Bijlage 1. Regioplan Doordecentralisatie 2022-2025

Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen Augustus 2021 | Regio Meierij en Bommelerwaard

Voorwoord Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, het zijn onderwerpen waarop we sinds de decentralisaties van 2015 als regio de Meierij en de Bommelerwaard in goede samenwerking met elkaar optrekken. Onze regionale samenwerking is sterk en werkende weg leren we zowel van als met elkaar. In 2019 hebben we na een intensief traject de regiovisie Bescherm Wonen & Maatschappelijke Opvang 2020 e.v. opgesteld en nu zetten we de volgende stap met het Regioplan doordecentralisatie Beschermd Wonen.

belangrijk, omdat wat we als individuele gemeenten doen op het gebied van Beschermd Wonen de komende tijd ook steeds belangrijker wordt. Laten we daarom samen de volgende stap zetten op het gebied van Beschermd Wonen, in het belang van onze inwoners. Namens de wethouders van alle gemeenten, Wethouders Huib van Olden en Peter Raaijmakers Ambassadeurs Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang

Met de doordecentralisatie krijgen alle gemeenten in Nederland langzaamaan zelf de verantwoordelijkheid voor alles wat met Beschermd Wonen te maken heeft. Natuurlijk is dat niet van de ene op de andere dag geregeld. Daarom kiezen met dit plan binnen de Meierij en de Bommelerwaard voor de weg van de geleidelijkheid, waarin we in fases toegroeien naar de nieuwe situatie. We behouden het goede van de samenwerking van de voorbije jaren en geven ruimte aan de lokale gemeenten waar het kan. Op die manier kunnen we, nog meer dan we nu al doen, zorg en ondersteuning in de nabijheid van onze inwoners gaan organiseren en willen we het voor elkaar krijgen dat alle inwoners, ongeacht hun kwetsbaarheden, mee kunnen doen in de samenleving. We zetten de beweging ‘naar de wijk’ verder voort. Met dit Regioplan maken we gezamenlijke afspraken voor de komende jaren. Natuurlijk gaat dat ook uitdagingen met zich mee brengen. Immers is het werkveld dynamisch en is de ene gemeente de andere niet. Met alles wat we gaan doen voor de doordecentralisatie, en dat gaat verder dan zorg alleen, hebben we ook een kans om dit zo integraal mogelijk en voor de inwoner eenvoudig mogelijk te organiseren. Op die manier blijven we onze inwoners met een hulpvraag centraal stellen.

Ondanks al het werk dat we sinds 2015 verzetten komt Beschermd Wonen slechts zelden op de agenda’s van onze gemeenteraden, en als het aan de orde komt kan het als afstandelijke of complexe materie overkomen. Met dit stuk hopen we daar, als gezamenlijke gemeenten, een verschil in te maken. Dat we dat doen is Pagina | 2 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Samenvatting Het rijk heeft besloten dat per ingang van 01 januari 2022 alle gemeenten samen inhoudelijk verantwoordelijk worden voor beschermd wonen en met ingang van 01 januari 2023 ook financieel: de zogeheten doordecentralisatie beschermd wonen. Echter is de doordecentralisatie meer dan alleen samenwerking en financiën. De doordecentralisatie is een technische vertaling van de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis. Dit regioplan gaat daarom enerzijds om de inhoudelijke transformatie van ‘Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis’. Anderzijds werken we een nieuwe manier van samenwerking en financiële verdeling uit. Hierbij maken we samenwerkingsafspraken tot en met 2025, waarbij focus ligt op de transformatie naar Beschermd Thuis. De doelgroep die gebruik maakt van beschermd wonen is erg divers. Het gaat om personen van 18 jaar en ouder met psychische en/of psychosociale problemen, verslavingsproblematiek en/of licht verstandelijke beperking waarbij sprake is van complexe problematiek. Naar verwachting stroomt de komende jaren een derde van de cliënten beschermd wonen uit van beschermd wonen Wmo naar de Wlz waardoor er een verschuiving in de populatie ontstaat. Daarbij komt de nadruk meer te liggen op extramurale voorzieningen en de gemiddelde verblijfsduur in beschermd wonen wordt korter.

In de regio willen wij de doordecentralisatie vormgeven vanuit de inhoud: mensen die een beroep doen op beschermd wonen, wonen zo zelfstandig mogelijk ‘Thuis in de Wijk’. Dit betekent dat elke gemeente in de regio Meierij en Bommelerwaard een lokaal en integraal aanbod van voorzieningen ontwikkelt dat toegankelijk is voor de doelgroep beschermd wonen. Het is belangrijk dat kwetsbare inwoners gebruik kunnen maken van voorzieningen in de wijk om instroom van beschermd wonen te voorkomen (preventie) en om doorstroom en uitstroom vanuit BW naar zelfstandig wonen te bevorderen. Daarnaast dragen we zorg dat er op regionaal niveau voldoende voorzieningen beschikbaar zijn voor de inwoners voor wie een intramurale of specialistische voorziening noodzakelijk is.

Om de lokale opgave te realiseren is een ‘lokale set aan basisvoorzieningen’ ontwikkelt op basis van de vijf vuistregels van Thuis in de Wijk: 1. 2. 3. 4. 5.

Goed wonen; Gezonde financiën; Waardevolle daginvulling; Passende ondersteuning; Fijne leefomgeving.

Op elk van deze vuistregels zijn een aantal randvoorwaarden gesteld waar elke gemeente aan wil voldoen, om zo de zorg voor de kwetsbare inwoners zo optimaal mogelijk te organiseren. We willen voor het opzetten van de lokale set aan basisvoorzieningen de komende vier jaar uittrekken. Om het ondersteuningsaanbod goed met elkaar vorm te geven, blijven we regionaal samenwerken met elkaar conform een enkelvoudige centrumregeling: een gemeenschappelijke regeling waarbij één gemeente als centrumgemeente is aangewezen. Deze regeling lijkt op de huidige centrumgemeenteconstructie, maar we maken hier – op basis van ervaringen en wensen – een aantal belangrijke wijzigingen op. We willen recht doen aan de lokale verantwoordelijkheid van de colleges en gemeenteraden, zonder een gedrocht van een besluitvormingsproces in te regelen en we maken nieuwe samenwerkingsafspraken over de taken en de besluitvormingsroute. Financieel blijven we vanuit een regionaal budget werken tot en met 2025. Zo kunnen financiële onzekerheden en risico’s samen gedeeld worden. We financieren de zorg en de bedrijfsvoering gezamenlijk, waarbij we oog hebben voor de verschuiving richting de lokale situatie. Een belangrijke wijziging is het instellen van een lokaal uitvoeringsbudget waarmee iedere gemeente de lokale opgave kan financieren.

Na 2025 is het wenselijk dat we werken vanuit een lokaal budget en vandaar financiën afdragen voor het in stand houden en ontwikkelen van de regionale voorzieningen en mogelijke regionale bedrijfsvoering. De basis hiervoor is het gereed zijn van de lokale set aan basisvoorzieningen, zodat we de zorg ook lokaal zo optimaal mogelijk kunnen realiseren. Pagina | 3

Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Inhoudsopgave

Vuistregel 5. Fijne leefomgeving

Voorwoord

2

Samenvatting

3

Inhoudsopgave

4

1. Inleiding

5

2. Huidige en toekomstige situatie beschermd wonen in de regio Meierij en Bommelerwaard 2.1 Schets van de doelgroep beschermd wonen 2.2 De huidige samenwerking in de regio 2.3 Doordecentralisatie beschermd wonen

6

3. Doordecentralisatie in de regio Meierij en Bommelerwaard 3.1 Eerste fase: ontwikkeling van lokale set aan basisvoorzieningen 3.2 Leidende principes

9 9 10

4. Regionale afspraken 4.1 De regionale inkoop 4.2 Regionaal uitvoeringsprogramma 4.3 Regionale samenwerking 4.4 Bovenregionale afspraken 4.5 Regionale spreiding

11 11 11 11 11 11

5. Lokale set aan basisvoorzieningen 5.1 Randvoorwaarden 5.2 Rol van gemeenten 5.3 Leeswijzer Vuistregel 1. Goed wonen Vuistregel 2. Gezonde financiën Vuistregel 3. Waardevolle daginvulling Vuistregel 4. Passende ondersteuning

13 13 13 14 15 17 19 21

6 7 7

23

6. Samenwerking 6.1 Samenwerkingsvorm – enkelvoudige centrumregeling

25 25

7. Financiën 7.1 Financiën tijdens de eerste fase: realiseren lokale set aan basisvoorzieningen 7.2 Financiën tijdens de tweede fase 7.3 Financiering maatschappelijke opvang 7.4 Uitwerking van de financiële regeling tijdens de eerste fase

29 29

Bijlage: Factsheets lokale gemeenten

31

29 29 30

Pagina | 4 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

1. Inleiding In december 2019 hebben alle gemeenteraden in de regio Meierij en Bommelerwaard de Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2020 e.v. vastgesteld. Hier hebben we benoemd dat we willen dat alle inwoners van de regio Meierij en Bommelerwaard meedoen in de samenleving, ook de mensen die ondersteuning krijgen vanuit beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Deze ambitie willen we realiseren in samenwerking, intern én extern en niet alleen door te praten, maar vooral door te doen. In de afgelopen jaren is het landelijk kader voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang sterk in beweging geweest. Inmiddels is duidelijk dat met ingang van 2022 alle gemeenten samen inhoudelijk verantwoordelijk zijn voor beschermd wonen en met ingang van 2023 ook financieel, de zogeheten doordecentralisatie beschermd wonen. Naar verwachting zal het Rijk de doordecentralisatie van beschermd wonen in 2025 evalueren, waarna het Rijk besluit over het wel of niet doordecentraliseren van de maatschappelijke opvang per 2026.

zeker niet andere domeinen los. Juist niet, samenwerking is en blijft enorm belangrijk! Omdat per 01 januari 2022 alle gemeenten in de regio Meierij en Bommelerwaard gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor beschermd wonen, leggen we vast hoe we beschermd wonen gezamenlijk verder gaan ontwikkelen. In de niet vrijblijvende landelijke Norm van Opdrachtgeverschap krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid om regionale samenwerking te verbeteren en het opdrachtgeverschap te versterken. Dit met het oog op goed functionerende zorg, zowel regionaal als lokaal. We maken samenwerkingsafspraken tot en met 2025, aansluitend bij de termijn dat er nog een centrumgemeente constructie is voor de maatschappelijke opvang. We gebruiken deze tijd om ons als regio voor te bereiden op de transformatie naar Beschermd Thuis. Op naar een passende zorg binnen beschermd wonen voor onze kwetsbare inwoners!

De doordecentralisatie van beschermd wonen is echter veel meer dan alleen samenwerking en financiën. Het gaat om de transformatie van ‘Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis’, zoals beoogd in het rapport van de commissie Dannenberg. Dit Regioplan zal daarom om twee dingen gaan. Enerzijds de transformatie van beschermd wonen. In de Regiovisie is voor beschermd wonen de ambitie geformuleerd dat we mensen die een beroep moeten doen op beschermd wonen, zo zelfstandig mogelijk ‘Thuis in de Wijk’ laten wonen. Deze ambitie sluit naadloos aan bij de kern van de doordecentralisatie. Anderzijds werken we een nieuwe manier van samenwerken en financiële verdeling uit. In de realisatie van de transformatie van beschermd wonen werken we zoveel mogelijk volgens alle ambities op het gebied van Thuis in de Wijk, beschermd wonen, maatschappelijke opvang, wonen, zorg & veiligheid en bemoeizorg uit de Regiovisie. Ondanks dat dit Regioplan alleen over beschermd wonen gaat, laten we Pagina | 5 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

2. Huidige en toekomstige situatie beschermd wonen in de regio Meierij en Bommelerwaard 2.1 Schets van de doelgroep beschermd wonen De afgelopen jaren zijn de aantallen cliënten in beschermd wonen gestegen. Van 676 cliënten in 2018, naar 762 cliënten in 2019 en 819 cliënten in 2020. Vanaf 01 januari 2021 stromen cliënten van beschermd wonen uit naar de Wet Langdurige Zorg (Wlz). De indicatiestelling daarvan is nog in volle gang. Naar verwachting zullen er zo’n 300 cliënten in onze regio van beschermd wonen Wmo uitstromen naar beschermd wonen in de Wlz. Dit zorgt voor een verschuiving in de populatie van cliënten beschermd wonen waar wij als gemeenten voor verantwoordelijk zijn. De nadruk komt meer te liggen op extramurale voorzieningen (buiten instellingsmuren) en de gemiddelde verblijfsduur in beschermd wonen zal korter zijn. Inwoners die gebruik maken van beschermd wonen zijn zeer divers. Het gaat om personen van 18 jaar en ouder met psychische/psychosociale problemen, verslavingsproblematiek en/of licht verstandelijke beperking. Zij hebben daarnaast problemen op minimaal twee levensgebieden van de zelfredzaamheidsmatrix (zoals gezondheid, financiën, wonen, dagbesteding en sociaal netwerk). Gemiddeld heeft 45% van onze doelgroep een combinatie van enerzijds psychische/psychosociale problemen en anderzijds verslavingsproblematiek of een licht verstandelijke beperking.

Ongeveer 1 op de 10 cliënten van beschermd wonen heeft een combinatie van zowel psychische/psychosociale problemen, verslavingsproblematiek en licht verstandelijke beperking. De complexiteit van de problematiek lijkt te verergeren en dat vraagt om ander aanbod en meer samenwerking tussen de verschillende partners. Problematiek van de cliënten in BW (% op het totaal aantal cliënten Psychisch EPA LVB Verslaving P + L of V 95% 42% 27% 42% 45%

P+L+V 10%

Kijkend naar andere kenmerken van onze doelgroep, zien we dat 38% van de cliënten financiële problematiek heeft, waarbij het bij de cliënten die zelfstandig wonen zelfs de helft is. Daarnaast heeft 1 op de 10 cliënten justitiële problematiek. De meeste cliënten hebben geen specialistische dagbesteding of een vorm van dagbesteding in het voorliggend veld. Ook eenzaamheid speelt een grote rol bij deze doelgroep; 4 op de 5 cliënten heeft een beperkt sociaal netwerk of ervaart zelfs een sociaal isolement. Ongeveer de helft van de cliënten is 40 jaar of ouder. Deze cliënten maken het meest gebruik van een extramurale voorziening en wonen dus geclusterd (met aantal mensen bij elkaar) of zelfstandig.

Sociaal Netwerk

Afgaande op het bovenstaande is het van belang om op lokaal niveau de volgende zaken goed te regelen voor cliënten beschermd wonen: • • •

Toegankelijke ondersteuning bij financiën. Voldoende passende dagbesteding of daginvulling in het voorliggend veld. Laagdrempelige mogelijkheden voor het versterken van het sociale netwerk en voorkomen van instroom van jonge kwetsbare inwoners.

Alle bovenstaande informatie is gebaseerd op het onderzoek ‘Client in Beeld’ van november 2020. Het geeft een globale weergave van de doelgroep van Beschermd Wonen, maar hieraan kunnen geen rechten worden ontleend. Het is een momentopname.

Pagina | 6 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

2.2 De huidige samenwerking in de regio Vanaf 2015 is de gemeente ’s-Hertogenbosch de centrumgemeente voor beschermd wonen voor de regio Meierij en Bommelerwaard. Vanaf de start hebben we in de regio goed met elkaar samengewerkt en is er een gezamenlijke verantwoordelijkheid gevoeld. Dit heeft geleid tot een breed gedragen Regiovisie. De Regiovisie is een allesomvattend plan, met ambities per domein binnen het totale werkveld van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Op basis van deze visie geven we richting aan de verdere ontwikkeling van beschermd wonen De Regiovisie is vastgesteld door alle gemeenteraden uit de regio. Uitvoeringsprogramma Om concrete uitvoering te geven aan de ambities in de Regiovisie (het wat), zijn we in 2020 gestart met een regionaal uitvoeringsprogramma (het hoe). Op basis van een aantal pijlers (preventie, toegang, aanbod wonen/zorg/ondersteuning, Thuis in de Wijk, inkoop/financiën en monitoring) stellen we elk jaar met elkaar een aantal projecten vast. Een regionaal programmamanager bewaakt de voortgang van de projecten, stuurt de projecten aan en legt verantwoording af aan de regio (zowel ambtelijk als bestuurlijk). Alle collega’s uit de regio zetten gemiddeld zo’n 8 uur per week in voor de ontwikkeling van beschermd wonen en maatschappelijke opvang door inzet op verschillende projecten.

In gezamenlijkheid stellen we ook het uitvoeringsbudget met elkaar vast en werken we al twee jaar met een ‘meerjaren’ begroting. Alle colleges stellen het uitvoeringsprogramma en het uitvoeringsbudget elk jaar in december vast. Regionaal overlegstructuur We werken in de regio nauw met elkaar samen door middel van een regionaal overlegstructuur. Bijna maandelijks is er een regionaal beleidsteam (RBT) bestaande uit de ambtelijke vertegenwoordiging van alle gemeenten uit de regio. Daaropvolgend is een regieteam (RT) bestaande uit alle managers van de gemeenten uit de regio. Tot slot sluit een regionaal Portefeuillehouders overleg Maatschappelijke Zaken (Poho MZ) de rij. Hier nemen alle wethouders met onder andere beschermd wonen en maatschappelijke opvang in de portefeuille zitting.

2.3 Doordecentralisatie beschermd wonen Met een ingroeipad van 10 jaar verschuift de verantwoordelijk (zowel inhoudelijk als financieel) van de centrumgemeente naar alle lokale gemeenten. De doordecentralisatie is gebaseerd op het rapport van de commissie Dannenberg: van een Beschermd Wonen naar een Beschermd Thuis (2015). De kernboodschap van de commissie Dannenberg is ‘sociale inclusie’; alle inwoners met een psychische kwetsbaarheid kunnen volwaardig deelnemen aan de maatschappij. De visie is gebaseerd op de herstelbenadering, zoveel mogelijk in de eigen wijk en bij voorkeur ambulant (dus niet in een instelling). In navolging op het advies van de commissie heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid Welzijn en Sport en de VNG ingestemd met een doordecentralisatie van beschermd wonen (juli 2019). Centraal in de doordecentralisatie staat een nieuw objectief financieel verdeelmodel en een verplichte regionale samenwerking, om juist ook de lokale gemeenten de verantwoordelijkheid te laten nemen in de transformatie. Van Beschermd Wonen naar een Beschermd Thuis Zoals aangegeven is de visie van commissie Dannenberg gebaseerd op de herstelbenadering. Deze benadering hanteren wij ook in het regioplan. De herstelbenadering betekent dat we uitgaan van het vermogen, de talenten, de kwaliteiten en de wensen van de inwoner.

Hij of zij heeft zelf de regie over een manier van herstellen die bij hem of haar past waarbij ze zoveel mogelijk hun eigen (zorg-)traject kunnen bepalen. Lotgenoten en opgeleide ervaringsdeskundigen zijn hierbij van grote meerwaarde zijn.

Kwetsbare inwoners staan in onze samenleving nog vaak aan de zijlijn. We willen dat zoveel mogelijk kwetsbare inwoners midden in de samenleving staan waarbij ze meedoen en meetellen. Voor sommige kwetsbare inwoners past de ‘inclusieve’ samenleving (tijdelijk) niet in hun herstelproces. In die situaties zijn er andere Pagina | 7

Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

mogelijkheden zoals ‘separatie’ en ‘integratie’. Binnen de regio Meierij en Bommelerwaard hebben we ook nog ‘ussing’ toegevoegd. Het is belangrijk dat we ons bewust zijn dat iedereen wel zijn/haar kwetsbaarheden heeft. Regionale samenwerking In juni 2020 hebben gemeenten (VNG) ingestemd met de niet-vrijblijvende Norm van Opdrachtgeverschap (NvO). Hiermee nemen gemeenten de verantwoordelijkheid om de regionale samenwerking te verbeteren en het opdrachtgeverschap te versterken. Belangrijk bij de vormgeving van de regionale samenwerking is het borgen van de beschikbaarheid en continuïteit van zorgfuncties, het verbinden van regionale en lokale toegang, een niet-vrijblijvende governance, het beperken van administratieve lasten en het inzetten op meerjarige contracten met ruimte voor innovatieve initiatieven. Financiën Op financieel vlak zijn er drie hoofdonderwerpen: (1) een nieuw objectief verdeelmodel en ingroeipad, (2) overgangssituatie en nieuwe cliënten en (3) het woonplaatsbeginsel. 1. Nieuw objectief verdeelmodel en ingroeipad Er is een nieuw objectief verdeelmodel ontwikkeld op basis van de vraag naar beschermd wonen in plaats van het historische verdeelmodel dat gebaseerd is op aanbod. Dit nieuwe verdeelmodel moet stimuleren tot preventie, voor meer samenhang in de ondersteuning en zorg en verkokering doorbreken.

Het verdeelmodel wordt binnen de Evaluatie Verdeelmodellen Sociaal Domein (EVSD) uitgewerkt. Definitieve besluitvorming over de invoering van het nieuwe verdeelmodel vindt pas plaats na de formatie van het nieuwe kabinet. Het nieuwe verdeelmodel zorgt voor een verschuiving tussen de regio’s en binnen de regio’s. Tussen de regio’s wordt het geld opnieuw verdeeld, waarbij de regio Meierij en Bommelerwaard een zogenoemde ‘voordeelgemeente’ is. Verdeeld over 10 jaar stijgt het budget voor deze regio met ongeveer €5 miljoen. Binnen onze regio verschuift het budget in een periode van 10 jaar van de centrumgemeente (historische verdeelmodel) naar de regiogemeenten (objectief verdeelmodel).

2. Overgangssituatie en nieuwe cliënten Tijdens het ingroeipad van de financiën blijven de bestaande cliënten onder de verantwoordelijkheid van de centrumgemeente vallen. De nieuwe cliënten in de regio (cliënten die het afgelopen jaar geen beroep op beschermd wonen in de regio hebben gedaan) komen onder de verantwoordelijkheid van de lokale gemeente te vallen. 3. Het woonplaatsbeginsel Om te bepalen welke lokale gemeente verantwoordelijk is voor de nieuwe cliënten wordt een woonplaatsbeginsel ontwikkeld. Het woonplaatsbeginsel moet de onevenredige belasting van gemeenten als gevolg van de huidige landelijke toegankelijkheid oplossen (nu kan bijvoorbeeld een inwoner uit Groningen, beschermd wonen aanvragen in onze regio). Het woonplaatsbeginsel is daarnaast een prikkel voor alle gemeenten om te investeren in een adequate zorginfrastructuur en preventie voor cliënten BW. De plek waar de cliënt de beste kans heeft op herstel en participatie is en blijft altijd leidend. Samenvattend De kern van de doordecentralisatie ligt bij het rapport van de commissie Dannenberg. Het betreft de opgave van een transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis. Belangrijk hierbij is sociale inclusie’; alle inwoners met een psychische kwetsbaarheid kunnen volwaardig deelnemen aan de maatschappij.

De visie is gebaseerd op de herstelbenadering, zoveel mogelijk in de eigen wijk en bij voorkeur ambulant (dus niet in een instelling). Om lokale gemeenten zich ook verantwoordelijk te laten voelen voor deze doelgroep worden de financiën met een ingroeipad van 10 jaar verdeeld over de lokale gemeenten en stopt de centrumgemeenteconstructie. Niettemin heeft het Rijk opgeroepen om regionaal te blijven samenwerken, de samenwerking te verbeteren en het opdrachtgeverschap te versterken. Belangrijk hierbij is dat je als regio gaat kijken hoe je de opgave richting een Beschermd Thuis met elkaar vormgeeft en dat je hierbij passende samenwerkingsen financiële afspraken maakt.

Pagina | 8 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

3. Doordecentralisatie in de regio Meierij en Bommelerwaard In de regio willen wij de doordecentralisatie vormgeven vanuit de inhoud: mensen die een beroep doen op beschermd wonen, wonen zo zelfstandig mogelijk ‘Thuis in de Wijk’ (Beschermd Thuis). Dit betekent dat elke gemeente in de regio Meierij en Bommelerwaard een lokaal en integraal aanbod van voorzieningen ontwikkelt dat toegankelijk is voor de doelgroep beschermd wonen. Het is belangrijk dat kwetsbare inwoners gebruik kunnen maken van voorzieningen in de wijk om instroom van beschermd wonen te voorkomen (preventie) en om doorstroom en uitstroom vanuit beschermd wonen naar zelfstandig wonen te bevorderen. Daarnaast dragen we zorg dat er op regionaal niveau voldoende voorzieningen beschikbaar zijn voor de kwetsbare inwoners waarbij een intramurale voorziening noodzakelijk is.

We voegen niet alleen nieuwe voorzieningen of ondersteuning toe, maar veranderen (transformeren) ook het huidige aanbod. In dit soort transformatieopgaven leiden de inspanningen niet op korte termijn tot financiële besparingen. Dit komt omdat we de regionale voorzieningen nog in stand houden voor de huidige cliënten, maar tegelijkertijd ook lokaal voorzieningen ontwikkelen. De insteek is om de regionale inzet op termijn te laten krimpen, zodat er meer ruimte ontstaat voor de lokale opgaven. Daarom hebben we de doordecentralisatie opgeknipt in twee fasen:

1. 2.

Eerste fase: ontwikkeling van lokale set aan basisvoorzieningen Tweede fase: lokale verantwoordelijkheid met een regionaal vangnet.

3.1 Eerste fase: ontwikkeling van lokale set aan basisvoorzieningen In de eerste fase zetten we in op de ontwikkeling van de lokale set aan basisvoorzieningen. Dit doen we vanuit een gemeenschappelijk kader met inspanningsafspraken. We leggen vast wat wij verstaan onder de lokale set aan basisvoorzieningen. Deze lokale set aan basisvoorzieningen maakt concreet wat er in de basis geregeld gaat zijn in elke gemeente in de regio. We doen dit omdat we het belangrijk vinden dat alle inwoners in onze regio dezelfde mogelijkheden op herstel en participatie hebben. De vorm waarin de lokale set aan basisvoorzieningen ingezet wordt is aan elke gemeente zelf. We maken hier basis afspraken over omdat er een gezamenlijk belang is en we vanuit solidariteit werken. Tevens maken we afspraken wat we regionaal met elkaar (blijven) doen. Om dit goed met elkaar vorm te geven blijven we regionaal samenwerken met elkaar conform een enkelvoudige centrumregeling (zie hoofdstuk 5 voor verdere uitwerking). Deze regeling lijkt op de huidige centrumgemeente constructie, maar we maken hier – op basis van ervaringen en wensen – een aantal belangrijke wijzigingen op. We willen recht doen aan de lokale verantwoordelijkheid van de colleges en gemeenteraden, zonder een gedrocht van een besluitvormingsproces in te regelen en we maken nieuwe afspraken over de taken en de besluitvormingsroute.

Financieel blijven we vanuit een regionaal budget werken om de financiële onzekerheden en risico’s samen te delen (zie hoofdstuk 6 voor verdere uitwerking). We financieren de zorg en de bedrijfsvoering gezamenlijk, waarbij we oog hebben voor de verschuiving richting de lokale situatie. Een belangrijke wijziging is het instellen van een lokaal uitvoeringsbudget waarmee iedere gemeente de lokale opgave kan financieren. Om concrete stappen hierin te zetten werken we met een regionaal uitvoeringsprogramma én maakt iedere gemeente een lokaal uitvoeringsprogramma. We spreken jaarlijks af op welke projecten we in gaan zetten vanuit de regio. Elke lokale gemeente vult zelf op basis van lokale wensen Pagina | 9

Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

het lokale uitvoeringsprogramma in. Hierbij is oog voor (sub)regionale samenwerking. Ook werken we met een gezamenlijke meerjarenbegroting. De eerste fase duurt van 2022 tot en met 2025. Eind 2024 starten we met de evaluatie over de stand van zaken, aansluitend bij de Rijksevaluatie van de doordecentralisatie van beschermd wonen en een mogelijke doordecentralisatie van de maatschappelijke opvang vanaf 2026. Op basis van de evaluatie spreken we met elkaar af of we kunnen starten met de tweede fase: lokale verantwoordelijkheid met een regionaal vangnet. Hoe deze tweede fase er precies uit komt te zien ontwikkelen we met elkaar op basis van de evaluatie. Mochten we in 2025 succesvol de lokale set aan basisvoorzieningen ingericht hebben in elke gemeente in de regio Meierij en Bommelerwaard, dan lopen we voor op de planning van het Rijk. Het ingroeipad loopt 10 jaar, tot 2032. 3.2 Leidende principes We geven de doordecentralisatie vorm volgens een aantal leidende principes. We blijven de goede regionale samenwerking voortzetten. De afgelopen jaren hebben op het gebied van beschermd wonen effectief en efficiënt samengewerkt op basis van vertrouwen en partnership. We laten dit niet verloren gaan en zetten dit voort. Iedere inwoner is een volwaardig burger. Psychische kwetsbaarheid is niet wat alleen anderen overkomt, maar kan iedereen overkomen.

De een heeft hier structureel of incidenteel hulp en ondersteuning bij nodig en de ander redt het op eigen kracht. We zetten ervaringsdeskundigheid structureel in. We erkennen de meerwaarde van de inbreng van cliënten, naasten, ervaringswerkers en ervaringsdeskundigheid. We willen deze inbreng structureel en formeel inbedden bij plan- en beleidsontwikkeling. Elke gemeente kan de lokale verantwoordelijkheid dragen. Elke gemeente in onze regio kan op haar manier bijdragen aan de doorontwikkeling

van beschermd wonen. We kijken goed naar welke lokale verantwoordelijkheid een gemeente kan dragen. Iedere gemeente creëert passende voorzieningen. Om de inwoners met een psychische kwetsbaarheid lokaal op te kunnen vangen, zijn voorzieningen van belang die aansluiten bij hun problematiek en behoeften. Lokale gemeenten hebben een zorgplicht voor deze inwoners en dienen gepaste voorzieningen en zorg voor hun inwoners te organiseren. Regionale voorzieningen zoveel mogelijk verspreid. Voorzieningen voor beschermd wonen organiseren we dichtbij de inwoners. Spreiding over de regio is hierin een logische volgende stap. Zodoende kan de zorg zo dichtbij mogelijk bij huis worden ingezet. Financiële haalbaarheid van belang. Het is van belang dat de ontwikkelingen rondom beschermd wonen financieel haalbaar zijn en blijven. Duidelijke afspraken zijn hierin van belang binnen de regio waarbij financiële risico’s ingecalculeerd worden. Kwaliteit is leidend. De zorg voor de inwoners is passend waarbij de kwaliteit van de zorg leidend is. De hulpvraag van de cliënt staat hierbij voorop, niet de beperkingen. Werken vanuit matched care. De ondersteuning is afgestemd op de persoonlijke situatie en mogelijkheden van de cliënt. De cliënt krijgt de zorg die nodig is, niet zwaarder dan noodzakelijk waarbij de cliënt één aanspreekpunt heeft.

Gemeenten, zorgaanbieders en andere betrokkenen werken samen om passend zorgaanbod mogelijk te maken, waarbij we de cliënt niet loslaten als er onvoldoende antwoord is op de problematiek. Eenvoud staat centraal. Zorg, ondersteuning en opvang voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid ligt vast in verschillende wetten waar verschillende partijen bij betrokken zijn. Het is van belang dat de zorg zo eenvoudig mogelijk wordt georganiseerd, net als de regie en samenwerking binnen de regio.

Pagina | 10 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

4. Regionale afspraken De regionale samenwerking vanaf 01 januari 2022 moet ruimte bieden voor lokale ontwikkeling. De regionale binding is en blijft echter van belang, waarbij de tendens is dat de focus steeds meer richting het lokale verschuift. In deze eerste fase blijven we een aantal zaken regionaal doen. 4.1 De regionale inkoop De inkoop van beschermd wonen is in 2021 opnieuw regionaal aanbesteed. Vanaf 01 januari 2022 hebben we regionaal nieuwe contracten voor beschermd wonen voor in ieder geval de komende twee jaar (met optie tot stilzwijgende verlenging van twee keer 1 jaar). Het contract- en accountmanagement beleggen we bij één regionale inkooporganisatie. In de regionale inkoop van beschermd wonen staat het Transformatiekader Beschermd Wonen centraal. Alle partijen die zich inschrijven op beschermd wonen conformeren zich aan de transformatie en zijn een actieve partner in de realisatie hiervan. We doen dit onder andere door het opzetten van ontwikkeltafels, waarin in samenspraak met zorgaanbieders, woningcorporaties en andere partijen het gesprek aangegaan wordt over belangrijke thema’s. Hierdoor bieden we ruimte aan innovatieve vormen van ondersteuning en stimuleren we dit ook. 4.2 Regionaal uitvoeringsprogramma Elk jaar stellen we een regionaal uitvoeringsprogramma op, met daarin projecten die we regionaal aanpakken.

In het regionaal uitvoeringsprogramma is ruimte voor innovatieve projecten, bijvoorbeeld in de vorm van pilots. Met elkaar besluiten we hoe we het regionale uitvoeringsbudget besteden en verdelen. Voor de coördinatie van het regionale uitvoeringsprogramma stellen we een regionaal programmamanager aan. Deze programmamanager behartigt de belangen van alle gemeenten en werkt onafhankelijk. Tevens kan de regionaal programmamanager projectleider zijn van strategische en belangrijke projecten. 4.3 Regionale samenwerking We blijven regionaal met elkaar samenwerken. Dit geven we o.a. vorm middels een

regionale overlegstructuur en het delen van regionale expertise. De regionale samenwerking moet wel een meerwaarde hebben, het zogeheten één plus één is drie. De regionale overlegstructuur vindt plaats op ambtelijk, managers en bestuurlijk niveau. We hebben een regionaal expertteam ‘Netwerk Opvang en Wonen’ die ondersteuning biedt aan de lokale toegangsmedewerkers. Zij ondersteunen in de besluitvorming rondom de indicaties en zorgen voor deskundigheidsbevordering. 4.4 Bovenregionale afspraken Goed functionerende zorg vereist bovengemeentelijke en soms bovenregionale samenwerking om de beschikbaarheid van weinig voorkomende of specialistische functies duurzaam te garanderen. We werken al jaren bovenregionaal samen in de B7 + N regio: de zeven Brabantse centrumgemeenten en Nijmegen. Elke maand organiseert men een bovenregionale bijeenkomst op beleidsniveau en op uitvoeringsniveau. We bespreken hier ontwikkelingen binnen onze regio, maken gebruik van elkaars expertisen en hebben ook gesprekken op casusniveau. Tijdens het overleg op uitvoeringsniveau wordt op basis van solidariteit gekeken naar bovenregionale plaatsingen. We kijken hierbij goed of de bovenregionale plaatsingen ongeveer evenredig verdeeld zijn over de gemeenten.

Ook wanneer een lokale gemeente ogenschijnlijk geen of weinig gebruik maakt van bovengemeentelijke zorg, zien wij het als onze gezamenlijke verantwoordelijkheid deze functies beschikbaar te houden of te maken. In de komende tijd staat het verstevigen van onze bovenregionale afspraken op de agenda van de B7 + N overleggen op beleidsniveau. 4.5. Regionale spreiding De intramurale en geclusterde voorzieningen van beschermd wonen zijn onevenredig verdeeld over de regio. Voor de opgave ‘Beschermd Thuis’ is een goede spreiding van de voorzieningen van groot belang. De komende tijd gaan we als regio aan de slag met deze spreiding. Tevens maken we in de eerste fase afspraken over welke voorzieningen ook na de eerste fase regionaal blijven. Hierbij is continuïteit van zorg belangrijk, dus is de schaarsheid en specialiteit van problematiek een belangrijk afwegingskader. Pagina | 11

Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Verdeling % inwoners t.o.v. % cliënten en % voorzieningen 80 70 60 50 40 30 20 10 0

68

74

41 22 6

1 0

7 3

0

8 4 5

% Inwoners

8

2 1

% Cliënten

8 5

17 19

1

% Voorzieningen

Pagina | 12 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

5. Lokale set aan basisvoorzieningen In dit hoofdstuk beschrijven wat we op lokaal niveau randvoorwaardelijk willen organiseren in de komende jaren om een passend ondersteuningsaanbod te realiseren. We geven tot en met 2025 prioriteit om de basisvoorzieningen lokaal orde te krijgen. Daarbij zetten we in op het voldoen aan randvoorwaarden, zoals het bieden van passende huisvesting en het investeren in de samenwerking met zorgaanbieders, woningcorporaties en andere partners. Op veel van deze randvoorwaarden zijn we de afgelopen jaren al aan de slag middels het uitvoeringsprogramma MO/BW. De randvoorwaarden zijn dan ook een concrete uitwerking van de ambities op beschermd wonen uit de Regiovisie. Je kan stellen dat de Regiovisie het overkoepelende kader is voor het hele domein, het Regioplan de concrete uitwerking van de ambitie voor beschermd wonen is en het uitvoeringsprogramma de concrete acties die volgen uit de uitwerking. 5.1 Randvoorwaarden We kiezen voor vijf vuistregels in onze aanpak, naar het voorbeeld van het regionale programma Thuis in de Wijk. Het gaat om het ontwikkelen van integrale ondersteuning voor kwetsbare mensen in de wijk waarbij het van belang is aandacht te hebben voor de financiën, daginvulling en leefomgeving, zowel op preventie, tijdens hulpverlening en in de nazorg.

Langs deze weg gaan wij de opvang, ondersteuning, en zorg lokaal (en regionaal) organiseren. De vijf vuistregels zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

Goed wonen; Gezonde financiën; Waardevolle daginvulling; Passende ondersteuning; Fijne leefomgeving.

Voor iedere vuistregel zijn er randvoorwaarden en effecten geformuleerd. De randvoorwaarden vormen het kader waarbinnen we een regionaal en/of lokaal

ondersteuningsaanbod vormgeven en de bijbehorende benodigde inzet. Vervolgens wordt middels de effecten duidelijk wat het gevolg is als er aan de randvoorwaarde wordt voldaan. De randvoorwaarden zijn geformuleerd in samenspraak met de regiogemeenten. Input voor de lokale set aan basisvoorzieningen Er zijn vijf themasessies georganiseerd waar stakeholders bij betrokken zijn, onder andere regionale beleidsmedewerkers, welzijnsorganisaties, zorgorganisaties, schuldhulpverlening en woningcorporaties. In elke themasessie bespraken we de randvoorwaarden behorende bij één van de vijf vuistregels. Aan de hand van de input uit de themasessies zijn de randvoorwaarden verder aangescherpt en waar nodig aangepast. Ook kwamen er diverse aandachtspunten naar voren die van belang zijn in het op orde brengen van het ondersteuningsaanbod en ideeën hoe de uitwerking van het ondersteuningsaanbod eruit kan komen te zien. Deze ideeën kunnen als basis dienen voor het opstellen van de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s, zowel lokaal als regionaal. Tevens is er een informerende bijeenkomst gehouden voor leden van de lokale advies- en gemeenteraden. Tijdens deze avond is eerst algemene informatie over de doordecentralisatie gedeeld en vervolgens zijn de deelnemers uiteen gegaan in themaverdiepingen op de vijf thema’s van de lokale set aan basisvoorzieningen.

De input van deze themaverdiepingen is verwerkt in het Regioplan. Tot slot is het Regioplan voorgelegd aan een klankbordgroep van ervaringsdeskundigen en cliëntvertegenwoordigers. Zij hebben vanuit het cliëntperspectief feedback gegeven op de thema’s en de aansluiting daarvan op de praktijk van cliënt. 5.2 Rol van gemeenten Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor het vormgeven van de lokale voorzieningen in hun gemeenten. Zij hebben zelf het beste in beeld welke voorzieningen er al aanwezig zijn en of deze voorzieningen geschikt zijn voor de doelgroep. Gemeenten kunnen er voor kiezen om hun krachten te bundelen in het Pagina | 13

Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

creëren of aanpassen van voorzieningen. Het advies is om waar mogelijk aan te sluiten bij ontwikkelingen die al in gang zijn gezet, zowel op het gebied van beschermd wonen of andere ontwikkelingen binnen of buiten de Wmo. Hoe de randvoorwaarden vertaald kunnen worden naar de lokale situatie, is een zoektocht. Per gemeente verschilt of de randvoorwaarden al gerealiseerd zijn, of er lokale ontwikkelingen zijn waarbij aangesloten kan worden en welke partijen erbij betrokken zijn. We raden aan om de doelgroep te betrekken bij het creëren van een passend ondersteuningsaanbod. Ervaringsdeskundigen weten immers het beste waar zij behoefte aan hebben. Kwalitatieve toets We vinden het belangrijk om te benoemen dat de randvoorwaarden niet geïnterpreteerd worden als een afstreeplijst waar al wel of niet aan voldaan wordt. Iedere gemeente heeft immers wel een inloopvoorziening, een laagdrempelige vorm van financiële ondersteuning en zet ervaringsdeskundigheid in. De vraag die van belang is: zijn deze vormen van ondersteuning ook toegankelijk voor de inwoners die gebruik maken of hebben gemaakt van beschermd wonen? Het gaat hier over inwoners met die te maken hebben met complexe problematiek en psychische kwetsbaarheid. Dit vraagt om specifieke kennis en vaardigheden van vrijwilligers en professionals hoe zij met de doelgroep om kunnen gaan.

Daarom is het van belang dat gemeenten een kwalitatieve toets uitvoeren waarbij gekeken wordt of het huidige ondersteuningsaanbod voor de mensen met een psychische kwetsbaarheid toegankelijk is. Factsheets lokale gemeente In Bijlage 1. staat per gemeente een factsheet met daarin informatie over de huidige stand van zaken. Allereerst is er een overzicht gegeven van de aantallen cliënten in 2020, de kenmerken van deze cliënten en een overzicht van de betrokken zorgaanbieders. Vervolgens is een overzicht gegeven van de huidige stand van zaken met betrekking tot de randvoorwaarden van de lokale set aan basisvoorzieningen. Dit is een momentopname, bedoeld als input voor de uitwerking in de komende jaren. Tevens kan het zo zijn dat een randvoorwaarde die op ‘ja’ staat er wel is, maar nog niet geschikt is voor de doelgroep van beschermd

wonen (zie kwalitatieve toets). Tot slot is er een overzicht gegeven van de verwachte lokale financiën vanaf 01 januari 2023. Hier kunnen nog wijzigingen op plaatsvinden, aangezien dit nog niet officieel is vastgesteld. Het geeft een beeld van wat er verwacht kan worden, maar ook dit is een moment opname. 5.3 Leeswijzer In dit hoofdstuk beschrijven we per vuistregel aandachtspunten en uitwerkingsmogelijkheden van de randvoorwaarden. Per randvoorwaarden beschrijven we in de tabel achtereenvolgend het volgende: randvoorwaarde, effecten, regionaal en/of lokaal en status. Of de randvoorwaarde regionaal en/of lokaal opgepakt wordt, geven we weer middels de volgende gekleurde cirkels in de tabellen: Lokaal Lokaal en regionaal Regionaal Voor het aantonen van de status van de randvoorwaarden gebruiken we de termen bestaand of nieuw. Zoals al eerder aangegeven zijn we de afgelopen jaren al hard aan de slag gegaan met veel projecten op o.a. beschermd wonen. Deze projecten en activiteiten zijn zeker niet verloren, maar hier behalen we juist winst op. • •

•

Bestaand: wanneer de regio/lokale gemeenten al aan de slag zijn met het realiseren van de randvoorwaarde. Bestaand/nieuw: wanneer regio/lokale gemeenten deels al aan de slag zijn met de randvoorwaarde en deels er iets nieuws bij komt of nog niet alle gemeenten dit gerealiseerd hebben. Nieuw: wanneer het gaat om een randvoorwaarde die de regio/lokale gemeenten nog dienen te organiseren.

Pagina | 14 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Vuistregel 1. Goed wonen Het is van belang dat de inwoner een woning heeft die aansluit bij zijn/haar behoefte en dat de inwoner ondersteuning ontvangt om de woning te verkrijgen. De professionele begeleiding, gericht op het zelfstandig –leren- wonen, dient hierop aan te sluiten.

Aandachtspunten • Zorgaanbieders en woningcorporaties voeren open, transparant en eerlijk met elkaar het gesprek over de kwetsbare inwoner die een woning zoekt. Wat kan er bijvoorbeeld verwacht worden rondom het gedrag van een inwoner bij het betalen van de huur? Zodoende kan er vertrouwen gecreëerd worden in de driehoek tussen gemeenten – woningcorporaties – zorgaanbieders. • Wanneer een kwetsbare inwoner zelfstandig gaat wonen, zijn er veel veranderingen die plaatsvinden. Naast de administratieve en praktische zaken die gepaard gaan met het verhuizen, is er de zorg die overgedragen gaat worden, vinden er financieel wijzigingen plaats en zal er een passende vorm van daginvulling gerealiseerd worden. De betrokken partijen kunnen gezamenlijk uitgangspunten formuleren hoe de overgang naar zelfstandig wonen zo soepel mogelijk kan verlopen en hier gezamenlijk voor gaan. • Het verhuizen is voor de inwoner een grote verandering wat spanning en stress met zich mee brengt. Dit kan de problematiek van de inwoner (tijdelijk) verergeren. Daarom is het van belang dat de zorg spoedig opgeschaald kan worden en er terugvalmogelijkheden zijn. Denk hierbij aan de mogelijkheid van een logeerplek waar de inwoner tijdelijk kan verblijven.

Belangrijke punten bij de uitwerking van de randvoorwaarden Concrete woonopgave • Zorg voor voldoende woonplekken! De krapte op de woningmarkt neemt steeds meer toe en verschillende doelgroepen dringen om dezelfde woningen. • Verken alle mogelijkheden om meer woonplekken beschikbaar te krijgen en denk aan creatieve oplossingen: woningsplitsen, mixen van doelgroepen, normen opleggen aan particuliere bouw ten aanzien van sociale woningen, wonen op zorgterreinen, Tiny Houses, tijdelijke woningen etc. • Leg afspraken hierover goed vast in de prestatieafspraken en betrek de zorgaanbieders. Beschikking • De einddatum op een beschikking kan stress en spanning veroorzaken, hetgeen belemmerend werkt in het herstel van de kwetsbare inwoner. Verken de optie met het werken met beschikkingen zonder einddatum waarbij men gedurende het traject afstemt wat nodig is. Rol van de zorgaanbieders beschermd wonen • In de nieuwe inkoopafspraken met zorgaanbieders hebben we ook afspraken rondom wonen meegenomen. Hierbij gaat het niet alleen om de woonvormen, maar ook om de begeleiding betreffende het vinden van een zelfstandige woning en het begeleiden daarnaartoe. • Bij beschermd wonen kan er al vroeg in het zorgtraject met de inwoner gesproken worden over het (weer) zelfstandig wonen.

Zodoende kan er vroegtijdig een beeld verkregen worden waar de inwoner wil gaan wonen en welke stappen er gezet moeten worden om dit te bereiken, zoals inschrijven bij de sociale verhuur. Bij aanvraag van de urgentieregeling worden vragen gesteld wat de inwoner al heeft gedaan in het zoeken van een woning. Deze vragen kan de inwoner vervolgens direct beantwoorden. Tevens kunnen woningcorporaties dan met een concrete prognose werken.

Pagina | 15 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Nr.

Randvoorwaarden

Realiseren van passende huisvesting 1.1 Realisatie van nieuwe en creatieve vormen van beschut en zelfstandig wonen voor de doelgroep BW/MO en uitstroom BW/MO in elke gemeente. 1.2 Realisatie van kleinschalige opvang (MO) met voldoende spreiding over de regio. Toeleiden naar passende huisvesting 1.3 Urgentieregeling en urgentieplusregeling blijven gehandhaafd en worden uitgebreid. 1.4 Bij begeleiding cliënten dienen de zorgaanbieders tijdig aandacht te hebben voor het nadenken over (vervolg-) huisvesting, inschrijven voor huisvesting en/of uitstroom naar passende huisvesting. 1.5 Prestatieafspraken met woningcorporaties zijn gebaseerd op verwachte uitstroom bij zorgaanbieders BW en MO per gemeente. Organiseren van continuïteit wonen en zorg 1.6 Organiseer een sterk vangnet om de kwetsbare inwoner heen, die zich richt op zowel het informele als het formele netwerk, betrek het lokale wijkteam en let op draagkracht en acceptatie in de wijk. 1.7 Er worden duidelijke afspraken gemaakt tussen de woningcorporatie, zorginstelling en het informele netwerk van de inwoner over het zelfstandig wonen. Iedere gemeente verstrekt waar nodig een briefadres. 1.8 Realiseren van briefadres (postadres) voor mensen zonder woonadres.

Effecten

Lokaal/ regionaal

Status

De inwoners hebben een passende vorm van huisvesting die aansluit bij hun zorgbehoefte en kunnen in of dichtbij hun oorspronkelijke woonplaats terecht. Inwoners kunnen dichtbij huis terecht voor maatschappelijke opvang.

Bestaand

De inwoners stromen spoedig uit naar een passende woning waarbij extra aandacht wordt besteed aan de overgang naar zelfstandig wonen in de wijk. De inwoners worden tijdig voorbereid en ondersteund bij de overgang naar zelfstandig wonen.

Bestaand/ nieuw Bestaand

Woningcorporaties weten tijdig hoeveel en welke soort woningen er benodigd zijn voor de inwoners die uitstromen uit beschermd wonen.

Bestaand

De inwoner heeft een sterk sociaal vangnet waar die op kan terugvallen waardoor er snel op- en afgeschaald kan worden in de zorg.

Bestaand/ nieuw

Het is voor de woningcorporatie, zorgaanbieder en het informele netwerk duidelijk wie welke verantwoordelijkheid heeft.

Bestaand/ nieuw

De inwoner kan blijven wonen in zijn woonplaats en een uitkering en/of zorgverzekering aanvragen.

Bestaand/ nieuw

Bestaand/ nieuw

Pagina | 16 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Vuistregel 2. Gezonde financiën Wanneer een kwetsbare inwoner na verblijf BW/MO zelfstandig gaat wonen, komen er veel financiële taken op de inwoner af. Het is van belang dat de inwoner op tijd ondersteuning ontvangt om zijn/haar financiële zaken op orde te krijgen.

Aandachtspunten • Er is veel financiële kennis en samenspel nodig waarbij het van belang is dat zaken praktisch geregeld worden en mensen hun regie behouden. Zorgprofessionals hebben hierin een belangrijke rol. Het is van belang dat zij op de hoogte zijn van het bestaande financiële speelveld waar de inwoners mee te maken hebben. Zodoende kan er tijdig geschakeld worden met de betrokken partijen en kunnen financiële middelen tijdig ingezet worden. • Het is van belang dat er laagdrempelige voorzieningen in de wijk aanwezig zijn die ondersteuning bieden bij financiën en beginnende schulden. Deze voorzieningen dienen dichtbij de inwoner in de wijk georganiseerd te worden en ook toegankelijk zijn zonder een verplichte aanmelding. • Als inwoners verhuizen naar een andere gemeente, moeten ze zelf opnieuw de bijstandsuitkering aanvragen. Het is hierbij van belang dat de zorgprofessionals de inwoners tijdig informeren hierover en stimuleren om op tijd de aanvraag in te dienen. Tevens is het wenselijk dat we in de regio dit proces beter afstemmen, waardoor er meer vertrouwen is in de overdracht van de gegevens en minder werk voor de inwoner. • De overgang van 18- naar 18+ is voor de doelgroep BW extra gecompliceerd. Een goede voorbereiding en begeleiding is noodzakelijk.

Belangrijke punten bij de uitwerking van de randvoorwaarden Algemeen • Begeleiding bij financiën moet een vast onderdeel zijn van begeleiding binnen beschermd wonen. • Bij veel financiële aspecten moeten mensen digitaal vaardig zijn. Dit is een hoge drempel voor cliënten uit beschermd wonen. Je kan deze drempel lager maken door te werken met formulierencafé en inloop- en spreekuur. • Bij laagdrempelige voorzieningen is anonimiteit ook belangrijk in verband met een stigma op financiële problematiek. Bijstandsuitkering • Wanneer een kwetsbare inwoner overgaat van beschermd wonen naar zelfstandig wonen, heeft een deel van deze inwoners recht op een bijstandsuitkering. De bijstandsuitkering wordt met terugwerkende kracht toegekend waardoor er een financieel gat ontstaat van zes tot acht weken. Dit veroorzaakt onrust en onbedoelde achterstanden. Ook kan het zijn dat de bulk geld die de inwoner op den duur ontvangt, wordt uitgegeven aan verkeerde zaken. Onderzocht moet worden of dit proces aangepast kan worden. Wettelijke Schuldsanering • Schuldhulpverlening wordt geboden door de gemeente waar de inwoner is ingeschreven. Het traject via de gemeente (of de plaatselijke kredietbank) wordt aangeduid als “minnelijk traject”. Gedurende dit traject mogen er geen fouten worden gemaakt. Dit is extra moeilijk voor de kwetsbare inwoners.

Het is van belang dat er aandacht is om dit traject met de inwoners in te richten. • Binnen het minnelijk traject is het van belang als schuldhulpverlener om naar de schuldeisers transparant te zijn over de kwetsbaarheid van de inwoner. Zodoende kunnen vooraf heldere en realistische verwachtingen geschapen worden: de inwoners krijgen niet snel een hoger inkomen waardoor ze meer kunnen gaan afbetalen. Als ze dat al krijgen, gaat het veelal af van de huurtoeslag waardoor ze netto alsnog niet extra geld overhouden.

Pagina | 17 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Nr.

Randvoorwaarden

Ondersteuning bij het inkomen vanuit de gemeente 2.1 Bijzondere bijstand en minimabeleid is afgestemd op mensen met psychische kwetsbaarheid. 2.2 De toeslagen waar de inwoner recht op heeft zoals de individuele inkomstentoeslag, huurtoeslag (belastingdienst) en woonkostentoeslag worden door de inwoner tijdig aangevraagd. 2.3 De gemeente scheldt de gemeentelijke belastingen kwijt bij beperkte financiële middelen. 2.4 Indien nodig maken gemeenten een uitzondering in het toepassen van de kostendelersnorm. Rondkomen met beperkte financiële middelen 2.5 Er is een laagdrempelig meldpunt waar inwoners met vragen en/of geldproblemen gebruik van kunnen maken. 2.6 Er zijn initiatieven aanwezig gericht op financiële ondersteuning en voorkomen en ingrijpen bij beginnende schulden. 2.7 Met zorgaanbieders zijn afspraken geformuleerd om bij ambulante begeleiding aandacht te hebben voor financieel beheer en voorkomen van schulden. Ondersteuning bij schulden en/of beheer financiën 2.8 Diverse partijen zoals woningcorporaties, zorgaanbieders en energiemaatschappijen werken samen om beginnende schulden tijdig te signaleren. 2.9 Schuldbemiddeling via gemeente is afgestemd op de kwetsbare inwoner. 2.10 De inwoners worden ondersteund in het traject ‘Wet schuldsanering natuurlijke personen’.

Effecten

Lokaal/ regionaal

Status

De inwoners ontvangen passende financiële ondersteuning.

Bestaand

Bij beperkte financiële middelen ontvangen inwoners tijdig toeslagen waar ze recht op hebben.

Bestaand

De inwoner betaalt bij beperkte financiële middelen geen gemeentelijke belastingen. De inwoner wordt onder bepaalde voorwaarden niet gekort op zijn/haar bijstandsuitkering wanneer de inwoner een woning deelt.

Bestaand

Kwetsbare inwoners kunnen laagdrempelige ondersteuning bij financiën ontvangen. Kwetsbare inwoners hebben minder kans op het opbouwen van schulden.

Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw Nieuw

Kwetsbare inwoners worden tijdig ondersteund in het zelfstandig beheren van de financiën.

Bestaand/ nieuw

Financiële problemen van de inwoners worden vroegtijdig ontdekt om erger te voorkomen.

Bestaand

De kwetsbare inwoners ontvangt passende ondersteuning in afhandeling van de schulden. De kwetsbare inwoners ontvangt passende ondersteuning om het traject zo goed mogelijk te doorlopen.

Bestaand/ nieuw Nieuw

Pagina | 18 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Vuistregel 3. Waardevolle daginvulling Een waardevolle daginvulling is van essentieel belang voor de kwetsbare inwoner, omdat de inwoner zo een rol in kan nemen in de maatschappij. Kwetsbare inwoners mogen er zijn, er is aandacht voor en ze worden niet overvraagd. Door waardevolle daginvulling worden sociale contacten gestimuleerd en kunnen lichte ondersteuningsvragen ondervangen worden.

Aandachtspunten • Zorg dat de kloof tussen laagdrempelige voorzieningen in de wijk en de professionele hulpverlening wordt gedicht. Professionals hebben niet altijd weet van de sociale kaart, terwijl juist de laagdrempelige voorzieningen van belang zijn voor de kwetsbare inwoner om een sociaal netwerk op te bouwen. • Het is van belang dat kwetsbare inwoners de mogelijkheid hebben om zowel aan te sluiten bij voorzieningen met gelijkgestemden als bij gemêleerde groepen. Sommigen hebben baat bij groepen met gelijkgestemden zodat ze niet het gevoel hebben dat ze aan hoge verwachtingen moeten voldoen. • Het is van belang dat er laagdrempelige mogelijkheden zijn in de wijk qua ontmoetingsplekken en inloopvoorzieningen, waar mensen gewoon in en uit kunnen lopen zonder dat ze ergens toe verplicht zijn of zich in moeten schrijven. • De laagdrempelige voorzieningen dienen los te staan van gemeenten. De kwetsbare inwoners ervaren namelijk vaak een grote afstand naar gemeenten toe en andere officiële instanties. Een lokale partij kan gemakkelijk de binding met de kwetsbare inwoners creëren. • Bij vrijwilligerswerk is het van belang om aan te sluiten bij inclusie en de herstelvisie. Hierbij wordt uitgegaan van het vermogen, de talenten, de kwaliteiten en de wensen van de inwoner.

Het is dan ook wenselijk dat de invulling van het vrijwilligerswerk hierbij aansluit, zoals de werktijden of de werkzaamheden.

Belangrijke punten bij de uitwerking van de randvoorwaarden Algemeen •

•

•

•

Om de kloof tussen laagdrempelige voorzieningen in de wijk en de professionele hulpverlening te verkleinen, is het van belang dat er meer verbinding komt tussen de zorgprofessionals en de lokale welzijnsstichtingen. Stimuleer zorgprofessionals om de inwoner kennis te laten maken met de welzijnsstichting. De welzijnsstichting kan de inwoner vervolgens begeleiden naar passende laagdrempelige voorzieningen. Om een daginvulling succesvol te laten verlopen zijn een aantal punten belangrijk: - Door deelnemers als buddy aan elkaar te koppelen bij de start zorg je ervoor dat mensen zich welkom voelen; - Je kan mensen motiveren door ze te laten wennen, aanbieden dat ze in het begin niet de hele dag hoeven te komen, ze welkom heten en het gevoel geven dat ze belangrijk zijn. - Kijk naar de talenten van de mensen en help ze daarin verder. Het is belangrijk dat inwoners daginvulling hebben die aansluit bij hun ontwikkeling en niveau. Zo dient er ook voldoende aanbod te zijn voor betaald werk, waarbij inwoners worden ondersteunt in het verkrijgen en behouden van betaald werk. Een succesvolle methode is Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Inwoners met een ernstige psychische aandoening die behandeling en/of begeleiding krijgen en aan het werk willen, worden ondersteunt door een IPStrajectbegeleider bij het zoeken, vinden en behouden van werk.

Een vorm van inloopvoorzieningen waar de inwoners met een psychische kwetsbaarheid veel baat bij kunnen hebben zijn herstelacademies. Een herstelacademie is een vorm van zelfregie of herstelinitiatief waar mensen die een ontwrichtende ervaring hebben meegemaakt naar eigen behoefte kunnen werken aan hun herstel. Ze staan naast de zorg vanuit de GGZ, waarbij geen behandeldoelen zijn en mensen zelf invulling geven aan hun proces. Een herstelacademie werkt nauw samen met maatschappelijke partners. Inwoners kunnen hier o.a. cursussen volgen over herstel en zelfhulp.

Pagina | 19 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Nr.

Randvoorwaarden

Vinden van werk 3.1 Er is ondersteuning voor de inwoners in het toeleiden naar betaald werk. 3.2 Beschutte werkplekken zijn aanwezig. 3.3

Middels Individuele Plaatsing en Steun hebben inwoners de mogelijkheid om aan het werk te gaan. Toeleiden naar scholing 3.4 Er is een goede toeleiding naar scholing. Dagbesteding en invulling 3.5 De inwoners kunnen gebruik maken van gespecialiseerde dagbesteding. 3.6 De inwoners kunnen gebruik maken van arbeidsmatige dagbesteding. 3.7 De inwoners kunnen gebruik maken van informele dagbesteding. 3.8 3.9

Inwoners hebben de mogelijkheid om laagdrempelige vormen van vrijwilligerswerk uit te voeren. In de wijk zijn er laagdrempelige inloopvoorzieningen aanwezig.

Effecten

Kwetsbare inwoners hebben de mogelijkheid om betaald werk uit te voeren. Kwetsbare inwoners kunnen begeleiding krijgen om te participeren op de arbeidsmarkt. Kwetsbare inwoners krijgen ondersteuning bij het zoeken, vinden en behouden van betaald werk.

Lokaal/ regionaal

Status

Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw

Kwetsbare inwoners hebben de mogelijkheid tot scholing.

Bestaand/ nieuw

Kwetsbare inwoners hebben een passende vorm van daginvulling.

Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw Bestaand/ nieuw

Kwetsbare inwoners hebben een passende vorm van daginvulling. Kwetsbare inwoners hebben een passende vorm van daginvulling. Kwetsbare inwoners hebben vrijwilligerswerk waarbij niet te hoge eisen worden gesteld. Kwetsbare inwoners kunnen terecht bij laagdrempelige inloopvoorzieningen in de wijk.

Pagina | 20 Regioplan Doordecentralisatie Beschermd Wonen – Augustus 2021 - Regio Meierij en Bommelerwaard

Vuistregel 4. Passende ondersteuning In de wijk heeft de kwetsbare inwoner waar nodig passende professionele behandeling en begeleiding. De professional ondersteunt de inwoner, helpt doelen te verwezenlijken en kan waar nodig tijdig op- of afschalen qua zorg. Het doel is om de inwoner steeds meer eigen regie te geven.

Aandachtspunten • Betrek zorgaanbieders bij het vormgeven van de zorg en ondersteuning voor kwetsbare mensen die in de wijk komen wonen. • Het is van belang dat de gespecialiseerde zorg direct toegankelijk is zodat de zorg waar nodig snel opgeschaald kan worden: ook zonder indicatie. Wanneer iemand geen indicatie heeft, wel gespecialiseerde zorg nodig heeft, is er nu sprake van lange wachttijden of vallen ze uit de zorgmolen waardoor ze buiten beeld raken. • Wanneer de spanning in de eigen omgeving oploopt, dienen er mogelijkheden te zijn om snel (kortdurende) opname te realiseren. Liefst in de nabije omgeving van de inwoner. Dit om te voorkomen dat de directe omgeving van de inwoner belast wordt. • Zorg voor een goede aansluiting met een laagdrempelige voorzieningen, zoals welzijnspartijen. Betrek ook de buurt bij passende ondersteuning.