Bijlage 3 - Notitie externe veiligheid Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Project

266788

Datum

21 mei 2026

Auteurs Review

M.H. Ottink R.J.M Scheres

Versie nr.

2

Opdrachtgever

Movares Kennedyplein 101 5611 ZS Eindhoven

Adviesgroep AVIV BV / aviv.nl

Piet Heinstraat 12 7511 JE Enschede

053 20 97 200 info@aviv.nl

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

1 Inleiding Men is voornemens 60 grondgebonden woningen te ontwikkelen op locatie Ham IV in Aalst, gemeente Zaltbommel. Het projectgebied van de beoogde ontwikkeling staat kadastraal bekend als gemeente Brakel, sectie L, nummer 1656 met een oppervlakte van circa 2.5 hectare. De locatie ligt direct ten oosten van de kern Aalst. Momenteel is de locatie een volledig onbebouwd agrarisch perceel. De beoogde ontwikkeling past niet binnen het tijdelijke omgevingsplan van de gemeente Zaltbommel. Figuur 1 toont het stedenbouwkundig plan zoals aangeleverd door de opdrachtgever.

Figuur 1.

Stedenbouwkundig plan Ham IV

In de omgeving van de locatie liggen enkele propaantanks die worden bevoorraad via de Maas-Waalweg. In verband met een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL) is inzicht in de externe veiligheidsrisico’s nodig. De resultaten van het EV-onderzoek worden in deze notitie gepresenteerd.

2

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

2 Normstelling externe veiligheid Milieubelastende activiteiten (mba’s) met gevaarlijke stoffen brengen risico’s met zich mee doordat bij een ongeval gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen. Het risico voor personen die verblijven in de omgeving van een risicobron met gevaarlijke stoffen wordt gevat onder het begrip externe veiligheid (EV). Onder de Omgevingswet worden de externe veiligheidsrisico’s beoordeeld op basis van een plaatsgebonden risico (PR) en een groepsrisico (GR). Het PR is de kans op overlijden van een onbeschermd persoon die continu op één plek aanwezig is als gevolg van een incident met gevaarlijke stoffen. In het kader van het groepsrisico moet binnen aandachtsgebieden rekening gehouden worden met de kans op het overlijden van een groep van tien of meer personen per jaar als rechtstreeks gevolg van een ongewoon voorval. De Omgevingswet rust op drie pijlers: 1. Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) [1] Beschrijft in Bijlage VII de activiteiten met gevaarlijke stoffen en bijbehorende te berekenen of aan te houden PR-afstanden en aandachtsgebieden. 2. Besluit activiteit leefomgeving (Bal) [2] Beschrijft de milieubelastende activiteiten met (gevaarlijke) stoffen. Voor de mba’s met een kleinere gevaarzetting dan die genoemd in het Bkl worden in het Bal de bijbehorende aan te houden (veiligheids)afstanden vermeld. 3.

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) [3] Beschrijft in hoofdstuk 4 de aanvullende bouweisen die binnen een aandachtsgebied van toepassing kunnen worden verklaard.

2.1

Plaatsgebonden risico Voor zeer kwetsbare gebouwen1 (bijv. ziekenhuis, penitentiaire inrichting, kinderdagverblijf) en kwetsbare gebouwen en locaties (bijv. woningen, grote kantoren) is de plaatsgebonden risicocontour PR 10-6 per jaar een grenswaarde (art. 5.7 Bkl) waar niet van afgeweken mag worden. Voor beperkt kwetsbare gebouwen en locaties is dit een standaardwaarde (art. 5.11 Bkl) waar gemotiveerd van afgeweken mag worden.

1 De definities van (zeer) (beperkt) kwetsbare gebouwen en locaties zijn opgenomen in

Bkl Bijlage VI

3

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

2.2

Aandachtsgebied Een aandachtsgebied is het gebied waarbinnen aanwezigen mogelijk kunnen overlijden als gevolg van een incident met gevaarlijke stoffen. Op basis van de drie typen effecten die kunnen optreden bij een ongeval met gevaarlijke stoffen, worden drie verschillende aandachtsgebieden bepaald: • Brandaandachtsgebied (BAG). • Explosieaandachtsgebied (EAG). • Gifwolkaandachtsgebied (GAG). De gemeente moet in het omgevingsplan binnen deze aandachtsgebieden rekening houden met het groepsrisico. Hierbij gaat het om de kans per jaar dat tien of meer personen overlijden als rechtstreeks gevolg van een ongewoon voorval binnen een aandachtsgebied. De onder de voormalige wetgeving gehanteerde groepsrisicografiek (fN-curve) is in het Bkl vervangen door de beschouwing van de mate van bescherming binnen aandachtsgebieden (artikel 5.15). Het noemen van het aantal van tien personen betekent dus niet meer dat de kans berekend moet worden. Maar dit mag wel, bijvoorbeeld als onderbouwing voor eventuele aanvullende maatregelen binnen een aandachtsgebied.

2.3

Omgevingsplan Het omgevingsplan is de uitwerking van het beleid van de gemeente over hoe zij het leefgebied wil ontwikkelen en beschermen. Het omgevingsplan bevat zo de regels voor de fysieke leefomgeving. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft elke gemeente één omgevingsplan voor haar grondgebied. De gemeente Zaltbommel heeft een Beleidsvisie externe veiligheid opgesteld [5]. Het planvoornemen zal worden beschouwd volgens dit beleid.

3 Beoordeling externe veiligheid 3.1

Planomschrijving en inventarisatie risicobronnen De voorgenomen ontwikkeling betreft de realisatie van 60 grondgebonden woningen. Conform Bkl bijlage VI worden woningen als ‘kwetsbaar gebouw’ aangeduid. Voor de inventarisatie van aanwezige EV-risicobronnen wordt het Portaal Atlas Veiligheid (PAV) geraadpleegd [4]. Daaruit blijkt dat tot in de verre omgeving van

4

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

het plangebied geen buisleidingen (Bkl VII-D) en basisnetroutes (Bkl VII-C) aanwezig zijn. Wel zijn op grotere afstand van het plangebied enkele opslagtanks voor propaan/ propeen aanwezig (Bkl VII-A7). In figuur 2 is te zien dat het plangebied buiten het brand- en explosieaandachtsgebied van deze opslagtanks ligt waardoor een nadere EV-beschouwing niet van toepassing is.

Figuur 2.

Ligging plangebied ten opzichte van opslagtanks voor propaan/propeen (Bkl VII-A7) en bijbehorende aandachtsgebieden (BAG en EAG) [4]

Nog niet zichtbaar op de PAV-kaarten is de propaantank van Steenfabriek de Rijswaard BV aan De Rijswaard 2 in Aalst, zie figuur 2 voor de ligging van de Steenfabriek. Op 9 maart jongstleden heeft de gemeente hiervoor een omgevingsvergunning afgegeven (Gemeenteblad Nr. 118076). De Steenfabriek ligt op ca. 1 km van het plangebied. Het brand- en explosieaandachtsgebied van deze tank zal niet tot over het plangebied reiken. Maas-Waalweg De Maas-Waalweg is geen basisnetroute waardoor aandachtsgebieden niet van toepassing zijn [1, 8]. Bevoegd gezag heeft echter aangegeven dat op basis van ambitie 2 en 9 van het EV-beleid de Maas-Waalweg als EV relevante transportroute zal worden aangewezen [5]. De omgevingsdienst geeft het volgende aan [12]: ‘Door de recente vergunningverlening van de propaantank (aan De Rijswaard 2 red.), en de daarmee gepaarde transportbewegingen van brandbaar gas, is de Maas-Waalweg een EV-relevante risicoroute geworden. Op basis van de aanvraag kunnen er per jaar namelijk meer dan 500 transporten

5

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

van brandbaar gas over die weg plaatsvinden.’ Ambitie 9 staat beschreven in onderstaand tekstvak.

Ambitie 9 uit [5] Met betrekking tot de beoordeling van externe veiligheidsrisico’s vanwege het vervoer van gevaarlijke stoffen zijn de volgende ambities van toepassing: a. Naast de aangewezen basisnetroutes voor het structureel vervoer van gevaarlijke stoffen wordt het spoortraject Meteren-Boxtel beschouwd als een EV relevante transportroute. Dit spoortraject is onder het Basisnet nog niet aangewezen als transportroute voor gevaarlijke stoffen. Het is echter nu al duidelijk dat wanneer het traject gereed is, er structureel transport van gevaarlijke stoffen plaats zal vinden. Provinciale en gemeentelijke wegen worden niet als EV relevante transportroute. b. Indien binnen de Bommelerwaard het aantal transporten van met name brandbaar gas significant toeneemt, moeten we beoordelen of de route als een EV-relevante transportroute moet worden beschouwd. c. Voor nieuwe ontwikkelingen met een relevant transport van gevaarlijke stoffen geldt dat deze wordt aangewezen als EV-relevante transportroute indien het aantal transportbewegingen van tankwagens met brandbaar gas (stofcategorie GF3) 500 of meer bedraagt.

Binnen 80 meter van een EV relevante route, gemeten vanaf de buitenste kantstreep, geldt ambitie 10 conform het EV-beleid van de gemeente Zaltbommel [5]. Circa negentien woningen van onderhavig planvoornemen liggen binnen deze zone, zie figuur 3.

6

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Figuur 3.

3.2

Ligging plangebied in de 80 m zone van de Maas-Waalweg

Ambitie 10 In paragraaf 2.4.3 van de beleidsvisie staat dat de gemeente bij het toelaten van nieuwe (zeer/beperkt) kwetsbare objecten in de omgeving van aanwezige activiteiten met EV-risico’s ambitie 10 hanteert [5]: ‘Binnen een brand- of explosieaandachtsgebied geldt een maatwerk aanpak. Dit geldt ook binnen 80 m van een EV relevante transportroute. Dit betekent dat maatregelen (van licht tot zwaar) worden overwogen en toegepast ter bescherming van personen in gebouwen en op locaties, waarbij de kans op relevante scenario’s en de hoogte van het risico wordt meegewogen. Bij het ontwerpen van gebouwen en het inrichten van de omgeving, voor het toelaten van nieuwe (beperkt) kwetsbare gebouwen gelden de volgende opeenvolgende principes, die elkaar opvolgen als treden van een ladder.’ Het maatgevende scenario in de 80 m zone van de weg is het BLEVE-scenario: Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion. Bij een BLEVE-scenario ontstaat een vuurbal door de explosieve verbranding van vrijgekomen brandbaar gas. De effecten die daarbij optreden zijn warmtestraling, overdruk en scherfwerking. Eventueel te treffen maatregelen ter bescherming van aanwezige personen hebben betrekking op deze effecten. De 100%-letaliteitscontour2 van dit scenario reikt tot 80 m, gemeten vanaf de buitenste kantstreep [10].

2 In een kwantitatieve risicoberekening wordt aangenomen dat alle aanwezigen binnen

deze afstand, zowel binnen- als buitenshuis, als gevolg van het maatgevende ongevalsscenario komen te overlijden.

7

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Het planvoornemen wordt hieronder beschouwd volgens de principes van ambitie 10. a. Participatie en communicatie (over risico’s) vanaf de initiatieffase tot en met de gebruiksfase Er is formeel en informeel contact met omgevingsdienst en veiligheidsregio over het planvoornemen. De omgevingsdienst en de veiligheidsregio worden onder andere middels onderhavige notitie verder geïnformeerd over het initiatief, de EV-risico’s en mogelijke maatregelen. Risicocommunicatie De toekomstige bewoners dienen zich bewust te zijn van de risico’s die de nabijgelegen Maas-Waalweg met zich meebrengt en hoe zij bij een ongeval moeten handelen (vluchten/ schuilen) daarom wordt aanbevolen om hen hiervan op de hoogte te brengen. Geadviseerd wordt om in elke woning een informatiekaart in de meterkast te plaatsen met informatie over: • Het BLEVE- scenario en de effecten. • Hoe te handelen in geval van calamiteit (schuilen/ vluchten). • Vluchtwegen. Op deze manier is geborgd dat de noodzakelijke informatie altijd aanwezig is en dat bewoners op de hoogte zijn, ook wanneer een woning door verhuizing nieuwe bewoners krijgt. Figuur 4 geeft het handelingsperspectief bij het BLEVE-scenario weer conform de scenariokaart van het NIPV [7].

Figuur 4.

Handelingsperspectief BLEVE cf. scenariokaart [7]

8

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

b. Voorkom of beperk de risico’s Een belangrijke bronmaatregel is dat het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg moet voldoen aan (internationale) ADR-wetgeving. Het bevoegd gezag of initiatiefnemer is niet bij machte aanvullende bronmaatregelen te treffen. Door het planvoornemen verandert het transport over de weg niet. De kansen op incidenten blijven gelijk. De bestrijding van een incident op de weg verandert evenmin door het planvoornemen. Wat wel verandert, is het aantal mensen dat mogelijk wordt blootgesteld aan de effecten. Dit aantal neemt toe. Dit wordt nader uitgewerkt bij punt d. c. Houd afstand tot de risicobron Bij het ontwerp van het stedenbouwkundig plan is aangesloten op de rooilijn van de aanwezige bebouwing aan de westzijde van het plangebied (bestaande woonwijk). Hiermee is de afstand tot de risicobron van de nieuwe woningen gelijk aan die van de bestaande woningen. De woningen verder naar het zuiden positioneren zou een afbreuk doen aan de aanwezige landschapsstructuur en gebiedskenmerken en is om die reden stedenbouwkundig ongewenst. d. Beperk de (toename) omvang en dichtheid van de bevolking In de huidige situatie heeft de planlocatie een agrarische bestemming en is er geen bebouwing, en daarmee geen personen, aanwezig. In het plangebied van circa 2.5 hectare worden 60 woningen gerealiseerd.

Per woning wordt uitgegaan van 2.4 personen waarvan 50% overdag en 100% ’s nachts aanwezig is [6]. Dit levert een dichtheid van ca. 58 pers/ha. Ter vergelijk: een rustige woonwijk heeft een personendichtheid van 25 pers/ha, een drukke woonwijk 70 pers/ha en stadsbebouwing met hoogbouw 120 pers/ha [6]. De toename van de personendichtheid is een logisch gevolg van de ontwikkeling. Ten noorden, oosten en zuiden van het plangebied zijn de gronden agrarisch en is geen bebouwing, en daarmee geen personen, aanwezig (zie figuur 3). De toename van de dichtheid van de bevolking blijft na planrealisatie beperkt. Bovendien voorziet het planvoornemen in de wens van de gemeente om nieuwe woningen te realiseren voor de kern Aalst. Het is daarom niet wenselijk het aantal woningen naar beneden bij te stellen. e. Ontwerp bouwwerken en omgeving die bescherming bieden en snel te verlaten zijn • Omgeving In Ham IV worden de woningen op terpen gerealiseerd. Bij het ontwerp zijn zoveel mogelijk groene elementen ingepast (bomen, heggen) en worden de

9

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

aanwezige watergangen waar mogelijk verbreed. In dit landschappelijk beeld is het niet wenselijk een aarden wal te realiseren. Het landschappelijke ontwerp van Ham IV wordt uitgebreid beschreven in de ruimtelijke motivering [9]. Een aarden wal kan onder strikte voorwaarden in relatie tot een BLEVE voornamelijk fungeren als een fysieke barrière om de directe omgeving te beschermen tegen de effecten van deze zware explosie (afscherming tegen scherven, beperken drukgolf, bescherming tegen stralingswarmte) [7].

Bij omgevingsmaatregelen kan ook gedacht worden aan een goede voorbereiding van hulpdiensten, goede bereikbaarheid voor hulpdiensten, bluswatervoorziening op orde en onderhoud van schuilplaatsen en vluchtwegen. Dit komt bij punt f nader aan de orde. • Bouwwerken De bouwwerken betreffen grondgebonden woningen. In het algemeen geldt dat een woning, in geval van een BLEVE op de Maas-Waalweg, bescherming kan bieden aan personen die zich in de woning bevinden wanneer de BLEVE plaatsvindt op een afstand groter dan 80 m van de woning (de 100% letaliteitscontour), totdat de woning eventueel in brand komt te staan (secundaire branden). Naast schuilen zijn vluchtwegen daarom ook van belang. Als er binnen 80 m van een woning een BLEVE op de Maas-Waalweg plaatsvindt bieden de woningen niet voldoende bescherming tegen de effecten van een BLEVE en is het handelingsperspectief vluchten. Het hier beschreven handelingsperspectief is in lijn met de scenariokaart van het NIPV dat in figuur 4 is weergegeven. Verder wordt nog opgemerkt dat sprake kan zijn van een warme of een koude BLEVE. Bij een warme BLEVE is er meer tijd om te vluchten, bij een koude BLEVE is de impact kleiner [7]. In figuur 5 zijn de mogelijke vluchtroutes weergegeven voor het geval vluchten noodzakelijk is. Te zien is dat in de omgeving van het plangebied voldoende gelegenheid is om effectief te vluchten van de risicobron af.

Er kan via de weg gevlucht worden in zuidelijke en westelijke richting en via de weilanden in oostelijke richting.

10

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Figuur 5.

Mogelijke vluchtroutes

Aangezien de woningen niet specifiek bedoeld zijn voor minder zelfredzame personen wordt ervan uitgegaan dat de toekomstige bewoners zelfredzaam zijn en in staat om, in geval van calamiteit, zelfstandig van de risicobron af te vluchten. f. De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk Het plangebied is over de weg te benaderen via de Waterviolier en de Waterlelie (via brug). Afhankelijk van de locatie van de calamiteit is het plangebied ook bereikbaar via de Maas-Waalweg. Het plangebied biedt voldoende ruimte voor het opstellen van hulpvoertuigen. Oppervlaktewater is in ruime mate aanwezig om dienst te doen als bluswater. Aangenomen wordt dat de bestrijdbaarheid van een calamiteit op de weg in de huidige situatie voldoende is, en daarom ook voor de toekomstige situatie voldoende zal zijn. g. Toepassen aanvullende bouwkundige maatregelen (via aanwijzing voorschriftengebied) In een voorschriftengebied gelden voor nieuwbouw aanvullende bouwkundige maatregelen. De te realiseren woningen liggen echter niet in een aandachtsgebied waardoor het niet mogelijk is een voorschriftengebied aan te wijzen. Aanvullende bouwkundige maatregelen kunnen niet via deze route geëist worden. Circa 19 woningen zijn beoogd binnen de 80 m zone.

De vraag kan gesteld worden of het zinvol is om binnen deze zone aanvullende bouwkundige maatregelen toe te passen, zoals bijvoorbeeld scherfvrij glas ter bescherming

11

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

van personen tegen scherfwerking. Momenteel bestaat echter nog onduidelijkheid over de effectiviteit van scherfvrij glas waardoor onzeker is of en in welke mate het bescherming kan bieden [11]. Daarmee blijft onduidelijk of het toepassen van scherfvrij glas zinvol is. N.B. Let erop dat het bij de toepassing van scherfvrij glas van belang is dit in combinatie te doen met hiervoor geschikte kozijnen. Wel zijn op de te realiseren woningen de bouweisen van toepassing die volgen uit het Bbl. Daarmee is geborgd dat de best beschikbare technieken worden toegepast (Bbl art. 7.23, 2e lid). Dit wordt voldoende geacht.

3.3

Bkl artikel 5.2 Veiligheidsrisico’s van branden, rampen en crises Er dient rekening te worden gehouden met artikel 5.2 uit het Bkl. Dit artikel schrijft voor dat in een omgevingsplan rekening gehouden wordt met het belang van: 1°. het voorkomen, beperken en bestrijden van branden, rampen en crises; 2°. de mogelijkheden voor personen om zich daarbij in veiligheid te brengen; en 3°. de geneeskundige hulpverlening aan personen. De Brandweer Gelderland-Zuid heeft hierover advies uitgebracht. Dit advies is opgenomen in bijlage 1 van deze notitie.

4 Samenvatting In deze EV-notitie zijn in het kader van woningbouwontwikkeling op locatie Ham IV in Aalst de EV-risicobronnen geïnventariseerd en getoetst aan de omgevingswet en aan het beleid van de gemeente Zaltbommel. Uit de inventarisatie is gebleken dat het plangebied buiten het brand- en explosieaandachtsgebied ligt van de aanwezige opslagtanks voor propaan/ propeen. Nader EV-onderzoek naar deze risicobronnen kan daarom achterwege blijven. De Maas-Waalweg wordt door het bevoegd gezag aangewezen als EV relevante transportroute. Binnen 80 m van deze route geldt ambitie 10 van het EV-beleid van Zaltbommel. In hoofdstuk 3.2 is invulling gegeven aan ambitie 10.

12

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Referenties 1.

Ministerie BZK

2018

Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) Stb. 2018, nr. 292. Laatst gewijzigd Stb. 2025, 355

2.

Ministerie BZK

2018

Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) Stb. 2018, nr. 293. Laatst gewijzigd Stb. 2025, 348

3.

Ministerie BZK

2018

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) Stb. 2018, 291. Laatst gewijzigd Stb. 2025, 348

4.

Ministerie I&W

2026

Portaal Atlas Veiligheid, geraadpleegd april 2026 https://www.registerexterneveiligheid.nl/pav-kaarten

5.

Gemeente Zaltbommel en Maasdriel

2023

Beleidsvisie externe veiligheid Zaltbommel en Maasdriel 2023 - 2027. Datum inwerkingtreding 4 augustus 2023.

6.

IPO

2022

Landelijke Populatieservice Gebruikershandleiding bij versie 2.0, april 2022

7.

NIPV

2026

https://scenarioboeken.nipv.nl/

8.

Ministerie I&M

2014

Regeling Basisnet, Stcrt. 2014, 8242 Laatst gewijzigd Stcrt 2024, nr. 35567 (I&W)

9.

Movares

2025

TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22d HAM IV, te Aalst – Motivering. Gemeente Zaltbommel, 15 dec. 2025. NL.IMRO.0297.ZBMTAMOP20250004-OW01

10.

Ministerie I&M

2014

RBM II versie 2.3

11.

Instituut Fysieke veiligheid

2021

De effectiviteit van explosiewerend glas bij incidenten met gevaarlijke stoffen, versie 1.0

12.

Omgevingsdienst Rivierenland

2026

E-mailcorrespondentie d.d. 4 mei 2026.

13

Notitie externe veiligheid / Woningbouw op locatie Ham IV te Aalst

Bijlage 1. Advies Brandweer Gelderland-Zuid

14

123454676898 5 6667 767   469 2 (0 * 616(67+ ,67650 6 546789 :; 9<6)8) 6 9 @68(67AB;C0 E A8((670 ,4/9)6G8H0

!"#!$%&'!" 6 (1()6548)56494)64 ** +*,-.4/(6)68" " 2 %$3!4 %"  7 =+= 4( 7>57)?89

*=D***D E+:=F *

6 16667767I J6658(668 546)657 ) 5676 K616L678656494)6457667696858 6 8<4AA6948)68 8 69 :; 9<6)8)68((67 66 9 M8 6?674657658 546 8 2648 ( )96?68 9668 54657668K4( 946748) 5856494)64K6168 2 7< 7 76<6694/A687(68486)6 48)?4/8I?9 76LK94146K <768)6<6?68 N"3O$%" 6K986765 676 944658<848)68I< 74/644)6 )7741658146 669<7 ()6?68 7<868I< 67I567A66768)768 768 669586)646 94)48868 6D:(667?86 58 69 :; 9<6)I< 7()694/A576P68K7K 8) 78K7K9 548  # !&OQ%R" 6K98)646 94)84648868668 8 1)646 58668 8)6<6?68744178 ;696548  668 669586K98)646 ?4148868 6D:(667?8658 69 :; 9<6)I< 7567576P68 78K758K7K 8) A8) 8K9 548 68 2478K7 567 8 (6 657)68(68 K9 48)58668K7K 88AG*(SH4/6688 4/)696)686685746A 26)6(6686 8667K)78 58 678:5446G(446IF68*H66964(57<6)68(6 8?46894/A678K76858)65 794/A65568668?6956676948)K74814K66 86768 95748 6,A9 8)6<6?68744178868 2 7(6646 K616L678656494)6476965857 6?6 8<4AA6948) TUVVWXYZ[\]^Z]_`aXab\_ 6K98)646 94)84648868668K9 )68 68744118758668486,A9 8)6<6?68 744178 77<7 7(6659 8 8 6)768:688 7< 76858 74A69+68+**,A9 87678K758K7K 8) 567 69 :; 9<6)6 8)668<6694/A63:18768 ?

9K)68(68484/9)68MM586,A926)6(668694/A678:5446174/5616757 6 78K77658)65 794/A655686964( 4))694/A< 74)661<68 2466A68 6 656) )6?) 46866769684865677665678<7 4(846<6<848)6848868 6 D:(667?8666 8 c`\ZdX`aXab\_ 6<69)66857(669)76K7441676A68 656<768I4 76)6(668694/A678:6964 98)668)76K7441:68 6748))6<68,48868D(667A88684/668481468(6

12314456477849 3 274885 3 3 656453556 58 3 572928 5 77458 3 54 45 445481 2735 5 4725 623 172793 8746 245332 5935324288585 !45 6  5 8 "#$7 386 5 8 5 53 544232 5 235% &34745 3  2793235 5 1 2 '3 54 (3456 59 45  3856 4725344236 8% ) 6 53556 555 5 *$ 2+35 248725 3% )  3 54 453456 59 45  385655 5 + +35  1 25 332 8332% , 846 2  35679  , 5 2 742 597445  6+ '623 5 4 214225( , 7 256453556 5+3236 845  6 -./0123456617.248  559 5  1231445647'9"#"$795423(7  72565 33+446 29 31 2 5:49 25 2563323 5 587754579542 245 5 3585686 31 5284 6576 4745 442332 3 3 656453556 55   9318;3  <.=>1.4?66@7.248 !45 +6 1 2735 5+554 35744545 59"#"31+9+8 545 254456  +5 A4 32 6 5644 3 533559 32 6 644545+82+4 1 2735 5 4725 5 8 45 85671 271 9 93592529 56 3 376  35 27B $ #3321 2735 557 45 85671 271 9 89 5' +9 45 245 35 2  564539 5+348725( $ !87 279836 8  5+5 73321 2735 5 56+3 53 57981844755 5 6445 563  45 85671 271 9 $ #3321 2735 555 5 9  235'4424426 3 535245 53 5732 5(7 45 85671 271 9 352 5 589 5 $ #3321 2735 555 5 31623 2

474545 235'4424426 3 55 35245 5 3 5732 5(5 45 85671 271 9 55 585 C55357445 32 2 2 49 5 3585645 1 271 9 45 ; 25 86 3 2442&  3 66 +463 5 8 ;189  7853 272793 49914 832 6 35 5 93532 6  5 8 "#$7 D EFGHIJKLMNOOMPQLRQRSLRTLRUDLRDVLMLQWVJJMXLQYDNOOMDXGFZNLMFLRQRSHYQLRHKLRDTJYNQLHDKXL[JD \R]QYLRKVLHKMQ^YQRSUD D -=_/`60.1abb1?2.c2cd8 " 53 23 5 3 25 874 2332+556  5 + 874 2332+5563 4885   2442+5A147745 27794 5  + 55 5e 23  3 6456 45 53 2445 +6 +5f 635448 874 56 4845 535 262357 2452445  + 4745 245 246 5'55 5g 245 5317 818447( 47254423351845 2 2 35 262357 245245 5445 866 5 & 5448 825  45 874 2332+556332'53(3556 57hh: 3147745 446 579542333262356 35 53556 5+3487 79255 45256874 2 5 2442 'gge( D -.1.2i56617.248d.5b_`.c8 #332 5245 25+ 562356 35 5 56 +573556 5+48 54454877845645g 2 55 5 3556 3 25+5 245 317 81844731e 2474545 5 3 6456 6 7 2+5

12345626774358 47874324  !"!#$! %"%%#&&#%% ##%$' (%%$#&)#* + ,-".)/ + ,01)/ + ,!%-"2)/ + 3%%%00"./ + 3%)4%%#))51 6$%$%%517' 8$%%%))'9$%" %%%4$ !' :358778;5<5= ,&%%#%##$4 %4&$$)$#%#'>%#)' 8& !%&%"4%%4% '

?@A556;8=BCD25E@55 58F5 58<5=588 5674544A78;<55 54=58GH

9!4%$%'( $%!$#)%*)%#0 5'

?@A556;8=JCK53EL6658;5347453; ;6258;5I<5=58GH

M#0 N%#'N$%)%!))5". )%4%))-".) 4%'

123453267 8696 2345326236 6355 2366 66362255636655 3666 66 626255 69226 6 6 66 52556365 2865632 5 6 66 626226 3365 6 265632 6 5 6426 3 63426 956!66 2 6663662 12345326" #635536 66 66 6262952 234532675 2622556366 6636 26 5 66 52556365 92 12345326 $26 6 6 666 6636 2636!2555 5 652566 36 5 6  6 66 63692%26662&' 53 65 366 4 6342 6 5 6  6 66  6366 2636296326366!255 12345326 (6  6 66 636352 6 2)456625562  6 6 *+,-./0+1234567-8,./9::/;+.1+123 ' 23526 66 22!326  6 6 36 55 926 5 4536 926 2 ' 642362 5 65566265 6  6 255 636 <25266 4655 5 626  66 526 696236536 26 6 25636 6  695 25 2= 93 >?@ABCDEFG H52 5 655 6666 !46 36 63526 6366 62262I55J<556 % 6 46&36K5366 263 6 6 6! 35366L J (366 62262LH5366 665 635 6262 6 6J6369 6 5 6I55J <556 23556 653255 5  36 626366 62262266 665 3<65266 26423626 3262 336362!36  6 3  6 55 636535 3366 6 63666 5 636 56 5 6355 356 6 2 6 69 6M636 6  695  63423626262!26364236 636322! 5!!6356  3 6 6 ! 6 666 3626(NJ226 J #4536 926 2 6 6

6625562 466 2 26 36 L8696 666 6 66 6662 6 6 6 3262  OPQRF@G?SGE@S?PTQUEFVG M6634 5 6 669626WX665 643! 35!3 636 6 666! 35!36 6 666395546L$77J"Y7Z[ I6326 626 63 X56 636344 5 6N622626 2\665 J$42

].;.34/+.^3+73_+2+,88538812.`880,3.13_88/:`31+.,3a./7::15+b03:1_./,.0.1_c

12345679