Bijlage 6. NIEUW Buitenstad Cultuurhistorie Buitenstad ambtelijk mei 2021

Ambtelijk advies omgang cultuurhistorische objecten Buitenstad Zaltbommel n.a.v. bespreking van het DO Buitenstad in de carrouselvergadering van 20 mei 2021 Zaltbommel, 31 mei 2021

Aanwijzing beschermd Stadsgezicht Zaltbommel, Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist 1984 Cultuurhistorische inventarisatie en waardering van plangebied ‘Zaltbommel Buitenstad’, BBA, Utrecht 2014 Verzoek Heemschut t.a.v. onderdelen in het plangebied aan te wijzen als gemeentelijk monument, d.d. 6 maart 2021 Advies Monumentencommissie DO, d.d. 30 maart 2021 Definitief Ontwerp – Integraal Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Buitenstad Zaltbommel, Wurck, april 2021

Beschermd stadsgezicht Zaltbommel, 1984 In 1984 is de historische binnenstad van Zaltbommel door het rijk aangewezen als rijksbeschermd stadsgezicht. Een klein deel van het plangebied Buitenstad, de landtong en een deel waar de arbeidershuisjes hebben gestaan, valt binnen de begrenzing van het rijksbeschermde gezicht. Van belang bij het beoordelen van bestemmingsplanwijzigingen is wat de impact van een plan of wijziging is op de historische ruimtelijke structuur. Hierbij kan niet altijd de exacte begrenzing worden aangehouden. Juist de bebouwing van de randen van een beschermd gezicht kunnen van grote invloed zijn op het gezicht. Cultuurhistorische inventarisatie en waardering, 2014 Het BBA heeft in 2014 een cultuurhistorische inventarisatie en waardering uitgevoerd naar het plangebied Buitenstad. De ensembles en individuele objecten zijn beschreven en gewaardeerd. Dit is gebeurd in de waarderingssystematiek afkomstig uit de Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek. Er zijn drie waarderingsniveaus te onderscheiden namelijk: hoge monumentwaarde (blauw), positieve monumentwaarde (groen) en indifferente waarde (geel). 1 De volgende betekenis dient hieraan te worden toegekend: -

blauw: hoge monumentwaarden, deze zijn van cruciaal belang voor de structuur en/of de betekenis van het object of gebied. Groen: positieve monumentwaarden, deze zijn van belang voor de structuur en/of de betekenis van het object of gebied. geel: indifferente waarden, deze zijn van relatief weinig belang voor de structuur en/of betekenis van het object of gebied.

Verzoek Heemschut, 2021 Heemschut verzoekt de gemeente Zaltbommel om de objecten in het plangebied met een hoge monumentwaarde aan te wijzen als gemeentelijk monument. Ze gaan hierbij uit van de volgende individuele objecten: grote hal, kantoorgebouw en de kraanbaan met dubbele steiger. Daarbij dient te worden opgemerkt dat de grote hal in het rapport van het BBA wordt aangemerkt als een positieve monumentwaarde. 1

Deze waarderingssystematiek is afkomstig uit: Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek, RCE, Stichting Bouwhistorie Nederland, VNG, Atelier Rijksbouwmeester, Rijksgebouwendienst, Den Haag april 2009

1

Advies monumentencommissie, 30 maart 2021 Ten aanzien van het behoud en hergebruik van elementen en materialen van de individuele gebouwen binnen het plangebied wordt door de monumentencommissie op 30 maart 2021 het volgende geadviseerd: Vanuit de Monumentencommissie wordt onderstreept dat hergebruik van materialen en (beeldbepalende) elementen zorgt voor een verankering en continuïteit van het industriële werfkarakter in het gebied. Hergebruik is daarnaast met het oog op duurzaamheid en circulariteit aan te bevelen. Het goed inventariseren van mogelijk her te gebruiken onderdelen en het opstellen van richtlijnen hiervoor wordt dan ook ten zeerste aanbevolen. Daarmee samenhangend wordt door de commissie benadrukt dat naast het fysieke behoud van het directiekantoor, ook de positie van het gebouw als eigenstandig element in het plan behouden dient te blijven gezien de hoge cultuurhistorische waarde. Deze waarde gaat bij herbouw verloren. Het advies is om de nieuwe achterbouw ten opzichte van het directiekantoor een meer bescheiden positie en uitstraling mee te geven. Ten aanzien van de kraanbaan wordt opgemerkt dat dit element een passende functie moet krijgen, die bijdraagt aan een kwalitatieve instandhouding op langere termijn. Ook wordt er gevraagd om bij de cultuurhistorische waardestelling duidelijker te omschrijven wat de waarde is van het nu verwijderde woonhuis op nr.

10 [Havendijk 4], de chalet-woning. Onduidelijk is of hier nog interessante cultuurhistorische elementen in aanwezig zijn, die mogelijk bij de planvorming meegenomen kunnen worden. Definitief ontwerp, 2021 Het concept voor ontwikkeling van de Buitenstad borduurt voort op de historie van de voormalige scheepswerf. Hiermee blijft het contrast met de historische binnenstad behouden.

Advies Met inachtneming van de bovenstaande onderzoeken, adviezen, verzoeken en plannen wordt ten aanzien van het behoud van individuele objecten binnen het plangebied Buitenstad Zaltbommel geadviseerd om als uitgangspunt te nemen de rapportage zoals door het BBA opgesteld in 2014 en de daarbij behorende waarderingssystematiek afkomstig uit de Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek die onder andere door het Rijk en de VNG is opgesteld. Van de veertien gebouwen die binnen het te ontwikkelen plangebied vallen is een overzicht gemaakt (zie hieronder). Drie gebouwen zijn hoog gewaardeerd, vier gebouwen hebben een positieve waardering gekregen en zeven een indifferente waardering. Per categorie kan hierover kan het volgende nader worden aangegeven: Gemeentelijk monument: objecten met een hoge monumentenwaarde Voor objecten met een hoge monumentwaarde wordt geadviseerd om deze aan te wijzen als gemeentelijk monument. Tivoli is al een gemeentelijk monument. De kraanbaan en steiger blijven bij ontwikkeling van het gebied behouden waardoor dit geen belemmeringen geeft. Wat betreft het directiekantoor heeft het de voorkeur om op grond van de cultuurhistorische waardering dit pand aan te wijzen als gemeentelijk monument. Op grond van criteria anders dan vanuit cultuurhistorie, kan door het college worden besloten om dit advies niet over te nemen.

Indien dit advies niet wordt overgenomen dan wordt geadviseerd om dit pand te behandelen als heeft het positieve monumentwaarden. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het plangebied 1.5 meter wordt opgehoogd en voor behoud van het directiekantoor als monument is dit een extra lastige, zo niet onmogelijke, opgave. Documenteren en inventariseren hergebruik materialen: objecten met een positieve monumentwaarde Voor de objecten met een positieve monumentwaarde wordt geadviseerd om deze te documenteren en te inventariseren. Nader dient te worden omschreven aan welke randvoorwaarden de

2

documentatie en inventarisatie moet voldoen. Ook dient nader te worden gedefinieerd wie uiteindelijk beslist welke elementen en materialen dienen te worden hergebruikt. Het gebouw met de sheddaken en de grote hal zullen worden gesloopt maar hiervoor in de plaats komen als referentieobjecten gebouwen met dezelfde afmeting, massa en geleding. Als van het bestaande gebouw met de sheddaken en de grote hal elementen worden hergebruikt zal dat zorgen voor een extra verankering en continuïteit van het industriële werfkarakter in het gebied. Als besloten wordt om de grote hal aan te wijzen als gemeentelijk monument is het uitgangspunt dat dit object behouden blijft. Dat is een heel ander uitgangspunt dan waarvoor nu is gekozen bij de huidige ontwikkeling van het gebied. De dienstwoning en het pand Havendijk 4 zullen bij de planontwikkeling worden gesloopt ook komt er geen gebouw voor in de plaats dat daaraan refereert. Wel heeft het de voorkeur vanuit cultuurhistorisch oogpunt om ook van deze objecten materialen of elementen te hergebruiken. Geen nadere bepalingen en voorschriften: objecten met een indifferente waarde Voor objecten met een indifferente waarde wordt geadviseerd om daar geen nadere voorwaarden aan te verbinden.

Overzicht individuele objecten binnen plangebied Buitenstad (waardering/omgang/ambtelijk advies) Naam Tivoli Kraanbaan en steiger Directiekantoor Gebouw met sheddaken Grote hal Dienstwoning Havendijk 4 Transformatorhuis Loods Hallen en loodsen Havendijk 2 AH supermarkt Electriciteitshuisje Woning Gamerschedijk

Datum 1865 1960 1916/1953 1934-1941 1955 1952 1990-2000 1950 1960 1990 1990-2000 1960 circa 1950

Waardering BBA hoog hoog hoog positief positief positief positief indifferent indifferent indifferent indifferent indifferent indifferent indifferent

DO Buitenstad Ambtelijk advies cultuurhistorie behoud status: gemeentelijk monument behoud aanwijzen gemeentelijk monument sloop aanwijzen gemeentelijk monument² sloop documentatie en inventarisatie hergebruik materialen sloop documentatie en inventarisatie hergebruik materialen sloop documentatie en inventarisatie hergebruik materialen sloop documentatie en inventarisatie hergebruik materialen sloop geen nadere voorschriften sloop geen nadere voorschriften sloop geen nadere voorschriften sloop geen nadere voorschriften behoud geen nadere voorschriften sloop geen nadere voorschriften behoud geen nadere voorschriften

Waarderingssythematiek bouwhistorie hoge monumentwaarden positieve monumentwaarden indifferente waarden 2

2

Zie voor het ambtelijk advies ook de overwegingen onder de toelichting op pagina 2 Gemeentelijk monument: objecten met een hoge monumentwaarde.

3