Bijlage 3. Accountantsverslag 2021, Gemeente Zaltbommel

Accountantsverslag Gemeente Zaltbommel Boekjaar 2021

1

Aan de gemeenteraad van de Gemeente Zaltbommel Hogeweg 11 5301 LB Zaltbommel Breda, 4 juli 2022 Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Zaltbommel te controleren.

Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag.

Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

drs. B. (Barry) Smeenk RA

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Rechtmatigheid

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2021 een goedkeurende verklaring verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is conform NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is in alle opzichten nageleefd in 2021.

Covid-19: De gemeente heeft de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 niet toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. Gezien de impact van de pandemie hadden we dit voor de leesbaarheid van de jaarstukken voor een raad als toegevoegde waarde gezien. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd. De belangrijkste werkzaamheden hebben toegezien op de verantwoording inzake de Rijksregelingen, waaronder de Tozo en de TONK, de controle op de waardering van de (langlopende) vorderingen en de controle op de subsidie-uitgaven.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid constateren we één ongecorrigeerd controleverschil. De afrekening van Avri over 2021, welke pas recent is ontvangen is niet verwerkt in de jaarrekening. De fout bedraagt € 64.000 nadelig. Daarnaast blijkt uit de afrekeningen van de zorgaanbieders dat de eindafrekening € 146.000 lager is dan verwacht, ook deze correctie is niet meer verwerkt in de jaarrekening. Tot slot dienen wij volgens onze beroepsregels de ongecorrigeerde fouten 2020 (€ 197.000) mee te wegen. Naar aanleiding van onze controle zijn er enkele correcties doorgevoerd ten opzichte van de eerste versie van de jaarrekening. Deze correcties worden in dit verslag toegelicht. Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole bevindingen geconstateerd. Ten aanzien van de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen constateren we dat de gemeente niet in alle gevallen kan onderbouwen of deze toereikend zijn nageleefd. Deze bevindingen zijn ook door uw interne controle geconstateerd. Deze bevindingen resulteren in een rechtmatigheidsfout van € 221.000. Tevens is voor twee projecten het door de raad gevoteerde krediet overschreden, de rechtmatigheidsfout die hieruit volgt bedraagt € 184.000

6

Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.

Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat van € 3,6 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Zaltbommel is gezond en bedraagt € 55,2 miljoen (2020: € 51,1 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 49% (2020: 44%). Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit toereikend is.

De jaarrekeningcontrole is een intensief proces geweest waarbij in prettige en nauwe samenwerking de controle is doorlopen. Ten opzichte van vorig jaar constateren we een verbetering in de tijdigheid van de aanlevering. We merken echter wel op dat het opleveren van twee jaarrekeningen en onderliggende balansdossiers in een korte periode een grote opgave is voor de financiële administratie. Ten aanzien van de volledigheid en de juistheid van de aan te leveren stukken kan de organisatie nog verder verbeteren. We evalueren het jaarrekeningtraject met de organisatie. Tot slot constateren we dat de forse uitbreiding van het aantal SiSa-regelingen heeft geleid tot een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons.

Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Naar aanleiding van onze controle zijn enkele beperkte correcties doorgevoerd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Zaltbommel voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

7

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen), de jaarrekening en de bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van 22 september 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.025.000 Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 25 januari 2018 vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.025.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 3.075.000

Rapporteringstolerantie

€ 50.000

Goedkeuringstolerantie fouten

Conform uw controleprotocol

Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het college. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel en constateren een evenwichtige schatting.

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;  Waardering van de grondexploitaties;  Rechtmatigheid van de inkopen (naleving Europese aanbestedingsregels);  Management override. Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Dit risico ziet bij uw gemeente met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie en voorzieningen;  Onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen;  Covid-19 aspecten.

9

Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak vanwege de hogere mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1.000) 25.000

2018

20.000

2019

15.000

2020

10.000

2021

5.000 0 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2020 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 173.000. De afname van de boekwaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2021

2020

Boekwaarde per 1 januari

8.803

20.442

Investeringen

3.073

4.772

Grondverkopen

(5.171)

22.222

Tussentijdse winstneming

1.912

8.474

Mutatie verliesvoorziening

13

2.663

8.630

8.803

Boekwaarde per 31 december

Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Verliesvoorziening De voorziening verlieslatende complexen is ten opzichte van 2020 zeer beperkt gewijzigd. De verliesvoorziening ziet toe op de complexen Dijkzicht-Zuid en Ormeling. Tussentijdse winstneming In 2021 heeft een tussentijdse winstneming plaatsgevonden € 1,9 miljoen. Hiervan heeft het grootste deel betrekking op Waluwe II (€ 1,3 miljoen). We hebben geconstateerd dat de winstneming over 2021 nauwkeurig is berekend. De winstneming is gestort in de reserve winstneming grondexploitaties. Brakel-West In de concept jaarrekening 2021 was het complex Brakel-West op grond van het raadsbesluit in november 2021 als grondexploitatie opgenomen. Het verwachte verlies ter hoogte van € 6,9 miljoen was geheel voorzien. We constateerden echter dat dit complex, ondanks het genomen raadsbesluit, niet voldoet aan de definitie die de jaarverslaggevingsregels aan grondexploitaties stelt. Deze stellen namelijk dat er sprake is van een grondexploitatie als er gemeentelijke in bezit zijnde gronden in transformatie gaan. Ten aanzien van het project Brakel West is dit op dit moment nog niet het geval. Gronden dienen nog verworven te worden en planvorming dient nog verder uitgewerkt te worden. We zijn dan ook met de gemeente tot de conclusie gekomen dat er op dit moment nog geen sprake is van een grondexploitatie.

De genomen voorziening is derhalve gecorrigeerd in de aangepaste jaarrekening. Vanzelfsprekend adviseren we u wel in de reserve rekening te houden met de dekking voor het verwachte verlies voor op het moment dat de grondexploitatie wel administratief in exploitatie genomen kan worden.

10

Waardering van de grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Zaltbommel gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2021

2020

Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Rekenrente





Disconteringsvoet





Programmering





Verkoopprijzen





Rekenrente en disconteringsvoet Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,25 % (2020: 1,25%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Zaltbommel. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Ten aanzien van de disconteringsvoet heeft de gemeente er in 2020 voor gekozen de verliesvoorziening tegen nominale waarde op te nemen. Dit uitgangspunt is voorzichtig en passend binnen de verslaggevingsregels.

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Kosten- en opbrengstenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is op enkele uitzondering na op 4% (2020: 2%) ingerekend en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Het college rekent met de volgende opbrengstenstijgingen: +- 2% voor woningbouw en 0% voor industrie (2020 0%-3%). Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameters evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt en de huidige inflatie achten wij het van belang dit goed te blijven volgen. In het jaarverslag en de jaarrekening heeft de gemeente een toelichting opgenomen inzake de toegenomen prijsstijgingen en onzekerheden over de ontwikkeling hiervan.

Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Zaltbommel. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn op basis van het herziene grondprijsbeleid bijgesteld. We hebben vastgesteld dat deze, met uitzondering van reeds gemaakte afspraken, juist zijn ingerekend. Gedurende 2021 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd.

11

Sociaal domein Algemeen De gemeente Zaltbommel voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken deels zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Werkzaak Rivierenland

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Werkzaak Rivierenland

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

Werkelijke lasten

WMO

Zelfstandig

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Onderdeel

Sociaal domein prestatielevering In de controle op de prestatielevering aangaande de geleverde zorg WMO en Jeugd steunt de gemeente Zaltbommel op de controleverklaringen, die zij van haar zorgaanbieders bij de jaarlijkse productieverantwoordingen ontvangt. De kleinere zorgaanbieders leveren uit kostenoogpunt een dergelijke controleverklaring niet aan. De gemeente heeft voor deze lasten dan ook de prestatielevering zelfstandig aangetoond. Uit de afrekeningen van de zorgaanbieders blijkt wel dat de reservering voor de te betalen facturen € 146.000 te hoog is opgenomen. Gezien het feit dat de afrekeningen van de zorgaanbieders pas op een laat moment in de controle beschikbaar waren, is dit niet meer gecorrigeerd in de jaarrekening.

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. De gemeente Zaltbommel heeft de uitvoering van deze regeling belegd bij Werkzaak Rivierenland. Uw gemeente heeft in 2021 € 1,8 miljoen ontvangen in het kader van de Tozo. Totaal is er voor € 0,8 miljoen aan Tozo-regelingen verstrekt door Werkzaak. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft het Werkzaak, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. De accountant van het Werkzaak heeft de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt.

Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen. Werkzaak neemt de afwikkeling van de signalen mee in haar proces en heeft de signalen grotendeels opgevolgd.

12

Sociaal domein Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Zaltbommel heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2021 toereikend toegelicht. PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.

De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Zaltbommel blijven onder onze rapporteringstolerantie. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Zaltbommel aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen we dat de kosten PGB getrouw en rechtmatig verantwoord zijn in de jaarrekening 2021.

13

Covid-19 en overige bevindingen Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Uitvoeren Tozo (via Werkzaak Rivierenland) en TONK regeling; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Risicoanalyse mogelijke Covid-19 impact op balansposities (o.a. in het kader van mogelijke oninbaarheid); • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening; • Aanvullende bijdrage vanuit het Rijk door middel van specifieke regelingen, dan wel via de algemene uitkering. Uit de controle aangaande “specifieke” Covid-19 items komen de volgende bevindingen voort: −

−

−

−

−

worden en wanneer dit niet kon zijn alternatieven aangeboden. De gemeente Zaltbommel is hiermee akkoord gegaan en heeft hier in de toetsing van de geleverde prestatie rekening mee gehouden. Binnen de controle van de SiSa-bijlage zijn een aantal aanvullende regelingen verantwoord met betrekking tot Covid-19, waaronder Controle coronatoegangsbewijzen, onderwijsachterstanden a.g.v. Covid-19, specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden, etc. Afrekening Avri Zeer recent ontvingen de deelnemende gemeenten nog een afrekening (zoals eerdere jaren) van Avri over 2021. Het effect hiervan is niet meer meegenomen in de jaarrekening 2021. De last ter hoogte van € 64.000 nemen we mee als controleverschil. We adviseren u voor 2022 en verder goede afspraken met Avri te maken over het tijdig beschikbaar te zijn van dergelijke afrekeningen.

De gemeente Zaltbommel heeft er, in lijn met vorig jaar, voor gekozen om in de jaarstukken op diverse plaatsen informatie op te nemen waarin de impact als gevolg van Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een afdoende inzicht in deze bijzondere gebeurtenis. Wel achten wij, zoals vorig jaar ook aangegeven, het voor het inzicht van de raad beter om de (financiële) effecten van de pandemie in een aparte paragraaf toe te lichten. Wij hebben diepgaande aanvullende controles uitgevoerd op de waardering dan wel inbaarheid van posities zoals vaste activa, vorderingen, gevormde voorzieningen, rechtmatigheid subsidieverantwoordingen, etc. Uit onze jaarrekeningcontrole 2021 zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen, anders dan in ons verslag gemeld. Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021. Ten aanzien van het sociaal domein zijn aangaande de toetsing op prestatielevering bij zorgaanbieders geen bijzonderheden naar voren gekomen. Gedurende de Covid-19 periode waarin niet de afgesproken zorg geleverd kon worden hebben de zorgaanbieders in afstemming met de gemeente gekeken welke zorg wel geleverd kon

14

Jaarverslag Jaarverslag Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. Element jaarverslag Onze waarneming De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van Vereisten BBV Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen. Verenigbaar Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het Overeenstemming Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse controlewerkzaamheden. Standaard COS 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Paragrafen Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiële afwijkingen gesignaleerd.

kwalitatief van voldoende niveau. Informatiewaarde

De toelichtingen kunnen aan leesbaarheid winnen, maar geven voldoende inzicht tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Covid-19

Uw gemeente heeft ervoor gekozen om in de jaarstukken op diverse plaatsen informatie op te nemen waarin de impact als gevolg van Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een voldoende inzicht in deze bijzondere gebeurtenis. Door een aparte paragraaf te wijden aan de effecten van Covid-19 had de informatiewaarde voor de raad verhoogd kunnen worden.

15

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.

WNT verantwoording De gemeente Zaltbommel dient te voldoen aan de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Met betrekking tot de functie gemeentesecretaris is deze door meerdere (interim)personen bekleed gedurende 2021.

Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van nietonzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene overschrijden. Naar aanleiding van onze controle zijn beperkte aanpassingen doorgevoerd bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. die de rapporteringsgrens niet overschrijden. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. SiSa-bijlage.

nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

16

Rechtmatigheid

Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijk inkooptrajecten niet de juiste procedure is gevolgd, dan wel de onderliggende stukken ter onderbouwing van de doorlopen procedure ontbreken. Deze bevindingen, welke ook deels door uw interne controle resulteren in een fout ten aanzien van de rechtmatigheid (€ 221.000). We hebben deze fouten meegewogen in ons oordeel ten aanzien van de rechtmatigheid. Daarnaast constateren we ten opzichte van voorgaand jaar de beheersing van de inkooprechtmatigheid verder is toegenomen. Hoewel dossiervorming ten aanzien van de keuze voor inkooptrajecten nog niet in alle gevallen aanwezig is en daarmee in formele zin niet aan de aanbestedingswet voldaan, is de naleving en dossiervorming fors verbeterd. Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen verder aan te scherpen. Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021 hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd.

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het

programma. Met het vaststellen van de jaarrekening autoriseert de gemeenteraad de genoemde overschrijdingen. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid. Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting.

Lastenoverschrijding programma Programma Verkeer, vervoer en waterstaat (totaal € 426.000)

Begrotingsafwijking Overschrijding heeft betrekking op kosten met betrekking tot de kosten P+R station. De overschrijding wordt gecompenseerd door hogere subsidie-inkomsten samenhangend met dit project. Hierdoor telt deze overschrijding niet mee in onze foutanalyse. De overschrijding komt door de open-einde regeling jeugd. Hierdoor

Programma Sociaal domein

telt deze overschrijding niet mee in onze foutanalyse. Wel adviseren

(totaal € 1.951.000)

we het college dergelijke overschrijdingen eerder te signaleren en eerder te rapporteren aan de raad.

Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing (totaal € 77.000)

De overschrijding komt door “doorboeking” van de behaalde resultaten “Grondbedrijf”. Tegenover de hogere kosten staan derhalve samenhangende baten. Hierdoor telt deze overschrijding niet mee in onze foutanalyse.

Programma Algemene

Overschrijding heeft betrekking op een lagere doorbelasting van uren

dekkingsmiddelen

naar projecten. De overschrijding wordt gecompenseerd door lagere

(totaal € 151.000)

lasten op andere programma’s. Hierdoor telt deze overschrijding niet mee in onze foutanalyse.

18

Rechtmatigheid Lastenoverschrijding programma Programma Overhead (totaal € 335.000)

Begrotingsafwijking Overschrijding heeft betrekking op kosten inhuur. De overschrijding wordt gecompenseerd door samenhangende opbrengsten. Hierdoor telt deze overschrijding niet mee in onze foutanalyse. De verwachte last vennootschapsbelasting wordt niet begroot daar

Programma

deze conform de afspraak met de raad uit de reserve winstneming

Vennootschapsbelasting

grondexploitaties wordt gedekt, daarmee is samenhangende dekking

(totaal € 453.000)

aanwezig. Hierdoor telt deze overschrijding niet mee in onze foutanalyse. Wel adviseren we u dergelijke lasten te begroten.

Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren dat op twee kredieten er sprake is van een overschrijding > € 25.000. Deze overschrijdingen zijn toegelicht in de jaarrekening en wegen mee in ons rechtmatigheidsoordeel. De overschrijding bedraagt in totaliteit € 148.000. Mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd: (x € 1.000)

Gewijzigde begroting

Jaarrekening

Verschil

Dotaties

16.064

18.714

(2.651)

Onttrekkingen

16.958

18.194

1.237

894

(520)

(1.414)

Saldo mutaties in de reserves

Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen. De afwijkingen zijn toereikend toegelicht in de programmaverantwoording en zijn met name gelegen in de afwikkeling van de resultaten op het sociaal domein (€ 1,7 miljoen nadeel en daarmee hogere onttrekking), de afwijkingen op de onttrekkingen zijn divers en zien met name toe op het nog niet inzetten van de bestemmingsreserves doordat kosten nog niet zijn gemaakt. Tijdens de controle hebben we geconstateerd dat binnen de gemeente Zaltbommel gebruik gemaakt wordt van diverse bestemmingsreserves en algemene reserves. De registratie van de reserves is onderhevig aan een veelvoud van boekingen en correctieboekingen. Het vaststellen van de getrouwheid en rechtmatigheid van de transacties in de reserves is hierdoor complex. We adviseren het college de registratie van de mutaties van de reserves aan te scherpen. Financiering In 2021 heeft uw gemeente geen nieuwe langlopende leningen afgesloten. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Zaltbommel zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

19

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 55,2 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 3,6 miljoen positief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 110 een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 2018

2019

2020

2021

-10.000 Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 51,6 miljoen is € 17,0 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 3,1 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 520.000 toegevoegd aan de (bestemmings)reserves. Deze dotatie (ten lasten van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 4,1 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 3,6 miljoen voordelig.

21

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen in %

Zaltbommel

Landelijk

Gelderland

2021

2020

2021 (begroting)

2020

2021 (begroting)

2020

Netto schuldquote

29,8

19,8

72,6

48,7

63,5

46,0

Netto schuldquote gecorrigeerd

29,9

19,8

66,6

42,3

54,7

37,8

Solvabiliteit

49,0

44,1

30,5

35,0

31,2

34,2

Grondexploitaties

9,8

8,8

8,5

8,5

10,4

8,9

Belastingcapaciteit

108,6

111,5

105,2

102,6

101,8

95,4

Structurele exploitatieruimte

4,3

2,5

0,6

2,1

0,8

0,9

Het kengetal schuldquote is verslechterd in 2021 als gevolg van een afname van het balanstotaal, maar de hoogte ervan is ten opzichte van andere gemeenten laag. De solvabiliteit neemt toe naar 49% in 2021. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Aan de bovenkant oordeelt het VNG dat een solvabiliteit boven de 50% als zeer goed aan te merken is. De gemeente Zaltbommel kent derhalve een gezonde financieringspositie. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten, gezien het feit dat baten ten opzichte van vorig jaar gedaald zijn is dit kengetal iets toegenomen. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Zaltbommel ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 108,6%. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen. Hier ontstaat op basis van de jaarrekening 2021 meer ruimte.

22

Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s. Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de vrij beschikbare algemene reserves en het jaarrekeningresultaat 2021. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Risico’s binnen het grondbedrijf; − Risico op fluctuaties binnen de algemene uitkering gemeentefonds; − Risico op leningen en garantstellingen; − Risico binnen de gemeenschappelijke regelingen.

X € 1.000

2021

2020

2019

Weerstandscapaciteit

8.805

5.301

10.571

Risico’s

3.578

2.051

3.931

Weerstandsratio

2,46

2,34

2,69

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

23

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij in januari 2022 een managementletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van de interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risicoinschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Hier zijn toereikende aanvullende controlewerkzaamheden per jaareinde op gedaan.

Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving

We zijn door het college geïnformeerd over de recente persuitingen en stellen vast dat de besproken transacties qua baten en lasten geen effect op de jaarrekening 2021 hebben. We zullen komend jaar kennis nemen van het op te stellen feitenrelaas. We adviseren in het opstellen van het feitenrelaas ook te evalueren of nadere waarborgen noodzakelijk zijn in geval van dergelijke transacties.

Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen andere bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën.

25

Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Zaltbommel beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid is onderdeel van de interne controle, maar zou hierin nog explicieter aandacht mogen hebben.

26

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen.

Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2023 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening.

In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast.

In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: • de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); • het normenkader 2023 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor • het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële rechtmatigheid); de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. • beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten • een controleplan opstellen; en aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. • de controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.

De beide secties Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig de werkzaamheden op te starten, niet gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, alleen de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing.

Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, bedrijfsvoering in het jaarverslag. fiscaliteit en IT.

28

Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs.

Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btw-ondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een nietkostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwDe volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: ondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden − welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte brengen. weersomstandigheden enz.); − welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); − informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; − informatie over immateriële activa (bijv.

sociaal kapitaal). Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij kunnen u vanuit onze natuurlijke adviesfunctie ondersteunen bij dit proces door bijvoorbeeld samen met u uw stakeholders te identificeren om vervolgens door middel van een gesprek met uw belanghebbenden de meest materiële onderwerpen inzichtelijk te maken en aan de hand daarvan een materialiteitsmatrix op te stellen. Andere mogelijkheden zijn ondersteuning bij de aanpak van de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPI’s en dashboarding.

29

Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.

Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.

Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. in paragraaf 21b vermeld: Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit vier invalshoeken: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te 1. Verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd • het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het • de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een gedrag van mensen niet genoeg verandert. geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne 3.

Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedrag-beïnvloedende beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen • tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het van risico’s. interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’ 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol van de genomen interne beheersingsmaatregelen. In samenwerking met onze HR spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering. consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek.

30

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

A12B

Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen

B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek

C1

Regeling specifieke uitkering Reductie Energieverbruik

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

C43

Regeling reductie energiegebruik woningen

C62

Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire

D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

F9

Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

32

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021

G2a

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_totaal 2020

G3

Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2021

G3a

Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_totaal 2020

G12

Kwijtschelding publieke schulden SWZ-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel

H4

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

H8

Regeling Sportakkoord 2020-2022

H12

Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken

H16

Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembanen

L5B

Regiodeals 3e tranche

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

33

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 2

G4

Tozo 3

G4

Tozo 4

G4

Tozo 5

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

34

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

G4A

Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4A

Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4A

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

G4A

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april)

G4A

Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4A

Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4A

Tozo 2, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

G4A

Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4A

Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4A

Tozo 3, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

G4A

Omvang vorderingen levensonderhoud (jaar T) Tozo 1 (i.v.m. verstrekte voorschotten op Tozo-aanvragen levensonderhoud welke zijn ingediend vóór 22 april 2020)

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

35

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)