Bijlage 2. Bijlage III bij procesnota - tekst inleidende hoofdstukken en hoofdstuk grondbeleid

1.

Inleiding

Inleiding De omgevingsvisie ‘Bommelerwaard’ gaat over onze woon- en leefomgeving en de mensen die daarin samenleven, werken, ondernemen en verblijven. Het gaat bijvoorbeeld over woningen, bedrijven, wegen, water, bodem en lucht. Maar ook landschap, natuur, gezondheid, veiligheid, klimaat en cultureel erfgoed vallen eronder. De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel kiezen ervoor om samen een omgevingsvisie op te stellen. De Bommelerwaardse gemeenten hebben immers veel gemeenschappelijke kenmerken. Om de omgevingsvisie op te stellen zijn wij in gesprek geweest met inwoners, organisaties, andere overheden, samenwerkingspartners, betrokken partijen en andere belangstellenden. Tijdens deze gesprekken wilden wij weten wat de samenleving belangrijk vindt om te behouden, te versterken en te ontwikkelen. Het resultaat is één gezamenlijke omgevingsvisie voor de hele Bommelerwaard, waarbij ruimte is voor verschillen tussen de beide gemeenten. We beschrijven hoe we onze samenleving veilig en gezond houden, nu en in de toekomst. In deze visie staat hoe we hier samen mee aan de slag kunnen. Deze omgevingsvisie nodigt inwoners, ondernemers, investeerders, maatschappelijke organisaties en anderen uit om samen te bouwen aan onze duurzame toekomst en een prachtige en ondernemende Bommelerwaard! De Omgevingswet gaat uit van vertrouwen en ruimte voor eigen initiatief.

Daarom geven we aan wat de gemeenten zelf doen, maar ook wat inwoners, ondernemers, organisaties en andere partijen in de samenleving kunnen doen. De omgevingsvisie wordt nu nog vastgesteld als een structuurvisie in artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke ordening. Na vaststelling is deze gezamenlijke omgevingsvisie bindend voor Zaltbommel en Maasdriel. Nieuwe plannen en ideeën, maar ook nieuw gemeentelijk beleid, moeten aansluiten op de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is één van de instrumenten uit de Omgevingswet. Deze nieuwe wet gaat in op 1 juli 2022. De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast als een visie voor de toekomst, waarbij we vooruit kijken naar 2040. De gemeentelijke overheid moet bij het inzetten van instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsprogramma en het omgevingsplan, rekening houden met het beleid in de omgevingsvisie. Samenhang met andere instrumenten In het omgevingsplan wordt het beleid door de gemeenteraden uitgewerkt in functies en regels voor het hele grondgebied. Deze regels gelden voor iedereen: burgers, bedrijven en organisaties. Daarnaast kunnen de gemeenten een of meer programma’s opstellen, waarin de doelen en acties uit de omgevingsvisie worden uitgewerkt. Denk bijvoorbeeld aan de gemeentelijke uitwerking van (strengere) milieunormen.

Milieuonderzoek Er is voor deze omgevingsvisie in samenhang met de kernopgaven onderzocht of er een milieueffectrapportage-(beoordelings)plicht geldt (Advies m.e.r.- plicht omgevingsvisie, BügelHajema, 17-9-2021). Daarin is het volgende afgewogen: a. Is de omgevingsvisie kaderstellend voor toekomstige m.e.r.- (beoordelings)plichtigeactiviteiten? b. Kan de omgevingsvisie leiden tot significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een nabijgelegen Natura 2000-gebied? Wanneer dit niet op voorhand kan worden uitgesloten dient een passende beoordeling te worden uitgevoerd en geldt daarmee ook een m.e.r.-plicht. Deze vraag staat los van de m.e.r.-plicht uit vraag a.

De conclusie is dat de omgevingsvisie Bommelerwaard niet m.e.r.-plichtig is vanwege het globale karakter. Deze visie zet het bestaande beleid voort. Er worden geen nieuwe, concrete locaties voor ruimtelijke ontwikkelingen aangewezen, die het doorlopen van een m.e.r.- procedure nodig maken. Er zijn ook geen aanwijsbare ‘m.e.r.-(beoordelings)plichtige’ besluiten opgenomen. De omgevingsvisie gaat uit van ‘uitnodigingsplanologie’. In plaats van aan te geven wat op welke plaats mogelijk is, geeft de omgevingsvisie een kader voor nieuwe ontwikkelingen. De kernopgaven uit deze omgevingsvisie zijn nog abstract. Daardoor zijn de milieueffecten daarvan niet goed in te schatten. Leeswijzer De omgevingsvisie bevat: 

Een beschrijving op welke manier partijen bij de voorbereiding van de omgevingsvisie betrokken zijn geweest en hoe die input is verwerkt in de vier thema’s van deze visie. Dit staat in de hoofdstukken ‘Hoe kwam de omgevingsvisie tot stand’ en ‘Een breed gedragen strategische visie’ (hoofdstuk 2 en 3).



Het onderdeel ‘Uw initiatief en de omgevingsvisie’ (hoofdstuk 4) waarin staat hoe initiatieven van bewoners en ondernemers worden getoetst aan de omgevingsvisie.



Het nationaal, provinciaal en regionaal beleid dat kaders stelt voor deze omgevingsvisie (hoofdstuk 5).



De leidende principes die de gemeente Maasdriel toepast bij beleid en de afweging van initiatieven (hoofdstuk 6). De gemeente Zaltbommel heeft niet gekozen voor leidende principes.



Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, in het onderdeel ‘Bommelerwaarden’ (hoofdstuk 7). Deze zijn gebaseerd op de bestaande kwaliteiten, bestaande functies en gebiedskenmerken.



De hoofdlijnen van de voorgenomen bescherming en behoud van het grondgebied, in het onderdeel ‘Bommelerwaarden’ (in hoofdstuk 7).



De hoofdzaken voor de fysieke leefomgeving van het te voeren integrale beleid, geformuleerd in dertien kernopgaven voor de Bommelerwaard. De kernopgaven zijn geformuleerd op basis van de uitkomsten van het participatietraject en de gesprekken met colleges en raden. De kernopgaven zijn uitgewerkt in vier thema’s. Per kernopgave geven we aan of er acties bij onze gemeenten liggen en/of bij derden (zie hoofdstuk 8).



De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, gebruik en beheer van het grondgebied, in het onderdeel ‘Kernopgaven’ (hoofdstuk 8) en verder uitgewerkt in het onderdeel ‘Visiekaart en gebiedsgerichte opgaven’ (hoofdstuk 9). 2. Context: Kaderstellend beleid NB: de tekst is ongewijzigd gebleven. 3. Hoe kwam de visie tot stand?

De omgevingsvisie en participatie De omgevingsvisie gaat over de toekomst van de leefomgeving van de Bommelerwaard. Participatie met de samenleving is dan ook een belangrijk onderdeel geweest van deze omgevingsvisie. We zijn in twee ronden in gesprek geweest met inwoners, organisaties, andere overheden, samenwerkingspartners, betrokken partijen en andere belangstellenden om informatie op te halen.

Aan het begin van het traject is er een communicatie- en participatieplan opgesteld, waarin de doelen, de verschillende doelgroepen en de aanpak zijn uitgewerkt. Vanaf maart 2020 kreeg Nederland echter te maken met het coronavirus en de maatregelen om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Na de gesprekken met inwoners begin 2020 zijn om die reden de bijeenkomsten van maart in eerste instantie uitgesteld, om op een later moment plaats te vinden. Toen dit niet mogelijk bleek, hebben vanaf mei 2020 de bijeenkomsten met inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties digitaal plaatsgevonden. De eerste ronde De eerste ronde vond in januari en februari 2020 plaats. In deze ronde is er ingezet op bekendheid over de omgevingsvisie en hoe en wie we vragen om inbreng. Op verschillende manieren zijn de waarden, ambities en verbeterpunten voor de Bommelerwaard geïnventariseerd bij inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties. Met een ansichtkaartenactie werd ieder huishouden benaderd en konden zij vragen beantwoorden. Grote posters op reclameborden langs de weg, een digitaal platform, een kleurplaat voor kinderen en een fotowedstrijd gaf veel bekendheid aan de omgevingsvisie. Daar kwamen honderden reacties op (zie pagina’s 14 en 15). Daarnaast zijn wij in de ‘Actieweek’ drie dagen de straat op geweest om in gesprek te gaan met passanten.

Een karavaan met koffiekar ging langs de verschillende kernen, weekmarkten en supermarkten. Borden met stellingen en vragen over hoe de inwoners willen wonen, ondernemen en recreëren in de Bommelerwaard gaf veel gespreksstof. In mei 2020 is er een digitale bijeenkomst voor stakeholders en ketenpartners georganiseerd. Aan de hand van een aantal thema’s is gesproken over de kwaliteiten en ambities voor de Bommelerwaard. De inbreng die is opgehaald tijdens de straatgesprekken in februari en de bijeenkomst in mei met stakeholders, is met de beleidsanalyse en de analyse van trends en ontwikkelingen verwerkt in verschillende onderdelen van deze visie: een waardenkaart met de belangrijkste waarden voor de Bommelerwaard, een overzicht van de trends & ontwikkelingen en kernopgaven. In de tweede ronde gingen we hierover verder in gesprek. In de bijlagen zijn de verslagen van de bijeenkomsten opgenomen. De tweede ronde In oktober 2020 vond de tweede digitale ronde plaats met bewoners, ondernemers, verenigingen, instellingen en partners. Zowel voor bewoners en ondernemers, als voor stakeholders en ketenpartners is er een digitale bijeenkomst georganiseerd. Ook kon er weer worden gereageerd via het digitale platform.

Tijdens deze vervolgbijeenkomsten is het gesprek gevoerd over de trends en ontwikkelingen, waarden en kernopgaven en welke partijen daarbij betrokken moeten worden binnen vier verschillende thema’s. Over de grote kernopgaven die spelen binnen deze thema’s zijn ter illustratie een aantal korte video’s opgenomen die inwoners en ondernemers konden raadplegen via het platform. De uitkomsten De oogst van deze participatierondes is, zeker voor de eerste ronde, zeer uitgebreid gebleken. Op het zogeheten ‘stellingenbord’ dat werd gebruikt bij de bijeenkomsten op straat werden 449 post-its met suggesties geplakt en 770 stickers gebruikt om stellingen te illustreren. Ook de tekeningenopdracht bleek succesvol, aangezien er 202 inzendingen waren en 7 winnaars zijn gekozen. Daarnaast leverde het online platform bruikbare input op: de online stellingen werden 814

keer bekeken, en er is 99 keer een reactie gegeven. Ook is een ansichtkaartactie gehouden, met de vraag waar men trots op is in de woonomgeving en welke verbeterpunten er zijn. Naar ieder huishouden in de Bommelerwaard is een ansichtkaart verstuurd en dat heeft gezorgd voor een brede respons uit alle kernen (met uitzondering van Hoenzadriel). In totaal zijn er 480 fysieke kaarten teruggestuurd naar de gemeenten. De ansichtkaart was ook online in te vullen. Dit heeft gezorgd voor 141 reacties in totaal. Hoe hebben wij de uitkomsten verwerkt? Alle input die we hebben opgehaald is samen met de waarden, trends en ontwikkelingen, kernopgaven – die we mede op basis van deze uitkomsten hebben bepaald – en visiekaart verwerkt tot een ontwerp-omgevingsvisie. De ‘Bommelerwaarden’ zijn beschreven en op kaart gezet. De kernopgaven benoemen de acties die de gemeente Zaltbommel en Maasdriel en de samenleving oppakken om de koers te volgen die we samen hebben uitgestippeld. De visiekaart geeft de beoogde koers voor de komende 20 jaar voor de Bommelerwaard aan. De visiekaart is, samen met de waardenkaart en de kernopgaven, belangrijk bij de afweging van initiatieven en plannen. Ter inzage legging ontwerp-omgevingsvisie De ontwerp omgevingsvisie heeft van 9 december 2021 t/m 2 februari 2022 officieel ter inzage gelegen.

Iedereen kon een zienswijze indienen bij het college van Burgemeester en Wethouders. Verschillende inwoners, ondernemers en organisaties hebben gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. 4. Strategische Visie NB: de tekst is ongewijzigd gebleven. 5. Maasdriel: Leidende principes (NB: heeft alleen betrekking op Maasdriel. Er worden enkele tekstuele aanpassingen doorgevoerd). 6. BommelerWaarden(kaart) en couleur locale De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel hebben veel overeenkomsten ‘als mooiste eiland tussen de rivieren’. Hier heeft de loop van de rivieren eeuwenlang historie geschreven in het landschap. Maar ook in het karakter van onze inwoners. Een karakter van hard werken, ‘eigen boontjes doppen,’ naar elkaar omzien en samen strijden voor een toekomst voor ons allemaal. Dat kenmerkt ons: samen leven, werken en ondernemen, samen (voort)bouwen aan onze identiteit als Bommelerwaarders. Als gemeenten Zaltbommel en Maasdriel vinden wij het belangrijk dat initiatieven aansluiten bij de waarden en kernkwaliteiten van de Bommelerwaard. Bewoners, ondernemers, organisaties en andere belanghebbenden hebben hun inbreng kunnen geven tijdens het participatietraject. Ze hebben aangegeven welke waarden zij van belang vinden om te behouden en te versterken.

Dit is weergegeven in de waardenkaart met kernkwaliteiten, in de beschrijvingen van bestaande waarden en in de waarden die wij als gemeenten voor deze gebieden verder willen versterken.

Op de ‘BommelerWaardenkaart‘ is de Bommelerwaard ingedeeld in deelgebieden. Deze deelgebieden zijn gebaseerd op het gebruik en de landschappelijke indeling. Bijvoorbeeld het Buitendijks land (uiterwaarden), het droge land (oeverwallen) en de open kommen in het gebied. De met kleur aangegeven deelgebieden hebben elk een eigen karakter. Verder zijn er kernkwaliteiten aangegeven op de kaart. Dit zijn onder andere belangrijke cultuurhistorisch waardevolle elementen of structuren. In bijlage 2 zijn de bestaande waarden per deelgebied en de kernkwaliteiten nader omschreven. Deze waarden en kernkwaliteiten willen we beschermen en behouden. Bommelerwaard: Eiland tussen Maas & Waal De Bommelerwaard is een verborgen stukje Nederlands historisch gebied. Het dankt zijn volledige ontstaan aan de sporen van de rivieren de Maas en de Waal. De Bommelerwaard is een waard vernoemd naar Bommel, de lokale naam voor Zaltbommel. Een waard is een eiland of vlak land dat omsloten is door rivieren. Met de dijken als podium rond het polderlandschap van kleigrond waarin een keur aan smaakvolle lokale producten hun oorsprong vinden. De rivieren geven de Bommelerwaard haar karakter. Dat vind je terug in het veelzijdige toeristische aanbod van dit voor velen nog onbekende ‘eiland tussen de rivieren’. De meanderende rivier heeft het landschap bepaald (bijvoorbeeld bij Hedel en Ammerzoden).

De Wielen (dijkdoorbraakjes) zijn, met name bij Hedel, karakteristiek. De focus bij de wielen ligt op het versterken van ecologische waarden en de beleefbaarheid’. De Bommelerwaard is gelegen tussen de Maas, de afgedamde Maas en de Waal. De Waal is meer de ‘werkrivier’ met transport over het water en watergebonden bedrijvigheid. De Maas is meer toeristisch van aard met recreatievaart en jachthavens. Het rivierengebied kent een duidelijke indeling in: de rivierbedding met de oevers (uiterwaarden), de oeverwallen (meer zanderige, hogere grond) en de komgebieden (lagere kleigrond). Om het gebied te beschermen tegen de natuurlijke kracht van de rivieren, is het rondom voorzien door dijken, ook wel ‘het Gouden Randje genoemd’. In de Bommelerwaard is daardoor sprake van twee gebiedstyperingen; binnendijks en buitendijks. Buitendijks vind je de vele natuurgebieden met hun karakteristieke flora en fauna en agrarische percelen. Frequent ondergelopen uiterwaarden met de stromende rivier als statig overheersende achtergrond. Dit is het in vele schilderijen getoonde oer-Hollandse buitendijkse rivierengebied. Binnendijks vind je de karakteristieke en veelal gedegen gerestaureerde kleine dorpskernen, de Hanzestad Zaltbommel en een fraaie doorkijk over het landbouwgebied. Opvallend zijn de verrassende kleine watergebieden die her en der langs de gouden rand van de Bommelerwaard opduiken.

Voorbeelden zijn de buitendijkse natuurgebieden de Hurnse Kil en het Munnikenland en binnendijkse natuurgebieden De Lieskampen, Capreton en diverse andere komgronden. Deze gebieden zijn samen met het eiland van Nederhemert en de stadswallen van Zaltbommel prachtig om te bewandelen. Door het verleggen van de rivier in het verleden is ook in het middengebied een oeverwal ontstaan op de lijn Bruchem-Kerkwijk-Delwijnen. Op de oeverwallen zijn van oudsher de kernen gevestigd, omdat deze gebieden hoger waren gelegen en dus beter beschermd tegen overstromingen. Eigenlijk heeft alles in de Bommelerwaard te maken met de rivieren; de ligging van de dorpen en de stad, de diverse kastelen, de vruchtbare landbouwgrond en de gezichtsbepalende dijken. Maar ook de vele waterrijke natuurgebieden, de Bommelse Martinus Nijhoffbrug aan de horizon en de bereikbaarheid via de vele pontjes aan de randen van het gebied.

Ligging Bommelerwaard in de regio Ten westen van de Bommelerwaard ligt het Land van Altena, aan de noordzijde de Tielerwaard, ten oosten het Land van Maas en Waal en aan de zuidzijde liggen het Land van Heusden en Den Bosch. De grootste stad in de omgeving is Den Bosch, ten zuiden van de Bommelerwaard. Eén van de belangrijkste nationale noord-zuid verbindingen, de A2, loopt door de Bommelerwaard. Ook de spoorverbinding tussen Utrecht en Den Bosch met een station bij Zaltbommel loopt door de Bommelerwaard. Door haar ligging heeft de Bommelerwaard een belangrijke economische positie. Cultuurhistorie De Bommelerwaard heeft een rijke geschiedenis. Dit is nog op veel plekken goed bewaard gebleven. Bijvoorbeeld de vestingstad Zaltbommel, waar veel monumenten te vinden zijn. Maar ook Slot Loevestein, de voormalige staatsgevangenis, die samen met de batterijen onder Brakel en Poederoijen onderdeel uitmaken van het Unesco Werelderfgoed de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een deel van de Bommelerwaard is onderdeel van Deltapark Nederland. Ander cultuurhistorisch erfgoed zijn het kasteel Nederhemert, het stadskasteel in Zaltbommel, kasteel Ammerzoden, Slot Well en Slot Rossum. Kasteel Ammersoyen, een van de best bewaarde middeleeuwse burchten in Nederland, is een belangrijke toeristische hotspot in Maasdriel.

Couleur Locale In de voorafgaande tekst worden vooral de overeenkomsten beschreven tussen Maasdriel en Zaltbommel. De kenmerken die beide gemeenten delen door hun ontstaansgeschiedenis en ligging. Binnen die gemeenschappelijkheid zijn er echter ook verschillen in ruimtelijke speerpunten waar de gemeenten zich de komende 20 jaar op willen richten, de ‘couleur locale’. Waar staan de gemeenten Zaltbommel en Maasdriel over 20 jaar en wat is dan kenmerkend voor onze identiteit? Maasdriel over 20 jaar Maasdriel is over 20 jaar een ondernemende gemeente, met veel kleine zelfstandigen, startende - en familie bedrijven. Traditioneel kent Maasdriel een krachtige land- en tuinbouwsector waardoor er veel Bommelerwaardse streekproducten zijn. Een verdere intensivering van de glastuinbouw en intensive veehouderij heeft niet plaatsgevonden. De gemeente is gewild bij alle ondernemers: een gemeente die in zogenaamde woonwerklandschappen ruimte biedt aan zelfstandige ondernemers. De kernen hebben ieder hun eigen identiteit en het is er goed wonen met ruimte voor sport, spel, ontmoeten en recreëren. Er is voldoende woningbouw om in de lokale behoefte te voldoen. Met het Masterplan Maas en de visie op Recreatie & Toerisme 2018-2022 is ingezet op het benutten van de kwaliteiten die de ligging aan de Maas biedt.

Het omarmen van de Maas en het versterken van de relatie met de Maas werpt zijn vruchten af. Het toerisme groeit en vele recreanten genieten van het aantrekkelijke landschap. Met dit masterplan heeft Maasdriel een transitie in gang gezet van een agrarische gemeente richting toerisme. Dit heeft gevolgen (gehad) voor ruimtelijke keuzes in het buitengebied. De aandacht verschuift van de gebruikswaarde van het buitengebied naar de belevingswaarde ervan. Dat betekent dat de kwaliteiten die het Maasdrielse landschap aantrekkelijk maken behouden, versterkt en verder ontwikkeld worden. We koesteren de kwaliteiten van het buitengebied en benutten kansen om deze te verbeteren voor zowel agrariërs, als recreanten en passanten. Met de zuidelijke ontsluitingsroute is de leefbaarheid en veiligheid in Kerkdriel en Velddriel verbeterd. Tegelijkertijd is hiermee extra woningbouw mogelijk gemaakt en hebben recreatiegebied De Zandmeren en het champignoncluster baat bij deze nieuwe route.

Zaltbommel over 20 jaar De gemeente Zaltbommel kenmerkt zich over 20 jaar door een sterk agrarisch karakter (grondgebonden veehouderij in de open kommen en tuinbouw op de oeverwallen) en vitale en duurzame lokale bedrijvigheid. We kennen enkele aantrekkelijke cultuurhistorische en diverse toeristische parels (zoals Slot Loevestein en de binnenstad Zaltbommel). Onze kernen zijn sociaal sterk, initiatiefrijken voorzien in een bij de schaal passend aanbod van voorzieningen. Er is ruimte voor kleinschalige ondernemingen en voldoende woningbouw om in de lokale behoefte te voorzien. In de kernen is het goed wonen met ruimte voor sport, spel, ontmoeten, ontspanning en recreëren. De gemeente Zaltbommel kent een groei die ‘organisch’ (geleidelijk) verloopt als ‘jaarringen van een boom’. In de stad Zaltbommel concentreren zich de culturele en andere stedelijke voorzieningen en de stad heeft een regionale aantrekkingskracht, ook op het vlak van woningbouw. Zaltbommel is een landelijk gebied dat zich kenmerkt door: natuur, openheid, landschappelijke kwaliteiten (rivieren, uiterwaarden) ruimte en rust. Unieke kwaliteiten waar al onze (nieuwe) bezoekers, inwoners en ondernemers nog meer van genieten. 7. Kernopgaven Bommelerwaard (NB: alleen de inleidende tekst is hier weergegeven) De omgevingsvisie Bommelerwaard richt zich op 13 kernopgaven die vallen onder de volgende thema’s:    

Klimaat, duurzaamheid en landschap. Landbouw, economie, toerisme en cultuurhistorie. Wonen, welzijn en voorzieningen. Milieu, gezondheid en leefbaarheid.

Deze 13 kernopgaven laten zien waar wij als gemeenten Zaltbommel en Maasdriel ons de komende jaren op willen richten. Dit willen we samen doen met onze inwoners, organisaties, de regio en andere partners. De kernopgaven tussen de gemeenten wijken inhoudelijk enigszins af. Daarom zijn op p. 33 en 34 achtereenvolgens de kernopgaven van gemeente Maasdriel en Zaltbommel afgebeeld. Deze kernopgaven willen wij integraal benaderen, dit betekent dat een kernopgave niet op zich staat, maar dat altijd andere opgaven meegenomen moeten worden. Bijvoorbeeld bij woningbouwprojecten (kernopgave 4) gaat het ook om de volgende vragen:      

Is er voldoende groen en/of water? (Ook in verband met klimaatadaptatie - kernopgave 1). Sluit de nieuwe bebouwing aan bij de identiteit van de plek? (kernopgave 2). Is de wijk duurzaam? (kernopgave 3). Is de nieuwe locatie voldoende bereikbaar, ook met fiets/OV of wandelend? (kernopgave 6). Zijn er voldoende voorzieningen in de omgeving? (kernopgave 10). Is er genoeg gelegenheid om te kunnen bewegen en ontmoeten in de directe omgeving? (kernopgave 13).

Dus bij elke opgave moeten alle andere opgaven ook bekeken worden en zoveel mogelijk worden meegenomen in de planontwikkeling. In de Lokale Inclusie Agenda Maasdriel & Zaltbommel staat welke stappen de gemeenten in de Bommelerwaard gezamenlijk en/of individueel gaan zetten om te werken aan een meer inclusieve samenleving. Op de visiekaart vindt u een ruimtelijke vertaling van de kernopgaven op hoofdlijnen.

8. Visiekaart en gebiedsgericht opgaven (NB: geen tekst weergegeven) 9. Uw initiatief en de omgevingsvisie Hoe kunt u deze omgevingsvisie gebruiken? In de omgevingsvisie maken we keuzes voor de toekomst van de Bommelerwaardse leefomgeving. De omgeving waarin u woont, werkt of verblijft. De omgevingsvisie geeft niet alleen richting aan wat de gemeente doet. De visie is ook een uitnodiging aan u om uw initiatief bij ons kenbaar te maken en samen met ons plannen, initiatieven en ideeën voor onze Bommelerwaard uit te voeren. U heeft een initiatief, wat is belangrijk om te weten? Om te beschermen wat gemeenten en samenleving belangrijk vinden in de leefomgeving, zijn er voorschriften en regels opgesteld. Deze voorschriften en regels komen terecht in de omgevingsplannen. De omgevingsplannen vervangen de bestemmingsplannen op het moment dat de Omgevingswet geldt. We proberen die regels en voorschriften zo goed mogelijk te laten aansluiten op de omgevingsvisie. Toch kan het zijn dat u een initiatief heeft dat niet binnen die regels past, maar wel bijdraagt aan wat wij voor de leefomgeving in de Bommelerwaard belangrijk vinden. Uw initiatief sluit dan aan bij de waarden en ontwikkelingen die in de omgevingsvisie als ‘gewenst’ worden beschreven. De omgevingsvisie biedt de ruimte om het initiatief dan toch uit te voeren.

U heeft een groter of ingewikkelder idee of initiatief dat niet past binnen de bestaande voorschriften en regels, wat gebeurt er dan? Als uw initiatief niet binnen de geldende voorschriften en regels past en het gaat om een groter of ingewikkelder initiatief, dan is de omgevingsvisie het beleidskader waaraan uw initiatief wordt getoetst door de gemeente. Wij vragen u dan om aan de hand van drie vragen toe te lichten waarom u vindt dat uw initiatief past in de omgevingsvisie: 1. Aan welke van de 13 kernopgaven draagt uw initiatief bij en op welke manier? In de kernopgaven beschrijven de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel wat zij willen bereiken, hoe ze dat willen doen en waar dat moet gebeuren. 2. Sluit uw initiatief aan bij de visie zoals die op de visiekaart is aangegeven? De visiekaart geeft de belangrijkste geplande en gewenste ruimtelijke ontwikkelingen weer. 3. Op welke manier versterkt uw initiatief de bestaande waarden, zoals ze zijn aangegeven op de waardenkaart? De waardenkaart beschrijft de belangrijke bestaande waarden en kwaliteiten voor de Bommelerwaard, die we graag behouden. Aan de hand van uw toelichting toetsen wij uw initiatief op wenselijkheid en haalbaarheid. Afhankelijk van de uitkomst van die toetsing, overleggen wij met u of de procedure verder in gang wordt gezet.

Daarnaast bespreken wij met u wat u van ons kunt verwachten, wat wij van u verwachten en maken wij afspraken over zaken als kosten, planning en het informeren en betrekken van uw omgeving.

10. Grondbeleid en financiële aspecten Elke gemeente heeft de mogelijkheid om grondbeleid te voeren en om kosten voor ontwikkelingen te verhalen. Beide gemeenten hebben hierin hun eigen aanpak. Grondbeleid Grondbeleid gaat over alle wettelijke instrumenten omtrent grond, zoals verwerving, grondprijzen, grondexploitaties, toepassing van de Wet voorkeursrecht gemeenten en onteigening enzovoorts. De gemeenten kunnen een voorkeursrecht vestigen op gronden van anderen. Dat betekent dat de gemeente deze grond als eerste mag aankopen. Hiermee kan zij ervoor zorgen dat bepaalde gronden een functie krijgen die de gemeente voor ogen heeft. Het gaat hierbij om niet-agrarische functies op agrarische grond, bijvoorbeeld woningbouw of een zonnepark. De gemeente kan een voorkeursrecht vestigen op basis van de Omgevingsvisie, een Programma of een Omgevingsplan. Vooruitlopend op ruimtelijke besluiten kan de gemeente een zogenaamd ‘kaal’ aanwijzingsbesluit nemen. Zaltbommel De gemeente Zaltbommel hanteert in de basis als uitgangspunt dat zij per situatie beslist of de gemeente actief of faciliterend handelt. Een actief grondbeleid kan echter een oplossing zijn om als gemeente meer te sturen, bijvoorbeeld bij urgente opgaven zoals woningbouw.

De gemeente overweegt daarom actieve grondpolitiek in te zetten waar het bijdraagt aan doelstellingen die anders niet gerealiseerd kunnen worden en de financiën op verantwoorde wijze kunnen worden gedragen. De gemeente maakt indien nodig gebruik van publiekrechtelijke middelen zoals het vestigen van een voorkeursrecht, onteigening en dergelijke. Maasdriel De gemeente Maasdriel voert geen actief grondbeleid, eerder een grondbeleid dat als faciliterend gekenschetst kan worden. Als daarvoor aanleiding is koopt de gemeente incidenteel actief gronden aan. In het bestuursakkoord 2022 – 2026 is afgesproken dat de mogelijkheden van actieve grondpolitiek alleen worden benut als dat kansrijk is voor de ontwikkeling en dat de regie wordt gepakt bij het stellen van kaders. De komende periode wil de gemeente een nieuwe Nota grondbeleid vaststellen. Kostenverhaal en financiële bijdragen Beide gemeenten vinden het belangrijk dat ruimtelijke ontwikkelingen een financiële bijdragen leveren aan voorzieningen van algemeen belang, bijvoorbeeld de aanleg van een rondweg of de verbetering van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Onder de Omgevingswet is sprake van: 1. Kostenverhaal voor gebiedseigen kosten; 2. Kostenverhaal voor bovenwijkse voorzieningen; 3. Financiële bijdragen: a.

Afdwingbare financiële bijdrage kwaliteitsverbetering (vergelijkbaar aan bijdrage ruimtelijke ontwikkeling onder de Wro, maar dan publiekrechtelijk afdwingbaar); b. Vrijwillige financiële bijdrage gebiedsontwikkeling (vergelijkbaar aan bijdrage ruimtelijke ontwikkeling onder de Wro). 1. Kostenverhaal voor gebiedseigen kosten Binnenplanse/gebiedseigen kosten zijn kosten die worden gemaakt ten gunste van een bepaalde ontwikkeling. In de praktijk is vaak de relatie tussen kosten en opbrengsten gemakkelijk te herleiden. Deze kosten worden veelal gemaakt door de initiatiefnemer(s), bijvoorbeeld projectontwikkelaars. Het betreft alle kosten om het exploitatiegebied juridisch en technisch bouw- en woonrijp te maken inclusief de plan- en de procedurekosten, waaronder de gemeentelijke apparaatskosten begrepen. Als

de kosten worden gemaakt door de gemeente, dan is de gemeente verplicht deze te verhalen met één of meer anterieure overeenkomst(en) of kostenverhaalsbeschikking(en). 2. Kostenverhaal voor bovenwijkse voorzieningen Bovenwijkse voorzieningen zijn toerekenbaar aan één of meer kostenverhaalsgebied(en) en/of het bestaande openbare gebied, bijvoorbeeld een rondweg, rotonde of parkeerterrein. De afweging vindt plaats op basis van de criteria profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit. Dat betekent dat de kosten worden toegerekend als deze proportioneel zijn en in verhouding staan tot het profijt dat het kostenverhaalsgebied heeft van de fysieke maatregel. Ook hier is sprake van verplicht kostenverhaal middels (meestal) een anterieure overeenkomst of – als er geen anterieure overeenkomst tot stand komt – een kostenverhaalsbeschikking. 3. Financiële bijdragen 3a. Afdwingbare financiële bijdrage kwaliteitsverbetering De ‘Financiële bijdrage ruimtelijke ontwikkeling’ vervangen de Bovenplanse kosten en Bijdrage Ruimtelijke Ontwikkelingen uit de Wro als gevolg van de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Aanvullingswet Grondeigendom. Naast het (verplichte) kostenverhaal kan de gemeente in voorkomende gevallen een extra financiële bijdrage in rekening brengen. De financiële bijdrage gaat over kosten die gemaakt worden om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving te verbeteren.

Denk aan de verbetering van landschappelijke waarden, investeringen die de biodiversiteit versterken, aanleg van infrastructuur die de bereikbaarheid op gemeentelijk of regionaal niveau verbeteren en de realisatie van sociale woningbouw. In het Omgevingsbesluit worden de ontwikkelingen aangewezen waarvoor een bijdrage wordt gevraagd. Deze financiële bijdrage kan alleen worden verhaald als:   

De functionele samenhang tussen de fysieke maatregel en de beoogde ontwikkeling is aangetoond. De bekostiging van de fysieke maatregel niet anderszins is verzekerd. De meerwaardecreatie van de beoogde ontwikkeling het toelaat om de kosten te verhalen.

De gemeente moet de concrete ontwikkelingen aanwijzen in het omgevingsplan en aangeven welke activiteit aan welke ambitie meebetaalt. Daarbij moet de functionele samenhang tussen de fysieke maatregel en de beoogde ontwikkeling of ambitie worden onderbouwd. 3b. Vrijwillige financiële bijdrage gebiedsontwikkeling Behalve de afdwingbare financiële bijdrage kan de gemeente ook vrijwillige financiële bijdragen in rekening brengen. Daarbij moet worden gedacht aan de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van gebieden en de realisatie van maatschappelijke functies, zoals recreatie, sport, waterberging en culturele voorzieningen. Zaltbommel De gemeente Zaltbommel verhaalt alleen gebiedseigen kosten (kostenverhaal binnenplans) en kosten van bovenwijkse voorzieningen (kostenverhaal bovenwijks). Dat is verwoord in de beleidsregel kostenverhaal (bovenwijks en plankosten) 2020-2029. Onder de Omgevingswet blijft het bestaande kostenverhaal, zoals dat nu wordt toegepast door de gemeente Zaltbommel, mogelijk. In de toekomst gaat de gemeente Zaltbommel mogelijk wel gebruik maken van de nieuwe kostenverhaalsinstrumenten die de Omgevingswet biedt. Maasdriel De gemeente is gestart met een actualisatie van de Nota kostenverhaal, gebaseerd op de Omgevingswet.

In deze Nota kostenverhaal en financiële bijdragen (feitelijk een programma) zal nader worden ingegaan op de ruimtelijke ontwikkelingen, uitvoeringsprojecten, de relatie daartussen en de omvang en onderbouwing van de verschuldigde bijdragen. Totdat de nieuwe nota is vastgesteld

blijven de huidige Nota kostenverhaal en hoofdstuk 8 Uitvoeringsplan uit de structuurvisie van Maasdriel hun gelding houden.