Bijlage 3. Buitenstad Boulevard Buitenstad Havendijk modellenstudie

pleinen

Scenario’s

stadsbalkon

getijdentuin

Boulevard Buitenstad, Zaltbommel

oktober 2020

wUrck

architectuur stedenbouw landschap

COLOFON OPDRACHTGEVER:

Gemeente Zaltbommel

1 de locatie

4

2 historie

6

3 stedenbouwkundige Randvoorwaarden 8 4 modellen

OPDRACHTNEMER:

wUrck

architectuur stedenbouw landschap Sluisjesdijk 46 3087 AH Rotterdam t 010 4290709 info@wurck.nl www.wurck.nl

Team

Gijs Wolfs Jakob Grambow Arie-Jan Bakker Tom Eichler

Kostendeskundige Joaquim Calado

project.nr.: 10201.4 oktober 2020

2

14

5 overzicht

31

Inleiding

Scenariostudie

Aan de westzijde van de historische vestingstad Zaltbommel wordt de locatie Buitenstad ontwikkeld. Een nieuwe woonwijk tussen de Waal, de Werkhaven en de oude Stadshaven. Er is in die nieuwe ontwikkeling veel aandacht besteed aan een aangename verblijfsruimte in Buitenstad, in het bijzonder in de looproute tussen de Binnenstad en de nieuwe pleinruimte met een horecavoorziening op de landtong. De toekomstige reuring speelt zich dus voornamelijk af op de route tussen de Gamerschestraat en de west- en noordzijde van de Stadshaven.

De parkeerdruk overdag op de Havendijk is sinds de instelling van een betaald parkeerregime drastisch omlaag gegaan, ondanks het relatief lage parkeertarief. Binnenstadsbezoekers blijken dus elders een parkeerplek te kunnen vinden of komen te voet of met de fiets. Daarmee lijkt het legitiem om de te onderzoeken welke ruimtelijke kwaliteit voor de stad hier gerealiseerd zou kunnen worden als je verschillende ‘parkeerscenario’s’ in ogenschouw neemt: Behoud van de huidige parkeercapaciteit; Een halvering van de huidige parkeercapaciteit; Het opheffen van deze locatie als parkeervoorziening.

De ontbrekende schakel in deze routing is het huidige parkeerterrein aan de Havendijk. Al in het SPVE (2013) wordt deze plek beschreven als een belangrijk scharnierpunt tussen Buitenstad en het kernwinkelcircuit van de oude binnenstad. Bovendien is het, door zijn positie in de voormalige vestingwerken, een ‘stepping stone’ tussen het Wallenpark en de haven. Parkeervoorzieningen zijn natuurlijk een belangrijke functie voor de binnenstad. Tegelijkertijd wordt er in ruimtelijke zin meer kwaliteit op deze locatie verwacht. Enerzijds omdat het deel uitmaakt van het beschermd stadsgezicht, anderzijds omdat het de centrale openbare ruimte tussen de Binnen- en Buitenstad zou moeten worden; een gemeenschappelijke plek aan het water in een sfeervolle haven.

Proces De verschillende stappen in dit ontwerpend onderzoek zijn in overleg met de gemeente Zaltbommel tot stand gekomen. Ook is er overleg over de (on)mogelijkheden geweest met het Waterschap, met name met betrekking tot waterveiligheid. Daarnaast zijn we twee keer in gesprek geweest met de Klankbordgroep Buitenstad. De eerste keer om te inventariseren wat men van de locatie en de uitwerking verwacht. In een tweede sessie heeft de Klankbordgroep gereageerd op 3 schetsontwerpen conform de hierboven benoemde scenario’s. Na verwerkingen van opmerkingen zijn globale kostencalculaties opgesteld, op basis waarvan de schetsen zijn geoptimaliseerd en definitief gemaakt.

3

1. de LOCAtie

de plek

PP

locatie Boulevard Buitenstad

3 scenario’s 3 scenario’s - ca. aantal parkeren - Huidig ca. Huidig aantal parkeren - ca. huidig aantal parkeren - helft ca. helft huidig aantal parkeren - geen parkeren - geen parkeren

scharnier tussen Binnen- en Buitenstad, tussen Wallenpark en Stadshaven

wUrck

wUrck

gratis parkeren gratis parkeren 4

Betaald parkeren Betaald parkeren

Havendijk

Bolwerk de Kat

Molenwal

Havendijk

haven en parkeren

Gamerschestraat en Molenwal

Gamerschestraat

Wallenpark

Gamerschestraat 5

2. historie buitenhaven

water poort

steiger poort

buitenhaven water poort

oenselse poort

halve maan

gamersche poort

steiger poort

oenselse poort

molen de kat gamersche poort

bossche poort

bossche poort

16e eeuw

17e eeuw

de veerdam havendijk stadshaven

water poort

steiger poort

scheepswerf oenselse poort

gamersche poort bossche poort

19e eeuw: originele vestingmuren duidelijk waarneembaar 6

water poort haven gamersche poort

oenselse poort

bossche poort

19e eeuw: aanpassing waterkering, verplaatsing haven

beschermd stadsgezicht

origineel

niet origineel

Beschermd stadsgezicht niet origineel

niet origineel

wUrck 7

3. stedeNbOuwkuNdige rANdVOOrwAArdeN STEDENBoUwkUNDIG ProGrAMMA VAN EISEN (2013)

groenstructuur dijklint uiterwaarden met grens EHS / Gamerse Terp wallenpark openbare kades waterplein boardwalk / promenade ‘balkons’ aan de Waal autovrij verblijfsgebied, verhoogd maaiveld ontwikkellocatie, bestaand maaiveld parkeerplein structuurbeeld 8

P P

P

P winkelstructuur Binnenstad boodschappencluster commerciële voorzieningen commerciële trekker

P combinaties woon-werk

P

recreatieve functie zoekgebied maatschappelijk / cultureel (reservering)

P

voorzieningen

3 STEDENBOUWKUNDIG PLAN 3. stedenbouwkundigE RANDVOORWAARDEN VASTGESTELD vosp bUITENSTAD (2019)

10

SPBKP BUITENSTAD ZALTBOMMEL

19

waterkering

waterkering

beschermingszone

beschermingszone

kernzone

waterkering

kernzone

waterkering

afstanden verschillen beschermingszone

kernzone

afstanden verschillen

waterkering Profiel van vrije ruimte

profiel van vrije ruimte (afstanden verschillen)

11

3. stedenbouwkundigE RANDVOORWAARDEN

Huidige situatie

huidige situatie

12

+ 9.31 NAP

+ 7.90 NAP

+ 6.05 NAP + 4.50 NAP

parkeren

parkeren

Steenweg

wUrck 13

4. modellen - Pleinen - Stadsbalkon - Getijdentuin

14

15

model pleinen In dit scenario wordt het huidige aantal parkeerplaatsen in de nieuwe situatie teruggebracht, deels op maaiveld (70), deels in een gebouwde parkeervoorziening (40). Bij de entree vanuit de Gamerschestraat is de doorgang verbreed door meerdere coupures in de waterkering te maken. Voetgangers kruisen daarna gelijkvloers de eerste parkeerstrook. Ze komen uit op een brede trappartij met zitgelegenheden. De trap komt onder uit op het oorspronkelijke maaiveld bij de kade direct langs de haven. Onder het parkeren op maaiveld ligt een gebouwde parkeervoorziening die vanaf de laagste kade is te bereiken. Om deze ondergrondse voorziening te kunnen maken moet een flink deel van het bestaande grondtalud worden weggegraven. Dit vormt een (nog onbekend) risico voor de stabiliteit van de waterkering. Gevolg is dat we inschatten dat slechts 40 van de 110 parkeerplaatsen in een gebouwde voorziening kunnen worden ondergebracht. Als je een grotere parkeergarage zou willen maken zonder méér talud te vergraven zal de dak/dek van die voorziening onaanvaardbaar hoog boven de bestaande muur uitsteken en het zicht op de haven vanuit de stad bederven.

parkeergarage 16

model - Pleinen model Pleinen model --Pleinen

referentiebeelden

model pleinen

19

model stadsbalkon Ook in dit model wordt de relatie tussen Gamerschestraat en Stadshaven gelegd via een naar het water toe verbredende brede openbare ruimte en trappartij. Maar het eerste dek ligt op de hoogte van de stadsmuur. Dit dek wordt bereikt met een brede trap aan de stadszijde van de muur. De waterkering hoeft op die plek dus niet meer onderbroken te worden. Door eerst ongeveer anderhalve meter omhoog te gaan ontstaat een uitnodigender entree voor de openbare ruimte en ontvouwt zich het zicht op de haven op spectaculaire wijze. Onder het plein is plaats voor 40 van in totaal 57 parkeerplaatsen. Consequentie van dit model is wel dat de laagste kade langs het water 3 meter hoger ligt dan de huidige kade. Dat verkleint enerzijds het zicht op het water vanaf bepaalde standpunten; anderzijds kijk je makkelijker ‘over de bootjes’ en sluit dit laagste niveau goed aan op de looproute langs de Havendijk.

parkeergarage 20

model Pleinen model model- Pleinen - Stadsbalkon

referentiebeelden

model stadsbalkon

23

model getijdentuin Dit model is een mogelijke uitwerking van het scenario als besloten wordt dat de parkeerfunctie op de Havendijk niet meer hoeft terug te keren. Bovendien wordt in dit model getracht om slechts in geringe mate het maaiveld te vergraven (lager of hoger maken) opdat de stabiliteit van de waterkering niet in het geding komt. In zo’n scenario zijn veel verschillende uitwerkingen denkbaar. We hebben gekozen voor een in hoofdzaak groene inrichting van verschillende plateaus die een trapsgewijze overgang vormen van hoog naar laag. Omdat de hoogwaterstanden regelmatig bezit nemen van de huidige locatie kan rekening gehouden worden met beplantkeuzes per vak. De Getijdetuin is op te vatten als een hybride landschap tussen haven en Wallenpark; een gecultiveerde uiterwaarde. Om de relatie met het water nog verder te versterken zijn ten noorden van de bestaande kademuur 3 extra terrassen gemaakt. Zij leggen een vloeiende relatie met het doorgetrokken voetpad bovenop de damwand aan de westzijde van de haven en vergroten het contact met het water. Bij dit model dient opgemerkt te worden dat er nog een flinke ontwerpopgave ligt in de balans tussen groenkwaliteit en beheersmogelijkheden (na terugtrekkend hoogwater).

24

model- Pleinen - Getijdentuin model

referentiebeelden

model getijdentuin

27

subvariant bolwerk Bolwerk is een subvariant op model Getijdetuin. Met het project maken we gebruik van de mogelijkheid om meer nadruk te leggen op de oorspronkelijke vrije ligging van Bolwerk de Kat in de vestinggracht. Het oostelijke deel van de laad-en loskade wordt ingekort en maakt weer plaats voor water. Vanuit cultuurhistorisch perspectief is dit een heel interessante optie, misschien wel de aanleiding om het water in zijn geheel terug te brengen en daar vervolgens, in een vrije vorm, een drijvend stadsplein in te leggen. Deze varianten zijn vooralsnog niet verder uitgewerkt omdat ze vanuit de stabiliteitseisen aan de waterkering als onhaalbaar worden ingeschat en daarmee onvergelijkbaar met de andere varianten. Maar als de stad mocht besluiten dat op deze plek niet meer geparkeerd hoeft te worden is het zeker de moeite waard deze varianten verder te onderzoeken.

28

29

5. overzicht

pleinen 30

stadsbalkon

getijdentuin

Pleinen

Stadsbalkon

Getijdentuin

Potentiele ruimtelijke kwaliteit Veiligheidsrisico waterkering Aantal parkeerplaatsen

Kosten (in mio)

subvariant Bolwerk

110

2,34

57

1,99

0 1,5 1,83 31

wUrck

architectuur stedenbouw landschap