Bijlage 2 - Rapport evaluatie circulair textielcentrum definitief 2
Tekst van het document
DB20260205 - 2a 2 -
EVALUATIE CIRCULAIR TEXTIELSORTEERCENTRUM (CIRTEX) IN RIVIERENLAND 2 2 j a n u a r i 20 25 , ve rs i e 2 . 0
Inhoudsopgave
INHOUDSOPGAVE ........................................................................................................................ 2 1. INLEIDING ................................................................................................................................ 5 1.1 AANLEIDING................................................................................................................................. 5 1.2 LEESWIJZER ................................................................................................................................. 6 2. HOOFDDOELSTELLINGEN COÖPERATIE .................................................................................... 7 2.1 STATUTEN ................................................................................................................................... 7 2.2 NORMENKADER ............................................................................................................................ 7 2.3 BEOOGD EFFECT ......................................................................................................................... 10 2.4 REALISATIE SORTEERCENTRUM IN 2 FASEN ......................................................................................... 12 Fase 1 Proef sorteercentrum .....................................................................................................
12 Realisatie ................................................................................................................................. 12 Fase 2 Oprichting Cirtex ............................................................................................................ 13
3. REALISATIE OP DOELSTELLINGEN ........................................................................................... 15 3.1 REALISATIE OP DOELSTELLING CIRCULARITEIT EN KETENSAMENWERKING ................................................... 15 Transitie van afval naar grondstoffen en circulair hergebruik ........................................................ 15 Landelijke doelstellingen en bewustwording ............................................................................... 16 Overzicht geleverde kilo’s textiel ................................................................................................ 17 Afzet textiel ............................................................................................................................... 20 Circulaire Ketensamenwerking .................................................................................................. 24 Conclusies op het gebied van Circulariteit en Ketensamenwerking .............................................. 29 3. 2 REALISATIE OP DOELSTELLING INCLUSIE ............................................................................................ 30 Overzicht Personeel ..................................................................................................................
32 Conclusies op het gebied van inclusie ........................................................................................ 36 3.3 REALISATIE OP DOELSTELLING MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD BUSINESSMODEL ...................................... 37 Businesscase ........................................................................................................................... 37 Smalle versus brede maatschappelijke businesscase................................................................. 39 4. TOEKOMSTSCENARIO’S .......................................................................................................... 43
2
1a 1b 2a 2b 3 4
Scenario Circulair; 100% Origineel ................................................................................. 46 Scenario Circulair, 60% Origineel en 40% Sociaal sorteren .............................................. 46 Scenario Inclusie; 100% reguliere medewerkers ............................................................. 47 Scenario Inclusie; 100% doelgroep medewerkers ........................................................... 47 Realistisch scenario .......................................................................................................... 47 Scenario Stoppen met Cirtex ............................................................................................. 48
5. CONCLUSIE ............................................................................................................................ 49 5.1 EVALUATIE CIRTEX ....................................................................................................................... 49 5.2 BEANTWOORDING HOOFDVRAAG..................................................................................................... 49 6. BIJLAGEN ............................................................................................................................... 51 6.1 OVERZICHT BIJLAGEN ................................................................................................................... 51 BIJLAGE 1 | SPECIFIEKE INBRENG DOOR CONSORTIUMPARTNERS ................................................................... 52 Cirtex (Werkzaak Rivierenland, 2Switch, Avri) ............................................................................. 52 i-did ......................................................................................................................................... 52 Planq ....................................................................................................................................... 53 Heigo .......................................................................................................................................
53 CLS-Tex.................................................................................................................................... 53 HTEX ........................................................................................................................................ 54 De Verschilmakerij .................................................................................................................... 54 Sympany .................................................................................................................................. 55 Keynius .................................................................................................................................... 55 Faay ......................................................................................................................................... 56 BIJLAGE 2 | TEXTIELCRISIS EN MAATREGELEN BESTUUR CIRTEX ...................................................................... 57 BIJLAGE 3 | TOELICHTING UPV TEXTIEL .................................................................................................. 60
3
4
1. INLEIDING 1.1 Aanleiding Op 17 november 2022 hebben de Algemene Besturen van Avri en Werkzaak Rivierenland en de Raad van Toezicht van 2Switch ingestemd met de oprichting van een circulair textielsorteercentrum (Cirtex) in Rivierenland. Er is toen afgesproken, na 4 jaar te evalueren om inzicht te krijgen in het toekomstig bestaansrecht van Cirtex. Met deze evaluatie wordt antwoord gegeven op die hoofdvraag. De onafhankelijkheid van deze evaluatie is geborgd door op verzoek van de Algemene Ledenvergadering (ALV) van Cirtex en het DB en AB van Werkzaak en Avri de volgende adviseurs bij deze evaluatie (op proces en inhoud) te betrekken: de accountant van Cirtex; de bestuursadviseur West Betuwe.
Foto; vertegenwoordigers dagelijks bestuur en directeuren van Avri, Werkzaak en 2Switch.
5
1.2 Leeswijzer We hebben deze evaluatie in de volgende stappen uitgevoerd en als volgt beschreven: 1. Evaluatie op basis van de oorspronkelijke doelstellingen. Daarbij kijken we eerst terug op de hoofddoelstellingen van Cirtex, zoals in de statuten van de coöperatie zijn opgenomen. We beschrijven daarna het beoogde effect van die doelstellingen en de realisatie ervan in 2 fasen (proef en oprichting van Cirtex). Verder beschrijven we de behaalde resultaten op de hoofddoelstellingen Circulair en Ketensamenwerking, Inclusie en het Maatschappelijke verantwoord businessmodel. Elke doelstelling sluiten we af met een deelconclusie. 2. Mogelijke toekomstscenario’s Cirtex. We beschrijven eerst een aantal toekomstscenario’s waarbij we de impact laten zien op de hoofddoelstellingen Circulair, Inclusie en Financiën. Gevolgd door een realistisch scenario en het scenario stoppen met Cirtex. We beschouwen daarbij het resultaat van Cirtex in een ‘smalle’ versus een ‘brede’ maatschappelijke businesscase. Ook dit deel sluiten we af met een deelconclusie. 3. Met een slotconclusie geven we vervolgens antwoord op de hoofdvraag ‘Is er een toekomstig bestaansrecht voor Cirtex ? ‘. 4. In dit document verwijzen we naar achterliggende stukken en informatie in de bijlagen om een volledig beeld te kunnen vormen over deze evaluatie.
6
2. HOOFDDOELSTELLINGEN COÖPERATIE 2.1 Statuten De Coöperatie heeft ten doel te voorzien in de stoffelijke behoeften van haar leden door met hen deelnemersovereenkomsten te sluiten in het na te noemen bedrijf dat zij te dien einde ten behoeve van haar leden uitoefent of doet uitoefenen, te weten: Het voor en met haar leden opzetten en het exploiteren van een (circulair) textielsorteercentrum waarbij het ingezamelde textiel wordt gesorteerd, bewerkt en verkocht, al dan niet tezamen met samenwerkingspartners, hoofdzakelijk in maar niet beperkt tot de regio Rivierenland (vrij vertaald; Circulariteit en Ketensamenwerking); Het bijdragen aan de maatschappelijke ondersteuning van onder meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en van hun netwerk in de samenleving ten behoeve van een zo zelfstandig mogelijke economische positie en hun participatie op de arbeidsmarkt (vrij vertaald: Inclusie); Het bijdragen aan een sociaal, economisch en ecologische maatschappij voor een duurzame toekomst op basis van een circulair, inclusief en maatschappelijk verantwoord businessmodel (vrij vertaald: brede maatschappelijke businesscase). In het oorspronkelijke bedrijfsplan van Cirtex zijn deze doelen nader uitgewerkt. In hoofdstuk 3 van dit rapport leest u welke van deze doelen wel of niet zijn gerealiseerd.
2.2 Normenkader Op advies van de accountant hebben we het normenkader met betrekking tot deze hoofddoelstellingen in beeld gebracht, zodat hij daarop zijn controle werkzaamheden kan uitvoeren. 1. Circulair & Ketensamenwerking Toelichting: We hebben voor het jaar 2026 onderstaande KPI’s geformuleerd, zodat we kunnen sturen op de hoeveelheid te verwerken textiel, het afvalpercentage en de afzet van textiel naar ketenpartners op de onderstaande trap tegen textiel. KPI
Definitie
Realisatie 2025*
Norm 2026
Textiel voor verwerking
Bruto kg textiel ontvangen bij Cirtex.
1.700.000 kilo
1.900.000 kilo
7
Afval fractie door opschoning
Netto kg afval door opschoning.
31%
30%
= 530.000 kilo
= 570.000 kilo
Textiel na opschoning
Netto kg textiel na opschoning
1.170.000 kilo
1.330.000 kilo
Textiel afzet opgeschoond origineel
Netto kg textiel afgezet naar Vive en overige verwerkers.
770.000 kilo
800.000 kilo
Textiel sociaal sorteren na opschoning
Netto kg textiel voor sociaal sorteren.
400.000 kilo
530.000 kilo
Traptreden
Hoe hoger op de trap hoe hoger het hergebruik van textiel
(zie afbeelding) Textiel industrie (laagwaardige producten)
Percentage afzet textiel aan industriepartijen (bijv. auto industrie).
30% van sociaal sorteren.
25% van sociaal sorteren
= 120.000 kilo
= 132.500 kilo
Textiel hergebruik Buitenland
Percentage afzet textiel naar buitenland.
60% van sociaal sorteren
50% van sociaal sorteren
= 240.000 kilo
= 265.000 kilo
Percentage afzet textiel voor composiet producten openbare ruimte
0%
5% van sociaal sorteren
Percentage afzet textiel voor fineerproducten en plaatmateriaal bouw/verbouw
0%
Percentage afzet textiel voor viltproducten interieurontwerp
0%
Textiel een nieuw leven (hoogwaardige producten)
= 26.500 kilo 5% van sociaal sorteren = 26.500 kilo 2% van sociaal sorteren = 10.600 kilo
Textiel reparatie en Upcycling
Naai atelier Cirtex.
0%
1% van sociaal sorteren = 5.300 kilo
Textiel hergebruik regio Rivierenland
Verkoop 2e handskleding kringloopbedrijven
10% van sociaal sorteren
12% van sociaal sorteren
8
40.000 kilo
= 63.600 kilo
* Realisatie 2025 is gebaseerd op productieoverzicht en realisatie begroting t/m oktober, en geëxtrapoleerd t/m december 2025.
T
O
R
N
N
N
I
I
I
A
I
De rode en blauwe traptreden vallen niet binnen de scope van Cirtex. 2. Inclusie Toelichting: We hebben voor het jaar 2026 onderstaande KPI’s geformuleerd, zodat we kunnen sturen op het aantal betaalde werk- en ontwikkelplekken, de loonwaarde en het uitstroom percentage naar regulier werk. KPI
Definitie
Realisatie 2025
Norm 2026
Betaalde werkplekken
Aantal doelgroep medewerkers
39
40
Ontwikkelplekken Aantal ingevulde ontwikkelplekken
23
25
Loonwaarde
10%
10%
% gestegen loonwaarde, gedurende het dienstverband bij Cirtex
9
Uitstroom naar regulier werk
% uitstroom naar regulier werk
20%
20%
* Realisatie 2025 is gebaseerd op productieoverzicht en realisatie begroting t/m oktober, en geëxtrapoleerd t/m december 2025.
3. Financiën (brede businesscase) Toelichting: We hebben voor het jaar 2026 onderstaande KPI geformuleerd, zodat we kunnen sturen op de brede maatschappelijke waarde van Cirtex voor Werkzaak, Avri en de gemeenten. KPI
Definitie
Realisatie 2025*
Norm 2026
Resultaat brede businesscase (€)
Maatschappelijke waarde = het rendement Avri + Werkzaak als directe opbrengst/besparing door Cirtex minus het netto resultaat Cirtex.
Maatschappelijke waarde Cirtex, Avri en Werkzaak €214.362
Maatschappelijke waarde Cirtex, Avri en Werkzaak > 0.
* Realisatie 2025 is gebaseerd op productieoverzicht en realisatie begroting t/m oktober, en geëxtrapoleerd t/m december 2025.
2.3 Beoogd effect Figuur; schematische weergave beoogde circulaire keten
10
Met CIRTEX nemen we de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het afgedankt (huishoudelijk) textiel in Rivierenland, waarbij de volgende uitgangspunten, gebaseerd op de oorspronkelijke oprichtingsdocumenten, zijn gehanteerd: Circulair, de circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waarde vernietiging te minimaliseren. Het Rijk wil dat de Nederlandse economie in 2050 100% circulair is. Voor 2030 hanteert het Rijk een tussendoelstelling van 50% reductie op grondstof gebruik. Naast deze doelstelling, heeft de provincie Gelderland de ambitie uitgesproken weg te willen van de wegwerp economie. Zij willen de 1e afval loze provincie in Nederland zijn, waarbij zo hoog mogelijk wordt ingezet op de R-ladder/Trap tegen textiel. Met de ketensamenwerking Cirtex dragen we bij aan deze ambitie, zoals in het bedrijfsplan was opgenomen. We willen in de regio Rivierenland aansluiten op de landelijke en provinciale doelstellingen. Dat doen we door een stevige bijdrage te leveren door het realiseren van een textielsorteercentrum.
Waarbij het sorteerwerk wordt gedaan door mensen met een ondersteuningsbehoefte en met inzet van technologische ontwikkelingen waardoor moeilijk werk makkelijk wordt gemaakt voor de doelgroep en de kwaliteit van het uit gesorteerde textiel voldoet aan de gevraagde kwaliteit door afnemers. Ketensamenwerking; we willen een circulaire ketensamenwerking in Rivierenland opzetten waarmee we de regionale economie en brede welvaart versterken. We nemen verantwoordelijkheid in deze keten en willen optimaal hergebruik van textiel realiseren. De focus ligt op het volledig sluiten van de circulaire textielketen in Rivierenland. Daartoe onderzoeken we de mogelijkheden voor indiening van een EFRO subsidie (Europees Fonds voor Regionale ontwikkeling). Inclusief; we willen in een zelfstandige onderneming 30 betaalde werkplekken en 60 ontwikkelplekken per jaar realiseren voor kwetsbare inwoners, met werk dat uitermate geschikt is voor deze doelgroep, zodat zij naar vermogen in de arbeidsmarkt en samenleving kunnen participeren. Financieel; we willen een (op termijn) circulair, inclusief en maatschappelijk verantwoord businessmodel waardoor we minder afhankelijk zijn van de prijsveranderingen in de textielmarkt. Tevens anticiperen we op de invoering van de uitgebreide producenten verantwoordelijkheid (UPV), waarbij de producent integraal verantwoordelijk wordt voor de gehele textielketen.
We willen meer hergebruik en afzet van textiel in eigen regio en elders in Nederland met gebruikmaking en behoud van de huidige infrastructuur van inzamelen, sorteren en verwerken. Vergoedingen voor het behoud van deze infrastructuur nemen we mee in het toekomstig businessmodel. Communicatie, bewustwording en preventie; we willen textiel aankopen terugdringen en een juiste inzameling stimuleren bij inwoners, bedrijven en overheden door hen bewust te maken van circulair hergebruik van textiel en overige circulaire producten.
11
2.4 Realisatie Sorteercentrum in 2 fasen Fase 1 Proef sorteercentrum Op basis van bestuurlijke goedkeuring (toekenning Regiodeal subsidie) zijn we in januari 2022 gestart met een klein sorteercentrum in een pand (400m2) aan de Voltastraat in Tiel. Het doel van deze proef was om in de praktijk te toetsen of de doelgroep medewerkers van Werkzaak in staat zijn om de sorteerwerkzaamheden uit te voeren en om vast te stellen of de financiële aannames in de businesscase aannemelijk zijn. Verder wilden we de kwaliteit van het aangeboden textiel in de regio in beeld krijgen en toetsen of dit overeen kwam met het beeld van de afnemers. Foto; locatie Voltastraat in Tiel
Realisatie Op 24 augustus 2022 is de proef geëvalueerd waarbij de volgende tussendoelen zijn gerealiseerd. Bewustwording rondom circulair textiel bevorderd in de regio (gemeenten, provincie) en onder inwoners met de lancering van de Pleintjes van Morgen. Er is een netwerk opgebouwd in de regio met circulaire ketenpartners, die als consortium gezamenlijk de loop willen sluiten en daarvoor een Europese subsidie (Cirtex 1.0) hebben verworven. Er zijn 14 betaalde banen en 10 ontwikkelplekken binnen de proeflocatie gerealiseerd. Er is een gezamenlijke maatschappelijke businesscase opgesteld, die in de praktijk is getoetst en op basis van de evaluatie is aangepast. De sorteerhal en het werkproces, is samen met de doelgroep ingericht. Sortering van het textiel in 12 soorten (in 1e instantie handmatig en later met een lopende band) is gerealiseerd. Het textiel wordt per soort in A kwaliteit, B kwaliteit en C kwaliteit gesorteerd en afgezet in de markt. Er wordt 5.000 kilo per week gesorteerd en we blijven opschalen binnen de mogelijkheden van het huidige pand. We zullen in het tweede deel van 2022 een stap moeten maken naar een groter pand willen we het noodzakelijk aantal kilo’s van 30.000 per week kunnen gaan realiseren. Dit betekent een verzesvoudiging van het huidige aantal kilo’s en daardoor ook een forse toename van benodigd aantal medewerkers.
De proef heeft aangetoond dat de sorteerwerkzaamheden uitermate geschikt zijn voor de doelgroep medewerkers die nog niet in staat zijn om bij reguliere werkgevers
12
aan het werk te gaan maar die een te hoge loonwaarde hebben voor beschut werk in de productiehallen van Werkzaak. Op basis van deze evaluatie is besloten te investeren in grotere huisvesting en professioneel materieel voor het sorteercentrum, welke zijn opgenomen in het definitieve bedrijfsplan en begroting voor Cirtex. Foto; medewerker Cirtex
Fase 2 Oprichting Cirtex Na de formele oprichting (november 2022) van Cirtex hebben we in 2023 nog grotendeels gewerkt vanuit de proeflocatie en zijn we in oktober 2023 verhuisd naar het huidige pand (2.000 m2) aan de Morsestraat 41 in Tiel. Foto; locatie Morsestraat in Tiel
13
Foto; medewerkers Cirtex
Het zoekproces naar een geschikt pand heeft langer geduurd dan voorzien door het beperkte aanbod van geschikte panden in het centrum van onze regio, de Covid pandemie, de ontstane energiecrisis en de Arbo eisen waaraan het pand moest voldoen voor de doelgroep medewerkers van Werkzaak.
We hebben het beoogde circulaire textielsorteercentrum in eigen regio in 2 fasen gerealiseerd, waarbij de sorteerwerkzaamheden worden uitgevoerd door zoveel mogelijk doelgroep medewerkers van Werkzaak. Daarnaast hebben we een efficiënt sorteerproces ingericht met voortdurende optimalisaties om de gesorteerde textielfracties te kunnen verkopen tegen de geldende markttarieven.
Foto; hopper productieproces Cirtex
14
Foto’s; medewerkers Cirtex
3. REALISATIE OP DOELSTELLINGEN 3.1 Realisatie op doelstelling Circulariteit en Ketensamenwerking Transitie van afval naar grondstoffen en circulair hergebruik Moeder-organisatie Avri heeft als hoofddoel om de transitie van afval naar grondstof aan te jagen en circulair hergebruik te stimuleren. Voor de textielstroom doet zij dit middels de sorteer- en verwerkingswerkzaamheden van Cirtex. Met lokaal gecreëerde en ingezamelde stromen herbruikbare textiel wordt lokaal waarde toegevoegd, dit was een doel in het bedrijfsplan; We hebben de regie in handen genomen waarmee in de jaren 2023 en 1e helft 2024 de prijsschommelingen in de textielmarkt zijn voorkomen. Door het ontstaan van de wereldwijde textielcrisis (zie bijlage 2) is onze invloed op de textielmarkt zeer beperkt gebleken. De afzet van textiel is enorm onder druk komen te staan, met impact op de businesscase van Cirtex, waardoor er stagnatie is opgetreden in deze transitie. Een
15
stabiele vergoeding voor de textielinzameling, genoemd in het bedrijfsplan, is dus niet gerealiseerd.
Landelijke doelstellingen en bewustwording De landelijke doelstelling van 50% circulair (in 2030) in Rivierenland is (nog) niet gerealiseerd. Met het aanbieden van de “Pleintjes van Morgen” hebben we geïnvesteerd in het bewustzijn van circulair hergebruik bij de gemeenten en inwoners.Dit heeft echter nog niet geleid tot een inkoop en aanbestedingsbeleid door gemeenten dat circulair hergebruik ondersteunt. Foto; pleintje van morgen in Heerewaarden
Het initiatief om kledingvouchers voor de doelgroep medewerkers van Werkzaak af te nemen om circulair hergebruik te stimuleren is door de gemeenten niet opgevolgd en heeft een structureel nadelig effect van 42K in de begroting. De doelstelling in het bedrijfsplan om onderzoek te doen naar het verstrekken van textielpakketten voor de Minima (armoedebestrijding) is niet van de grond gekomen. We constateren dat er bij inkoop en aanbestedingen door de gemeenten nog beperkt aandacht is voor de aanschaf van circulaire producten, geassembleerd door inclusieve arbeid. We zien dat projecten veelal met traditionele materialen wordt vormgegeven en dat het gebruik van circulaire materialen bij projecten in Rivierenland nog te weinig aandacht krijgt. De doelstelling in het bedrijfsplan om straatmeubilair van textiel in de eigen regio terug te brengen is nog niet gerealiseerd. Foto; verkoop kledingvouchers bij Cirtex.
16
Overzicht geleverde kilo’s textiel Foto; voorraad gesorteerd textiel
17
Tabel; aantal gesorteerde kilo’s textiel
Totale kilo's Afval in kilo's Afzet als origineel in kilo's Sociaal Sorteren Totaal in kilo's Sociaal Sorteren A-kwaliteit in kilo's Sociaal Sorteren B-kwaliteit in kilo's Sociaal Sorteren C-kwaliteit in kilo's
2023 1.580.708 77.790 1.161.312 341.607 125.155 187.336 29.116
2024 2025 1.690.592 1.709.133 372.326 490.521 807.128 821.913 511.138 396.699 155.952 127.544 314.292 230.909 40.894 38.246
*In 2023 hebben we vanuit de kleine locatie niet alle textiel kunnen sorteren, waardoor we veel origineel rechtstreeks in de markt hebben afgezet.
Aantal kilo’s textiel We kunnen inmiddels 1.7 miljoen kilo textiel (incl. schoenen, accessoires en knuffels) per jaar in het sorteercentrum verwerken, waarbij we het sorteerproces hebben geoptimaliseerd. Aanvoer Vanaf de proef in 2022 zien we een gestage groei van het totaal aantal geleverde kilo’s bij Cirtex. In 2023 was dat 1.5 miljoen kilo, in 2024 1.6 miljoen kilo en in 2025 1.7 miljoen kilo. Door verbeteringen aan de hopper en lopende band is de verwerkingscapaciteit verhoogd tot 9 ton per dag. We verwachten in 2026 door te groen naar 1.9 miljoen kilo, waardoor alle textiel rechtstreeks uit de route bij Cirtex kan worden gebracht. Dit levert Avri een structurele besparing (65K) op in tijd, kilometers en CO₂-uitstoot, omdat het transport naar externe sorteerders niet meer nodig is. Opschonen We hebben door het opschonen van alle textiel op de hopper goed inzicht gekregen in de kwaliteit van het textiel in Rivierenland en de hoeveelheid afval. In Rivierenland brengen we ongeveer 7 kilo per persoon per jaar naar de textiel container, daarnaast verdwijnt er nog een deel bij het restafval. Dit is een onwenselijke situatie, want dit maakt het goed kunnen recyclen van textiel een grote uitdaging. De gescheiden inzameling van textiel verdient aandacht om verdere vervuiling met andere afvalstromen te voorkomen.
De eerste stappen zijn gezet met het borgen van de toegankelijkheid van de textiel containers met een pasje. Ook is Avri met het project “doorgeeftas” huis aan huis gaan inzamelen wat weer een betere kwaliteit textiel oplevert. Avri ontwikkeld op dit moment meerdere interventies om zoveel mogelijk schoon textiel in Rivierenland in te zamelen.
18
Foto; opschonen textiel.
Afval Het afvalpercentage is in de afgelopen jaren behoorlijk toegenomen. In de begroting hanteren we een gemiddelde van 13% over de afgelopen 4 jaar, terwijl het feitelijke gemiddelde op 29% (bron; operationeel dashbord Cirtex) ligt. Cirtex heeft Avri gehouden aan de contractuele afspraak van maximaal 13% vervuiling en opgeroepen tot maatregelen om de vervuiling terug te brengen. Tegelijkertijd worden de meerkosten van de vervuiling boven 13% bij Avri in rekening gebracht. Bij het rechtstreeks afzetten in de markt zou Avri deze inkomsten ook missen. Avri heeft inmiddels maatregelen genomen om vanaf 1 oktober 2025 paslezers op de textielcontainers te plaatsen. De positieve effecten van deze maatregel verwachten we te zien vanaf het 4e kwartaal van 2025, waardoor de kwaliteit en afzet van het ingezamelde textiel zal toenemen. Origineel Na het opschonen van het textiel door het verwijderen van afval creëren we een hoeveelheid origineel textiel van in totaal 1.1 miljoen kilo in 2023 die we inmiddels hebben afgebouwd naar 821.000 kilo in 2025, die we rechtstreeks afzetten in de markt. We sturen continu op een optimum tussen het textiel dat we alleen opschonen (origineel textiel) en het textiel dat we sociaal sorteren met de doelgroep. Kwaliteit en kwantiteit van het opgeschoonde en gesorteerde textiel bepaalt de marktprijs voor de verschillende soorten textiel.
Zo was origineel textiel in het jaar 2023 financieel aantrekkelijk om direct in de markt te zetten. Sociaal sorteren in 12 soorten Door de doelgroep van Werkzaak is het sociaal sorteren uitgevoerd in de verschillende textielsoorten A, B en C kwaliteit. We zien nog de nodige fluctuaties in de gerealiseerde kilo’s (gemiddeld 416.000 kilo) over de jaren 2023 t/m 2025 als gevolg van de effecten door de textielcrisis en de feitelijke beschikbaarheid, loonwaarde en het ontwikkelniveau van de doelgroep. Er is een interne kwaliteitscontrole ingevoerd op het sorteerwerk, wat het vertrouwen van de nieuwe afnemers in de geleverde kwaliteit merkbaar heeft versterkt. Foto; fijn sortering textiel.
19
Fijn sortering Uit de fijn sortering blijkt dat de verschillende textielfracties in lijn liggen met de oorspronkelijke uitgangspunten in de begroting. De A kwaliteit herdraagbaar textiel is gemiddeld 10% (bron: operationeel dashbord Cirtex) en wordt verkocht in de kringloopwinkel van 2Switch in Tiel. Zij betaald hiervoor marktconforme prijzen (€4,35 per kilo, prijspeil 2025) aan Cirtex. Deze stroom vormt een stabiele en belangrijke inkomstenbron voor Cirtex en draagt bij aan regionaal hergebruik en zichtbaarheid van circulair textiel. De B-kwaliteit textiel is gemiddeld 60% (bron: operationeel dashbord Cirtex) en gaat via afnemers naar het buitenland, waar het als herdraagbare kleding wordt verkocht. De C-kwaliteit textiel is gemiddeld 30% (bron: operationeel dashbord Cirtex) en wordt in principe verkocht aan de industrie om er via mechanische- en chemische recycling circulaire producten van te maken. Met onze scan technologie kunnen we de kledingsamenstelling goed beoordelen, zodat we de gevraagde industriekwaliteit voor afnemers kunnen sorteren.
Afzet textiel Als Cirtex hebben we een textiel trap (zie onderstaande figuur) ontwikkeld om trede voor trede, te laten zien hoe we anders met ons textiel kunnen omgaan. In plaats van gebruiken en afdanken, gaan we naar alleen gebruiken als het écht nodig is en kiezen we na gebruik voor hoogwaardig hergebruiken en recycling van textiel. Elke trede van de trap staat voor een andere aanpak. En daarbij geldt: hoe hoger op de trap, hoe beter. Voor de start van Cirtex werd alle textiel (100%) uit de regio direct verkocht in de markt. We hebben hieronder beschreven op welke traptreden we als Cirtex initiatieven ontwikkelen om circulair hergebruik te realiseren. We beschrijven de traptreden en de initiatieven van rood, naar oranje, geel, groen en blauw, waaronder we procentueel onze huidige textiel afzet hebben vermeld. Inmiddels brengen we het herdraagbaar textiel (10% A kwaliteit) terug in eigen regio, waarmee we de levensduur van kleding verlengen.
20
Figuur; trap tegen textiel
O
N
E
E
E
A
De oven in Er zit nog steeds ca 6% (3kg per inwoner per jaar) textiel bij het restafval dat de verbrandingsoven ingaat. Met Avri worden hier bewustwordingscampagnes voor ingezet om deze hoeveelheid te verkleinen. Deze hoeveelheid textiel (uit het restafval) komt niet bij Cirtex aan, vandaar dat dit percentage niet zichtbaar is in de traptrede ‘de oven in’. -
Van afval naar grondstof Met partners Heigo en Cls-Tex is een machinelijn ontwikkeld waarmee van textiel en plastic granulaat kan worden gemaakt voor circulaire producten in openbare ruimte. Met Cirtex sluiten we aan bij hun verwerking, zoals in het bedrijfsplan is beschreven. Naast de inrichting van de Pleintjes van Morgen zijn er maar sporadisch circulaire producten door bedrijven en gemeenten in onze regio afgenomen. Momenteel maken we afspraken met deze partners over de hoeveelheid af te nemen C kwaliteit textiel voor het maken van deze producten. In de toekomst willen we dit percentage (30%) textiel op hogere traptreden inzetten om het circulair hergebruik te bevorderen.
Een nieuw leven Met partner i-did is een mechanische recycling installatie ontwikkeld waarmee viltproducten kunnen worden gemaakt voor interieurprojecten. Momenteel maken we afspraken met deze partner over de hoeveelheid af te nemen C kwaliteit textiel voor het maken van deze producten om het percentage < 1% substantieel te verhogen. Met partner Planq is een mechanische recycling installatie ontwikkeld waarmee viltfineerproducten kunnen worden gemaakt voor interieurprojecten. Momenteel maken we afspraken met deze partner over de hoeveelheid af te nemen C kwaliteit
21
textiel voor het maken van deze producten om het percentage < 1% substantieel te verhogen.. Met partners Heigo en Htex is een chemische recycling installatie ontwikkeld waarmee van polyester textiel, weer oorspronkelijke grondstoffen en garens kunnen worden gemaakt voor nieuwe kleding. Momenteel maken we afspraken met deze partners over de hoeveelheid af te nemen C kwaliteit textiel voor het maken van deze producten om het percentage < 1% substantieel te verhogen. Met partners Planq, Keynius en Faaij is een recycling installatie ontwikkeld waarmee massieve textielplaten kunnen worden gemaakt. Momenteel maken we afspraken met deze partners over de hoeveelheid af te nemen C kwaliteit textiel voor het maken van deze producten om het percentage < 1% substantieel te verhogen. Effe fiksen en upcycling Met partners Olga’s naaiatelier in Culemborg en Elliz in Company in Zaltbommel kunnen we kleinschalige regionale initiatieven ondersteunen om kleding te repareren of kleding te upcyclen. In 2026 onderzoeken we of het financieel haalbaar is om een eigen naaiatelier bij Cirtex in te richten. Vanuit de doelgroep statushouders zijn er werkzoekenden, die over deze vaardigheden beschikken en zij hierdoor betaald aan het werk kunnen. Hergebruik buitenland Met meerdere afzetpartners wordt de B kwaliteit (60%) textiel als herdraagbare kleding verkocht in Oost Europa en Afrika.
Met als kanttekening dat er in die landen gebrekkig toezicht is op naleving van duurzame verkoop en verwerking. Daarom kleurt dit ook deels ‘oranje’ en zelfs ‘rood op de textieltrap. Hergebruik in Nederland Met partner 2Switch wordt de A kwaliteit textiel (10%) als herdraagbare kleding verkocht in eigen regio (vestiging 2Switch Tiel). Daarnaast kunnen we ondersteuning bieden aan partner Klesteo, de kledingbank in Tiel waar ze kleding, schoenen en speelgoed beschikbaar stellen voor mensen die tot de Minima behoren. 2Switch voert een regionale verkenning uit om meerdere kringloopwinkels in Rivierenland te openen zodat onze afzet breder wordt. Bewustwording Deze traptreden over bewustwording van de consument liggen buiten de primaire scope van het textielsorteercentrum. Daar waar we de bewustwording van de consument positief kunnen beïnvloeden, doen we dit uiteraard. Denk aan de publiekscampagnes vanuit de Avri over “Koop minder kleding omdat we de kast al vol hebben hangen. Koop duurzame kleding (enkele items) in plaats van veel fast fashion kleding. Laat kleding stomen als er een vlek in zit of repareren als een rits kapot is”. Nieuwe initiatieven.
Cirtex is inmiddels ook met de volgende initiatieven gestart: Inzameling van donzen dekbedden en kussens (2000 kilo per jaar) voor recycling door Ducky Dons; Verzameling van plastic zakken (5000 kilo per jaar) vanuit het aangeleverde textiel voor recycling via Avri; Pilot met kledingreparatie in samenwerking met The First Steps (Den Bosch);
22
Inzameling van dekens en lakens ten behoeve van verpakkingsmateriaal bij Werkzaak Rivierenland.
Uit analyse van deze textieltrap blijkt dat 90% van het ingezamelde textiel ( tov 100% bij de start van Cirtex) nog naar het buitenland of industrie gaat. Ontwikkelingen die we in de toekomst willen voorkomen en waar UPV Textiel en de EFRO subsidie Cirtex 2.0 op gestoeld zijn. Dit versterkt onze oorspronkelijke ambitie om de buitenlandse afzet af te bouwen en keten innovaties op te zetten om hergebruik en recycling van textiel in eigen regio en Nederland te bevorderen. We zetten de eerste kleine stapjes op de traptreden tegen textiel, initiatieven die we omarmen en de komende jaren verder willen uitbouwen om de noodzakelijke transitie in de textielketen te realiseren.
23
Circulaire Ketensamenwerking Na het realiseren van het textielsorteercentrum hebben we met MKB bedrijven in de regio en daarbuiten een circulaire textielketen in Rivierenland opgezet. Met behulp van Europese subsidies hebben we in de afgelopen jaren de volgende doelstellingen en resultaten gerealiseerd. Cirtex 1.0 | samenwerkend MKB innoveert textielrecycling. In Cirtex 1.0 hebben publieke en private partijen het initiatief genomen om met het complexe vraagstuk van textielrecycling aan de slag te gaan. We treden samen op als pioniers en zetten samen onze kennis en expertise in om de textielketen te sluiten. We hebben met de consortiumpartners inmiddels meerdere machinelijnen ontwikkeld en gebouwd voor chemische en mechanische textielrecycling in de regio en daarbuiten. Foto’s; bedrijfsinstallaties van consortiumpartners Htex, i-did en Cls-tex.
Cirtex 2.0 | De hogere stap op de textieltrap, modulair en circulair textielcentrum Rivierenland. De traditionele aanpak van textielrecycling, gericht op export naar Afrika en Oost-Europa, is ingestort. Door de opkomst van goedkope fast fashion via platforms zoals Shein en Temu heeft dit geleid tot groeiende textielbergen van slechte kwaliteit textiel en benadrukt de noodzaak voor een nieuwe, innovatieve en duurzame aanpak binnen Nederland en Europa. Cirtex 2.0 werkt aan het realiseren van een innovatief ecosysteem voor circulair textiel. Dit is een centrale hub voor verschillende recyclingsoplossingen die naast elkaar staan en kent een modulaire opbouw. We ontwikkelen samen meerdere innovaties (textielplaten, vilt- en fineertoepassingen voor meubilair en circulaire producten voor openbare ruimte) als alternatief voor de buitenlandse textielafzet.
Foto; bedrijfsinstallatie van consortiumpartners Planq, Keynius en Faay.
24
Rol van Cirtex en haar consortiumpartners Cirtex is verantwoordelijk voor het verwerken van het textiel tot hoogwaardige grondstof. Onze consortiumpartners werken graag samen met Cirtex vanwege de hoge kwaliteit van het halffabricaat en de mogelijkheid om vraaggericht te sorteren. De samenwerking tussen de projectpartners en sorteercentrum Cirtex focust op gezamenlijke innovatie, betrouwbaarheid en ketenregie. Figuur; Circulair ketenmodel van Cirtex
25
Samen het textiel een ‘’nieuw leven’’ te geven, leidt tot efficiënter grondstofgebruik, een sterke circulaire economie, innovatie en maatschappelijke impact door minder textielafval en CO₂-uitstoot. De consortiumpartners van Cirtex, zetten de gesorteerde halffabricaten om in hoogwaardige eindproducten zoals meubels (interieur en voor de openbare ruimte), bouwmaterialen, akoestische panelen, massieve textielplaten, wandbekleding, decoratie. De partners stellen eisen aan de halffabricaten zoals vezelsamenstelling, kwaliteit en eigenschappen. Ze experimenten met nieuwe blends en ontwerpen om duurzame en functionele producten te creëren. De partners zijn voorlopers in hun vakgebied en hebben bijzondere projecten uitgevoerd met het gebruik van textiel in het interieur en de openbare ruimte. De partners (zie foto) in het consortium beschikken over de benodigde kennis en expertise en vormen we samen met een ketennetwerk in de regio en daarbuiten. Voor de specifieke inbreng per partner verwijzen we u naar bijlage 1.
26
Figuur; consortiumpartners Cirtex 2.0
Foto; vertegenwoordigers van de consortiumpartners
27
Vooralsnog legt de ketensamenwerking zich vooral toe op recycling (middels vervezeling) en nog (te) weinig op partners die substantieel kunnen bijdragen aan producten, die hoger op de trap voor textiel staan (door reparatie, herstel en upcycling). De uitdaging zit vooral in het woord ‘substantieel’: partijen die hoogwaardige producten kunnen maken van textiel (en die hoger op de textiel trap scoren) hebben doorgaans geen behoefte aan (en capaciteit voor) grote hoeveelheden textiel. Met de huidige consortiumpartners werken we aan schaalbare circulaire innovaties om de grote hoeveelheden C kwaliteit textiel (30%) te kunnen verwerken tot circulaire producten, die we in eigen regio/Nederland op basis van een circulair businessmodel kunnen afzetten.
28
Conclusies op het gebied van Circulariteit en Ketensamenwerking Groen
Oranje
Rood
Bewustwording en positieve beeldvorming in en buiten regio
Transitie is vertraagd
Textielcrisis heeft hoge impact
40% Circulair hergebruik
Landelijke doelstelling 50% Circulair hergebruik in 2030 niet haalbaar
10% Circulair hergebruik
Circulair hergebruik door gemeenten niet behaald Vervuiling Textiel en Afval Schaalbaarheid van productie versus afzet Initiatieven textielladder Circulaire textielketen opgezet en bedrijfsinstallaties bij partners gerealiseerd Innovaties gestart (Cirtex 2.0)
Hoogwaardige innovaties (hoger op textieltrap)
29
3. 2 Realisatie op doelstelling Inclusie -
De hoofddoelstelling van Cirtex is dat wij met het textiel (1.9 miljoen kilo) uit Rivierenland in 2050 100% circulair zijn en dat wij dit vanuit een inclusieve arbeidsmarkt en samenleving realiseren. Dit doen wij door de werkzaamheden in het textielsorteercentrum uit te voeren met zoveel als mogelijk doelgroep medewerkers (Pwet, SW en Beschut) van Werkzaak Rivierenland, waarbij het werk maximaal wordt aangepast op de vaardigheden van de individuele persoon met inzet van technologische innovaties. Voor de inzet van de gedetacheerden door Werkzaak wordt door Cirtex een marktconform tarief betaald. Het ultieme doel is om de talenten van Werkzaak, via Cirtex, te laten uitstromen naar regulier werk.
Foto; medewerkers Cirtex tijdens de opening van het pand Morsestraat in Tiel.
Moeder-organisatie Werkzaak heeft als doel zoveel als mogelijk mensen met een ondersteuningsbehoefte betaald aan het werk te krijgen en te houden of te laten ontwikkelen. Dit zijn kwetsbare werkzoekenden die (nog) niet in staat zijn om bij reguliere werkgevers aan het werk te gaan. Ze zijn wel in staat om, in een passende omgeving, loonvormende arbeid te verrichten of zich aan het ontwikkelen zijn naar werk. Werkzaak heeft behoefte aan werkplekken voor een specifieke groep werkzoekenden met een loonwaarde van 40-45%. In de productiehallen in Geldermalsen werken mensen met
30
een loonwaarde van 30-35%, terwijl de gemiddelde loonwaarde van gedetacheerde doelgroep medewerkers bij reguliere bedrijven ongeveer 60% bedraagt.
Figuur; Cirtex als springplank tussen beschut en regulier werk in.
De werkzaamheden bij Cirtex in combinatie met de intensieve begeleiding door werkcoach en praktijkbegeleider die daarbij door Werkzaak wordt geboden, maakt het voor deze doelgroep mogelijk dat ze binnen hun mogelijkheden zo volwaardig mogelijk meedoen. Hierbij houden we rekening met hun begeleidingsbehoefte en belastbaarheid. Binnen Cirtex wordt een deel van hen ontwikkeld naar een niveau dat duurzame uitstroom naar de reguliere arbeidsmarkt mogelijk maakt. Een deel van hen blijft afhankelijk van werkzaamheden binnen een hybride werkomgeving als Cirtex. En een deel zal ‘terugvallen’ naar de productie- en ontwikkelhallen binnen Werkzaak omdat de stap naar de reguliere arbeidsplaats toch te groot is. Mensen die bij Cirtex aan het werk zijn, vallen onder de doelgroep WSW of Participatiewet. In het eerste geval betaalt Werkzaak het salaris, in het tweede geval betaalt Werkzaak een uitkering. We weten dat het een uitdagende opdracht is omdat dit construct uniek is in Nederland. Uniek omdat we binnen Cirtex mensen met een ondersteuningsbehoefte (doelgroep Werkzaak) naar werkelijke loonwaarde betalen en niet, zoals op alle andere plekken in het land met soortgelijke initiatieven, met staatssteun of gemeentelijke subsidies. En uniek vanwege de samenwerking met partners die met innovaties de grondstoffen uit textiel tot nieuwe producten maken en zich bewegen in een niche markt.
Cirtex betaalt voor de geleverde werkzaamheden door de doelgroep aan Werkzaak een vergoeding, conform minimumloon en rekening houdend met hun loonwaarde. Feitelijk betaalt Cirtex dus een groot deel van het salaris of de uitkering. Op het moment dat deze mensen niet bij Cirtex zouden werken, zouden zij in de productie- en ontwikkelhallen werkzaam zijn, of volledig afhankelijk zijn van een uitkering. Dat doet geen recht aan deze groep die dankzij Cirtex naar vermogen deelneemt aan het arbeidsproces. Bovendien zou
31
deze groep zonder Cirtex geen springplank hebben gehad om door te stromen naar regulier werk. We hebben bij Cirtex geïnvesteerd in de huisvesting (rolstoeltoegankelijk/invalidentoilet), het materieel (unieke proceslijnen met zit/sta plekken op maat met kiep kanteltafels) en technologische voorzieningen (digitale werkinstructies en scantechnologie) om fysiek en moeilijk werk makkelijker te maken voor de doelgroep medewerkers van Werkzaak.
Overzicht Personeel Vanaf de proef in 2022 is het sorteercentrum zoveel als mogelijk bemenst met doelgroep medewerkers van Werkzaak. Dit betreft zowel betaalde als ontwikkelplekken. Doelstelling was in een zelfstandige onderneming 30 betaalde werkplekken en 60 ontwikkelplekken per jaar te realiseren, zodat zij naar vermogen in de arbeidsmarkt en samenleving kunnen participeren. In dit overzicht ziet u het totaal aantal medewerkers bij Cirtex over de afgelopen jaren, waarbij we de gerealiseerde in, door en uitstroom van alle medewerkers in beeld hebben gebracht.
32
Tabel; in, door en uitstroom van medewerkers bij Cirtex
2022 Betaalde plekken Uitstroom externe werkgever In dienst Cirtex Uitstroom overig (pensioen, verhuizing) Doorstroom binnen Werkzaak Terug naar productiehallen Werkzaak Terug naar uitkering
0 0 0 0 0 0 0
2023 35 2 6 1 0 3 3
2024 11 3 7 0 0 3 2
2025 Totaal 29 75 12 17 21 34 2 3 2 2 6 12 2 7
% 100% 23% 45% 4% 3% 16% 9%
Proefplaatsingen Uitstroom externe werkgever In dienst Cirtex Uitstroom overig (pensioen, verhuizing) Terug naar productiehallen Werkzaak Terug naar uitkering
13 0 0 0 0 0
25 3 8 0 1 11
14 7 8 2 0 11
10 1 4 0 0 6
62 11 20 2 1 28
100% 18% 32% 3% 2% 45%
Totaal Betaald Uitstroom externe werkgever In dienst Cirtex Uitstroom overig (pensioen, verhuizing) Doorstroom binnen Werkzaak Terug naar productiehallen Werkzaak Terug naar uitkering
13 0 0 0 0 0 0
60 5 14 1 0 4 14
25 10 15 2 0 3 13
39 13 25 2 2 6 8
137 28 54 5 2 13 35
100% 20% 39% 4% 3% 9% 25%
Ontwikkelplekken Doorstroming naar betaalde plekken
0 0
10 8
15 10
23 7
48 25
100% 52%
Overige plekken Reguliere medewerkers VSO / Pro onderwijs stage Reclassering medewerkers
0 0 0 0
11 4 2 5
42 0 10 32
53 1 13 39
106 5 25 76
Betaalde plekken Van de in totaal 75 betaalde werkplekken zijn er 17 medewerkers uitgestroomd naar regulier werk en 34 medewerkers in dienst bij Cirtex. 12 medewerkers zijn terug naar de productiehallen van Werkzaak en er vallen 7 medewerkers terug in de uitkering. Proefplaatsingen Van de 62 proefplaatsingen zijn er 11 medewerkers uitgestroomd naar regulier werk en 20 medewerkers in dienst bij Cirtex. 1 medewerker is terug naar de productiehallen van Werkzaak en er vallen 28 medewerkers terug in de uitkering.
33
Totaal betaald Van de 137 betaalde werkplekken zijn er 28 medewerkers uitgestroomd naar regulier werk en 54 medewerkers in dienst bij Cirtex. 13 medewerkers zijn terug naar de productiehallen van Werkzaak en er vallen 35 medewerkers terug in de uitkering. Met 137 betaalde werkplekken (gemiddeld 34 per jaar) blijkt dat we de oorspronkelijke doelstelling van 30 betaalde werkplekken bij Cirtex hebben gerealiseerd en dat hiervan inmiddels 20% is uitgestroomd naar een reguliere werkgever en 39% nog steeds werkzaam is bij Cirtex. 9% is terug naar de productiehallen van Werkzaak en 25% valt terug in de uitkering. Ontwikkelplekken Er zijn 48 ontwikkelplekken bij Cirtex ingevuld, waarvan er 25 succesvol zijn doorgestroomd naar een betaalde werkplek bij Cirtex. Een doorstroompercentage van 52%. De oorspronkelijke doelstelling om per jaar 60 ontwikkelplekken in te vullen is echter niet behaald. Er was onvoldoende aanbod vanuit Werkzaak voor deze ontwikkelplekken. Binnen Cirtex is dit opgevangen door inzet van de medewerkers van de Reclassering. Verder zien we dat er 23 ontwikkelplekken stop zijn gezet, door redenen zoals ziekte, werkplek niet langer passend, opbouw uren niet haalbaar, etc. Loonwaarde
Loonwaarde
2022 54,5%
2023 51,6%
2024 52,2%
2025 Totaal 47,9% 51,5%
De gemiddelde loonwaarde van de doelgroep medewerkers was bij de start van Cirtex ingeschat op 40-45%. Uit de gehouden loonwaarde meting bij Cirtex bleek deze uit te komen op gemiddeld 42% (2023/2024). We zien dat de loonwaarde van de medewerkers bij Cirtex, gedurende het dienstverband, gemiddeld met bijna 10% is gestegen, waarmee de kansen op de arbeidsmarkt zijn toegenomen. Overige werkplekken Daarnaast zijn er in 2023 tijdelijk 4 reguliere krachten (Oekraïners) in dienst genomen om de bedrijfscontinuïteit van Cirtex te borgen. In 2025 hebben we dit aantal afgebouwd naar 1 reguliere kracht, omdat er 2 doelgroep medewerkers zijn doorgegroeid naar sleutelposities bij Cirtex. Deze medewerkers zijn, via moederorganisatie 2Switch, in dienst genomen. Door de financiële ondersteuning (loonkostensubsidie) kan Cirtex de verminderde werknemersvaardigheden accepteren en zijn zij goed in staat deze werkzaamheden uit te voeren. Vanuit het VSO/Pro onderwijs (De Cambier) zijn 25 stageplekken ingevuld bij Cirtex om ze voor te bereiden op een plaats op de reguliere arbeidsmarkt. De wet ‘Van school naar duurzaam werk’ die per 1 januari 2026 in werking treedt verwacht de overgang voor kwetsbare jongeren (15-27 jaar) te verbeteren door betere begeleiding, met een centrale rol voor scholen, doorstroomlocaties en gemeenten.
34
Cirtex kan daarin een centrale rol vervullen, zoals uit bovenstaande stageplekken blijkt. Vanuit Reclassering hebben 76 medewerkers hun taakstraf ingevuld bij Cirtex. Cirtex kan hiervoor een passende werkplek bieden, zodat zij gericht iets kunnen terug doen voor de maatschappij. Overige ontwikkeling Voor de specifieke groep van statushouders worden wekelijks taallessen op de werkvloer van Cirtex gegeven. Verder maken we moeilijk werk voor de doelgroep makkelijk door ontwikkeling van een digitale werkinstructie en inzet van scantechnologie om sorteerprocessen te optimaliseren. Foto; medewerkers Cirtex
35
Conclusies op het gebied van inclusie Groen
Oranje
Rood
Hybride infrastructuur, passend werk voor doelgroep Cirtex is springplank naar regulier werk Uitstroom regulier werk (28)
Terug naar productie hallen werkzaak (13)
Betaalde werkplekken (54) hoger dan voorzien (30)
Ontwikkelplekken (48) lager dan voorzien (60)
Doorstroom van ontwikkelplek naar betaalde plek (25) Loonwaarde met 10% gestegen Werkplek voor reclassering (76) Stage plekken VSO Pro Onderwijs (25)
Cirtex biedt een hybride werkomgeving voor mensen die nog niet regulier kunnen werken. Het is een unieke plek tussen beschut en regulier werk, ingenomen door medewerkers met een loonwaarde van 40–45% om hen voor te bereiden op de stap naar regulier werk. Uit de cijfers blijkt dat de hybride infrastructuur werkt doordat 20% uitstroomt (springplank) naar de reguliere arbeidsmarkt, 39% werkt bij Cirtex en dat 9% terugvalt in de beschutte werkomgeving (vangnet) van Werkzaak.
36
3.3 Realisatie op doelstelling Maatschappelijk verantwoord businessmodel Businesscase In de hoofddoelstelling van de coöperatie Cirtex is beschreven dat zij zou moeten bijdragen aan een sociaal, economisch en ecologische maatschappij voor een duurzame toekomst op basis van een circulair, inclusief en maatschappelijk verantwoord businessmodel. Bij de start van Cirtex is hiervoor een meerjarenbegroting opgesteld voor de periode 2023 t/m 2026 om minimaal een kostenneutrale exploitatie (doelstelling bedrijfsplan) te realiseren. Op termijn zou er sprake zijn van een positieve businesscase (jaarschijf 2026). In de eerste jaren werd rekening gehouden met een negatief exploitatietekort. In 2023 en 2024 voorzagen we aanloopverliezen op de omzet en hogere personeelskosten. De verwachting was dat we dit tekort in 4 jaar stapsgewijs af konden bouwen door een hogere omzet te realiseren en dalende personeelskosten als gevolg van steeds efficiënter werken. Tabel 1; meerjarenbegroting en realisatie Cirtex 2023-2026 (‘smalle businesscase’).
Begroot
Realisatie
Uit deze realisatiecijfers blijkt: Cirtex heeft in 2023 een positief resultaat van €67.219,- gerealiseerd (zie vastgestelde jaarrekening 2023). Een resultaat dat aanzienlijk beter was dan begroot op basis van goede marktprijzen en een meerjarig contract met onze afnemer Sympany. 37
Cirtex heeft in 2024 een negatief resultaat van €149.550,- gerealiseerd (zie vastgestelde jaarrekening 2024) hoofdzakelijk veroorzaakt door de opstartfase en de financiële impact van de textielcrisis, waardoor de garantstelling van €240.000,- van Werkzaak volledig is aangewend. Cirtex heeft in 2025 een verwacht negatief resultaat van €343.405,- (gebaseerd op realisatie cijfers t/m oktober 2025 en geëxtrapoleerd t/m december 2025), veroorzaakt door de financiële impact van de textielcrisis, waarvoor een garantstelling van €383.000,- van Werkzaak beschikbaar is. Cirtex heeft aan subsidies en bijdragen €406.237,- ontvangen vanuit Regiodeal en ESF (Cirtex 1.0). Het eigen vermogen van coöperatie per 31 december 2024 bedraagt € 82.331 negatief. Er is begonnen zonder inbreng van startkapitaal vanuit de moederorganisaties. Wel hebben de oprichters vanaf het begin geïnvesteerd om de ontwikkeling van het textielsorteercentrum te realiseren. Het gezamenlijke doel is om binnen vier jaar, met ondersteuning van de oprichters, de exploitatie van het centrum financieel gezond te maken, waarna het centrum zelfstandig en duurzaam verder kan groeien. In 2024 werd de coöperatie geconfronteerd met de wereldwijde textielcrisis. Hierdoor daalde de opbrengst voor ingezameld en gesorteerd textiel en in sommige gevallen werden zelfs kosten in rekening gebracht voor afname.
Deze crisis heeft een enorme financiële impact gehad op de coöperatie. Maatregelen bestuur Cirtex Het bestuur van Cirtex heeft destijds een aantal maatregelen getroffen om de financiële impact van deze crisis zoveel mogelijk te beperken. Deze maatregelen/bijstellingen in de bedrijfsvoering zijn besproken in het AB van 19 september 2024 (zie bijlage 2). Om de aanloopverliezen in de exploitatie te dekken heeft Werkzaak een garantie afgegeven van €240.000,- voor een periode van ten eerste 4 jaar om exploitatietekorten te dekken. Deze garantieregeling is ingezet voor het dekken van het exploitatietekort over 2024. Om de financiële positie van de coöperatie in 2025 en 2026 te versterken en de continuïteit te waarborgen, zijn er nog extra maatregelen genomen: •
Stichting 2Switch betaalt een hogere marktprijs per kilo voor A-kwaliteit (herdraagbare kleding);
•
Werkzaak Rivierenland stelt een maximale bijdrage van €383.000,(zienswijzeprocedure gemeenten) beschikbaar voor 2025 en 2026 uit het participatiebudget. Als gevolg van de textielcrisis is een (tijdelijk) tekort voorzien binnen de begroting van Cirtex;
•
Doordat de coöperatie toegevoegd is aan het Keurmerk Kringloop Nederland van Stichting 2Switch is het gelukt een inzamel- en sorteervergoeding te verkrijgen bij Stichting UPV (zie bijlage 3 voor een verdiepende toelichting);
38
•
Begin 2024 is een nieuwe subsidie aanvraag ingediend bij Op Oost onder de werknaam Cirtex 2.0. Op 11 juli 2025 is hiervoor een positieve beschikking van afgerond 1.9 miljoen euro afgegeven voor de periode 1 februari 2025 tot en met 31 juli 2027.
Groen
Oranje
Rood
Positief exploitatieresultaat (67K) in 2023 op basis van smalle businesscase Cirtex
Negatief exploitatieresultaat (149K) in 2024 op basis van smalle businesscase met incidentele dekking van het tekort door toepassing brede businesscase
Verwacht negatief exploitatieresultaat (350K) in 2025 -2027 op basis van smalle businesscase met structurele dekking van het tekort door toepassing brede businesscase
Subsidies Cirtex 1.0 en 2.0 voor innovaties toegekend UPV vergoedingen 2025 gerealiseerd
UPV vergoedingen voor 2026 en daarna nog onduidelijk.
Bij een goede afzetmarkt (prijsniveau 2023) zou Cirtex, als eigenstandige (smalle) businesscase, zichzelf moeten kunnen bedruipen, zo was de verwachting. Maar de textielmarkt stortte in en de ‘smalle’ businesscase Cirtex werd steeds moeilijker in de zwarte cijfers te krijgen, zonder een instandhoudingsvergoeding door Werkzaak.
Smalle versus brede maatschappelijke businesscase Een brede maatschappelijke businesscase is een methode om de waarde van een project of investering niet alleen vanuit financieel economisch perspectief te beoordelen, maar ook vanuit de financiële vertaling van de maatschappelijke, sociale en ecologische effecten. De veronderstelling is dat Cirtex in een smalle businesscase niet rendabel lijkt op basis van de huidige marktomstandigheden, maar wél grote maatschappelijke meerwaarde en impact heeft. Cirtex is een voorbeeld van een brede maatschappelijke businesscase. Zij richt zich op de hoofddoelstellingen circulariteit en inclusie en creëert waarde op meerdere niveaus: •
Ecologische waarde -
•
Vermindering van textielafval door hergebruik en recycling. Verlaging van CO₂-uitstoot door circulaire processen.
Sociale waarde -
Werkgelegenheid en opleiding voor mensen met een ondersteuningsbehoefte.
39
•
Versterking van sociale inclusie en participatie.
Economische waarde -
Uitkeringsbesparing en revenuen uit detachering (gerealiseerde omzet) van mensen met een ondersteuningsbehoefte. Nieuwe businessmodellen voor circulaire textielketens. Kostenbesparing op afvalverwerking en logistiek.
Voor Werkzaak, Avri, 2Switch en de betrokken gemeenten levert Cirtex een meervoudige waarde creatie op: •
Werkzaak: meer kansen voor duurzame arbeidsparticipatie en ontwikkeling.
•
Avri: efficiëntere afvalverwerking en lagere transportkosten door het textiel direct uit de route naar Cirtex te brengen en een zo hoog mogelijke verwerking op de textieltrap en daarmee hogere opbrengsten genereren, resulterend in een lagere afvalstoffenheffing.
•
2Switch: meer hergebruik van textiel in eigen regio en beschikbaarheid kleding voor minima.
•
Consortiumpartners: Innovatie in de textielketen, nieuwe toepassingen realiseren.
•
Gemeenten: maatschappelijke impact door inclusie en duurzaamheid, passend bij landelijke circulaire doelstellingen.
Het financiële resultaat van Cirtex wordt mede bepaald door de inzet van de medewerkers van Werkzaak, waarvoor aan Werkzaak een detacheringsvergoeding wordt betaald. Verder is er sprake van een verlaging van de transportkosten voor Avri. Naast het negatieve financiële resultaat van Cirtex in een ‘smalle’ businesscase (zie tabel 1 op bladzijde 33) staat dus ook een positief resultaat aan de zijde van Werkzaak en Avri. Per saldo wordt daarmee de gemeenschap geld bespaard en vertaalt zich dit in een lagere gemeentelijke bijdrage aan Werkzaak. Wanneer we de financiën nogmaals beoordelen aan de hand van een ‘brede’ maatschappelijk businessmodel (zie tabel 2), dan zien de cijfers er over de afgelopen jaren als volgt uit: Tabel 2; brede maatschappelijke businesscase
40
Omzet Inzamelkosten Kosten voorraad Verkoopkosten Personeelskosten Huisvestingskosten Overige kosten Rente en afschrijving krediet inrichting (10 jr) Subsidie en bijdrage Financieel Resultaat Cirtex (smal) Financieel resultaat Werkzaak Financieel resultaat Avri Financieel Resultaat Cirtex (breed)
2023 626.109 -284.749 0 -3.414 -336.000 -86.327 -29.507 -25.130 206.237 67.219 245.443 65.000 377.662
2024 642.441 -228.012 0 -38 -547.331 -128.820 -39.418 -48.372 200.000 -149.550 154.560 65.000 70.010
2025 596.266 -271.161 0 0 -669.925 -161.727 -23.103 -66.055 252.300 -343.405 427.767 65.000 149.362
2026 Totaal 1.864.816 -783.922 0 -3.452 -1.553.256 -376.874 -92.028 -139.557 658.537 -425.736 827.770 195.000 0 597.034
Overige bespaarde uitkeringen en maatschappelijke kosten In het financieel resultaat Cirtex (breed) is nog geen rekening gehouden met een besparing op uitkeringen en overige maatschappelijke kosten op het gebied van veiligheid, zorg, etc. Een medewerker die regulier aan het werk gaat bespaart de maatschappij zo’n €19.000,per jaar aan uitkeringsgeld. Uit meerdere onderzoeken (bron; o.a. MKBA Berenschot 2023) blijkt dat er aan overige maatschappelijke kosten nog een besparing is van €5.000,- per persoon, waarvan circa de helft ten goede komt aan de gemeenten en de andere helft ten goede komt van de BV Nederland. In bovenstaande tabel wordt het financiële resultaat voor de smalle businesscase (Cirtex sec) en voor de brede businesscase Cirtex+, inclusief revenuen voor Avri (besparing transportkosten) en Werkzaak (gerealiseerde omzet) weergegeven.
Specifieke uitleg jaar 2025 (zie Tabel 2 op pagina 37) In de realisatie 2025 heeft Cirtex ‘smal’ een exploitatietekort van €343.405,-. Werkzaak is bereid hiervoor een instandhoudingsbijdrage te verstrekken van €343.405,- uit het voordeel aan gerealiseerde omzet van €427.767,Het positief resultaat voor Werkzaak is dan €84.362,Avri bespaart jaarlijks €65.000,- op haar transportkosten. Voorheen werd textiel nadat het was ingezameld op transport gezet naar Zevenaar en Rotterdam. De optelsom van het positieve resultaat voor Werkzaak en Avri is daarmee €149.362,- voor Cirtex breed.
41
Om de doelgroep medewerkers aan het werk te houden, in tijden van de crisis op de wereld textielmarkt waarop we geen directe invloed hebben, is het gerechtvaardigd een brede maatschappelijke businesscase te hanteren waarbij de gerealiseerde omzet (detacheringen Werkzaak) wordt ingezet om Cirtex in stand te houden. Er is sprake van een instandhoudingsbijdrage die meebeweegt met de omzet van Cirtex. Bij zwarte cijfers kan de bijdrage worden verlaagd of vervallen en bij rode cijfers borgt de bijdrage de instandhouding van de unieke springplank formule. In het financieel resultaat Cirtex (breed) is nog geen rekening gehouden met een besparing op uitkeringen en overige maatschappelijke kosten. We zijn vooralsnog uitgegaan van een financieel realistisch scenario.