Bijlage 3. Beleidsregel Kostenverhaal (bovenwijkse voorzieningen en plankosten) 2020-2029

7.1. Voormalige nota: projecten in beleid Tijdens de vorige beleidsperiode en daaraan voorafgaand is circa € 7,5 miljoen bovenwijksafdracht binnengekomen en ongeveer € 6,5 miljoen daarvan is geïnvesteerd. Denk hierbij onder andere aan een skeelerbaan, recreatiegebieden, speeltuinen en trapvelden, voetbalvelden, parkeerterreinen, verlenging en verbetering van (dijk)wegen en ontsluitingen, fietspaden, wandelpaden en een ijsbaan. Nagenoeg alle van de zo’n 30 geplande projecten zijn inmiddels uitgevoerd, tenzij het recente besluitvorming of het Kernenbudget betreft. Daarmee kan de bovenwijksperiode 2010-2019 als succesvol worden gezien en praktisch bijna zelfs als afgerond worden beschouwd. In de voormalige beleidsnota bovenwijks stonden de te realiseren projecten beschreven. Ze maakten als het ware onderdeel uit van de nota. Een wijziging van vastgelegde projecten of de komst van nieuwe projecten maakte het feitelijk noodzakelijk telkens de beleidstekst bij te werken. Omwille van dit ongewenste gevolg is halverwege de looptijd een losse projectentabel geïntroduceerd, die aan dit toch wel starre karakter tegemoetkomt. Aan dit principe wordt in de nieuwe nota vervolg gegeven.

7.2. Vigerende nota: projecten op externe lijst In de voorliggende nota verwijzen wij u naar de externe projectenlijst/-tabel inclusief kaart. In deze lijst staan de projecten opgesomd en wordt de fysieke status en het bijbehorende budget vermeld. Deze tabel wordt jaarlijks geactualiseerd en voorgelegd aan de raad tijdens het actualisatiebesluit. Vervolgens wordt deze gepubliceerd. De raad is beslissingsbevoegd ten aanzien van de op de lijst opgevoerde projecten inclusief de bijbehorende financiën. Zonder raadsinstemming mogen noch in de projectbeschrijving, noch in het budget wijzigingen worden aangebracht. Dit omdat het een reserve betreft, zie hiervoor hoofdstuk 8.

7.3. Huidige en toekomstige projecten In deze beleidsperiode staat in elk geval tot 2025 het zogenaamde Kernenbudget centraal. Hierbij is per kern € 50,- per inwoner beschikbaar en het geheel beloopt in totaal circa € 1,4 miljoen. Burgers en dorps- en wijkplatforms kunnen hierbij breed gedragen projecten ter financiering aandragen. Indien financieel toelaatbaar, kan de raad tussentijds naar eigen inzicht ad hoc projecten toevoegen de projectenlijst. Daarom wordt jaarlijks een actualisatiebesluit voorgelegd. Tevens worden de laatste projecten afkomstig van de vorige nota afgerond. Halverwege de looptijd van de vigerende beleidsperiode wordt aan de raad voorgelegd hoe de periode tot aan 2030 projectmatig wordt ingevuld. Te allen tijde blijven de proportionaliteitscriteria van toepassing om een verschuldigde betaling vanuit derden te garanderen. Indien onverhoopt nodig, is het daarmee ook mogelijk tot kostenverhaal middels het exploitatieplan over te gaan.

Nota kostenverhaal | Bovenwijkse voorzieningen en plankosten | 2020-2029 18

8. Financiële verwerking Voor kostenverhaal worden de gelden vastgesteld, geïnd, besteed en verantwoord. Dit hoofdstuk behandelt per spoor de relevante onderdelen, waarbij voor bovenwijks bovendien onderscheid gemaakt wordt tussen projecten van derden en gemeentelijke projecten. De eigenschappen van de reserve bovenwijks worden ook toegelicht.

8.1. Plankosten De plankosten worden berekend door middel van de externe plankostenscan en neergelegd in de anterieure overeenkomst. Deze overeenkomst wordt aan de raad gepresenteerd. De gelden worden door een gemeentelijke factuur geïnd bij de aanvrager. Omdat de plankosten gefixeerd zijn, vindt geen verantwoording plaats aan de ontwikkelende partij of de raad over de bestedingen en eventuele over- of onderschrijding ervan. Dit is wettelijk ook niet vereist. Bovendien valt het onder het algemene functioneren van de gemeente. De inkomsten komen ten goede aan de zogenaamde algemene dienst van de gemeente en worden niet apart financieel gegroepeerd. In uitzonderlijke gevallen kan hiervan worden afgeweken. De ambtelijke organisatie boekt waar mogelijk de uren op het product behorend bij het project ten behoeve van interne bewaking. Uitgangspunt is dat plankosten geen verdienmodel zijn, maar de gemeente mag ook niet te kort komen. Per project kan dit mogelijk afwijken, maar over het geheel bezien is hiervan sprake. Plankosten bij gemeentelijke grondexploitaties zijn niet van toepassing, omdat de exploitatie zelf de lasten intern draagt.

8.2. Bovenwijks Projecten derden De bijdrage bovenwijks wordt vastgesteld aan de hand van de in dit document gepresenteerde tarieven. Deze kosten worden net als de plankosten opgenomen in de anterieure overeenkomst, welke daarna ook aan de raad beschikbaar wordt gesteld. De gelden worden vervolgens in één keer geïnd en toegevoegd aan de reserve bovenwijks. Aan de initiatiefnemer wordt niet specifiek verantwoording afgelegd over de bovenwijkse investeringen, omdat deze middels deze nota kan inzien hoe de gelden besteed worden. Om onverschuldigde betaling te voorkomen, is het zaak dat de gemeente de projecten daadwerkelijk uitvoert.

Gemeentelijke grondexploitaties Indien er sprake is van een gemeentelijk project met een eigen actieve grondexploitatie, gaat het anders. Er is namelijk geen sprake van een geldstroom van een derde naar de gemeente. Ook is er geen sprake van een anterieure overeenkomst. Wel vindt het bepalen van de bovenwijkse bijdrage plaats conform dezelfde werkwijze als richting derden, oftewel de reguliere bovenwijkstarieven. Vanuit de algemene (winstnemings)reserve grondexploitaties wordt jaarlijks via de jaarrekening de relevante bijdrage intern overgeheveld naar de reserve bovenwijks. In tegenstelling tot voor 2016 mag de bijdrage niet rechtstreeks uit de exploitatie zelf worden gedekt in het kader van de regels omtrent de vennootschapsbelasting (tegengaan van winstafroming). Niettemin kunnen (bovenwijkse) voorzieningen conform de kostensoortenlijst in het plangebied zelf wel altijd uit de grondexploitatie worden gedekt. Sterker nog: dit heeft de voorkeur ten aanzien van toerekenbare kosten. Vanwege de interne aard zijn zaken als onverschuldigde betaling verder niet relevant.

8.3. Reserve bovenwijkse voorzieningen De gelden omtrent bovenwijks worden in Zaltbommel in een reserve gestort, genaamd Reserve bovenwijkse voorzieningen. Deze bestaat in de huidige vorm sinds 2016. De raad is het enige orgaan dat bevoegd is om reserves in te stellen en er (bestedings)doelstellingen aan te verbinden alsmede er uitgaven uit te doen. Daarbij delegeert de raad aan het college de bevoegdheid om te beschikken over de reserve binnen de vastgestelde kaders. Zo wordt voorkomen dat voor elke mutatie raadsinstemming vereist is, hoewel een aanpassing van de projectenlijst altijd een bevoegdheid van de raad blijft. Dit principe blijft overeind.

Nota kostenverhaal | Bovenwijkse voorzieningen en plankosten | 2020-2029 19

Ten behoeve van de reserve is een planning van inkomsten en uitgaven opgesteld. Per project aan zowel de inkomende als uitgaande kant is inzichtelijk wat de bijbehorende geldstromen zijn. Aan de inkomstenkant wordt ook een voorzichtigheidscorrectie gedaan om te voorkomen dat van een te positieve uitgangssituatie wordt uitgegaan. Het principe van ‘goed koopmansgebruik’ is leidend, oftewel kosten na de baat. Voortdurend worden de geldstromen gemonitord en eenmalig per jaar stelt de raad deze planning vast tijdens het actualisatiebesluit. Vanwege vertrouwelijke gegevens van derden is deze wel vertrouwelijk. Bovendien worden in het kader van de AVG ook voor de raad de gegevens van particulieren afgeschermd. Met de aanvang van deze nieuwe beleidsperiode beschikken we over een reserve met een stand van circa € 3,1 miljoen. Dit geeft een gezonde uitgangspositie om invulling te geven aan alle toekomstige projecten inclusief de restprojecten die afkomstig zijn uit de vorige beleidsperiode. Naar verwachting zal het saldo de komende jaren wel dalen, omdat de uitgaven de inkomsten overstijgen. De periode na 2025 is bovendien dermate ongewis, dat zowel qua inkomsten als uitgaven terughoudend geraamd is. Alle met bovenwijks gemoeide bedragen zijn exclusief BTW. Investeringen uit de reserve zijn onder voorwaarden geheel of gedeeltelijk compensabel voor de BTW.

Ambtelijke uren voor de projectbegeleiding zijn declarabel en worden ten laste van elk projectbudget gebracht, tenzij dit het Kernenbudget betreft waarvoor een apart budget bestaat. Algemene uren voor het beleidsgebied komen rechtstreeks ten laste van de reserve door middel van een apart urenbudget

8.4. Verslaglegging Aan de raad wordt jaarlijks verantwoording afgelegd. Deze comptabele verwerking omvat in elk geval het volgende: - Een overzicht van de beginstand, tussenstand en eindstand van de reserve; - Een verantwoording van de gedane uitgaven versus prognose over het verantwoordingsjaar; - Een prognose van de bestedingen en inkomsten; en - Een geactualiseerde projectenlijst inclusief budgetten en statussen. Een en ander krijgt zijn beslag in het jaarlijkse actualisatiebesluit waarnaar al meerdere malen verwezen is.

Nota kostenverhaal | Bovenwijkse voorzieningen en plankosten | 2020-2029 20

9. Overgangsrecht 9.1. Overgangsbepaling Omwille van het voorkomen van onduidelijkheid en discussies tussen de gemeente en initiatiefnemers, wordt hier met een korte algemene regeling volstaan. Indien het principeverzoek voorafgaand aan het raadsbesluit over de inwerkingtreding van deze nota is ingediend, dan geldt de oude beleidsregeling. Mocht echter de nieuwe voorliggende beleidsregel aantrekkelijker zijn voor de indiener, dan kan hierbij worden aangesloten. Let wel, het is of/of en geen mengvorm. Dit geldt nadrukkelijk ook voor de verrekenregelingen zoals opgenomen in hoofdstuk 6. Daarnaast kan deze beleidsnota beleidsmatige situaties niet beperken indien deze ontstaan zijn tijdens de vorige nota of zelfs daarvoor, terwijl de toenmalige nota deze beperkingen niet neerlegde. Eventuele onvoorziene en/of bijzondere situaties worden voorgelegd aan het college. Uitgangspunt is hierbij altijd de financieel gunstigste regeling voor de initiatiefnemer.

Nota kostenverhaal | Bovenwijkse voorzieningen en plankosten | 2020-2029 21

10. Begrippenlijst Anterieure overeenkomst

Bestemmingsplan Bouwplan Bovenwijkse kosten Bovenwijkse voorziening Demarcatie Exploitatiegebied Exploitatieplan Gebiedseigen kosten Grondbeleid

Grondexploitatie (grex)

Instrumenten Kostensoortenlijst Kostenverhaal

Leges Omslagstelsel Overgangsrecht Plankosten

Plankostenscan Planschade Principeverzoek Privaatrechtelijk spoor Publiekrechtelijk spoor

Een privaatrechtelijke overeenkomst met het doel om vooraf afspraken tussen de gemeente en een ontwikkelaar te maken over andere kostenverhaal. Ruimtelijke weergave van de ontwikkelmogelijkheden voor een bepaalde locatie. Een limitatieve lijst van soorten plannen die voor kostenverhaal in aanmerking komen; dit vormt tevens stap 2 van het Stappenplan. Vorm van kostenverhaal voor investeringen met een bovenwijks karakter en voor zover genoemd in de kostensoortenlijst. Een voorziening ten behoeve van meerdere locaties die niet per se in het exploitatiegebied ligt en die aan de toetsingscriteria voldoet. Afbakening van welke kosten door de gemeenten en/of ontwikkelaar betaald dienen te worden. Het gebied dat door de anterieure overeenkomst of exploitatieplan wordt begrensd. Een publiekrechtelijke oplegging van onder andere kostenverhaal en planologische regels ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen. Het wettelijk synoniem voor plankosten. Een gemeentelijke beschrijving van de (wettelijke) instrumenten met als doel grond in voldoende mate en op tijd beschikbaar te hebben; kostenverhaal is een onderdeel van grondbeleid. Een wettelijk geregelde gemeentelijke begroting die wordt opgesteld om grondkosten en -opbrengsten van een ruimtelijke ontwikkeling in beeld te brengen. Wettelijke bevoegdheden om de ruimtelijke ordening te sturen; dit vormt tevens stap 1 van het Stappenplan.

Een limitatieve lijst neergelegd in de artikelen 6.2.3 tot en met 6.2.5 Bro die nadere duiding geven aan plankosten en bovenwijkse kosten. De mogelijkheden die een gemeente heeft om de gemeentelijke kosten in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen verplicht te verhalen op ontwikkelaars. De vergoeding voor een (omgevings)vergunning voor zover deze kosten niet door het kostenverhaal gedekt worden. Het bovenwijkstarief per vierkante meter afhankelijk van de bestemming dat aan de gemeente moet worden voldaan. De regeling omtrent de verhouding tussen de nieuwe regelgeving en de bestaande of voormalige rechtstoestand. Vorm van kostenverhaal voor de kosten die een gemeente maakt ten behoeve van de ontwikkelaar en voor zover genoemd in de kostensoortenlijst. Geüniformeerd rekenmodel van de Rijksoverheid om de plankosten te bepalen. De waardevermindering van onroerende zaken of inkomensschade die onder meer ontstaat na wijziging van een bestemmingsplan. Een ambtelijke voortoets om de kans van slagen van een voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling te toetsen. Kostenverhaal door middel van een anterieure overeenkomst, gesloten tussen de gemeente en de ontwikkelaar. Kostenverhaal door middel van een exploitatieplan, omdat er geen anterieure overeenkomst gesloten is.

Nota kostenverhaal | Bovenwijkse voorzieningen en plankosten | 2020-2029 22

Reserve bovenwijks

Stappenplan Toetsingscriteria Verhaalbare kosten Verrekening Vigerend

Onderdeel van het eigen vermogen van de gemeente waarin de afdracht bovenwijks gestort wordt en van waaruit de bovenwijkse investeringen gedekt worden. Een aan de Wro en Bro ontleend stappenplan dat aangeeft of en zo ja, op welke wijze kostenverhaal mogelijk is. Toets van profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit om te bepalen of een investering als bovenwijks mag worden aangemerkt. Overkoepelende term voor de te verhalen plankosten en bovenwijkse kosten. Het inbrengen van een oude bovenwijkse waarde in relatie tot de nieuwe bovenwijkse waarde van de ontwikkeling. Geldend, bijvoorbeeld beleid of regelgeving.

Nota kostenverhaal | Bovenwijkse voorzieningen en plankosten | 2020-2029 23