Bijlage 1. Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021-2024

Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021-2024

Inhoudsopgave Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021 – 2024 ....................................................................................... 3 Inleiding ................................................................................................................................................... 3 Opbouw van het document ...................................................................................................................... 3 Wat is welzijn? ......................................................................................................................................... 3 Welzijn van inwoners in de Bommelerwaard ........................................................................................... 4 Welzijnswerk ............................................................................................................................................ 4 Welzijn en Corona ................................................................................................................................... 5 Uitgangspunten welzijnsbeleid ................................................................................................................ 5 Aanpak/ evaluatie ....................................................................................................................................

5 Speerpunten ............................................................................................................................................ 6 1.

Inwoners hebben een zinvolle daginvulling ...................................................................................... 7

2.

Inwoners hebben betekenisvolle sociale contacten ....................................................................... 10

3.

Inwoners zetten zich in voor de samenleving en elkaar ................................................................ 12

Algemene aandachtspunten .................................................................................................................. 15 1.

We werken vanuit de behoeften van inwoners.............................................................................. 15

2.

Inwoners en professionals weten waar ze terecht kunnen voor (welzijns-) advies en ondersteuning. .. 15

Financiën/ subsidiëring……………………………………………………………………………..………… 18 Bijlage 1: Overzicht van welzijnsgerelateerde onderwerpen ................................................................. 19 Bijlage 2: Planning voor de welzijnsagenda ............................................................................................ 0

2

Welzijnsagenda Bommelerwaard 2021 – 2024 Inleiding Nederland heeft de afgelopen decennia veranderingen doorgemaakt op sociaaleconomisch vlak waarbij gesproken wordt van een overgang van een verzorgingsmaatschappij naar een ‘participatiesamenleving’. Een definitie hiervan luidt als volgt: ‘Een participatiesamenleving is een samenleving waarin burgers verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven en omkijken naar elkaar bijvoorbeeld door informele zorg, vrijwilligerswerk en burgerinitiatieven. De overheid faciliteert dit door aan te sluiten bij initiatieven, burgers vrijheid en vertrouwen te geven en hen te activeren. Tegelijkertijd biedt de overheid ook een vangnet voor nietzelfredzame burgers.’ Immers, er zijn ook grenzen aan de zelfredzaamheid c.q. veerkracht van inwoners. Uit recent onderzoek naar de decentralisaties in het sociaal domein van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) 1, blijkt dat veel kwetsbare burgers minder zelfredzaam blijken dan gedacht. Daarnaast komt naar voren dat mensen niet méér voor elkaar zijn gaan zorgen. Het onderzoeksbureau geeft ook aan dat mensen het vaak moeilijk vinden om anderen uit hun omgeving om hulp te vragen; juist mensen die geen hulp vragen kunnen het niet altijd zelf. Door de decentralisaties (2015) zijn er meer taken en verantwoordelijkheden bij de gemeenten komen te liggen.

Gemeenten zetten waar mogelijk in op het bevorderen van de veerkracht van inwoners. De insteek is investeren in de voorkant in plaats van repareren aan de achterkant. Welzijnswerk is een belangrijk instrument om inwoners uit te nodigen mee te doen aan de samenleving. Daarnaast dient het welzijnswerk zich juist ook te richten op inwoners die tijdelijk of langdurig beperkt zelfredzaam zijn. Oftewel als vangnet voor inwoners in kwetsbare situaties. Dat begint met een luisterend oor. Met wat stimulans en ondersteuning kan iemand over de drempel stappen om bijvoorbeeld een activiteit buiten de deur aan te durven. Door welzijnswerk laagdrempelig in te steken, kunnen signalen van inwoners die tussen wal en schip dreigen te raken tijdig worden opgepakt. Hierdoor willen we eveneens de positie van inwoners die minder kansen hebben, verbeteren. De afgelopen jaren is bij bestuurders, ambtenaren en welzijnspartners in de Bommelerwaard de wens gegroeid om te komen tot integraal welzijnsbeleid. In de zomer van 2020 is de Startnotitie Welzijnsbeleid vastgesteld door de gemeenteraden van Maasdriel en Zaltbommel. In de startnotitie worden de uitgangspunten van ons welzijnsbeleid beschreven. In het najaar van 2020 hebben we in samenwerking met maatschappelijke organisaties deze Welzijnsagenda voor 2021 - 2024 opgesteld.

Dit document beschrijft onze doelstellingen en de wijze waarop we de doelstellingen willen realiseren.

Opbouw van het document Eerst definiëren wij de begrippen welzijn en welzijnswerk en benoemen we de taken en rollen van welzijnsorganisaties en de gemeenten. Daarna omschrijven we drie inhoudelijke speerpunten voor de komende vier jaren. Vervolgens benoemen we twee aandachtspunten voor de manier waarop het welzijnswerk wordt uitgevoerd. De actiepunten in deze agenda staan in een overzicht in bijlage 2.

Wat is welzijn? In de Startnotitie Welzijnsbeleid is welzijn gedefinieerd als ‘een gevoel van welbevinden, je prettig en gelukkig voelen.’ Diverse factoren zijn van invloed op het welzijn van mensen. Bijvoorbeeld je woning en woonomgeving, je sociale relaties, je financiële situatie en je fysieke en psychische gezondheid. Het model van positieve gezondheid2, dat we veel gebruiken bij beleidsontwikkeling en –uitvoering, clustert de factoren die van invloed zijn op positieve gezondheid in zes pijlers: mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen, dagelijks functioneren en lichaamsfuncties. Welzijn en positieve gezondheid zijn geen synoniemen, maar wel sterk met elkaar verweven. In onze welzijnsagenda richten we ons daarom ook op activiteiten die de pijlers van positieve gezondheid versterken. Andersom geldt dat 1 SCP, ‘Sociaal Domein op Koers’, november 2020. 2 Het model voor Positieve Gezondheid is ontwikkeld door Machteld Huber. Gezondheid wordt hierin omschreven als

het vermogen van mensen zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven.

3

ons gezondheidsbeleid (evenals ons minimabeleid, woningbeleid en participatiebeleid) effect heeft op het welzijn van inwoners.

Welzijn van inwoners in de Bommelerwaard In augustus 2020 hebben de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel vragenlijsten uitgezet om zicht te krijgen van de ervaringen van inwoners en maatschappelijke partners op het terrein van het eigen welzijn en het welzijnswerk. Het algemene beeld dat uit het onderzoek komt is redelijk positief. Respondenten geven een gemiddeld rapportcijfer van 7,4 op de vraag: ‘Hoe tevreden bent u op dit moment met uw leven?’. Daarentegen geeft 13% van de respondenten een rapportcijfer van een 5 of lager. Er is bij de beantwoording van deze vraag geen significant verschil tussen respondenten uit Maasdriel en Zaltbommel. Het gevoel van welzijn hangt vaak samen met hoe mensen hun gezondheid ervaren. In het welzijnsonderzoek geven respondenten gaven hun eigen gezondheid gemiddeld een 7,3. 12% van de respondenten geeft hun gezondheid een onvoldoende. Ook hier zien we geen significante verschillen tussen inwoners uit Maasdriel en Zaltbommel. Meer specifieke resultaten van het Welzijnsonderzoek 2020 noemen we bij de speerpunten en randvoorwaarden in deze welzijnsagenda.

Welzijnswerk Veel welzijnswerk vindt informeel plaats. Door inwoners die naar elkaar omzien en voor elkaar klaarstaan, door lokale verenigingen die mensen in beweging brengen en onderlinge ontmoeting mogelijk maken. Door kerken, moskeeën en andere geloofsgemeenschappen die hulp bieden bij levens- en zingevingsvragen of door dorps- en wijkraden die een bijdrage leveren aan de lokale leefbaarheid. Samen dragen ze bij aan het welzijn van inwoners, ieder op hun eigen manier. Daarnaast zijn er in de Bommelerwaard meerdere maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor het welzijn van inwoners. Deze welzijnspartners zijn zowel geraadpleegd bij het opstellen van de startnotitie voor welzijnsbeleid in de Bommelerwaard als voor deze welzijnsagenda. Het gaat om: Elliz in Company, Humanitas, Kompas en Welzijn Bommelerwaard. Welzijn Bommelerwaard werkt vooral met betaalde krachten, de andere drie organisaties vooral met vrijwilligers. Met Humanitas, Welzijn Bommelerwaard en Kompas hebben de gemeenten een subsidierelatie. Met Elliz in Company hebben beide gemeenten eigen betalingsafspraken. Humanitas is een landelijke organisatie waarmee we op twee specifieke onderdelen subsidieafspraken hebben (thuisadministratie en Home-Start/ ondersteuning bij opvoeden & opgroeien).

Rollen en taken voor welzijnspartners We zien verschillende rollen en taken voor welzijnspartners:  Signaleringsfunctie voor inwoners.  Vangnet voor kwetsbare inwoners met preventieve voorzieningen.  De mogelijkheid voor zorgorganisaties/ lokale teams (ook wel ‘buurt- en gebiedsteams’ genoemd) om naar welzijnspartners af te schalen c.q. samen casussen op te pakken, ieder vanuit zijn eigen expertise. Eveneens de mogelijkheid voor welzijnspartners om naar lokale teams op te schalen.  Het ondersteunen van lokale verenigingen, dorps- en wijkraden en geloofsgemeenschappen om het welzijn van inwoners te bevorderen.  De mogelijkheid bieden aan deze maatschappelijke partners om op te schalen naar welzijnsorganisaties.  Het faciliteren en aanjagen van inwonersinitiatieven en het in beweging brengen van inwoners.

4

Rollen van de gemeenten De gemeenten hebben in het welzijnswerk een rol als opdrachtgever, regisseur, aanjager, verbinder, facilitator en toetser. Per speerpunt en per fase van een project of programma kan de rol van de gemeenten veranderen. De gemeenten organiseren zelf geen welzijnsactiviteiten.

Welzijn en Corona Deze welzijnsagenda is tot stand gekomen tijdens de Coronacrisis. Inwoners en maatschappelijke partners deden tussen de eerste en tweede Coronagolf mee aan ons welzijnsonderzoek. Dat heeft ongetwijfeld invloed op de onderzoeksresultaten, hoewel we vanuit ons onderzoek geen conclusies kunnen trekken over welke invloed de Coronacrisis heeft op het welzijn van inwoners. Landelijk wordt de sociale impact van Corona wel onderzocht. De resultaten van het grootschalig onderzoek over de sociale impact van COVID-19 op het gebied van welbevinden, solidariteit, buurtrelaties en vertrouwen in instituties worden gepubliceerd op www.impactcorona.nl. Er zijn vier meetmomenten: april 2020, juli 2020, oktober/november 2020 en maart 2021. Bij de uitvoering en tussentijdse bijsturing van onze welzijnsagenda nemen we deze onderzoeksresultaten mee. Coronamaatregelen hebben ook grote invloed op de praktische uitvoering van het welzijnswerk. Met name bij het organiseren van ontmoetingsactiviteiten, evenementen en bijeenkomsten en het gebruik van dorpshuizen en ander maatschappelijk vastgoed. Dat vraagt flexibiliteit en creativiteit van alle betrokken partijen. In 2020 hebben veel inwoners, stichtingen, geloofsgemeenschappen, verenigingen en organisaties die creativiteit en flexibiliteit al laten zien.

Uitgangspunten welzijnsbeleid In de Startnotitie Welzijnsbeleid benoemen we de onderstaande elf uitgangspunten voor het welzijnswerk in de Bommelerwaard. De uitgangspunten zijn verwerkt in deze welzijnsagenda. Uitgangspunten welzijnsbeleid Bommelerwaard We streven naar een inclusieve samenleving: een samenleving waarin iedereen kan deelnemen en waarin niemand buiten de boot valt3. 2. We geloven in het concept positieve gezondheid. Gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven. 3. Iedere inwoner of groep van inwoners is primair zelf verantwoordelijk voor deelname aan de samenleving (zelfredzaamheid en samenredzaamheid). 4. We willen de inwoners in hun eigen kracht zetten en willen de kracht van de samenleving versterken, door een ondersteunende maar niet overnemende rol. 5. We werken opgavegericht en integraal samen. 6. We werken preventief: we signaleren ondersteuningsvragen vroegtijdig en bieden tijdig passende ondersteuning aan. 7. Collectieve voorzieningen hebben de voorkeur ten opzichte van individuele voorzieningen. 8. De gemeenten formuleren duidelijke doelen en opdrachten en houden in de gaten of de doelen gerealiseerd worden. 9. De welzijnspartners werken samen om opgaves te realiseren, ieder vanuit hun expertise. 10.

Er zijn korte lijnen tussen de gemeenten, de toegang en de welzijnspartners. 11. Op basis van de gezamenlijk opgestelde beleidsagenda maken we afspraken met elkaar over gewenste resultaten, afstemming en bijsturing. Hierbij streven we naar een langdurige samenwerking. 1.

3 Dit uitgangspunt staat in relatie tot de lokale inclusieagenda: beide gemeenten streven naar een inclusieve

samenleving. We hebben de opgave om ervoor te zorgen dat onze inwoners zoveel mogelijk gelijke kansen en mogelijkheden hebben. Dat betekent ook dat wij ons inzetten voor het verbeteren van sociale en fysieke toegankelijkheid.

5

Speerpunten Op basis van de startnotitie, brainstormsessies met de beleidsadviseurs Samenleving / Maatschappelijke ontwikkeling van de gemeenten, het Welzijnsonderzoek 2020 en twee bijeenkomsten met welzijnsorganisaties, buurt- en gebiedsteams, jongerenwerk en gebiedsgericht werken, kiezen wij drie speerpunten voor het welzijnswerk voor de periode 2021-2024: 1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling 2. Inwoners hebben betekenisvolle sociale contacten 3. Inwoners zetten zich in voor de samenleving en elkaar Voor alle drie speerpunten geldt dat ze bijdragen aan het welzijn van mensen. We willen inwoners echter niet verplichten om bijvoorbeeld vrijwilligerswerk te doen of om hun sociale netwerk te vergroten. Verder geldt dat de speerpunten ook aanpalende beleidsterreinen raken zoals werk en inkomen, wijk- en kerngericht werken en leefbaarheid. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de speerpunten ligt daardoor niet alleen bij de welzijnspartners. Het succes van de welzijnsagenda hangt mede af van de samenwerking met andere partijen en beleidsterreinen. Er gebeurt uiteraard meer op het vlak van welzijn dan de reikwijdte van de speerpunten; we kiezen ervoor om deze punten voor de komende periode prioriteit te geven.

Andere belangrijke elementen die ook bijdragen aan welzijn en die regelmatig werden genoemd door professionals en respondenten van het welzijnsonderzoek, zijn:  Opvoedondersteuning  Armoedebestrijding  Huisvesting Wij erkennen het belang van deze thema’s en in de praktijk zijn de welzijnspartners hier ook actief bij betrokken. In deze welzijnsagenda kiezen we ervoor om onze focus te beperken tot drie speerpunten. De hierboven genoemde thema’s worden opgepakt vanuit het gemeentelijke minimabeleid, jeugdbeleid en huisvestingsbeleid. Verder is inclusie een onderwerp waar de gemeenten zich sterk voor maken. Dit is een overkoepelend thema om ervoor te zorgen dat iedereen mee kan doen en hiertoe in staat wordt gesteld. Concrete acties hiervoor staan in de lokale inclusie agenda Bommelerwaard. Het streven naar een inclusieve samenleving is tevens één van de uitgangspunten van het welzijnsbeleid. We stemmen actief af over beide agenda’s.

Aanpak, monitoring en evaluatie Alle actiepunten uit deze welzijnsagenda staan in bijlage 2 op een rij: planning voor de welzijnsagenda. Deze planning is op hoofdlijnen voor de komende 4 jaar. Samen met de welzijnspartners maken de gemeenten een gedetailleerder plan voor de periode vanaf vaststelling tot en met het derde kwartaal van 2022. Hierin omschrijven we concreter de invulling en resultaten, wie wat gaat doen en hoe we dat gaan doen. We monitoren de voortgang van deze welzijnsagenda mimimaal drie keer per jaar gezamenlijk met de betrokken organisaties. Door lokale en landelijke ontwikkelingen te volgen en door een vervolgwelzijnsonderzoek eind 2022, stellen we de acties onder de kopjes ‘wat gaan we doen in 2021-2024?’ bij op basis van de actuele situatie en behoeften van inwoners. In 2024 evalueren we de inzet vanuit deze welzijnsagenda en wordt een volgende agenda opgesteld.

6

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling Uit het Welzijnsonderzoek 2020 Daginvulling 85% van de respondenten geeft aan altijd of meestal een zinvolle invulling van hun dag te ervaren. 12% heeft soms een zinvolle daginvulling en 2% ervaart nooit of vrijwel nooit een zinvolle daginvulling. Meedoen Op de vraag: ‘Wordt u belemmerd om mee te doen aan de samenleving?’ antwoordt 60% van de respondenten dat ze geen belemmeringen ervaren. Belemmeringen die worden genoemd zijn onder andere de lichamelijke gezondheid (15%), financiën (7%), psychische gezondheid (7%) en het gevoel er niet bij te horen/ zich niet thuis te voelen (6%). Vrijwilligerswerk en mantelzorg 36% van de respondenten doet vrijwilligerswerk en 18% is actief als mantelzorger.

Een zinvolle daginvulling draagt sterk bij aan het welzijn van mensen. Of die invulling nu betaald werk, vrijwilligerswerk of de zorg voor kinderen of naasten is, het gaat erom dat mensen hun dagelijkse bezigheden zélf als zinvol ervaren. Ook het ontwikkelen van sportieve en creatieve talenten, in verenigingsverband of individueel, is voor veel mensen een zinvolle tijdsbesteding. Uit het Welzijnsonderzoek 2020 blijkt dat veel inwoners van de Bommelerwaard een zinvolle daginvulling ervaren (zie kader). Toch is er ook een groep inwoners die aangeeft slechts soms (12%) of vrijwel nooit (2%) een zinvolle daginvulling te hebben. Uit de gesprekken met medewerkers van de buurt- en gebiedsteams en de welzijnspartners blijkt ook dat er veel vraag is om mee te denken over een zinvolle invulling van de dag. Juist voor deze inwoners kan het welzijnswerk betekenisvol zijn. Daarom kiezen we ervoor om dit als speerpunt op te nemen in deze beleidsagenda. Zoals eerder verwoord gaat het model van positieve gezondheid uit van zes pijlers die bijdragen aan gezondheid. Door in te zetten op een zinvolle daginvulling van inwoners, versterken we vijf pijlers uit het model Positieve Gezondheid: meedoen, mentaal welbevinden, dagelijks functioneren, kwaliteit van leven en zingeving. We willen inwoners ondersteunen om volop en passend bij hun kwaliteiten mee te doen in de samenleving.

Dat doen we vanuit verschillende beleidsterreinen. We noemen hieronder vier actiepunten waarbij we een duidelijke rol voor het welzijnswerk zien.

1.1.

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digi)taalonderwijs

Werken is voor veel mensen een zinvolle daginvulling. Door te werken draag je bij aan de samenleving, ontwikkel je je kennis en vaardigheden en ontmoet je anderen. Als je betaald werk doet, draagt je inkomen bij aan economische zelfstandigheid. Al deze elementen –een maatschappelijke bijdrage leveren, zelfontplooiing, sociaal contact en financiële zekerheid- hebben positieve effecten op je gevoel van welbevinden. In onze regio ondersteunt Werkzaak Rivierenland inwoners bij het vinden van werk en inkomen. De taken die bij Werkzaak zijn belegd worden niet overgenomen door lokale partners. Omdat de welzijnsorganisaties een groot lokaal netwerk hebben en veel mensen kennen die vanuit Werkzaak ondersteund worden, kunnen zij wel meedenken over passend (vrijwilligers)werk, stageplaatsen of opleidingen in de Bommelerwaard. Taal-, reken- en digitale vaardigheden zijn belangrijk voor het vinden en houden van werk. In de Bommelerwaard bieden de ROC´s (Rivor en Koning Willem 1 College) formeel taalonderwijs, zowel voor inwoners met Nederlands als eerste taal als voor inwoners die op latere leeftijd Nederlands leren. Stichting Kompas biedt informeel taal- en basisvaardigheden onderwijs op verschillende locaties in de Bommelerwaard.

Alle welzijnsorganisaties spelen een rol in het signaleren van laaggeletterdheid en verwijzen inwoners door naar het formele en informele taal- en basisvaardighedenaanbod. Welzijn 7

Bommelerwaard en Kompas zijn deel van de lokale werkgroepen tegen laaggeletterdheid en betrokken bij de Taal- en Leerhuizen in de Bommelerwaard. De bibliotheek is een belangrijke partner bij het verkleinen van de afstand naar werk. Bibliotheken bieden online en offline informatie, workshops en trainingen, werk- en studieruimtes en ruimtes voor de taallessen van de ROC´s en Kompas. Met het programma Bibliotheek op School en de pilotprojecten ´Boekstart Plus´ en ´Doorgaande Leeslijn’ zet de bibliotheek Rivierenland in samenwerking met consultatiebureaus, kinderopvanglocaties en basisscholen de komende jaren extra in op de leesvaardigheid en het leesplezier van kinderen in de Bommelerwaard. Kunnen lezen, schrijven, computeren en rekenen is uiteraard niet alleen belangrijk voor het vinden en houden van werk. Ook in de beleids- en uitvoeringsplannen Gezondheid wordt het aanpakken van laaggeletterdheid expliciet genoemd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de geschreven informatie over gezond leven, voeding en medicijn(gebruik) waartoe je toegang krijgt als je goed kunt lezen. Net als een zinvolle daginvulling, zijn fysieke en mentale gezondheid belangrijke elementen voor je welzijn.

Des te meer reden om vanuit welzijnsperspectief in te zetten op taal- en basisvaardigheden! In de regionale en lokale plannen aanpak laaggeletterdheid staat gedetailleerder hoe we de komende jaren gaan inzetten op taal-, reken- en basisvaardigheden van inwoners. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. De contacten met Werkzaak Rivierenland en lokale bedrijven en ondernemers intensiveren, om zo samen te zoeken naar passend werk, stageplekken en opleiding. Kartrekker: Welzijnsorganisaties. 2. Informeel taal- en basisvaardighedenonderwijs voortzetten en inwoners actief doorverwijzen naar het formele taalonderwijs op de ROC’s. Kartrekker: Welzijnsorganisaties. 3. Medewerkers en vrijwilligers van de welzijnsorganisaties (verder) trainen op het herkennen en doorverwijzen bij laaggeletterdheid en taalachterstand. Kartrekker: Werkgroep Laaggeletterdheid. 4. Vanuit het Leerhuis en Taalhuis worden mogelijkheden verkend om samen met maatschappelijke partners in de kernen taalvaardigheden van inwoners te vergroten. Bijvoorbeeld door dit spelenderwijs via activiteiten in dorpshuizen aan te bieden. Kartrekker: Leerhuis Zaltbommel/ Taalhuis Maasdriel. 5. Jaarlijks een Leeroffensief organiseren: Ieder jaar een maand extra inzetten op het gesprek met inwoners over lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden en actief doorverwijzen naar het lokale onderwijsaanbod.

Voorstel: jaarlijks in september, aansluitend bij week van lezen en schrijven. Werktitel: Lestember: neem les in september! Kartrekker: Werkgroep Laaggeletterdheid. 6. Een leesbevorderingsnetwerk opzetten, met name gericht op (voor)lezen bij jonge kinderen. Kartrekker: Bibliotheek Rivierenland. Welke resultaten zien we in 2024?  Minstens 10 inwoners hebben werk, een stage of opleiding gevonden door de contacten tussen Werkzaak en de lokale welzijnsorganisaties.  Meer inwoners volgen formeel en informeel taal (NT1 en NT2) en digitaal onderwijs.  In meerdere dorpshuizen speelt taalvaardigheid een rol in het activiteitenaanbod.  Er is een Bommelerwaardse taalambassadeur die werkt vanuit zijn/haar eigen recente ervaring met taalonderwijs.

1.2 We bieden inclusieve dagactiviteiten in de Bommelerwaard Soms is meedoen op de reguliere arbeidsmarkt tijdelijk of langdurig niet mogelijk. Dan is het belangrijk dat er andere mogelijkheden zijn om je talenten in te zetten en verder te ontplooien. We willen dat zowel inwoners met een indicatie voor dagbesteding als inwoners die om andere redenen (tijdelijk) geen werk hebben, in de Bommelerwaard terecht kunnen voor dagactiviteiten. Relevante partners bij het realiseren van dit doel zijn professionele (zorg)instellingen die geïndiceerde dagbesteding (willen) bieden, bedrijven, ondernemers, organisaties en verenigingen die fysieke ruimten en werkzaamheden bieden, en inwoners en verenigingen die informele activiteiten (willen) organiseren of als vrijwilliger willen begeleiden. Welzijns- en maatschappelijke organisaties en lokale teams helpen om vraag en aanbod bij elkaar te 8

brengen. Daar waar nodig zijn zij zelf betrokken bij het ontwikkelen en coördineren van inclusieve dagactiviteiten. Deze activiteiten zijn aanvullend op het aanbod van zorginstellingen en zijn erop gericht om op termijn grotendeels door vrijwilligers te worden uitgevoerd. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. Inwoners en organisaties met ideeën voor dagactiviteiten bij elkaar brengen, zodat zij op de hoogte zijn van elkaars´ ideeën en eventueel samen kunnen werken om hun plannen te realiseren. Daarbij leren we van bestaande dagactiviteiten, bijvoorbeeld in Pand 9 in Zaltbommel. Kartrekker: gemeenten Maasdriel en Zaltbommel. 2. De pilot Inclusieve Dagactiviteiten in het dorpshuis in Hedel voortzetten. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 3. De textielwerkplaats in Zaltbommel voortzetten. Kartrekker: Elliz in Company. 4. Een fietsenwerkplaats in de Bommelerwaard realiseren. Kartrekker: gemeente Zaltbommel en Elliz in Company (onder voorbehoud van middelen). 5. We gaan onderzoeken hoe we inwoners uit klantprofiel 4 (met afstand tot de arbeidsmarkt) de komende jaren gaan begeleiden naar een zinvolle daginvulling. We gaan daarbij na welke rol Werkzaak Rivierenland en welzijnspartners hierin kunnen spelen.

Wat zien we in 2024?  Op verschillende plekken in de Bommelerwaard (zie hiervoor ‘Wat gaan we doen in 2021-2024?’) worden minimaal wekelijks laagdrempelige, inclusieve dagactiviteiten gerealiseerd. De activiteiten zijn toegankelijk en aantrekkelijk voor inwoners die tijdelijk of langdurig geen werk hebben of opleiding volgen. Ook inwoners die behoefte hebben aan een vorm van dagbesteding, maar (nog) geen Wmo/ dagbestedingsindicatie hebben, zijn hier welkom.  Er een ‘meedoen plan’ opgesteld voor alle inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt (klantprofiel 4).  Minstens 50% van de inwoners uit klantprofiel 4 heeft binnen de Bommelerwaard een vorm van daginvulling gevonden.

1.3 We koppelen inwoners aan passend vrijwilligerswerk Vrijwilligerswerk en mantelzorg worden door veel mensen ervaren als zinvolle manieren om hun tijd en capaciteiten in te zetten. In deze paragraaf benoemen we kort hoe we inwoners willen helpen bij het vinden van passend vrijwilligerswerk. De ondersteuning aan vrijwilligers en mantelzorgers wordt verder uitgewerkt onder speerpunt 3. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. We bundelen vrijwilligersvacatures op de website van Welzijn Bommelerwaard. We zetten in op een divers vacatureaanbod, waaronder kortdurende/projectmatige vrijwilligersfuncties, en op meer bekendheid van de vacaturesite. 2. We onderzoeken de wenselijkheid en mogelijkheid voor een fysiek loket voor vrijwilligersvraag en –aanbod in de Bommelerwaard. 3. We ondersteunen inwoners die vrijwilligerswerk willen doen, maar nog niet goed weten welk vrijwilligerswerk bij ze past of de stap richting vrijwilligerswerk (nog) niet zelfstandig durven te zetten. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. Wat zien we in 2024?  Meer verenigingen en organisaties plaatsen hun vrijwilligersvacatures op de vacaturesite. (Referentiejaar 2019, voorafgaand aan de Coronacrisis)  De vacaturewebsite wordt vaker bezocht. (Google Analytics)  Meer mensen weten dat ze voor bemiddeling richting vrijwilligerswerk terecht kunnen bij Welzijn Bommelerwaard.

Het aantal inwoners dat aanklopt voor bemiddeling richting vrijwilligerswerk is toegenomen met 10%.

1.4 We koppelen inwoners aan sportieve en creatieve activiteiten Met sport en cultuur komen mensen letterlijk en figuurlijk in beweging. Door zelfstandig of in groepsverband creatief of sportief bezig te zijn, ontplooi je je talenten en blijf je fysiek en mentaal fit. Verenigingen en hun vrijwilligers in de gemeenten spelen hierin een belangrijke rol. Sport en cultuur zijn daarom waardevolle instrumenten om het welzijn van inwoners te versterken. De gemeenten hebben 9

aparte beleidsdocumenten voor sport en/ of cultuur opgesteld. Ook heeft de Bommelerwaard sinds kort een lokaal Sportakkoord, dat is opgesteld in samenwerking met sportverenigingen. In deze welzijnsagenda beperken we ons daarom tot de onderstaande actiepunten. Wat gaan we doen? 1. We bundelen het sportieve en creatieve aanbod op de website Bommelerwaardbeweegt.nl Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 2. Jaarlijks informeren we inwoners en verenigingen actief over de minimaregelingen van de gemeenten, waarvan inwoners met een inkomen tot 130% van bijstandsnorm gebruik kunnen maken om bijvoorbeeld het lidmaatschap van sportverenigingen, muziek- en toneelverenigingen en de bibliotheek te betalen. Kartrekker: gemeenten. 3. Inzet sportcoaches (beide gemeenten) en cultuurcoaches (Zaltbommel) continueren, indien mogelijk vanuit combinatiefunctionarisregeling. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 4. Het continueren van de ondersteuning aan basisscholen om Natuur- en Milieueducatie aan te bieden aan leerlingen. 5. We doen van 2021 t/m 2023 weer mee met het Cultuur- en Erfgoedpact Rivierenland. O.a. muzikale activiteiten i.s.m. lokale muziekverenigingen en activiteiten gericht op seniorencultuurparticipatie. Kartrekkers: Regionaal Archief Rivierenland en Welzijn Bommelerwaard. 6. We blijven inzetten op cultuureducatie (onder andere binnenschools en buitenschools muziekonderwijs).

In Maasdriel starten we hiervoor een pilot Cultuur en Jongeren, waarbij Welzijn Bommelerwaard samenwerkt met lokale muziek- en cultuurverenigingen. 7. We ondersteunen culturele initiatieven van inwoners, waaronder het Cultuurfestival Bommelerwaard in 2023, vanuit onze subsidieregelingen. Kartrekker: gemeenten. Wat zien we in 2024? Meer inwoners zijn sportief en creatief actief, al dan niet in verenigingsverband (referentiejaar: 2019, voor de Coronacrisis).

2. Inwoners hebben betekenisvolle sociale contacten Uit het Welzijnsonderzoek 2020 

65% van de respondenten geeft aan voldoende sociale contacten te hebben. 28% zou graag meer sociale contacten willen hebben. 6% geeft aan weinig sociale contacten te hebben, maar ook geen behoefte te hebben aan meer contacten.



72% van de respondenten voelt zich veilig in de buurt. 12% van de respondenten voelt zich niet veilig in de eigen woonomgeving.



77% van de respondenten ontmoet andere mensen thuis, 38% bij een vereniging en 30% in horecagelegenheden. 6% van de respondenten geeft aan andere mensen te ontmoeten in een dorpshuis.



Faciliteiten die door respondenten worden gemist in de Bommelerwaard zijn onder andere plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten zoals bijvoorbeeld een bioscoop/theater, horecagelegenheden, dorpshuizen en winkels.



Uit het welzijnsonderzoek onder maatschappelijke partners blijkt dat verenigingen, dorps- en wijkraden en geloofsgemeenschappen voor zichzelf duidelijk een rol zien in het organiseren van ontmoeting en sociale contacten.

Zoals staat in de tabel geeft 28% van de respondenten aan meer sociale contacten te willen hebben. Mogelijk hadden de Coronamaatregelen uit het voorjaar en de zomer 2020 invloed op dit onderzoeksresultaat. In dat geval zouden de strengere maatregelen van winter 2020-2021 tot gevolg hebben dat inmiddels nog meer inwoners behoefte hebben aan sociale contacten. Tegelijkertijd 10

verwachten we dat wanneer de Coronamaatregelen soepeler worden of stoppen, meer inwoners op de langere termijn (weer) tevreden zullen zijn met hun sociale contacten. Corona-gerelateerd of niet: het welzijnsonderzoek geeft aanleiding om in te zetten op onderlinge ontmoeting en contact. Dat doen we door ontmoeting in kernen en wijken te stimuleren, inwoners te ondersteunen bij het versterken van hun sociale netwerk en initiatieven te ondersteunen die eenzaamheid tegengaan.

2.1 We stimuleren laagdrempelige ontmoeting in kernen en wijken We willen het meer mogelijk maken voor inwoners om dichtbij huis, in de eigen wijk of kern, informeel ergens binnen te lopen om elkaar te ontmoeten. Koffie of thee drinken of samen eten met een ‘huiskamergevoel’, zonder dat je lid hoeft te zijn van een vereniging, club of (geloofs)gemeenschap. Daarbij hebben we bijzondere aandacht voor ontmoeting tussen inwoners die elkaar niet altijd vanzelfsprekend treffen. We denken daarbij aan ontmoeting tussen verschillende generaties en tussen inwoners met verschillende culturele achtergronden. Wij verwachten dat de inzet op laagdrempelige ontmoeting ook zal bijdragen aan onderlinge sociale controle en aan het gevoel van veiligheid in de directe woonomgeving. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. We ondersteunen gezamenlijke maaltijden, waaronder de Open Eettafels die meerdere ouderenbonden en –verenigingen organiseren, de stamtafels georganiseerd door Met je Hart en Wereldkeuken door Kompas Bommelerwaard. 2. We ondersteunen terugkerende inloopactiviteiten in de kernen. 3. We stimuleren in het bijzonder activiteiten waarbij verschillende groepen (zoals jongeren en volwassenen of inwoners met diverse culturele achtergronden) elkaar ontmoeten. 4. We gaan in gesprek met dorpshuizen over mogelijkheden om meer laagdrempelige en betaalbare inloopmomenten te realiseren.

Kartrekker: opbouwwerk en gemeenten. 5. De nieuwe regeling vanuit de Provincie Gelderland voor dorpshuizen (ingangsdatum begin 2021) in het teken van leefbaarheid promoten. Wat zien we in 2024?  In elke kern minimaal 1x per week een ontmoetingsmoment dat (ook) toegankelijk en laagdrempelig is voor niet-leden.  Er hebben minimaal 8 activiteiten plaatsgevonden waarbij verschillende groepen inwoners (m.n. leeftijden en culturele achtergronden) elkaar ontmoeten.

2.2. We ondersteunen inwoners bij het versterken van hun netwerk Inwoners helpen bij het versterken en vergroten van hun sociale netwerk zien wij als een kerncompetentie van de medewerkers van welzijnsorganisaties en van de gemeentelijke buurt- en gebiedsteams. Wij willen dat zowel betaalde als vrijwillige welzijnswerkers hierop regelmatig worden (bij)geschoold. We willen verenigingen, dorps- en wijkraden geloofsgemeenschappen ook de mogelijkheid bieden om hun vrijwilligers hierin (verder) te trainen. Daarnaast is het van belang dat inwoners die daaraan behoefte hebben praktische hulp krijgen bij bijvoorbeeld het vinden van een maatje. De samenwerking tussen welzijnspartners en lokale teams vraagt om versteviging. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. Trainingen ‘Netwerkversterking’ organiseren voor medewerkers en vrijwilligers van maatschappelijke organisaties, verenigingen, geloofsgemeenschappen en dorps- en wijkraden. 2. De samenwerking tussen welzijnspartners en wijkteams verbeteren bij vragen van inwoners op het vlak van sociale contacten. Wat zien we in 2024?  Minimaal 50% van de medewerkers en vrijwilligers van de welzijnsorganisaties en vrijwilligers van minstens 10 verenigingen, geloofsgemeenschappen en dorps- en wijkraden zijn getraind om inwoners te ondersteunen bij het aangaan van sociale contacten/ het versterken van hun netwerk. 11

2.3. We ondersteunen (nieuwe) initiatieven die bijdragen aan het voorkomen of verlichten van eenzaamheid De gemeenten ondersteunen jaarlijks tientallen initiatieven van inwoners, verenigingen en organisaties. We willen de komende jaren beter in beeld brengen welke initiatieven bijdragen aan het voorkomen of verlichten van eenzaamheid en op welke manier de gemeenten deze initiatieven ondersteunen. Zo willen we inwoners en maatschappelijke partners inspireren en stimuleren om zich in te (blijven) zetten tegen eenzaamheid, of beter: voor onderlinge verbinding. De huidige coronacrisis zorgt voor nieuwe vraagstukken rondom eenzaamheid maar ook voor kansen om technologie meer in te zetten. In enkele gemeenten worden bijvoorbeeld tablets ingezet om kwetsbare inwoners contact te laten onderhouden met welzijnsprofessionals. Eenzaamheid treft niet alleen volwassenen, ook jongeren kunnen te maken hebben met gevoelens van eenzaamheid. Van belang is om samen met partners na te gaan hoe te komen tot een ketenaanpak. Maasdriel is hier onlangs mee begonnen. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. Gemeente Zaltbommel neemt deel aan de coalitie tegen Eenzaamheid en gemeente Maasdriel onderzoekt de deelname aan deze coalitie. 2. Gemeente Maasdriel geeft in 2021 door middel van het ondersteunen van verschillende (online en offline) activiteiten uitvoering aan het amendement ‘Corona en Eenzaamheid’. 3.

We onderzoeken het gebruik van middelen waarmee inwoners op een eenvoudige manier toegang krijgen tot digitaal contact en ondersteuning (e-welzijn). 4. We stellen een centraal meldpunt Eenzaamheid in voor de Bommelerwaard en brengen dat onder de aandacht van inwoners. 5. We nemen het voorkomen of verlichten van eenzaamheid op als criterium in gemeentelijke subsidieregelingen. 6. We pakken eenzaamheid bij jongeren op preventieve en integrale wijze aan. Wat zien we in 2024?  Inwoners weten waar ze terecht kunnen met vragen en meldingen over eenzaamheid.  Minimaal 50% van de nieuwe initiatieven die de gemeenten subsidiëren, draagt bij aan het voorkomen of verlichten van eenzaamheid.

3. Inwoners zetten zich in voor de samenleving en elkaar Uit het Welzijnsonderzoek 2020 Omgang met elkaar 69% van de respondenten is het (zeer) eens met de stelling ‘Buurtbewoners gaan op een prettige manier met elkaar om’; 9% is het (zeer) oneens met de stelling. Daarnaast is 54% van de respondenten het (zeer) eens met de stelling ‘Buurtbewoners staan altijd voor elkaar klaar’; daarentegen is 12% het (zeer) oneens met de stelling. Veilige woonomgeving 72% van de respondenten geeft aan zich (zeer) veilig in de buurt te voelen. 12% van de respondenten voelt zich niet veilig in de eigen buurt. Dorps- en wijkraden geven aan dat zij een grote bijdrage leveren aan een veilige woonomgeving in hun dorp of wijk. Vrijwilligerswerk, mantelzorg en burenhulp Van de respondenten is 36% actief als vrijwilliger, 18% als mantelzorger en 8% als burenhulp. Vrijwilligerswerk dat het vaakst wordt genoemd is: (bestuursfuncties) bij verenigingen, voor kerken, op school en ter ondersteuning van mensen met een beperking/ ouderen. 78% van de vrijwilligers heeft geen behoefte aan (meer) ondersteuning. Punten waar volgens de respondenten (meer) ondersteuning op nodig is zijn onder andere gericht op de financiën, contact met anderen, waardering en samenwerkingen tussen partijen. Respondenten geven verschillende tips waardoor meer mensen vrijwilligerswerk gaan doen.

De meest genoemde tips zijn gericht op de thema’s: 1. Het promoten en het werven van vrijwilligerswerk; 2. Een

12

beloning, waardering voor vrijwilligers; 3. Het beter informeren van vrijwilligers; 4. Het beschermen en faciliteren van vrijwilligers; 5. De doelgroepen werklozen, scholieren en ouderen. 46% van de mantelzorgers voelt zich soms belemmerd in de dagelijkse activiteiten/ bezigheden door het geven van mantelzorg. Bij 39% is dit (vrijwel) nooit. 22% van de mantelzorgers geeft aan voldoende ondersteund te worden. De mantelzorgers die ondersteund willen worden zien dit bij voorkeur op het vlak van: 1. Waardering van mantelzorgers; 2. Praktische ondersteuning; 3. Respijtzorg.

De tabel geeft op basis van het Welzijnsonderzoek 2020 informatie hoe inwoners de omgang met elkaar ervaren en daarnaast informatie over vrijwilligerswerk, mantelzorg en burenhulp. Zoals aangegeven in de startnotitie is één van de uitgangspunten van het welzijnsbeleid dat we de kracht van de samenleving willen versterken. Daar sluit dit speerpunt bij aan: door te stimuleren en faciliteren dat inwoners elkaar vinden, elkaar helpen en zich samen inzetten voor een krachtige samenleving. Mede gezien de inzichten uit het onderzoeksrapport van het SCP, waarin de grenzen van zelfredzaamheid worden benoemd, zetten we niet zozeer in op dat inwoners meer voor elkaar gaan doen, maar vooral dat ze hierin beter ondersteund worden. We noemen drie actiepunten waarbij we een rol voor het welzijnswerk zien.

3.1 Mantelzorgers: vinden, versterken, verbinden en verlichten Een onderdeel van dit speerpunt zijn mantelzorgers: inwoners die zich inzetten voor hun mede-inwoners vanuit een tussen deze personen bestaande sociale relatie. De kaders hiervoor staan in het Beleidsplan Mantelzorg 2020-2024 en de uitwerking in een uitvoeringsprogramma. Deze plannen gaan uit van vier pijlers: vinden, versterken, verbinden en verlichten. Uiteraard is er verbinding in de uitvoering van de welzijnsagenda en het uitvoeringsplan mantelzorg. Slechts 22% van de mantelzorgers die meededen met ons Welzijnsonderzoek 2020 voelt zich voldoende ondersteund. Het versterken, verbinden en verlichten van mantelzorgers is dus van groot belang! Met de actiepunten vanuit het mantelzorgbeleid, zetten we erop in dat het percentage mantelzorgers dat zich voldoende ondersteund voelt, in de komende jaren zal toenemen.

3.2 We stimuleren inwonersinitiatieven die sociale samenhang in de buurt versterken Initiatieven en activiteiten voor en door inwoners zorgen ervoor dat inwoners bij elkaar betrokken zijn en raken. In de huidige situatie worden er in de gemeenten al diverse initiatieven ontplooid en activiteiten georganiseerd. We willen dit graag verder uitbouwen. Voor Zaltbommel geldt dat er vanuit het gebiedsgericht werken enkele regelingen zijn in het kader van leefbaarheid. Deze worden met name ingezet voor fysieke vraagstukken. Terwijl die van het projectenbudget ook ingezet kan worden voor de sociale samenhang, bijvoorbeeld in het leveren van een bijdrage voor het verzorgen van een maaltijd in het dorpshuis. Verder was er dit jaar een workshop voor de Zaltbommelse dorpsraden over de mogelijkheden op het vlak van fondsenwerving. In deze workshop ontdekken deelnemers hoe plannen gericht op sociale samenhang financieel mogelijk gemaakt kunnen worden. Er is behoefte bij meer initiatiefnemers om hier ook aan deel te kunnen nemen. Het is wenselijk voor wat we gaan doen in 2021-2024 dat het gebiedsgericht werken en welzijnswerk in de gemeente zich nog meer zich aan elkaar gaan verbinden. In Maasdriel werken we aan leefbaarheid vanuit het programma Krachtige Kernen.

Kernmakelaars denken met inwoners en dorpsraden mee bij het realiseren van initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid in de kernen. Voor nieuwe initiatieven kunnen inwoners en verenigingen laagdrempelig subsidie aanvragen uit de gemeentelijke subsidieregeling ‘Goed idee, doe er iets mee’. Ook in Maasdriel geldt dat veel initiatieven gericht zijn op de fysieke leefomgeving. We willen inwoners bewust maken van de mogelijkheden om leefbaarheidsmiddelen (nog meer) in te zetten voor het bevorderen van sociale samenhang. Wat betreft ‘Goed idee, doe er iets mee’; Zaltbommel onderzoekt of zij bij de herijking van haar subsidiebeleid een soortgelijke regeling gaat invoeren. Beide gemeenten hebben de afgelopen periode ervaring opgedaan met de inzet van opbouwwerk vanuit Welzijn Bommelerwaard. De sociaal makelaar is een netwerk aan het opbouwen om vraag en aanbod van inwoners gemakkelijker aan elkaar te koppelen en is ondersteunend en een verbindende factor voor 13

inwonersinitiatieven. De ervaringen hiermee zijn positief en we willen de komende jaren meer inzetten op (wijk)opbouwwerk door maatschappelijke organisaties. Dit vraagt naar verwachting om een verschuiving van huidige welzijnstaken om budget hiervoor vrij te maken. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. De bekendheid onder inwoners vergroten en bewustwording creëren wat er op het vlak van sociale samenhang mogelijk is met de huidige regelingen. Kartrekker: gemeenten. 2. Meer workshops over fondsenwerving gaan aanbieden voor verschillende doelgroepen. Kartrekker: gemeenten. 3. Opbouwwerk uitbreiden. Onder andere door de ondersteuning aan dorpshuizen en dorps- en wijkraden te vergroten. Daarnaast door initiatieven/ activiteiten voor en door inwoners van alle leeftijdscategorieën te stimuleren en ondersteunen. Kartrekker: gemeenten/ welzijnsorganisaties. Wat zien we in 2024?  Toename % buurtbewoners gaan op een prettige manier met elkaar om (t.o.v. Welzijnsonderzoek 2020: 69%)  Toename % mensen die het (zeer) eens zijn met de stelling ‘Ik voel mij veilig in mijn buurt’ (t.o.v. Welzijnsonderzoek 2020: 72%)  Toename aantal inwonersinitiatieven gericht op sociale samenhang in de buurt (gesubsidieerde initiatieven als nulmeting).  Toename % burenhulp (t.o.v. Welzijnsonderzoek 2020: 8%).

Let wel: ook speerpunt 2.1, het stimuleren van laagdrempelige ontmoeting in de kernen, draagt naar verwachting bij aan deze resultaten.

3.3 We maken vrijwilligerswerk zichtbaarder en aantrekkelijker In de Bommelerwaard zijn veel inwoners actief als vrijwilliger. Religieuze instellingen, verenigingen en stichtingen en dorps- en wijkraden draaien voor een groot deel op vrijwilligers. Het werk van vrijwilligers is van groot belang voor de lokale samenleving. Het vaakst genoemd door de respondenten hoe mensen enthousiast te maken voor vrijwilligerswerk is door het meer te promoten. Minstens zo belangrijk is het ondersteunen van mensen die vrijwilligerswerk doen, door bijvoorbeeld deskundigheidsbevordering en waarderingsacties. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. In 2021 doen we mee met de landelijke campagne Jaar van de Vrijwillige Inzet, met als overkoepelend thema: Mensen Maken de Bommelerwaard/ Maasdriel/ Zaltbommel. 2. Deskundigheidsbevordering aan vrijwilligers aanbieden en bundelen. Zowel digitaal als fysiek aanbod. Werktitel: Vrijwilligersacademie. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 3. Organisaties/ verenigingen die met vrijwilligers werken in het zonnetje zetten/ waarderen. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 4. Vrijwilligerswerk zichtbaar maken door portretten van vrijwilligers/vrijwilligerswerk in de Bommelerwaard4. Verspreiden via de Bommelerwaardgids op papier en via een speciale pagina op Bommelerwaardgids.nl. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 5.

Glossy/ vrijwilligerstijdschrift met verhalen van vrijwilligers en (vrijwilligers)organisaties, waar je terecht kunt als je vrijwilligerswerk wilt doen, enz. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. 6. We gaan na afhankelijk van de opbrengsten of we blijven doorgaan met het aanbieden en begeleiden van maatschappelijke stages voor scholieren op middelbare scholen. Kartrekker: Welzijn Bommelerwaard. Wat zien we in 2024?  Behoud van % vrijwilligers (t.o.v. Welzijnsonderzoek 2020: 36%).  Behoud % voldoende ondersteunde vrijwilligers (t.o.v. Welzijnsonderzoek 2020: 78%).  Er hebben minimaal 8 verschillende cursussen, trainingen en workshops plaatsgevonden waaraan vrijwilligers van verschillende verenigingen/organisaties/inwonersinitiatieven gezamenlijk deelnamen.

4 Vanuit het uitvoeringsprogramma mantelzorg en de inclusie agenda Bommelerwaard zijn er ook plannen om met

portretten te gaan werken van inwoners. We gaan na of we dit aan elkaar kunnen verbinden.

14

Algemene aandachtspunten Naast de elf benoemde uitgangspunten in de Startnotitie Welzijnsbeleid en gekozen speerpunten, benoemen we aan het einde van deze welzijnsagenda twee randvoorwaarden voor effectief welzijnswerk.

1. We werken vanuit de behoeften van inwoners Voor de uitvoering van de welzijnsagenda is het van belang dat we weten waar de behoeften liggen van inwoners. Via het onlangs uitgevoerde welzijnsonderzoek onder maatschappelijke partners en inwoners komen aandachtpunten naar voren. Deze zijn verwerkt in de geformuleerde speerpunten. We willen echter blijvend aandacht hiervoor zodat in de inhoudelijke doorontwikkeling van dit beleid de behoeften van inwoners centraal staan. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. We gaan meer data gebruiken om behoeften na te gaan van inwoners en daarmee wat aan inwoners aan te bieden. Onder andere de Leefbaarheids- en GGD monitoren worden gebruikt bij het (door)ontwikkelen van welzijnsactiviteiten. Het Welzijnsonderzoek herhalen we in het najaar 2022. 2. (Kwetsbare) inwoners worden nog meer proactief benaderd. Hiervoor gebruiken we mogelijkheden om op laagdrempelige manieren met inwoners in gesprek te gaan. Bijvoorbeeld door de inzet van een bus voor ontmoeting. 3. Welzijnspartners en buurt- en gebiedsteams werken (deels) gezamenlijk vanuit enkele fysieke plekken in de Bommelerwaard, die voor inwoners laagdrempelig en toegankelijk zijn. Deze plekken fungeren als inlooppunten en voorzieningen zijn er gebundeld. 4.

Welzijnspartners en maatschappelijke partijen sluiten aan om samen met inwoners en dorps- en wijkraden een bijdrage te leveren bij het ontwikkelen van leefbaarheidsagenda’s of kernplannen. Wat zien we in 2024?  Op minimaal drie plekken in de Bommelerwaard zijn meerdere maatschappelijke organisaties samen aanwezig om inwoners te woord te staan en te helpen.  De genoemde acties (Wat we gaan doen in 2021-2024?) actualiseren we op basis van het vervolg welzijnsonderzoek in het najaar van 2022. Hierdoor blijven we aansluiten bij de behoeften van inwoners.

2. Inwoners en professionals weten waar ze terecht kunnen voor (welzijns-) advies en ondersteuning. Uit de gesprekken met maatschappelijke partners en uit het welzijnsonderzoek komt naar voren dat inwoners en professionals niet altijd goed weten waar ze terecht kunnen met welzijnsvragen. Voor zowel inwoners als voor professionals werken we dit punt verder uit. Allereerst is het belangrijk dat helder is wie wat doet op het vlak van welzijn; dit punt komt als eerste aan de orde.

Wie doet wat op het vlak van welzijn? In het huidige landschap zie je dat soms partijen zich met vergelijkbare zaken bezighouden. In sommige gevallen zijn activiteiten en organisaties aanvullend aan elkaar. In andere gevallen is het wenselijk dat de gemeente, bijvoorbeeld via het maken van subsidiekeuzes, sturend is om verschuivingen hierin aan te brengen. Dit punt is ook van belang om nog nader te concretiseren welke taken welzijnspartijen oppakken en welke de lokale teams. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. Voor welzijnsgerelateerde onderwerpen (zie bijlage 1) in kaart brengen welke partijen hierin opereren. 2. Nagaan hoe zaken logischer te organiseren en hoe onwenselijke doublures weg te nemen. Wat zien we in 2024?  Gemeenten, externe verwijzers waaronder huisartsen en maatschappelijke partijen weten wie ze waarvoor kunnen benaderen voor taken op het terrein van welzijn.

15

Inwoners Voor inwoners is het belangrijk dat we de toegang tot hulp of advies eenvoudig organiseren. In het Welzijnsonderzoek 2020 is de vraag gesteld wie (mensen en/of organisaties) inwoners voor diverse thema’s zoals voor financiën of mantelzorg benaderen. Een aanzienlijk deel van de respondenten geeft aan voor deze welzijnsgerelateerde thema’s geen advies inwinnen indien nodig. Een mogelijke oorzaak hiervan kan zijn dat deze groep niet weet waar men terecht kan. Of, zoals eerder is aangegeven naar aanleiding van het onderzoek van het SCP sommige mensen vinden het moeilijk om hulp te vragen. Verder blijkt uit het onderzoek dat het heel divers is waar men zijn of haar advies inwint per thema. Wat gaan we doen in 2021-2024? 1. Inzet op onlinecommunicatie: o Op websites van de gemeenten en andere hiervoor relevante websites verbeteren we de informatievoorziening voor advies en hulp gerelateerd aan welzijn. 2. Inzet op offlinecommunicatie: o Gemeenten, welzijnsorganisaties en andere maatschappelijke partners die hierover willen meedenken gaan gezamenlijk na wat een geschikt middel is (bijvoorbeeld een folder) om inzichtelijk te maken voor inwoners waar ze voor hulp en advies terecht kunnen. Dit geldt niet alleen voor hulp ontvangen maar ook voor je inzetten voor de gemeenschap (vrijwilligerswerk).

Voor beide actiepunten geldt: we betrekken verenigingen, geloofsgemeenschappen, dorpsraden en andere (vrijwilligers)organisaties bij het bundelen en communiceren van aanbod. Wat zien we in 2024?  De informatie voor inwoners over het welzijns- en ondersteuningsaanbod is toegankelijk en gemakkelijk te vinden, zowel online als offline.

Professionals Er zijn diverse overlegstructuren en netwerken waarin professionals elkaar treffen om welzijnsvraagstukken af te stemmen. Zo wordt het platform Wonen, Zorg en Welzijn genoemd als goed voorbeeld. Deze verbanden zijn waardevol en tevens liggen er kansen om de huidige samenwerkingen meer te stroomlijnen. We willen de samenwerking en afstemming tussen welzijnspartners vergroten en stimuleren. We weten ons samen verantwoordelijk voor de uitvoering van deze welzijnsagenda en willen de voortgang van deze agenda drie keer per jaar gezamenlijk bespreken. Ook vragen we Welzijn Bommelerwaard en Kompas voor het subsidiejaar 2022 om mede op basis van de speerpunten in deze welzijnsagenda hun subsidieaanvragen af te stemmen en via een gezamenlijke brief aangeven hoe zij per onderdeel samenwerken indien er raakvlakken zijn. Naast de verbinding tussen professionals onderling is deze tussen professionals en andere maatschappelijke partijen (stichtingen/ verenigingen, dorps- en wijkraden en geloofsgemeenschappen) minstens zo belangrijk. Zij kunnen elkaar versterken als ze elkaar gemakkelijk weten te vinden. Uit het Welzijnsonderzoek 2020 maken we op dat stichtingen/ verenigingen, dorps- en wijkraden en geloofsgemeenschappen op diverse welzijnsaspecten aangeven een rol te vervullen.

Echter, het doorverwijzen van inwoners/ leden naar welzijns- en zorgpartners gebeurt relatief weinig en verdient daardoor aandacht. Wat gaan we doen in 2021-2024? We faciliteren dat professionals nog meer met elkaar in aanraking komen: 1. We werken (deels) gezamenlijk vanuit een paar fysieke plekken in de Bommelerwaard, zodat inwoners en professionals elkaar makkelijk kunnen ontmoeten. 2. Gemeenten en de vier welzijnspartners komen periodiek bij elkaar om de voortgang van deze welzijnsagenda te bespreken en nader af te stemmen. Daarnaast onderzoeken we hoe de speeren actiepunten uit de agenda een rol kunnen krijgen in het bestaande platform Wonen, Zorg en Welzijn. 3. We willen met de welzijnspartners onderzoeken of zij richting lokale teams kunnen zorgdragen voor een vast aanspreekpunt vanuit welzijn. Dit aanspreekpunt kent het welzijnsaanbod en gaat na wat het best passend is gezien de vraag. 16

4. We stimuleren de verbinding tussen verenigingen/stichtingen, geloofsgemeenschappen, dorpsen wijkraden en welzijns- en zorgprofessionals. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan een presentatie van welzijnsorganisaties tijdens een bijeenkomst van dorps- en wijkraden. Wat zien we in 2024?  Welzijnsprofessionals stemmen onderling af en werken samen.  Zorg- en welzijnsprofessionals weten elkaar nog beter te vinden.  Professionals kennen het ‘voorliggend veld’ en zetten het aanbod van vrijwilligers(organisaties) optimaal in.  Verenigingen, dorps- en wijkraden en geloofsgemeenschappen kennen de welzijnsorganisaties en schakelen hen optimaal in voor advies, ondersteuning en training.

17

Financiën/ subsidiering Bij de uitvoering van de speerpunten zijn diverse organisaties en verenigingen betrokken. Sommige partijen, zoals de welzijnspartners, ontvangen van de gemeenten subsidie voor de uitvoering van taken. Bij de uitvoering van deze welzijnsagenda gaan wij in eerste instantie uit van de huidige budgetten voor welzijnswerk. Om de ambities waar te kunnen maken, kan het nodig zijn om subsidiebudgetten anders over werkterreinen en programma’s te verdelen. Als bij de verdere uitwerking voor een bepaald onderdeel of project blijkt dat hiervoor extra middelen nodig zijn, dan zullen wij dit aanvragen bij de gemeenteraden. Verder blijft het uitgangspunt voor welzijnstaken dat de gemeenten activiteiten subsidiëren. De gemeente Zaltbommel is haar huidige subsidiebeleid (kadernota subsidiebeleid, subsidieverordening en subsidieregels) aan het herijken. Hierbij wordt gelijk nagegaan of voor de uitvoering van deze welzijnsagenda er aanpassingen vereist zijn. Het meerjarig subsidiëren nemen we hierin ook mee.

18

Bijlage 1: Overzicht van welzijnsgerelateerde onderwerpen Behorend bij actiepunten: 1. Voor welzijnsgerelateerde onderwerpen in kaart brengen welke partijen hierin opereren. 2. Nagaan hoe zaken logischer georganiseerd kunnen worden en hoe eventuele niet wenselijke doublures wegenomen kunnen worden. Volwassenen – ondersteuning Ouderenwerk Mantelzorg Sporten/bewegen Taalonderwijs Integratie Participatie/ dagbesteding Opbouwwerk Ontmoeten faciliteren Vrijwilligerswerk Jeugd – ontmoeten Jeugd – ondersteuning Cultuur

19

Bijlage 2: Planning voor de welzijnsagenda Speerpunt of Randvoorwaarde 1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

Actiepunt

Activiteit

Planning

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digit)taalonderwijs.

De contacten met Werkzaak Rivierenland en lokale bedrijven en ondernemers intensiveren, om zo samen te zoeken naar passend werk, stageplekken en opleiding.

Doorlopend

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digit)taalonderwijs.

Informeel taal- en basisvaardighedenonderwijs voortzetten.

Doorlopend

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digit)taalonderwijs.

Medewerkers en vrijwilligers van de welzijnsorganisaties (verder) trainen op het herkennen en doorverwijzen bij laaggeletterdheid en taalachterstand.

Najaar 2021 – Voorjaar 2022.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digit)taalonderwijs.

Mogelijkheden verkennen om samen met lokale maatschappelijke partners de taalvaardigheden van inwoners te vergroten, bijvoorbeeld via activiteiten in dorpshuizen.

Start verkenning in mei 2021.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digit)taalonderwijs.

Campagne (digit)taalonderwijs: Lasthebber, neem Les in September

September 2021, 2022, 2023 en 2024

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We verkleinen de afstand naar werk, onder andere door (digit)taalonderwijs.

Een leesbevorderingsnetwerk opzetten, met name gericht op (voor)lezen bij jonge kinderen.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We bieden inclusieve dagactiviteiten in de Bommelerwaard. We bieden inclusieve dagactiviteiten in de Bommelerwaard. We bieden inclusieve dagactiviteiten in de Bommelerwaard.

Inwoners en organisaties met ideeën voor dagactiviteiten bij elkaar brengen, zodat zij op de hoogte zijn van elkaars´ ideeën en eventueel samen kunnen werken om hun plannen te realiseren. De pilot Inclusieve Dagactiviteiten in het dorpshuis in Hedel voortzetten. Voor Zaltbommel wordt onderzocht hoe een vergelijkbaar initiatief kan worden gerealiseerd. De textielwerkplaats in Zaltbommel voortzetten. Kartrekker: Elliz in Company.

Pilot Maasdriel en Zaltbommel in 2021. Eventueel voortzetten na positieve evaluatie. Start zomer/najaar 2021.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling 1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

2022 – 2024.

Doorlopend.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling 1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We bieden inclusieve dagactiviteiten in de Bommelerwaard. We koppelen inwoners aan passend vrijwilligerswerk.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We koppelen inwoners aan passend vrijwilligerswerk.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We koppelen inwoners aan passend vrijwilligerswerk.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling

We koppelen inwoners aan sportieve en creatieve activiteiten. We koppelen inwoners aan sportieve en creatieve activiteiten.

1. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling