Bijlage 1 Spellewaard-West Nota van Uitgangspunten

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN GEBIEDSONTWIKKELING SPELLEWAARD-WEST Gemeente Zaltbommel

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN GEBIEDSONTWIKKELING SPELLEWAARD-WEST Gemeente Zaltbommel

In opdracht van: Gemeente Zaltbommel Opgesteld door: NieuwBlauw www.nieuwblauw.nl info@nieuwblauw.nl Datum: september 2025 Status: Documentnaam: 20250904-ZAL020-NvU-IND-7o Formaat: dubbelzijdig A4 liggend

Dit document is bedoeld voor beeldvorming in besloten kring. De beelden zijn deels ontleend aan bestaande (kunst-) projecten of architectuur en dienen als illustratie van een idee. Van elke gebruiker wordt terughoudendheid verwacht bij publicatie in pers en/of online.

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. INFORMATIE OPHALEN 7 2.1 Bestaand beleid 8 2.2 Ruimtelijke inventarisatie en analyse 11 3. AMBITIES 14 3.1 Water en groen 15 3.2 Verkeer en vervoer 17 3.3 Ruimte en programma 19 3.4 Duurzaamheidsambities 22 3.5 Ambitiekaart 25

1. Inleiding Nota van Uitgangspunten De ambitie van de gemeente is om een Nota van Uitgangspunten op te stellen die de basis vormt voor de realisatie van de ontwikkelingen in het plangebied van Spellewaard-West. De Nota van Uitgangspunten laat zien hoe doelstellingen op het gebied van onder andere groen en water, verkeer en vervoer, ruimte en programma, en duurzaamheid worden gerealiseerd. Daarbij is het belangrijk de kwaliteiten van de bestaande omgeving te benutten en te zien als een kans. In de Nota van Uitgangspunten worden de kaders en uitgangspunten door verschillende schaalniveaus in kaart gebracht. Denk hierbij aan grote landschappelijke structuren en verbindingen maar ook de groennorm per woningtypologie en parkeernormen. Dit document is enerzijds een richtinggevend kaderdocument en anderzijds een toetsingsdocument voor deelinitiatieven binnen het plangebied/onderzoeksgebied voor de ontwikkelingen in Spellewaard-West. De Nota van Uitgangspunten is het document dat nu voor u ligt. Omgevingsvisie Bommelerwaard Aan de hand van de kernopgaves van de omgevingsvisie Bommelerwaard worden de toekomstige ontwikkelingen voor Spellewaard-West getoetst.

Het landschap is zo ingericht dat je de bijzondere lijnen in het gebied goed kunt zien en beleven. Deze lijnen lopen van de rivier de Waal naar de hogere oeverwalgebieden en de open gebieden in de laagte. Daardoor voel je de verschillen in hoogte en wordt het zuidelijk deel van Spellewaard-West in 4 woongebieden verdeeld. De vorm van het groen en water is op een natuurlijke en vloeiende manier vormgegeven. Dit past bij hoe het gebied vroeger is ontstaan. Dit zie je bijvoorbeeld bij het Kloosterwiel, dat opvalt tussen de strakke, rechte lijnen van de weilanden. Binnen deze organische structuur kunnen deelgebieden (buurten) ontwikkeld worden met een eigen verschijningsvorm maar gelegen binnen een sterke landschappelijke structuur. Het organische model is volgens de gemeente en ontwikkelende partijen het meest geschikt omdat het voort borduurt op de organische ontwikkeling of vorm vanuit de natuurlijke rivier, oeverwal met Kloosterwiel en kom met zandbanen waarbij water en bodem, sturend zijn. Dit vormt de basis voor het verdere proces. Deze Nota van Uitgangspunten is het vervolg op de ontwikkelvisie van Spellewaard-West.

Ruimtelijk kader In juli 2020 heeft het college ruimtelijke kaders voor Spellewaard-West vastgesteld, om op deze manier ontwikkelingen in de toekomst mogelijk te maken. Op de volgende pagina wordt een impressie van het plangebied gegeven. Ontwikkelvisie (organisch model) De ontwikkelingsvisie is een ruimtelijke vertaling van de vastgestelde ruimtelijke kader aangevuld met historische en landschappelijke analyse van het gebied Spellewaard-West in haar omgeving. De visie is om een robuust landschappelijk casco te realiseren van water- en groenstructuren als structurerend element voor de toekomstige ontwikkelingen en afronding van Zaltbommel.

Historische structuren

Huidige situatie

Landschappelijk casco

4

Zoekgebied en omgeving Spellewaard-West

Organische model uit de ontwikkelvisie

5

Komen tot een Nota van Uitgangspunten We hebben het proces opgedeeld in twee delen. Hoofdstuk 2 staat in het teken van informatie ophalen. Vervolgens is een afweging gemaakt vanuit al deze informatie. Dit heeft zich in hoofdstuk 3 vertaald naar de verschillende ambities per onderwerp. Deze dienen als richtinggevend voor de uiteindelijke ambitiekaart. Om tot een Nota van Uitgangspunten te komen zijn drie sporen gelopen: 1. De locatie is zorgvuldig geanalyseerd en ruimtelijke verbanden en knelpunten zijn in kaart gebracht door middel van stedenbouwkundige analyse en een verkeersschouw. Ook is bestaand beleid met bijbehorende ambities geanalyseerd voor het plangebied. 2. In overleggen met een brede projectgroep hebben ambtenaren van alle relevante beleidsterreinen hun input gegeven. 3. Nota van Uitgangspunten is besproken met de ontwikkelende partijen in Spellewaard. Hierbij wordt aan de voorkant van het project helder wat de randvoorwaarden en uitgangspunten zijn vanuit de gemeente. 4. Nota van Uitgangspunten wordt ter besluitvorming voorgelegd aan college en gemeenteraad.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat in het kader van inventariseren en informatie ophalen. Hierbij komen 2 onderdelen aan bod: het beleid en de ruimtelijke inventarisatie. In hoofdstuk 3 worden aan de hand van de opgehaalde informatie (hoofdstuk 2) de ambities en uitgangspunten voor het gebied beschreven. Met ambitiekaarten wordt dit visueel inzichtelijk gemaakt per onderwerp. Uiteindelijk worden de belangrijkste punten van de verschillende onderwerpen samen gevat in de ambitiekaart.

Participatie Er zijn twee informatiebijeenkomsten georganiseerd om zowel de direct belanghebbende (bewoners) als de omgeving van het plangebied SpellewaardWest te informeren over de intenties en ambities vanuit de gemeente. Reacties waar mogelijk zijn verwerkt in deze Nota van Uitgangspunten, of vormen aandachtspunten voor de verdere uitwerking. Tijdens de twee informatiebijeenkomsten is aan de hand van een plenaire presentatie de Nota van Uitgangspunten toegelicht. Daarnaast hebben de aanwezigen de mogelijkheid door middel van een digitale enquête, hun bevindingen, verbeterpunten en wensen kenbaar te maken. De uitkomsten worden teruggekoppeld naar de belanghebbenden en het verslag van de enquête kan worden toegevoegd bij het omgevingsplan. De informatiebijeenkomsten worden samen met afdeling communicatie opgezet en georganiseerd. 6

2.

Informatie ophalen Het gemeentelijke beleid geeft richting aan de ontwikkeling. Daarnaast is de huidige ruimtelijke situatie is in kaart gebracht en geïnventariseerd en geanalyseerd. Deze onderdelen vormen de basis voor de ambities die benoemd zijn in hoofdstuk 3 van deze Nota van Uitgangspunten.

2.1 Beleid Vanuit beleidsmatig oogpunt zijn er vele, vaak sectorale, ambities, uitgangspunten en uitdagingen waar de Nota van Uitgangspunten een antwoord op zou moeten geven. De ontwikkeling van SpellewaardWest kan opgedeeld worden in twee gebieden: noord en zuid. De plangrenzen van noord en zuid zijn hiernaast globaal weergegeven, inclusief bestaande woningen / bedrijven binnen de plangrenzen. De ontwikkeling van Spellewaard-West zal gefaseerd worden uitgevoerd. Het zuidelijke deel zal als eerst gerealiseerd worden. Voor dit deel geldt het actuele gemeentelijk, provinciaal en nationaal beleid. Het zijn de vigerende beleidskaders tot het moment van tekenen van een anterieure overeenkomst. Voorafgaand aan tekenen anterieure overeenkomst vindt er overleg plaats indien er gewijzigde beleidskaders zijn en welke invloed dit heeft op het plan. De Nota van Uitgangspunten vormt het ambitiekader vanwaaruit initiatiefnemers plannen kunnen maken voor dit gebied. De gemeente toetst deze vervolgens aan beleidskaders en deze Nota van Uitgangspunten. Het noordelijke deel zal later worden ontwikkeld. Wanneer het noordelijk deel ontwikkeld gaat worden, gaan we na of een update van de Nota van Uitgangspunten nodig is met de dan geldende beleidskaders en ambities.

Wel vinden we het van belang om nu het geheel van noord en zuid te bekijken waarbij de genoemde kaders en ambities zich toespitsen op het zuidelijk deel. Wanneer we het hebben over het plangebied, gaat het in dit document over zuid. Omdat elk initiatief getoetst moet worden aan de omgevingsvisie Bommelerwaard, wordt deze op de volgende pagina verder toegelicht.

Deelgebieden Spellewaard-West

8

Omgevingsvisie Bommelerwaard

Om ambities te bepalen voor de ontwikkeling van Spellewaard-West kijken we naar de omgevingsvisie Bommelerwaard. De omgevingsvisie gaat over ambities op hoofdlijnen. De ontwikkeling voor SpellewaardWest wordt aan de hand van 3 vragen bevraagd of de ontwikkeling past binnen de omgevingsvisie. Het betreft de volgende 3 vragen: 1. Aan welke van de 13 kernopgaven draagt uw idee bij en op welke manier? 2. Sluit uw idee aan bij de visie zoals deze op de visiekaart is aangegeven? 3. Hoe versterkt uw idee de BommelerWaarden? Deze drie vragen worden verder toegelicht inclusief een beantwoording voor de ontwikkeling van Spellewaard-West.

1. Aan welke van de 13 kernopgaven draagt uw idee bij en op welke manier? De ontwikkeling in Spellewaard-West moet natuurlijk bijdragen aan alle kernopgaven. De belangrijkste speerpunten voor Spellewaard-West zijn: • • » » » » » » »

Versterken en ontwikkelen blauwgroene verbindingen met aandacht voor biodiversiteit. Inzetten op groene, klimaatadaptieve openbare ruimte met ruimte voor sport, spel en ontmoeting. Kernen uitbreiden waar mogelijk richting het droge land met groene buffers tussen kernen. Kleinschalige karakter en groene gebieden van kernen behouden met open zichtlijnen naar uiterwaarden, oeverwallen en open kommen. Duurzaam bouwen en duurzame energievoorziening. Vitaliseren en toe laten nemen van kleinschalige en middelgrote verblijfsrecreatie en verbeteren routestructuren vanuit de kernen. Nieuwbouw sluit aan op woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van kern met passende hoogbouw. Ruimte voor innovatieve woonconcepten (flexwonen, woon-zorg, etc.) Openbare ruimte en voorzieningen afstemmen op behoeften verschillende doelgroepen.

9

2. Sluit uw idee aan bij de visie zoals deze op de visiekaart is aangegeven? Het ontwikkelen van Spellewaard-West staat al enige tijd op de politieke agenda en wordt vermeld op de visiekaart aan de westzijde van Zaltbommel. Het plan is onderdeel van het door de raad vastgestelde ambitiescenario (oktober 2024). Dit scenario geeft de nieuwe woningbouwbehoefte weer. De ontwikkeling van het plangebied ter plaatse van Spellewaard-West sluit aan bij de visiekaart welke is opgenomen in de omgevingsvisie Bommelerwaard.

3. Hoe versterkt uw idee de BommelerWaarden? Het plangebied voor de ontwikkeling voor Spellewaard-West ligt nu in het droge land. Als de ontwikkeling eenmaal gerealiseerd is, wordt dit onderdeel van de stad Zaltbommel. Droge land: de oeverwallen en zones rondom de kernen. De nadruk ligt hier op een mix aan functies (zoals landbouw en nevenactiviteiten, recreatieve voorzieningen, groen en cultuurhistorie). Stad/dorp: voldoende woningen voor alle doelgroepen en een goede verdeling van voorzieningen voor de kernen. De Omgevingsvisie geeft aan dat uitbreidingen van bestaande kernen bij voorkeur op het droge land gebeuren. Dit maakt het plangebied van Spellewaard-West een logisch uitbreidingsrichting voor de stad Zaltbommel. Na realisatie gaat dit in de omgevingsvisie onderdeel uitmaken van Stad/Dorp.

Spellewaard-West

Spellewaard-West

BommelerVisiekaart

BommelerWaardenkaart

10

2.2 Ruimtelijke inventarisatie en analyse Van het plangebied is een ruimtelijke inventarisatie en analyse gemaakt. Dit brengt de belangrijke structuren van het gebied in beeld en geeft op stedenbouwkundig en landschappelijk vlak positieve punten en knelpunten weer. Hieronder volgt een korte toelichting per legenda eenheid behorend bij de kaart. Groene verbindingen De dijkzone langs het plangebied is erg divers. In de dijkzone staat nu een oude kas, ligt het Kloosterwiel, heb je weidse uitzichten over de Waal en richting het landschap. Het is een relatief open en groen zone met doorzichten naar het omliggende landschap. De dijkzone en het Kloosterwiel en omgeving maakt deel uit van het Natuurnetwerk Gelderland. Tevens zorgt de dijk voor de verbinding tussen de oude vestingstad van Zaltbommel en de kern Gameren. Achterkant situaties kassen en Cambium College Buys Ballot Diverse achterkanten van kassen en de school richten zich naar het plangebied en kaderen het gebied in. Hindercirkels bedrijven Diverse bedrijven in de directe omgeving van het plangebied hebben hindercirkels. Hier moet in de planvorming rekening mee gehouden worden. Bestaande langzaamverkeersroutes Achter de school langs loopt een langzaamverkeersroute voor voetgangers en fietsers in noord-zuid richting. Deze komt uit op de Nieuwe Tijningen en zorgt voor een aansluiting van en 11

naar Gameren. Het fietspad loopt aan de noordzijde uit op de Spellewaardsestraat maar houdt daar op. Hier liggen kansen voor de toekomst om via de huidige routes aansluitingen te zoeken met de omliggende straten en de rest van de stad. Herkenbaarheid van lintbebouwing Lintbebouwing is herkenbaar aan de Spellewaardsestraat. De overige linten zoals bij de Leutsestraat en Nieuwe Tijningen zijn niet ervaarbaar door de kassen en het woonwerklandschap. De dijkbebouwing is relatief gesloten aan de zijde van Gameren. Binnengebied Oudestraat Rondom de Oudestraat bevindt zich een binnengebied. Hier wonen verschillende mensen wat afgesloten van de doorgaande wegen rondom het plangebied. Zichtrelatie met landschap (vanaf oude linten en de dijk) Er zijn verschillende mooie zichtlijnen vanaf de dijk en oude linten in en rondom het plangebied. Tijdens de ontwikkeling behoeven deze aandacht. Sommige zijn waardevol en karakteristiek voor de locatie en moeten behouden blijven. Hoofdrichtingen De ontsluiting van het plangebied richting Zaltbommel gaat via de Spellewaardsestraat en de Nieuwe Tijningen. Via de Leutsestraat is de Gamerschedijk bereikbaar. Gameren en de N322 is te bereiken via de Ouwelsestraat.

N322 Aan de ene zijde heb je uitzicht over het open kommen gebied richting Bruchem, anderzijds kijk je op de achterkanten van het kassengebied. Beschermingszone dijk De Gamerschedijk is een primaire dijk met een beschermingszone, buitenbeschermingszone en bouwgrens waarmee tijdens de planvorming rekening gehouden moet worden. Deze beschermingszones hebben onder andere invloed op bebouwing en waterbergingcapaciteit. Deze zone maakt ook deel uit van het Natuurnetwerk Gelderland. DPO Tracé De Defensie Pijpleiding Organisatie legt een tracé aan wat langs het plangebied van Spellewaard-West loopt (Leutsestraat). In de planvorming moet rekening gehouden worden met 5 meter belemmeringsstrook, aan beide zijden van deze leiding. In deze zone mag niet gebouwd worden. Kloosterwiel Het waardevolle natuurgebied Kloosterwiel ligt nabij Spellewaard-West. Dit gebied heeft een belangrijke ecologische waarde als leefgebied voor veel plant- en diersoorten en vorm samen met de uiterwaarden een ecologische verbinding langs het plangebied van de uiterwaarden naar de open kom van Zaltbommel.

12

Foto’s omgeving plangebied Spellewaard-West

13

3.

Ambities In hoofdstuk 2 van dit document is de informatie beschreven die is opgehaald. Het gaat daarbij om kaders vanuit bestaand beleid, de ruimtelijke inventarisatie en analyse. Vanuit al deze informatie is een afweging gemaakt met als doel een samenhang in het gebied te creëren die tevens recht doet aan input die gegeven is en vastgesteld beleid. In hoofdstuk 3 heeft dit geresulteerd in verschillende ambities op vier thema’s: water en groen, verkeer en vervoer, ruimte en programma, en duurzaamheid. Deze concrete uitgangspunten worden samengevat in de ambitiekaart.

3.1 Water en groen In deze paragraaf zijn de kernopgaven van de vier thema’s uit de Omgevingsvisie vertaalt naar ambities. Deze ambities dragen bij aan een duurzame, gezonde en leefbare omgeving. Het groen en water is zicht- en beleefbaar en levert een bijdrage aan een gezond woon- en leefklimaat. Spellewaard-West zal een klimaatrobuuste structuur krijgen waarbij bodem en water sturend zullen zijn. Noord-zuid blauwgroene verbinding tussen de uiterwaarden aan de Waal/kloosterwiel en het open kommen gebied richting de N322 Centraal door de wijk loopt een nieuwe blauwgroene verbinding. Dit is een verbinding die onder andere bestaat uit openbaar groen en waterelementen. Deze zorgt voor een verbinding van de Gamerschedijk/ Kloosterwiel naar de Nieuwe Tijningen (en op den duur mogelijk verder richting de N322). De blauwgroene verbinding volgt de bestaande landschappelijke structuur en verbindt daarmee van noord naar zuid de uiterwaarden en groene dijkzone met de open en groene kom van Zaltbommel. De exacte begrenzing van deze verbinding ligt niet vast. Uitgangspunt is dat de centrale groene verbinding gemakkelijk te bereiken is vanuit alle woningen van de nieuwe wijk. Het doel van deze robuuste blauwgroene verbinding is om de natuurwaarden te versterken en te verbinden. Deze centrale verbinding wordt zo min mogelijk doorsneden door een verkeershoofdstructuur.

Door groenplekken aan elkaar te verbinden, zoals het Kloosterwiel en de groenzone in het plan, voorkom je versnippering in groenstructuren. Bij het aanleggen van de blauwgroene verbinding zal vanuit bodem- en watersturend oogpunt worden gekeken wat de beste manier is om groengebieden met elkaar te koppelen (rekeninghoudend met hoogteverschillen, peilgebieden en mogelijkheid tot kwel). De Gamerschedijk heeft verschillende beschermingszones waar rekening mee wordt gehouden tijdens de planvorming en heeft ook invloed op ontwikkelingspotenties van het gebied aan Het Straatje.

Kaar

t

15

Open zichtlijnen naar uiterwaarden, oeverwallen en open kommen behouden Het is belangrijk om waardevolle cultuurhistorische en landschappelijke waarden te behouden. Zichtlijnen richting de uiterwaarden vanaf de dijk zullen daarom een open karakter behouden. Groene buffers tussen kernen De dijkzone tussen het Kloosterwiel en de Leutsestraat zorgt ervoor dat de kernen Gameren en Zaltbommel ervaarbaar blijven. Dit wordt versterkt door doorzichten vanaf de Gamerschedijk en het realiseren van de robuuste blauwgroene verbinding die in zuidelijke richting loopt. Groene verbinding tussen Spellewaard en Spellewaard-West De groene zone tussen Spellewaard en Spellewaard-West zetten we in om beide wijken meer met elkaar te verbinden. Nu vormt de reeds bestaande Spellewaard een harde grens en achterkant naar deze groene zone. Om de reeds bestaande bebouwing van Spellewaard te koppelen aan de nieuwe bebouwing, is het versterken van de groene zone die hier tussen ligt van belang. De nieuwe wijk is hierdoor goed verbonden en de langzaamverkeersverbinding komt hiermee vrij en veilig tussen de twee wijken te liggen. Dit komt de bereikbaarheid van de school (Cambium College Buys Ballot) en voorzieningen ook ten goede. Wateropgave oplossen in centrale blauwgroene structuur en in deelgebieden Om afstromend hemelwater bij extreme buien op te vangen is ruimte voor water nodig.

Het water zal lokaal bovengronds worden vastgehouden en vertraagd worden afgevoerd. Uitgangspunt is een robuuste blauwgroene structuur. Vanwege de geplande fasering van het gebied legt ieder deelproject een zelfstandig functionerend deel aan van de totale groenblauwe structuur. Deze biedt voldoende

waterberging en functioneert binnen het systeem van het waterschap. De centrale blauwgroene structuur zal een zeer belangrijke rol spelen in de wateropgave van het plangebied. Het oplossen van de wateropgave zal ook worden bepaald door het hoogteverschil in het plangebied, verschillende peilgebieden en zones die gevoelig zijn voor kwel (zandbanen). Fijnmazige blauwgroene dooradering in woonbuurten Door te investeren in kleinschalige landschappelijke groenverbindingen zorgt dit voor het versterken en ontwikkelen van blauwgroene verbindingen. Naast de grote noord-zuid groenzone, is het ook van belang dat de kleinschalige blauwgroene zones doorlopen tot (alle) woonstraten in de nieuwe wijk. Een fijnmazig blauwgroene structuur in de woonbuurten is een voorwaarde voor een gezonde en klimaatrobuuste leefomgeving voor mens en natuur. Handhaving groennorm, het liefst zo dicht mogelijk bij de woning Het is belangrijk dat in nieuwe wijken voldoende groen aanwezig is, essentieel voor zowel de biodiversiteit - gezondheid als welzijn van de bewoners. Per nieuwbouwwoning wordt 75m² groen gerealiseerd, waarvan 30m² gebruiks- of ontmoetingsgroen. Groen, natuur en water spelen een belangrijke rol in het klimaatadaptief maken van de woonomgeving.

Door groen- en wateropgaven te koppelen ontstaat een robuuste blauwgroene structuur die voldoet aan de groen- en waternormen met een grote belevingswaarde. Een deel van de wateropgave kan gecombineerd worden met de uitwerking van de groennorm. Dit kan gedaan worden door het aanleggen van een natuurlijke speelplek in een wadi. Bij de planvormende fase wordt de 3-30-300 regel meegenomen. De centrale blauwgroene structuur draagt hieraan bij en verbindt de verschillende deelgebieden met elkaar.

16

3.2 Verkeer en vervoer In deze paragraaf zijn de kernopgaven van de vier thema’s uit de Omgevingsvisie vertaalt naar ambities. Deze ambities dragen bij aan een duurzame, gezonde en leefbare omgeving. Als gevolg van de woningbouw in Spellewaard-West vragen de Nieuwe Tijningen, Leutsestraat en de Spellewaardsestraat om ingrijpende verkeerskundige maatregelen om het toenemende verkeer veilig af te kunnen wikkelen. Dit om de veiligheid en bereikbaarheid van SpellewaardWest te waarborgen. Daarbij wordt ook de verbinding met de rest van Zaltbommel gezocht. Naast autoverkeer willen we bewoners stimuleren om te bewegen door middel van goede langzaamverkeersroutes aan te leggen, in en rondom het plan. Goede ontsluiting naar Zaltbommel en omgeving Door de aanleg van de nieuwe wijk zullen er meer verkeersbewegingen bijkomen. Uit onderzoek blijkt dat de verkeersafwikkeling via het bestaande wegennet kan. Hier moeten dan maatregelen worden getroffen voor een goede ontsluiting van het verkeer richting Zaltbommel en omliggende plaatsen. De gemeente maakt hierover financiële afspraken met initiatiefnemers ten aanzien van bijdragen om haar kostenverhaal te verzekeren. Bereikbaarheid Nieuwe Tijningen De Nieuwe Tijningen (van de aansluiting met de Steenweg tot de Courtine) moet aangepast worden om de huidige verkeersintensiteit veilig te kunnen verwerken.

De weg heeft nu fietsstroken, maar de rijbaan is te smal. Vrijliggende fietsvoorzieningen aan beide zijden van de weg zijn wenselijk. Voor het deel van de Nieuwe Tijningen buiten de bebouwde kom is een herinrichting van het wegprofiel nodig om het geschikt te maken voor 17

een weg binnen de bebouwde kom. Leutsestraat Voor de Leutsestraat is het noodzakelijk om de weg aan te passen, zodat deze beter aansluit bij de functie die zij binnen het nieuwe gebied moet vervullen: een weg binnen de bebouwde kom, voorzien indien mogelijk van een trottoir. Nieuwe Tijningen - Ouwelsestraat - Leutsestraat Voor een optimale aansluiting op het omliggende wegennet is een verkeerskundige aanpassing van de kruising van de Nieuwe Tijningen, Ouwelsestraat en Leutsestraat wenselijk. Spellewaardsestraat Voor het deel van de Spellewaard dat nu buiten de bebouwde kom ligt is een herinrichting van het wegprofiel nodig. Dit moet worden aangepast tot een erftoegangsweg met indien mogelijk een trottoir, passend binnen de bebouwde kom. Huidige entrees De kruising in het zuiden, van de Leutsestraat en de Nieuwe Tijningen vormt de entree van het gebied. Deze entree moet een representatieve uitstraling krijgen en zo worden ingericht dat deze de verkeersbewegingen goed aan kunnen. Deze kruispunten moeten veilig zijn voor alle gebruikers van de weg. Op het smalle noordelijke deel van de Leutsestraat en de Gamerschedijk zijn verkeersremmende maatregelen gewenst. De kruising met de Gamerschedijk is bij voorkeur niet bedoeld als entree voor autoverkeer in de nieuwe situatie. Vanwege beperkte capaciteit van het noordelijke deel van de Leutsestraat die uitkomt op dit kruispunt.

Aantrekkelijke (langzaamverkeersroutes) richting de kern Het is belangrijk om de bestaande kern te verbinden met de nieuwe wijk door middel van langzaamverkeersroutes. Veilige en aantrekkelijke routes zullen zorgen voor een toename van het gebruik van de fiets.

Met name de school (Cambium College Buys Ballot) en de concentratie van detailhandel moet gemakkelijk bereikbaar zijn vanuit de nieuwe wijk. Langzaamverkeersroutes richting open landschap en recreatieve routes Routes naar het buitengebied met het open landschap en aansluiten op de recreatieve routes is belangrijk. De Gamerschedijk is onderdeel van regionaal wandel- en fietsnetwerk. Bewoners en gebruikers van Spellewaard-West staan op deze manier snel en gemakkelijk in contact met de natuur en omliggende kernen en worden uitgenodigd om gebruik te maken van recreatieve routes. Ook is er aandacht voor de kans om ommetjes te lopen in het plangebied en de delen daarbuiten. Hierin speelt de groenblauwe structuur een belangrijke rol. Bereikbaarheid binnen het plangebied De ontsluitingsstructuur binnen het plangebied is in deze fase nog niet vastgelegd. Gemotoriseerd verkeer wordt geclusterd afgevoerd richting de bestaande linten, dat betekent dat individuele woningen zo min mogelijk direct worden aangesloten op de Leutsestraat en Nieuwe Tijningen. Ieder deelgebied moet een (zo kort mogelijke) logische aantakking krijgen op de bestaande wegen. De langzaamverkeersroutes zullen fijnmaziger en op lager schaalniveau door de wijk heen lopen. De auto is zo min mogelijk in beeld In Spellewaard-West wordt ingezet op duurzame mobiliteit.

Langzaam verkeer krijgt een prominente plek en de auto is onderschikt. De geparkeerde auto wordt zoveel mogelijk aan het zicht onttrokken. Dit principe mag echter niet afdoen aan de (sociale) veiligheid. Parkeernorm Voor het aanleggen van parkeerplaatsen wordt de op dat moment geldende parkeernorm gehanteerd.

18

3.3 Ruimte en programma In deze paragraaf zijn de kernopgaven van de vier thema’s uit de Omgevingsvisie vertaalt naar ambities. Deze ambities dragen bij aan een duurzame, gezonde en leefbare omgeving. Bebouwingsdichtheid wordt lager richting de randen van het plangebied. Om een passende stadsrand te creëren is het van belang om rekening te houden met de omliggende linten en het landschap. De randen die grenzen aan de Leutsestraat en Nieuwe Tijningen hebben een mindere relatie met het open landschap dan het noordelijke deel van het plangebied. Naar het noorden toe zal de bebouwingsdichtheid afnemen. Dit zorgt voor een minder stedelijke overgang van kern naar landschap en meer ruimte voor natuurontwikkeling en verblijven met incidentele ontwikkelingen (bv boerenerf ). Lintbebouwing moet beleefbaar blijven Om de oorspronkelijke lintbebouwing als dusdanig beleefbaar te houden, wil je deze bij voorkeur niet te veel verdichten. In de regel is een lint voor maximaal 50% bebouwd, met doorzichten ter plaats van de blauwgroene structuren. Een lint heeft een afwisseling in functie (wonen/bedrijvigheid/grasland), doorzichten en verschillende gebruiksdoeleinden. Er zijn vijf linten in en rondom het plangebied die beleefbaar moeten blijven. Dit zijn de Spellewaardsestraat, Leutsestraat, Nieuwe Tijningen, Oudestraat en Gamerschedijk.

De beleefbaarheid van de lintbebouwing van Leutsestraat en Nieuwe Tijningen is de door de aanwezigheid van kassen achter de bedrijfsgebouwen deels aangetast en van mindere waarde.

19

Afstand tot speel- en zorgvoorzieningen kort De sociale betrokkenheid is groter wanneer er veel “ogen op de buurt” zijn gericht. Zichtbaarheid van speelplekken in de openbare ruimte is belangrijk. Alle inwoners en gebruikers van Spellewaard-West moeten binnen loopafstand toegang hebben tot speelvoorzieningen. Op deze manier kunnen ook ouderen een ommetje te lopen en hebben kinderen een veilige omgeving om in te spelen. Koele plekken creëren en minder verstening openbare ruimte en tuinen Het is van belang om in te zetten op een groene, klimaatadaptieve openbare ruimte met ruimte voor sport, spel, ontmoeting en verblijven. Minder verstening draagt bij aan een gezonde bodem, de basis voor een gezonde leefomgeving. Hierbij moet gelet worden op de toegankelijkheid van de openbare ruimte, zodat deze voor iedereen goed en veilig bereikbaar zijn. Het faciliteren van ontmoetingsplekken (binnen en buiten) zorgt voor sociale cohesie en draagt bij aan een gezonde samenleving. De openbare ruimte kan worden afgestemd op de verschillende doelgroepen die hierbij in de buurt wonen. Zoals reeds genoemd mag de afstand van deze plekken tot aan de woning maximaal 300 meter bedragen. Waar dit zinvol en doelmatig is passen wij grasbetonstenen toe voor parkeerplaatsen, conform het actuele Handboek Inrichting Openbare Ruimte.

Ook voor de private ruimte (tuinen maximaal 50% verharden) en platte daken zien we mogelijkheden om te vergroenen. Behoud eigen identiteit kern Door de groene buffer langs de dijk tussen Gameren en Zaltbommel te versterken, voorkom je dat deze kernen tegen elkaar aangroeien. Ook de identiteit van de reeds bestaande bebouwing van Spellewaard en de nieuwe bebouwing van Spellewaard-West zal verschillen.

Programma Het programma voor Spellewaard-West volgt uit de woonvisie. De ontwikkeling van Spellewaard-West moet aansluiten op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. Het plangebied is opgedeeld in kwadranten, dit biedt de ruimte om voor elk deelgebied een gevarieerde en duurzame mix van woningtypen te maken. Het opdelen in kleinere deelgebieden voorkomt een ongebalanceerde verdeling van typen woningen of bewoners, waardoor een inclusieve, toekomstgerichte woonomgeving ontstaat. Dit wordt voldaan door middel van de differentiatie afspraken (zie tabel). Hierdoor voldoen projecten aan de lokale woningbehoefte en ontstaat een gevarieerd aanbod van woningen per kwadrant / fase. Voor het plangebied Spellewaard-West is een globale studie verricht naar de gewenste sfeer en karakter van de toekomstige wijk met extra aandacht voor dichtheid / programma in relatie tot de Woonvisie. De bandbreedte is een aanname waarbij bestaand beleid en ambities ten aanzien van groen- en waternormen en parkeren natuurlijk maatgevend zijn. Hierbij moet voor Spellewaard-West (zuid) gedacht worden aan 425 à 475 woningen. Spellewaard-West (noord) krijgt een lagere dichtheid op de overgang naar Gamerschedijk en Kloosterwiel (zie ambitiekaart). De bandbreedte voor noord wordt nader bepaald aansluitend op dan vigerende beleidskaders en behoefte (Woonvisie).

Bron: Woonvisie Bommelerwaard 2021-2025

20

Geclusterd wonen Spellewaard-West wordt een diverse wijk met diverse woningtypologieën Dit kan in de vorm van passende hoogbouw of een andere vorm van geclusterd wonen. De hoogteaccenten worden gekoppeld aan de blauwgroene structuur. Deze verbijzonderingen moeten een gedifferentieerde opbouw krijgen met een max. van 5 bouwlagen. Ook is er op deze manier ruimte voor innovatieve woonconcepten (bijvoorbeeld: kleinere woningen, woon-zorg, betaalbare appartementen, etc.). Er wordt onderzocht of woonwagens een plek kunnen krijgen in Spellewaard-West.

1.

2.

3.

1. Landschappelijk casco en woonvelden. 2. Interactie en vergroening woonvelden (open breken bouwvelden). 3. Accentbebouwing gekoppeld aan landschappelijk casco.

Ruimtelijke uitgangspunten - Beeldkwaliteit Bij de ontwikkeling van Spellewaard-West wordt er gebruik gemaakt van het opstellen van één beeldkwaliteitsplan waarin elk deelgebied wordt uitgewerkt. Basis randvoorwaarden zijn aansluiten op maat en schaal omgeving. Hierbij moet gedacht worden aan extra aandacht voor de overgangen richting de linten met massaopbouw van 1,5 bouwlaag + kap (lage gootlijn). Binnen de bouwvelden is een reguliere massaopbouw van 2 bouwlagen + kap het uitgangspunt en voor de verbijzonderingen een maximale bouwhoogte van 5 bouwlagen met een gedifferentieerde opbouw. Verbijzonderingen worden gekoppeld aan de blauwgroene structuur (zie ambitiekaart), bouwblokken per 5 woningen verspringen en woningen altijd oriënteren op openbare ruimte met op hoeksituaties een dubbele oriëntatie. Fasering In de woondeal van Regio Rivierenland staat beschreven dat er in verschillende fases ontwikkeld kan worden. Het zuidelijke deel van Spellewaard-West (grofweg tussen de Spellewaardsestraat en Nieuwe Tijningen) zal als eerst gerealiseerd worden. De verschillende deelplannen zullen op elkaar aansluiten en afgestemd worden zodat dit zorgt voor een heldere structuur en samenhang door het hele plangebied. Per deelgebied kan ingespeeld worden op vraag en aanbod binnen de opgestelde woonvisie van de gemeente Zaltbommel.

In een later stadium wordt het noordelijke deel van Spellewaard-West ontwikkeld (grofweg het gebied tussen de Waalbandijk en Spellewaardsestraat).

21

3.4 Duurzaamheid In deze paragraaf zijn de kernopgaven van de vier thema’s uit de Omgevingsvisie vertaald naar ambities. Deze ambities dragen bij aan een duurzame, gezonde en leefbare omgeving. Duurzaamheid is een belangrijke pijler bij de ontwikkeling van Spellewaard-West. Hieronder zijn enkele kansen benoemd die verder verkend worden. De indeling is conform het werkprogramma duurzaam Zaltbommel 2030 en helpt om de ontwikkeling van Spellewaard-West een positieve bijdrage te laten leveren aan een duurzaam Zaltbommel. Energiezekerheid Vanwege de druk op het stroomnet is het niet vanzelfsprekend dat nieuwbouwprojecten een aansluiting krijgen op het net. Het is zaak om het net niet (onnodig) extra te belasten. Daarnaast is Spellewaard-West een van de nieuwbouwwijken die de komende jaren aardgasvrij wordt opgeleverd. Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) schrijft voor dat alle woningen in 2050 van het gas moeten zijn. De gemeente heeft een regierol bij de omschakeling naar aardgasvrij wonen en werken (Wet collectieve warmte en Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie). Dit biedt de mogelijkheid om collectieve kansen te onderzoeken en verplicht de gemeente hier regie over te voeren, zodat een duurzaam en betaalbaar warmtesysteem met een hoge leveringszekerheid toegankelijk wordt voor de bewoners.

Hieraan geeft gemeente Zaltbommel met haar warmteprogramma invulling. In het warmteprogramma staat beschreven waar, op welke wijze en wanneer de warmtetransitie plaatsvindt. De ambitie is daarom om voor Spellewaard-West een collectief energiesysteem te realiseren. De leidende principes voor dit systeem zijn: - Lokaal en opschaalbaar; - Collectief boven individueel; 22

- Gebiedsgebonden oplossingen boven gebouwgebonden. - Maatschappelijk rendement boven economisch; - Integrale aanpak boven losse elementen; - Lage temperatuur boven hoge temperatuur; - Zoek het kleinst mogelijke schaalniveau om in balans te zijn; - Oplossing van het ene gebied mag niet ten koste gaan van het andere. Een vorm van een collectief energiesysteem is Waalkracht. Binnen dit gemeentelijk project wordt op moment van schrijven onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van een lokaal collectief warmtesysteem voor nieuwbouw in Zaltbommel. Verwacht wordt dat een nieuwbouw als Spellewaard-West relatief gemakkelijk aan kan sluiten op een warmtesysteem en bij uitstek geschikt is voor een zogenaamd “zeer laag temperatuur”- netwerk. Op dit moment is echter nog niet duidelijk wat hiervoor de exacte specificaties zijn. Uitgangspunt is dus een collectief energiesysteem, tenzij initiatiefnemers kunnen aantonen dat een individueel energiesysteem beter passend is binnen de opgave van netbewust bouwen en een duurzaam en betaalbaar energiesysteem. Next Economy Bij nieuwe woonwijken is de ambitie dat deze altijd energieneutraal worden afgeleverd voor de eindgebruiker. Duurzame en circulair materiaalgebruik zorgen voor een lange levensduur van de woning en is dit beter voor het milieu.

Daarom is het de bedoeling om te ontwerpen en bouwen met zo veel mogelijk materialen met verantwoorde herkomst: hergebruikt, gerecycled of hernieuwbaar. Hier worden in een later stadium concrete afspraken over gemaakt. Met oog op drinkwaterschaarste en aankomende drinkwatercongestie - waarbij aansluitingszekerheid voor nieuwe woningbouw in het

geding komt – willen we alle Zaltbommelse nieuwbouw toekomstproof maken. De ambitie is daarom dat alle nieuwbouwwoningen meerdere waterbesparende maatregelen bevatten, zoals aangereikt in de Rapportage Waterbesparende technieken en de Handreiking Waterzuinige Wijken, door de Gelderse Bouwtafel Waterzuinige Wijken. Gezonde leefomgeving Het uitgangspunt is dat Spellewaard-West een natuurinclusieve wijk wordt met aandacht voor biodiversiteit en een gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier. De groenblauwe structuur van de wijk vormt hiervoor een belangrijk uitgangspunt. In woningen worden nestmogelijkheden geïntegreerd en de buitenruimte wordt ingericht zodat er voldoende voedsel en schuilmogelijkheden zijn voor plant en dier. Ook zorgt de groenblauwe structuur voor voldoende verbinding van bijvoorbeeld de verschillende groene gebieden en stepping stones van de uiterwaarden naar de kom. Ook toekomstige bewoners worden gestimuleerd hun tuin zo groen mogelijk in te richten. Het Biodiversiteitsplan Zaltbommel en daarbij behorende Handreiking Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen van onze gemeente biedt hiertoe de bouwstenen. Natuurherstel en groene wijken zijn daarbij een kans om in de publieke ruimte/omgeving de positieve gezondheid van inwoners te stimuleren.

Voor een toekomstbestendige wijk is het van belang rekening te houden met de gevolgen van een veranderend klimaat; hittestress, droogte, wateroverlast en overstromingen. Om voldoende water op te kunnen vangen is het beperken van verhard oppervlak noodzakelijk. Waterdoorlatende materialen worden ingezet waar zinvol en mogelijk is, bijvoorbeeld toepassen halfverharding bij parkeren. Ook het opvangen en vasthouden van water, bijvoorbeeld via groene daken, maximaal 50% verharding van private tuinen zijn maatregelen die hieraan kunnen bijdragen. 23

De openbare ruimte klimaatbestendig inrichten speelt in op het tegengaan van hittestress en droogte door het vertragend afvoeren van hemelwater bij piekneerslag. Een duurzame inrichting gaat bovendien jarenlang mee. Er kan hier ook een combinatie worden gezocht van ontspanning of sport en spel en opgaves vanuit biodiversiteit. De handreiking toekomstbestendig bouwen van de provincie Gelderland is hierbij van toepassing.

In het plan wordt ingezet op duurzame mobiliteit, bijvoorbeeld door uitbreiding van de fietsinfrastructuur, elektrisch personenvervoer, voldoende laadpalen in eigen beheer, en het doorbouwen op het regionale hub-netwerk. Ook worden de mogelijkheden voor deelmobiliteit verkend.

Een aantal doelen uit deze handreiking zijn van toepassing: • Tijdens hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. • Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan bebouwing, funderingen, wegen, groen, water en vitale en kwetsbare functies • Hevige neerslag en hoge grondwaterstanden leiden niet tot schade aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen. Vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar. • Groenblauwe structuren versterken de gebiedseigen biodiversiteit, stimuleren bewegen, ontmoeten, spelen en sporten en creëren een prettige leefomgeving. Duurzame ruimtelijke keuzes We kiezen voor duurzame ruimtelijke keuzes op basis van integrale duurzame gebiedsontwikkeling volgens de Zaltbommelse aanpak. In paragraaf 3.1 Water en groen staat al het belang van een landschappelijke inrichting beschreven waarbij water en bodem sturend zijn. Ook tijdens de uitvoering van de ontwikkeling liggen kansen voor verduurzaming door in te zetten op emissieloos bouwen door de inzet van een geëlektrificeerd materieel.

24

3.5 Ambitiekaart In deze paragraaf worden de ambities van de 4 thema’s samengevoegd in de ambitiekaart. Hieruit blijkt direct het belang van een integrale aanpak/ontwikkeling van het plangebied: Landschappelijke buffer Het halfopen landschap langs de dijkzone en het Kloosterwiel kent niet alleen bijzondere landschappelijke en ecologische kwaliteiten, maar heeft ook een belangrijke cultuurhistorische waarde. Dit gebied biedt ruimte voor ontspanning en recreatief gebruik, en levert daarmee een waardevolle bijdrage aan de uitbreiding van het Natuurnetwerk Gelderland. Door de ontwikkeling van deze zone worden bestaande recreatieve routes versterkt en verbonden met de blauwgroene structuur, centraal in het plan. Incidentele woningbouw is mogelijk maar met een lage dichtheid en passend in het landschap (bijvoorbeeld een boerenerf ). Blauwgroene dooradering Spellewaard-West wordt ontwikkeld als een klimaatadaptieve en natuurinclusieve wijk, gebaseerd op water- en bodemgestuurde principes. De robuust baluwgroene verbinding biedt bewoners een gezonde en aangename leefomgeving. De blauwgroene dooradering versterkt de biodiversiteit en vormt een robuuste ecologische verbinding tussen de uiterwaarden van de Waal en de open kommen in het landschap.

Deze structuur biedt niet alleen ecologische meerwaarde, maar ook een aantrekkelijke verblijfsruimte voor mens en natuur – op loopafstand van de omliggende buurten. 25

Herkenbaarheid van lintbebouwing De bestaande linten blijven goed herkenbaar door een afwijkende bouwvorm en lagere bebouwingsdichtheid. Nieuwe ontwikkelingen aan de randen van de ontwikkelvelden sluiten aan op de schaal en maat van de oorspronkelijke lintbebouwing. Op de plekken waar de blauwgroene structuur deze linten kruist, ontstaan bijzondere zichtlijnen richting de centrale groenzone. Deze doorkijken versterken het karakter en de identiteit van de linten. Verbijzonderingen in woonbuurten Binnen de bouwvelden worden karakteristieke plekken benadrukt door middel van bijzondere bebouwing. Deze accenten worden geplaatst op de overgang tussen de bouwvelden en de blauwgroene structuur. De hoogteaccenten staan met elkaar in verbinding door hun oriëntatie, vormgeving en een gevarieerde massaopbouw, met een maximale hoogte van vijf bouwlagen. De gebouwen krijgen een alzijdige uitstraling en zijn gericht op het robuuste centrale groen, waarmee ze een sterke ruimtelijke relatie aangaan. Auto’s uit het straatbeeld Parkeren wordt zoveel mogelijk geclusterd en uit het zicht gerealiseerd binnen de bouwvelden. Volgens het STOMP-principe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, deelMobiliteit, Privéauto) krijgt duurzame mobiliteit zoals lopen en fietsen voorrang. Om de leefkwaliteit en duurzaamheid van de woonomgeving te vergroten, wordt het gebruik van verharding tot een minimum beperkt.

Aansluiten op omgeving Spellewaard-West sluit naadloos aan op de bestaande structuren in de omgeving. De woningen worden georiënteerd op omliggende groenstructuren, voorzieningen en bestaande routes, zoals de Leutsestraat en het Cambium College Buys Ballot. Deze inbedding versterkt de samenhang met de bestaande woonwijken en draagt bij aan een goed verbonden en herkenbare leefomgeving. Groene plekken dicht bij huis Naast de robuuste blauwgroene verbinding is het van belang om ook binnen de woonvelden kleinschalige groenzones te realiseren, dicht bij de woningen en geschikt voor bijvoorbeeld speelvoorzieningen. Deze groene plekken worden met elkaar verbonden via routes voor langzaam verkeer en vormen samen een groen kralensnoer door Spellewaard-West. Woningen worden altijd georiënteerd op het openbaar gebied, met speciale aandacht voor hoeksituaties waar een dubbele oriëntatie gewenst is. Groene erfafscheidingen dragen bij aan een samenhangend en vriendelijk straatbeeld. Verkeersontsluiting en veiligheid De woonvelden worden direct ontsloten via de omliggende wegen, zoals de Spellewaardsestraat en de Leutsestraat. Door de toename van verkeersbewegingen zijn aanpassingen aan deze bestaande wegen noodzakelijk, met het oog op zowel bereikbaarheid als verkeersveiligheid.

Hierbij is extra aandacht vereist voor de positie van fietsers en voetgangers, zodat duurzame en veilige mobiliteit wordt bevorderd.

26