen. We proberen milieuvervuiling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit betekent dat we vooraf maatregelen nemen om een negatief gevolg van een activiteit te voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van de beste technieken zodat er geen luchtvervuiling ontstaat. 3. Het beginsel van bestrijding aan de bron. Dit betekent dat we bij een negatief gevolg als eerste kijken of er iets bij of in de directe omgeving van de activiteit zelf kan worden veranderd zodat dit negatieve gevolg wordt voorkomen. Bijvoorbeeld door vuile lucht af te vangen of door geluiddempende maatregelen toe te passen. 4. Het beginsel de vervuiler betaalt. Dit betekent dat degene die de activiteit uitvoert ook moet betalen voor het voorkomen van negatieve gevolgen. Dat zijn bijvoorbeeld maatregelen bij de ontvanger, of het opruimen van vervuiling.

• • • •

Duurzame energie inpassen met oog voor omgevingskwaliteit. Ruimte voor overgang naar een circulaire economie. Woningbouw in een stedelijk netwerk van gezonde en groene steden. Landgebruik meer in balans met natuurlijke systemen.

Duurzame energie Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. We reserveren voldoende ruimte voor toekomstige waterveiligheidsmaatregelen. We passen duurzame energie in met oog voor de kwaliteit van de omgeving en combineren deze zo veel mogelijk met andere functies. Economie Het Rijk zet in op volledig circulair in 2050 en een 95% reductie van broeikasgasemissies. Daarnaast moet gewerkt worden aan een aantrekkelijke, gezonde en veilige leefomgeving in steden en regio’s, waarbij het vestigingsklimaat aantrekkelijk wordt gemaakt. Locaties van nieuwe kantoren, bedrijventerreinen en (groot)winkelbedrijven moeten passen bij het verkeersen vervoersnetwerk, goed afgestemd zijn op de vraag van bedrijven, en zo de economische vitaliteit en de kwaliteit en aantrekkelijkheid van stad en land versterken. Nieuwe vestiging van toeristische attracties vindt bij voorkeur plaats buiten de huidige toplocaties en in de nabijheid van openbaar vervoer of bestaande aansluitingen op het hoofdwegennet.

20

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Gezonde steden en regio’s Verstedelijking vindt geconcentreerd plaats in de regio. Toe te voegen nieuwe woon- en werklocaties worden zorgvuldig en op efficiënte wijze ingepast met oog voor beschikbare ruimte en mobiliteit. Het woningaanbod in de regio’s sluit aan bij de vraag naar aantallen en typen woningen, woonmilieus en prijsklasse. Voor de bestaande bebouwing zetten we in op een integratie van stedelijke ontwikkeling en beheer om te komen tot een efficiënte aanpak van de vele opgaven daar. We richten de leefomgeving zo in dat deze een actieve, gezonde leefstijl en maatschappelijke participatie bevordert. Ook het verkeer- en vervoersnetwerk moet bijdragen aan een gezonde leefstijl en een goede bereikbaarheid. Natuurinclusieve ontwikkeling van regio’s en natuurinclusief bouwen zijn uitgangspunt. Landelijk gebied In het landelijk gebied verbeteren we de balans tussen het landgebruik en de omgevingswaarden van bodem, water en lucht. We beschermen en versterken de biodiversiteit, en benutten ons natuurlijk kapitaal duurzaam. We realiseren een duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit. Unieke landschappelijke kwaliteiten worden versterkt en beschermd. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied voegen landschapskwaliteit toe.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

21

Afwegingsprincipes Het Rijk geeft aan dat de opgaven voor Nederland gezamenlijk en in samenhang aangepakt moeten worden. Drie afwegingsprincipes gelden als leidend afwegingskader voor elke Nederlandse overheid:

Provinciale omgevingsvisie

1. Combinatie van functies gaan voor enkelvoudige functies. 2. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal. 3. Afwentelen wordt voorkomen.

1. Energietransitie: de provincie streeft een versnelde energietransitie na, gericht op forse vergroting van het aandeel duurzame energie en passend bij de Gelderse kwaliteiten. 2. Klimaatadaptatie: de provincie versterkt Gelderland met een op de toekomst toegerust klimaatbeleid. 3. Circulaire economie: de provincie streeft naar een voortvarend en innovatief circulair beleid. 4. Biodiversiteit: de provincie voert een stimulerend en beschermend beleid voor biodiversiteit. 5. Bereikbaarheid: de provincie streeft een efficiënte, duurzame en innovatieve bereikbaarheid na, toegesneden op de veranderende vraag. 6. Vestigingsklimaat: de provincie streeft een duurzaam, dynamisch en toegankelijk economisch vestigingsklimaat na, waar voor ondernemers en inwoners een sterke aantrekkingskracht van uitgaat. 7. Woon- en leefomgeving: de provincie streeft een duurzaam en divers woon- en leefklimaat na, dat steeds weet te anticiperen op ontwikkelingen.

Het eerste afwegingsprincipe gaat uit van het zoeken naar maximale combinatiemogelijkheden tussen functies, gericht op een efficiënt en zorgvuldig gebruik van onze ruimte. Daarbij blijft de versterking van de kwaliteit van de leefomgeving en de identiteit van Nederland van belang. Het tweede afwegingsprincipe gaat ervan uit dat bij het inpassen van nieuwe functies rekening wordt gehouden met de kwaliteiten die die betreffende locatie heeft. Het gaat om de beleefde (cultuurhistorische) identiteit en mogelijkheden van een gebied en de waardering van gebiedseigen kenmerken. Toepassing van dit principe vraagt om een uitwerking van de gebiedsgerichte unieke landschappelijke en stedelijke kwaliteiten en onderliggende waarden. Dit is een gezamenlijke opdracht voor provincies, waterschappen en gemeenten. Het derde principe wil afwentelen naar de toekomst en naar andere plekken zoveel mogelijk voorkomen. Het gaat bij dit principe om het borgen van diverse milieunormen en de verbetering van de omgevingskwaliteit. Met het doel negatieve effecten op onze gezondheid en milieu zo laag mogelijk te maken.

22

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

De provincie Gelderland heeft als doel: een gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland. Daarbij heeft de provincie zeven ambities benoemd:

De provincie wil ontwikkelingen stimuleren, ruimte maken voor nieuwe technologieën en werkgelegenheid, kansen pakken op het terrein van duurzaamheid, economische kracht en verbondenheid. Niet zomaar en overal, maar met oog voor de veiligheid en de kwaliteiten die Gelderland uniek maken. Daarom hanteert de provincie een aantal principes: Principes: Doen – laten – Zelf – Samen •

Doen: wij kijken breed en werken met focus consequent vanuit het perspectief van duurzaam én verbonden én economisch krachtig. Waar nodig stellen we regels en kaders ter discussie en zoeken we de ruimte.

•

Laten: wij stimuleren geen zaken die niet aansluiten op onze visie.

•

Zelf: wij geven zelf het goede voorbeeld en nemen onze verantwoordelijkheid en zetten door als het vraagstuk erom vraagt.

•

Samen: wij werken met open vizier en bouwen aan gezamenlijke agenda’s met onze partners en stimuleren kansen voor innovatie en kennisdeling.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

23

6. Maasdriel: Leidende principes Leidende principes van de gemeente Maasdriel De gemeente Maasdriel heeft gekozen voor leidende principes. De gemeenteraad van Zaltbommel heeft hier niet voor gekozen. Dit hoofdstuk is daarom alleen van toepassing op Maasdriel. Samenhang tussen kernopgaven: leidende thema’s Bij de uitwerking van de kernopgaven merken wij dat enkele thema’s bij vrijwel elke opgave terugkomen. Deze thema’s vormen een rode draad door de gehele omgevingsvisie. Wij noemen dit de ‘leidende thema’s. Dat betekent overigens niet dat de andere kernopgaven niet belangrijk zijn. Hieronder lichten wij dat toe. Hoe gaan we met de leidende thema’s om? Uitgangspunt nu: bij alle plannen wordt rekening gehouden met deze leidende thema’s. Gezondheid Aandacht voor een gezonde leefomgeving is niet nieuw maar door de Omgevingswet wel hoger op de agenda gekomen. Deze wet zet gezondheid prominent op de fysieke agenda. In de Omgevingswet wordt het centrale begrip – de fysieke leefomgeving – namelijk breed geïnterpreteerd, beschermen van de gezondheid valt hier ook onder. Dit biedt een kans om gezondheidsbeleid en ruimtelijk beleid te verbinden en te borgen in de omgevingsvisie. Een gezonde leefomgeving wordt als prettig ervaren en nodigt uit tot gezond gedrag.

Een gezonde leefomgeving bestaat uit een afwisseling van bebouwing met groen, plekken met rust en stilte en verkoelend water, aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimten die uitnodigen tot bewegen, spelen, sport, gezond eten, het ontmoeten van buurtgenoten, 24

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

een breed voorzieningenaanbod en een goede bereikbaarheid met de fiets en openbaar vervoer. Dit laat zien dat het thema gezondheid een link heeft met een groot deel van de kernopgaven, bijvoorbeeld in de volgende opgaven: • • • •

een klimaatbestendige leefomgeving; een goed woonklimaat; een schone leefomgeving; de inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde leefstijl.

Uit jaarlijks onderzoek van de GGD blijkt dat de gezondheid in de Bommelerwaard achter blijft bij het landelijk gemiddelde. Dit krijgt vertaling ins ons gezondheidsbeleid: stimuleren van gezonde leefstijl. Daarnaast betreft het aspect gezondheid ook het reduceren van stikstof, stank en geluid. Hiervoor moeten ruimtelijke maatregelen getroffen worden. Dit maakt dat wij in de gemeente Maasdriel gezondheid zien als één van de leidende thema’s. Klimaat Het klimaat verandert. Dat heeft tot gevolg dat het weer vaker extreem is en dat kenmerkt zich door periodes van hitte, droogte en hevige neerslag. Het extreme weer heeft een negatief effect op de gezondheid van inwoners en kan leiden tot financiële schade voor inwoners en bedrijven (bijvoorbeeld schade aan gewassen door hagel of het onderlopen van kelders als gevolg van hevige regenval). Daarmee heeft klimaatverandering een aanzienlijk effect op de leefomgeving. Dit vraagt om het aanpassen van onze leefomgeving aan een ander klimaat (adaptatie). Dat kan leiden tot andere (ruimtelijke) keuzes. Vanuit het Rijk wordt erop gestuurd dat de gemeenten werken aan het meer klimaatbestendig (en waterrobuust) inrichten van de fysieke leefomgeving en hierbij met elkaar samenwerken.

De effecten van klimaatverandering zijn immers gebiedsoverstijgend. Hiervoor worden onder meer op regionaal niveau Ruimtelijke Adaptatie Strategieën (RAS) ontwikkeld en op lokaal niveau de Lokale Adaptatie Strategieën (LAS). Het klimaatbestendig maken van de leefomgeving heeft een groot aantal raakvlakken met andere thema’s en beleidsvelden, zoals het in beeld brengen van geschikte nieuwe locaties voor wonen en werken en het inrichten van deze gebieden (met voldoende groen en ruimte voor water). Daarnaast speelt het thema klimaat een belangrijke rol bij de toekomst van de agrarische sector. Tegelijkertijd biedt een meer klimaatbestendige inrichting met meer (open) ruimte, groen en water ook kansen voor het creëren van ruimte en voorzieningen voor onze inwoners om te sporten, te bewegen en te ontmoeten (gezondheid). De woonomgeving wordt aantrekkelijker (meer groen) en er ontstaan kansen voor de versterking van de biodiversiteit in stedelijk gebied en daarbuiten. Het omgaan met klimaatverandering is verder onlosmakelijk verbonden met het stimuleren van het gebruik van duurzame energie om hiermee de CO2-uitstoot terug te dringen. De energietransitie biedt op zichzelf ook economische kansen.

Het grote aantal beleidsthema’s dat beïnvloed wordt door de noodzaak om te anticiperen op de gevolgen van het veranderende klimaat, maakt dat wij in de gemeente Maasdriel ‘klimaat’ (klimaatbestendigheid) als een ‘leidend thema’ van de omgevingsvisie beschouwen. Economie en toerisme Maasdriel is een ondernemende gemeente, met veel kleine zelfstandigen en startende bedrijven. Traditioneel kent Maasdriel een krachtige land- en tuinbouwsector waardoor er veel Bommelerwaardse streekproducten zijn.

De gemeente wil zich ook profileren als zzp-gemeente: een gemeente die in zogenaamde woonwerklandschappen ruimte biedt aan zelfstandige ondernemers. Het zzp-netwerk willen wij in de gemeente Maasdriel daarom verder uitbouwen. We willen in Maasdriel werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen voor lokale bedrijvigheid (klimaatbestendige en duurzame leefomgeving). We werken daarom aan de revitalisering van bestaande bedrijventerreinen en werklocaties. Op die manier willen we een goed woon- en leefklimaat bereiken. Wij zijn blij met onze bestaande bedrijvigheid en willen blijvend ruimte bieden, zolang een goed woon- en leefklimaat geborgd wordt. We zetten in op waardevol toerisme. Daarbij moet er balans zijn tussen toeristische ontwikkeling en leefbaarheid. En we zetten in op toeristische ontwikkeling (dag- en verblijf ) die zich richt op de doelgroep stijl-, verbinding-, en inzichtzoeker. Inclusie Maasdriel is een inclusieve gemeente en draagt dit integraal uit op alle beleidsterreinen. Iedereen doet mee in Maasdriel, in een samenleving die voor iedereen toegankelijk is en waar iedereen zich geaccepteerd voelt. Uitgangspunt van het Leidend Principe is de Lokale Inclusie Agenda Maasdriel & Zaltbommel. In het kader van de Omgevingsvisie streeft Maasdriel bij initiatieven naar zelfstandigheid en bereikbaarheid voor iedereen, in alle vormen van (sociale) infrastructuur.

Iedereen heeft het recht zelfstandig en gelijkwaardig aan de samenleving deel te nemen. Een belangrijke voorwaarde hiervoor is dat onze openbare ruimte (binnen en buiten de bebouwde kom) toegankelijk en veilig is voor iedereen.

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

25

7. BommelerWaarden(kaart) en couleur locale Als gemeenten Zaltbommel en Maasdriel vinden wij het belangrijk dat initiatieven aansluiten bij de waarden en kernkwaliteiten van de Bommelerwaard. Daarnaast hebben we oog voor de verschillen tussen de gemeenten. Dat geeft kleur aan onze eigen identiteit. We noemen dat onze ‘couleur locale’. Dit inspireert de samenleving tot het maken van plannen die passen binnen de maat, schaal, karakter en identiteit van onze mooie Bommelerwaard. Bewoners, ondernemers, organisaties en andere belanghebbenden hebben hun inbreng kunnen geven tijdens het participatietraject. Ze hebben aangegeven welke waarden zij van belang vinden om te behouden en te versterken. Dit is weergegeven in de waardenkaart met kernkwaliteiten, in de beschrijvingen van bestaande waarden en in de waarden die wij als gemeenten voor deze gebieden verder willen versterken. Op de ‘BommelerWaardenkaart‘ is de Bommelerwaard ingedeeld in deelgebieden. Deze deelgebieden zijn gebaseerd op het gebruik en de landschappelijke indeling. Bijvoorbeeld het Buitendijks land (uiterwaarden), het droge land (oeverwallen) en de open kommen in het gebied. De met kleur aangegeven deelgebieden hebben elk een eigen karakter. Verder zijn er kernkwaliteiten aangegeven op de kaart. Dit zijn onder andere belangrijke cultuurhistorisch waardevolle elementen of structuren.

In bijlage 2 zijn de bestaande waarden per deelgebied en de kernkwaliteiten nader omschreven. Deze waarden en kernkwaliteiten willen we beschermen en behouden.

26

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

27

Bommelerwaard: Eiland tussen Maas & Waal De Bommelerwaard is een verborgen stukje Nederlands historisch gebied. Het dankt zijn volledige ontstaan aan de sporen van de rivieren de Maas en de Waal. De Bommelerwaard is een waard vernoemd naar Bommel, de lokale naam voor Zaltbommel. Een waard is een eiland of vlak land dat omsloten is door rivieren. Met de dijken als podium rond het polderlandschap van kleigrond waarin een keur aan smaakvolle lokale producten hun oorsprong vinden. De rivieren geven de Bommelerwaard haar karakter. Dat vind je terug in het veelzijdige toeristische aanbod van dit voor velen nog onbekende ‘eiland tussen de rivieren’. De Bommelerwaard is gelegen tussen de Maas, de afgedamde Maas en de Waal. De Waal is meer de ‘werkrivier’ met transport over het water en watergebonden bedrijvigheid. De Maas is meer toeristisch van aard met recreatievaart en jachthavens. Het rivierengebied kent een duidelijke indeling in: de rivierbedding met de oevers (uiterwaarden), de oeverwallen (meer zanderige, hogere grond) en de komgebieden (lagere kleigrond). Om het gebied te beschermen tegen de natuurlijke kracht van de rivieren, is het rondom voorzien door dijken, ook wel ‘het Gouden Randje genoemd’. In de Bommelerwaard is daardoor sprake van twee gebiedstyperingen; binnendijks en buitendijks.

Buitendijks vind je de vele natuurgebieden met hun karakteristieke flora en fauna en agrarische percelen. Frequent ondergelopen uiterwaarden met de stromende rivier als statig overheersende achtergrond. Dit is het in vele schilderijen getoonde oer-Hollandse buitendijkse rivierengebied. Binnendijks vind je de karakteristieke en veelal gedegen gerestaureerde kleine dorpskernen, de Hanzestad Zaltbommel en een fraaie doorkijk over het landbouwgebied. 28

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Opvallend zijn de verrassende kleine watergebieden die her en der langs de gouden rand van de Bommelerwaard opduiken. Voorbeelden zijn de buitendijkse natuurgebieden de Hurnse Kil en het Munnikenland en binnendijkse natuurgebieden De Lieskampen, Capreton en diverse andere komgronden. Deze gebieden zijn samen met het eiland van Nederhemert en de stadswallen van Zaltbommel prachtig om te bewandelen. Door het verleggen van de rivier in het verleden is ook in het middengebied een oeverwal ontstaan op de lijn Bruchem-Kerkwijk-Delwijnen. Op de oeverwallen zijn van oudsher de kernen gevestigd, omdat deze gebieden hoger waren gelegen en dus beter beschermd tegen overstromingen. Eigenlijk heeft alles in de Bommelerwaard te maken met de rivieren; de ligging van de dorpen en de stad, de diverse kastelen, de vruchtbare landbouwgrond en de gezichtsbepalende dijken. Maar ook de vele waterrijke natuurgebieden, de Bommelse Martinus Nijhoffbrug aan de horizon en de bereikbaarheid via de vele pontjes aan de randen van het gebied.

Ligging Bommelerwaard in de regio Ten westen van de Bommelerwaard ligt het Land van Altena, aan de noordzijde de Tielerwaard, ten oosten het Land van Maas en Waal en aan de zuidzijde liggen het Land van Heusden en Den Bosch. De grootste stad in de omgeving is Den Bosch, ten zuiden van de Bommelerwaard. Eén van de belangrijkste nationale noord-zuid verbindingen, de A2, loopt door de Bommelerwaard. Ook de spoorverbinding tussen Utrecht en Den Bosch met een station bij Zaltbommel loopt door de Bommelerwaard. Door haar ligging heeft de Bommelerwaard een belangrijke economische positie. Cultuuuhistorie De Bommelerwaard heeft een rijke geschiedenis. Dit is nog op veel plekken goed bewaard gebleven. Bijvoorbeeld de vestingstad Zaltbommel, waar veel monumenten te vinden zijn. Maar ook Slot Loevestein, de voormalige staatsgevangenis, die samen met de batterijen onder Brakel en Poederoijen onderdeel uitmaken van het Unesco Werelderfgoed de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een deel van de Bommelerwaard is onderdeel van Deltapark Nederland. Ander cultuurhistorisch erfgoed zijn het kasteel Nederhemert, het stadskasteel in Zaltbommel, kasteel Ammerzoden, Slot Well en Slot Rossum. Couleur Locale In de voorafgaande tekst worden vooral de overeenkomsten beschreven tussen Maasdriel en Zaltbommel. De kenmerken die beide gemeenten delen door hun ontstaansgeschiedenis en ligging.

Binnen die gemeenschappelijkheid zijn er echter ook verschillen in ruimtelijke speerpunten waar de gemeenten zich de komende 20 jaar op willen richten, de ‘couleur locale’. Waar staan de gemeenten Zaltbommel en Maasdriel over 20 jaar en wat is dan kenmerkend voor onze identiteit?

Zaltbommel over 20 jaar De gemeente Zaltbommel kenmerkt zich over 20 jaar door een sterk agrarisch karakter (grondgebonden veehouderij in de open kommen en tuinbouw op de oeverwallen) en vitale en duurzame lokale bedrijvigheid. We kennen enkele aantrekkelijke cultuurhistorische en diverse toeristische parels (zoals Slot Loevestein en de binnenstad Zaltbommel). Onze kernen zijn sociaal sterk, initiatiefrijken voorzien in een bij de schaal passend aanbod van voorzieningen. Er is ruimte voor kleinschalige ondernemingen en voldoende woningbouw om in de lokale behoefte te voldoen. In de kernen is het goed wonen met ruimte voor sport, spel, ontmoeten, ontspanning en recreëren. De gemeente Zaltbommel kent een groei die ‘organisch’ (geleidelijk) verloopt als ‘jaarringen van een boom’. In de stad Zaltbommel concentreren zich de culturele en andere stedelijke voorzieningen en de stad heeft een regionale aantrekkingskracht, ook op het vlak van woningbouw. Zaltbommel is een landelijk gebied dat zich kenmerkt door: natuur, openheid, landschappelijke kwaliteiten (rivieren, uiterwaarden) ruimte en rust. Unieke kwaliteiten waar al onze (nieuwe) bezoekers, inwoners en ondernemers nog meer van genieten

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

29

Maasdriel over 20 jaar Maasdriel is over 20 jaar een ondernemende gemeente, met veel kleine zelfstandigen, startende - en familie bedrijven. Traditioneel kent Maasdriel een krachtige land- en tuinbouwsector waardoor er veel Bommelerwaardse streekproducten zijn. Een verdere intensivering van de glastuinbouw en intensive veehouderij heeft niet plaatsgevonden. De gemeente is gewild bij alle ondernemers: een gemeente die in zogenaamde woonwerklandschappen ruimte biedt aan zelfstandige ondernemers. In de kernen is het goed wonen met ruimte voor sport, spel, ontmoeten ontspanning en recreëren. Er is voldoende woningbouw om in de lokale behoefte te voldoen. Met het Masterplan Maas en de visie op Recreatie & Toerisme 2018-2022 is ingezet op het benutten van de kwaliteiten die de ligging aan de Maas biedt. Het omarmen van de Maas en het versterken van de relatie met de Maas werpt zijn vruchten af. Het toerisme groeit en vele recreanten genieten van het aantrekkelijke landschap. Met dit masterplan heeft Maasdriel een transitie in gang gezet van een agrarische gemeente richting toerisme. Dit heeft gevolgen (gehad) voor ruimtelijke keuzes in het buitengebied. De aandacht verschuift van de gebruikswaarde van het buitengebied naar de belevingswaarde ervan. Dat betekent dat de kwaliteiten die het Maasdrielse landschap aantrekkelijk maken behouden, versterkt en verder ontwikkeld worden.

We koesteren de kwaliteiten van het buitengebied en benutten kansen om deze te verbeteren voor zowel agrariërs, als recreanten en passanten.

30

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

31

8. Kernopgaven Bommelerwaard De omgevingsvisie Bommelerwaard richt zich op 13 kernopgaven die vallen onder de volgende thema’s: • • • •

Klimaat, duurzaamheid en landschap. Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie. Wonen, welzijn en voorzieningen. Milieu, gezondheid en leefbaarheid.

Deze 13 kernopgaven2 laten zien waar wij als gemeenten Zaltbommel en Maasdriel ons de komende jaren op willen richten. Dit willen we samen doen met onze inwoners, organisaties, de regio en andere partners.

Dus bij elke opgave moeten alle andere opgaven ook bekeken worden en zoveel mogelijk worden meegenomen in de planontwikkeling. In de Lokale Inclusie Agenda Maasdriel & Zaltbommel staat welke stappen de gemeenten in de Bommelerwaard gezamenlijk en/of individueel gaan zetten om te werken aan een meer inclusieve samenleving. Op de visiekaart vindt u een ruimtelijke vertaling van de kernopgaven op hoofdlijnen.

Deze kernopgaven willen wij integraal benaderen, dit betekent dat een kernopgave niet op zich staat, maar dat altijd andere opgaven meegenomen moeten worden. Bijvoorbeeld bij woningbouwprojecten (kernopgave 4) gaat het ook om de volgende vragen: •

Is er voldoende groen en/of water? (Ook in verband met klimaatadaptatiekernopgave 1). • Sluit de nieuwe bebouwing aan bij de identiteit van de plek? (kernopgave 2). • Is de wijk duurzaam? (kernopgave 3). • Is de nieuwe locatie voldoende bereikbaar, ook met fiets/OV of wandelend? (kernopgave 6). Zijn er voldoende voorzieningen in de omgeving?(kernopgave 10). • Is er genoeg gelegenheid om te kunnen bewegen en ontmoeten in de directe omgeving? (kernopgave 13). De raden van de gemeente Zaltbommel (ZB) en Maasdriel (M) hebben de kernopgaven (uit het concept ontwerp) op enkele punten aangepast. De kernopgaven zijn bij de beschrijvingen aan het begin van de teksten per gemeente weergegeven. Daarnaast zijn vier kernopgaven samengevoegd tot twee kernopgaven. Dit is herkenbaar aan de dubbele titel met schuine streep 2

32

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

ertussen.

Klimaat, duurzaamheid en landschap

Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie

1. Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief.

4. In het buitengebied is agrarisch ondernemen, wonen, natuur, erfgoed, recreatie en toerisme in balans.

2. We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken.

5. We benutten de strategische ligging langs de A2 en het spoor.

3. We zijn een CO2-neutrale gemeente en richten onze leefomgeving daar op in.

6. We stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit, waaronder OV, voet,- en fietsverkeer en elektrisch vervoer. 7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard. 8. Heroriëntatie herstructurering tuinbouw.

Wonen, welzijn en voorzieningen 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. 10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente/De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige kernen. 11. De centra van Zaltbommel, Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk.

Milieu, gezondheid en leefbaarheid 12. We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. 13. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde leefstijl.

Overzicht kernopgaven Maasdriel Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

33

Klimaat, duurzaamheid en landschap

Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie

1. Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief.

4. In het buitengebied is agrarisch ondernemen, wonen, natuur, erfgoed, recreatie en toerisme in balans.

2. We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken.

5. We benutten de strategische ligging langs de A2 en het spoor, waarbij wij aansluiten bij de behoefte van lokale bedrijvigheid.

3. We streven een CO2-neutrale gemeente te zijn en richten onze leefomgeving daar op in.

6. We stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit, waaronder OV, voet,- en fietsverkeer en elektrisch vervoer. 7. Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, onderling met elkaar verbonden en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard (zoals rust). 8. Heroriëntatie herstructurering tuinbouw.

Wonen, welzijn en voorzieningen 9. We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat / Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. 10. We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente/De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige en initiatiefrijke kernen.

Milieu, gezondheid en leefbaarheid 12. We zorgen samen met onze inwoners voor een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond. 13. De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde leefstijl.

11. Het centrum van Zaltbommel (en de winkelcentra in de overige kernen) en de centra van Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk.

34

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

Overzicht kernopgaven Zaltbommel

Kernopgave 1. Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief. Welke ontwikkelingen spelen er? Door toegenomen ruimtelijke ontwikkelingen (infrastructuur, verstedelijking, intensivering van de landbouw etc.), milieudruk en versnippering van ecosystemen neemt de biodiversiteit af. Wel worden steeds meer maatregelen genomen in de landbouw en is er steeds meer aandacht voor biodiversiteit en natuurwaarden buiten de natuurgebieden. In de landbouw worden steeds meer maatregelen genomen om biodiversiteit de stimuleren en dat geldt ook voor het stedelijk gebied. Door toegenomen consumptie en productie staan natuurlijke hulpbronnen onder druk. Er is meer aandacht voor het gebruik van afval en reststromen uit de ene keten als grondstof bij productie van goederen in een andere keten. Door ketens op elkaar aan te sluiten ontstaat een kringloop, een zogenaamd circulair systeem dat efficiënt en duurzaam is. Er is meer behoefte aan groen en recreatie in directe woon- en werk omgeving. Door de coronapandemie is deze behoefte nog verder versterkt. Nederland heeft in internationaal verband afgesproken om de CO2-uitstoot verder naar beneden te brengen. Daarnaast vereisen de Europese milieuregels dat de uitstoot van stikstof en fijnstof naar beneden gebracht worden.

Dit vraagt in toenemende mate om het maken van doordachte keuzes bij het realiseren van nieuwe ruimtelijke plannen. Door de toenemende eisen om hierop in te spelen bij nieuwbouw en natuurinclusief bouwen vraagt dit om slimme oplossingen. Doordat ruimte steeds intensiever gebruikt wordt heeft er ‘verstening’ plaatsgevonden van de kernen. Door klimaatverandering krijgen we steeds meer te maken met extreme weersomstandigheden, zoals droogte, warmte en extreme neerslag. Om de impact hiervan op termijn minder groot te maken zullen zowel openbaar gebied als particulier terrein (o.a. tuinen)

klimaatbestendig ingericht moeten worden. Denk daarbij aan o.a. meer ruimte voor groen en voor het opvangen en vasthouden van water. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van focus op rivierverruiming en waterstandsdaling via hoogwaterveiligheid (combinatie van dijkverbetering en -versterking en maatregelen in de uiterwaarden) naar ‘integraal riviermanagement‘. Waterveiligheid en de integrale afweging van verschillende opgaven voor de grote rivieren, waaronder ook drinkwater en bevaarbaarheid ligt bij de rijksoverheid, waterschappen en drinkwaterbedrijven, de gemeente is hierin volgend. Op dit moment is de Bommelerwaard niet langer in beeld als een drinkwaterzoekgebied. Wat willen we bereiken? Variatie in planten en dierensoorten is van groot belang. Onze gemeenten willen hiervoor ruimte bieden door natuurgebieden verder te ontwikkelen en deze gebieden onderling met elkaar te verbinden. Deze verbindingen zijn in de Bommelerwaard in oost-west richting langs de grote rivieren en weteringen (gegraven watergang voor afwatering van een gebied) in het landschap al aanwezig. Daarnaast willen wij ook investeren in de noord-zuid verbindingen, bijvoorbeeld langs de Meidijk (ten westen van Zuilichem), de Nieuwendijk en Alem/Sint Andries, waardoor migratie van soorten mogelijk wordt gemaakt.

Ook buiten de natuurgebieden is er aandacht voor versterking van de biodiversiteit, zoals langs oevers, bermen en randen van grasland en akkers, in het openbaar groen van de kernen, maar ook in particuliere tuinen en erven. Bij toekomstige ontwikkelingen wordt de biodiversiteit, natuur en/of groen integraal meegenomen in de plannen. Door klimaatverandering zullen we in de toekomst meer last gaan krijgen van hogere temperaturen. We voorkomen het teveel opwarmen van stedelijk Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

35

Kernopgave 1. Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief. gebied (hittestress) door ruimte voor meer koele plekken te creëren binnen de kernen. Dat doen we in de vorm van extra bomen en groene oases met zitplekken. We streven ook naar minder ‘verstening’ van de openbare ruimte en tuinen. Daarnaast willen we bestaande open en groene plekken zoveel mogelijk behouden. Bestaande groenstructuren willen we inpassen in nieuwe ontwikkelingen om waardevol groot en/of robuust groen te behouden. We onderzoeken in onze kernen of en waar eventuele inbreidingen plaats kunnen vinden. Wanneer nieuwe bebouwing wordt toegevoegd moet dit gecompenseerd worden met voldoende waterberging (waterneutrale inrichting). Een klimaattoets waarin de waarde van het groen wordt onderzocht, helpt ons daarbij. Als het leefklimaat verslechtert als gevolg van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, stellen wij maatregelen voor om dit effect te dempen. Dit volgt uit het Lokale Adaptatieplan. Om de gemeenten te beschermen tegen het rivierwater van Maas en Waal worden maatregelen genomen door de Rijksoverheid in overleg met andere overheden voor een veilige afvoer van ons rivierwater. In eerste instantie wordt het buitendijks terugbrengen van een natuurlijk riviersysteem nagestreefd.

Het terugleggen van de dijk bij Brakel, zodat er buitendijks meer ruimte voor de rivier ontstaat, is voor de gemeente Zaltbommel echter geen optie. We zetten in op het voorkomen van overlast bij heftige buien en op het tegengaan van verdroging. Het belangrijkste daarbij is om het water op te vangen, te bergen en vertraagd af te voeren. Waterberging wordt zo veel mogelijk op een duurzame wijze bovengronds opgelost in robuuste waterpartijen, die ingericht worden om een gezonde ecologie maximaal te 36

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

kunnen ondersteunen. Verdroging vormt ook een aandachtspunt voor de watervraag vanuit de landbouw. Gezamenlijk met de agrarische sector zoeken we naar innovatieve oplossingen om water vast te houden. We houden bij ontwikkelingen in gebieden met overstromingsrisico rekening met vitale en kwetsbare functies. Uitgangspunt is de juiste functie op de juiste plek. Water en bodem zijn (in het buitengebied) belangrijke ordenende principes. We willen naar een meer natuurlijke inrichting van het watersysteem waarin we inzetten op het vasthouden van water of juist afvoer van water. We beschermen (toekomstige) drinkwaterbronnen en proberen zoet water zoveel mogelijk aan te vullen en zuinig hiermee om te gaan, waarbij we de reeks besparen, bewaren, beschermen als uitgangspunt hanteren. Waar willen we dat bereiken? Een deel van de Waal is Natura 2000 gebied. Dit Europese beleid schrijft voor dat de leefgebieden van de van belang zijnde vogel- en habitatsoorten worden beschermd. Grote delen van de Maas en de Waal maken ook deel uit van de Gelders Natuurnetwerk (GNN). De uiterwaarden van de Maas en de Waal hebben naast een natuurfunctie ook een agrarische functie. Daarnaast hebben de uiterwaarden van Maas ook een recreatieve functie en de uiterwaarden van de Waal een economische functie (transport en bedrijvigheid). De Afgedamde Maas heeft een drinkwaterfunctie voor West-Nederland.

Natuurgebied De Lieskampen is een belangrijk natuurgebied binnen de komgronden. De Capreton, een watergang met belangrijke ecologische waarden, zorgt voor een ecologische oost-west verbinding. Een zone langs de Meidijk, inclusief de wielen (oude dijkdoorbraken) zorgt voor een ecologische noord-zuid verbinding. Ook langs de Nieuwendijk (Brakel-Poederoijen) en bij Alem / Sint Andries, waar de Waal en de Maas elkaar bijna raken, zijn belangrijke verbindingen.

Kernopgave 1. Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief. In de kernen behouden en versterken we zoveel mogelijk de groen/blauwe gebieden en structuren. Ook tussen de kernen zorgen we ervoor dat groene bufferzones de kernen van elkaar scheiden. Hoe gaan we het bereiken? We vinden een goede leefomgeving van essentieel belang en vragen alle betrokkenen vanuit hun eigen rol en mogelijkheden een bijdrage te leveren aan een duurzame en klimaatbestendige Bommelerwaard. Bij elke opgave nemen we ruimtelijke klimaatadaptatie en biodiversiteit (natuurinclusief ontwikkelen) mee. Zaltbommel voegt daar circulariteit nog aan toe. In alle ontwikkelingen onderbouwen we hoe ze bijdragen aan een klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Inwoners worden gestimuleerd hun tuinen en erven natuurvriendelijker en klimaatadaptiever te maken. Ook bedrijven worden gestimuleerd om hun terreinen met meer groen en/of water in te richten. De gemeente stelt als voorwaarde dat bij toekomstige ontwikkelingen groen, natuur en water integraal in de planvorming worden meegenomen. Ook in bestaande woongebieden streeft de gemeente naar een klimaatbestendige en natuurinclusieve inrichting. Maasdriel streeft naar natuurinclusiviteit. Het streven is om waterberging te realiseren aan de rand van de kernen.

Dit om te voorkomen dat wateroverlast in de kernen meteen wordt afgewenteld op het buitengebied en daar overlast veroorzaakt. In de gemeente Zaltbommel is alleen een waterbergingsopgave bij Brakel-Oost (te realiseren aan de randen van de kern).

Omgevingsvisie Bommelerwaard 2021

37

Kernopgave 1. Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief. Actielijst 1. Uitvoeren van het Landschapsplan Bommelerwaard (2003). Dit plan beschrijft de landschappelijke kernkwaliteiten en beleidsuitgangspunten op hoofdlijnen. Het landschapsplan geldt voor beide gemeenten. De uitvoering wordt per gemeente afzonderlijk gedaan. De gemeente Zaltbommel start in de tweede helft van 2021 (na de zomer) met een actualisatieplan van het landschapsplan. Eind 2021 zijn de eerste resultaten gereed. 2. Opstellen van een nieuw uitvoeringsprogramma van het landschapsplan (Zaltbommel en Maasdriel) in samenwerking met landschapsbeheer Gelderland. Landschaps- en biodiversiteitsprojecten zijn hieraan gekoppeld, gericht op particuliere percelen en het buitengebied. Met dit nieuwe uitvoeringsprogramma wordt het landschapsplan verbreed met natuurwaarden en biodiversiteit. 3. Integraal benaderen van de opgaven voor de grote rivieren via kaderstellend beleid. Gemeente is volgend op het beleid voor hoogwaterveiligheid (trekkers zijn waterschap en Rijkswaterstaat). Gemeente Zaltbommel heeft zich uitgesproken tegen dijkverlegging bij Brakel. Eventuele rivierverruimende maatregelen moeten buitendijks (in de uiterwaarden) gerealiseerd worden. 4.