Bijlage 1. Preventie- en handhavingsplan alcohol Bommelerwaard 2022-2026
Tekst van het document
Gemeente Zaltbommel Gemeente Maasdriel
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommelerwaard 2022-2026 >
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommelerwaard 2022-2026
Gemeente Zaltbommel Gemeente Maasdriel oktober 2022
<
>
Inhoudsopgave Inleiding
4
De Alcoholwet
5
Doelstelling
6
1
Probleemanalyse
7
1.1 Alcoholgebruik onder jongeren
7
1.2 De ouders
8
1.3 Naleving
10
Doelen en afspraken
11
2.1 Doelen preventie
11
2.2 Doelen handhaving
13
Activiteiten
14
3.1 Activiteitenmatrix
14
3.2 Preventieve interventies, voorlichting en educatie
16
3.3 Interventies toezicht en handhaving
18
Tot slot
22
4.1 Financiën
22
2
3
4
Dit is een interactief document. Door in de inhoudsopgave op een hoofdstuk of paragraaf te klikken kunt u binnen dit document navigeren. Klik op de voettekst of het paginacijfer om weer terug te komen bij de inhoudsopgave. Ga voor- of achteruit met de pijlen naast het paginacijfer.
<
>
Inleiding Met dit Preventie en handhavingsplan geven de gemeente Maasdriel en Zaltbommel invulling aan een belangrijke wettelijke taak (artikel 43a) in de uitvoering van de Alcoholwet (tot 1 juli 2021 de Drank- en Horecawet, DHW). De Alcoholwet is een bijzondere wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken regelt en onze jeugd beschermt tegen de negatieve effecten van alcohol op gezondheid en veiligheid. In ons Preventie- en handhavingsplan ligt de focus op het gebruik onder jongeren (tot 18 jaar) en het voorkomen daarvan. In het Preventie- en Handhavingsplan alcohol 2022 - 2026 benoemen de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel de belangrijkste doelstellingen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik en de maatregelen die hiervoor genomen worden. Hiermee geven de gemeenten invulling aan artikel 43a van de Alcoholwet. In het plan sluiten we zoveel mogelijk aan bij de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord. Hierin heeft de Rijksoverheid in 2018 samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt om Nederland gezonder te maken door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken.
Naast de gezondheidsrisico’s die veroorzaakt worden door (onverantwoord) alcoholgebruik, leidt het ook tot maatschappelijke kosten naar aanleiding van productiviteitsverlies, vroegtijdig overlijden, verkeersongevallen, ziekte, verslaving, kosten voor politie en justitie en problemen in de persoonlijke levenssfeer. Voor het schrijven van dit plan hebben we gebruik gemaakt van het model Preventie-en handhavingsplan 2021 voor de uitvoering van de Alcoholwet 4.1. Voor de cijfermatige onderbouwing van het PHP is gebruik gemaakt van GGD data. De GGD doet ieder jaar onderzoek naar een specifieke doelgroep, waarbij iedere doelgroep één keer per vier jaar aan de beurt is. N.a.v. de coronacrisis zijn er ook extra GGD monitors afgenomen om de impact van de coronacrisis op de gezondheid in kaart te brengen. Voor het PHP is gebruik gemaakt van: •
De Kindmonitor 2021
(ingevuld door de ouders)
•
De Corona Jeugdmonitor 2021
(ingevuld door de jongeren zelf)
•
De Jeugdmonitor 2019
(ingevuld door de jongeren zelf)
In de Kindmonitor worden ouders vragen gesteld over de gezondheid van hun kinderen in de leeftijd 0-12 jaar. De Jeugdmonitors wordt aan jongeren zelf voorgelegd in klas 2 (14 jaar) en klas 4 (16 jaar) van de middelbare school.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 4
<
>
De Alcoholwet De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder. Daarnaast is de aanwezigheid van dronken personen niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij. Tevens sluit de wet ook bepaalde verkooppunten uit van het schenken en/of verstrekken van alcohol voor elders dan ter plaatse. Deze bepalingen vormen samen de preventieve kern van de Alcoholwet.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 5
<
>
Doelstelling Om verschillende redenen is alcoholgebruik voor jongeren extra risicovol. Zo kan het de ontwikkeling van de hersenen verstoren en is de kans op verslaving groter naarmate jongeren eerder beginnen met drinken. Daarnaast blijkt dat wanneer jongeren eenmaal gaan drinken, ze onverminderd vaak grote hoeveelheden alcohol drinken. De doelstelling van het Preventie- en handhavingsplan alcohol is dan ook om het alcoholgebruik onder de 18 jaar en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik te verminderen
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 6
<
>
1
Probleemanalyse Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken met betrekking tot alcoholgebruik onder jongeren. Werken op basis van cijfermatige en andere data over gebruik en naleving van de wet- en regelgeving zorgt ervoor dat mensen en middelen doelmatig ingezet kunnen worden.
1.1
Alcoholgebruik onder jongeren
Voor jongeren zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling (die tot het 24e jaar doorloopt) en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik verder leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval.
Alcohol gedronken in de afgelopen vier weken (2019)
Alcoholgebruik onder jongeren in de Bommelerwaard Het alcoholgebruik onder jongeren in de Bommelerwaard wordt gemeten aan de hand van de vierjaarlijkse GGD Gezondheidsmonitor Jeugd (12 - 18 jaar). De monitor geeft inzicht in onder meer leeftijd, schooltype, frequentie van gebruik, dronkenschap, wijze van verkrijgen van alcohol en de rol van ouders.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 7
<
>
Uit de laatste GGD-monitor1 (2021, extra i.v.m. corona) bleek dat 23% van de jongeren uit Maasdriel aangaf nog nooit alcohol te hebben gedronken. In 2019 was dit nog 38% 2. Van de Maasdrielse jongeren tussen de 12 en 18 jaar gaf 39% aan in de afgelopen vier weken alcohol te hebben gedronken. Dit is veel hoger dan het regionale percentage (28%) en het landelijke percentage (27%). Meer dan één derde van de jongeren onder de 18 jaar uit Maasdriel heeft dus in de maand voordat de vragenlijst werd afgenomen alcohol gedronken. Veel jongeren drinken alcohol in de thuissituatie. Zo geeft 17% van de jongeren aan dat zij thuis met anderen alcohol drinken en drinkt 23% van de jongeren alcohol bij anderen thuis. In Zaltbommel had 46% van de jongeren nog nooit alcohol gedronken in 20193 , maar in 2021 is was dit nog maar 40% van de jongeren4 . Het aantal jongeren dat in de afgelopen vier weken alcohol heeft gedronken is gelijk gebleven, namelijk 34%. Net zoals in Maasdriel drinken jongeren in Zaltbommel meestal alcohol in de thuissituatie samen met anderen (11%), of bij anderen thuis (12%). Deze cijfers laten zien dat het alcoholgebruik onder jongeren in de Bommelerwaard hoger ligt dan het gemiddelde in de regio en in Nederland als geheel. De meeste alcohol wordt genuttigd in thuissituaties.
Maar een belangrijk deel van de alcohol wordt ook genuttigd op plekken waar de gemeente invloed op kan uitoefenen. Bijvoorbeeld cafés, sportkantines, discotheken en restaurants. In totaal drinkt 14% van de jongeren in Zaltbommel op één van deze plekken alcohol. In Maasdriel is dat zelfs 30%. Regionaal is dit 14%.
1.2
De ouders
Ouders zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die weleens drinken, alcohol van hun ouders 5 . Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% 6 . Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Hoewel de invloed van leeftijdgenoten en vrienden op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind. Bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken7.
1 2 3 4 5 6 7
GGD Gelderland-Zuid (2021). Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Maasdriel. GGD Gelderland-Zuid (2019). Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Maasdriel. GGD Gelderland-Zuid (2019). Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Zaltbommel. GGD Gelderland-Zuid (2021). Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Zaltbommel. Rombouts, M., Dorsselaer, S. van, Scheffers, T., Tuithof, M., Kleinjan, M. & Monshouwer, K. (2020a). Jeugd en riskant gedrag 2019. Kerngegevens uit het Peilstationsonderzoek Scholieren. Utrecht: Trimbos-instituut. Dorsselaer, S. van, Tuithof M & Monshouwer, K. (2016). Factsheet Peilstationsonderzoek. Ouders 2015. Ouders over het gebruik van tabak, alcohol, cannabis en internet door jongeren. Utrecht: Trimbos-instituut. Engels, R., Kleinjan, M. & Otten, R. (2013) De rol van ouders bij alcoholgebruik van adolescenten: Stand van zaken. Nijmegen: Behavioural Science Institute Radboud Universiteit Nijmegen.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 8
<
>
Ouders in de Bommelerwaard Zowel met de Kindmonitor als de Jeugdmonitor wordt uitgevraagd of ouders alcoholgebruik onder de 18 jaar goedkeuren. In de Kindmonitor wordt gevraagd naar de houding van ouders tegenover alcoholgebruik door hun kind of hun eigen alcoholgebruik in bijzijn van hun kind. 41% van de Maasdrielse ouders gaf aan dat hun kind voor het eerst een glas alcohol mag drinken als het kind nog onder de 18 is 8 . In Zaltbommel geeft 38% van de ouders aan dat hun kind een glas alcohol mag drinken voor de 18e verjaardag 9 . Regionaal in Gelderland-Zuid was dat 32% van de ouders. Dit is wat ouders aangeven als hun kind nog jong is (onder de 12) over hoe zij verwachten dat zij handelen als hun kind richting de 18 jaar gaat. Slechts 6% van de ouders uit Maasdriel geeft aan bewust geen alcohol te drinken in het bijzijn van het kind. In Zaltbommel komt het percentage overeen met het regionale percentage (10%). De Jeugdmonitor waarin jongeren zelf antwoord geven op de vragen laat zien dat ouders in de praktijk gelukkig toch iets strenger zijn. Ruim een kwart (26%) van de jongeren uit Maasdriel geeft aan dat ouders het goed vinden dat zij alcohol drinken en in Zaltbommel 19%. Regionaal is dat ongeveer een vijfde (18%). Dit is wat jongeren tussen 12 en 18 jaar aangeven over de houding van hun ouders.
Ook geeft bijna een kwart (24%) van de jongeren uit Maasdriel aan dat zij geen afspraak hebben gemaakt met hun ouders over het drinken van alcohol. In Zaltbommel gaat het om 25% van de jongeren. Ouders vinden het goed als hun kind alcohol drinkt
8 9
GGD Gelderland-Zuid (2021). Kindermonitor 2021 Maasdriel. GGD Gelderland-Zuid (2021). Kindermonitor 2021 Zaltbommel.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 9
<
>
1.3
Naleving
De naleving van de wet door alcoholverstrekkers kan worden vastgesteld aan de hand van mysteryshopper onderzoek. Hierbij worden jongeren onder de 18 jaar ingezet, om de naleving van de leeftijdsgrens te toetsen. Ze volgen een vast protocol dat is uitgewerkt door de Universiteit Twente en het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP10 .
Naleving in Zaltbommel In de gemeente Zaltbommel heeft in 2019 een nalevingsonderzoek 11 plaatsgevonden. Eind 2022 wordt dit onderzoek herhaald en laat ook de gemeente Maasdriel een nalevingsonderzoek uitvoeren. Het nalevingsonderzoek in de gemeente Zaltbommel in 2019 heeft laat zien dat er nog veel ruimte voor verbetering is. De naleving in Zaltbommel in 2019 was laag, ook ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Dit betekent dat het voor jongeren in Zaltbommel vrij eenvoudig is om aan alcohol te komen. Vergelijking nalevingscijfers leeftijdsgrens per categorie
33,3%
Café’s en dorpshuizen (n=12) Cafetaria’s (n=12)
16,7%
Paracommercie (n=7) Restaurants (n=16)
(n=2)
20,7%
(n=300)
14,3% 12,5%
(n=8)
(n=62)
(n=1) (n=2) 57,1%
Slijterijen (n=7)
(n=4) 73,3%
(n=658) 62,5%
Supermarkten (n=8)
(n=5)
68,9%
(n=255) Gemeente Zaltbommel 2019
(n=482)
(n=183)
Landelijk nalevingsonderzoek 2018
10 Gosselt, J.F., Van Hoof, J.J., De Jong, M.D.T. & Prinsen, S. (2007). Mystery shopping and alcohol sales: do supermarkets and liquor stores sell alcohol to underage customers? Journal of Adolescent Health, 41(3), 302-308. 11 Bureau Objectief (2019). Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens gemeente Zaltbommel.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 10
<
>
2
Doelen en afspraken De Bommelerwaard streeft ernaar dat haar jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcohol hoort daar niet bij, in elk geval niet tot het 18e jaar. Een sociale en fysieke omgeving die uitnodigt en stimuleert tot het gewenste gedrag is ondersteunend aan deze ambitie. Daarom zetten wij in op een adequate naleving van de Alcoholwet, het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert. Artikel 43a van de Alcoholwet schrijft voor dat een preventie- en handhavingsplan dient aan te geven wat de doelstelling van het beleid is. Op basis van de Alcoholwet formuleren wij de volgende hoofddoelstelling:
Afname van alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik onder de 18 jaar Deze algemene beleidsdoelstellingen vertalen wij hieronder naar concrete subdoelen voor de Bommelerwaard.
2.1
Doelen preventie
In 2021 is het Bommelerwaards Preventieakkoord12 opgesteld. Hierin staan ook doelen wat betreft het tegengaan van alcoholgebruik bij jongeren. Hierin zijn de volgende doelen gesteld, op basis van de toen beschikbare cijfers van de GGD (2019):
Doelen
Maasdriel
Zaltbommel
2021 (startpunt)
42% van de jeugd heeft ooit een glas alcohol gedronken
35% van de jeugd heeft ooit een glas alcohol gedronken
26% van de ouders keurt het alcoholgebruik volgens de jeugdige goed
19% van de ouders keurt het alcoholgebruik volgens de jeugdige goed
35% van de jeugd heeft ooit een glas alcohol gedronken
30% van de jeugd heeft ooit een glas alcohol gedronken
20% van de ouders keurt het alcoholgebruik volgens de jeugdige goed
15% van de ouders keurt het alcoholgebruik volgens de jeugdige goed
20% van de jeugd heeft ooit een glas alcohol gedronken
20% van de jeugd heeft ooit een glas alcohol gedronken
10% van de ouders keurt het alcoholgebruik volgens de jeugdige goed
10% van de ouders keurt het alco holgebruik volgens de jeugdige goed
2024 (korte termijn doel)
2040 (lange termijn doel)
12
Gemeenten Maasdriel en Zaltbommel (2021). Bommelerwaards Preventieakkoord.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 11
<
>
In 2021 is er een extra GGD monitor Jeugd afgenomen n.a.v. de coronacrisis. Uit deze monitor blijkt dat het aantal jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken is toegenomen. Dit is een trendbreuk met voorgaande jaren en toont de noodzaak aan om extra aandacht aan dit thema te schenken als gemeente. Bovendien wordt er in Zaltbommel en Maasdriel ook al vaker alcohol gedronken door minderjarigen in vergelijking met de rest van de regio en Nederland. Om deze negatieve trend een halt toe te roepen stellen we aanvullende doelen op gericht op preventie. Wij stellen ons het volgende ten doel: •
Middelbare scholen in Zaltbommel werken allemaal met een integraal plan (Helder op School) om het alcohol gebruik onder scholieren te verminderen en werken daarin nauw samen met IrisZorg.
•
We hebben als gemeente een beter beeld bij de naleving van de alcoholleeftijd door verstrekkers van alcohol.
•
De naleving van de leeftijdsgrens op het verstrekken van alcohol is fors verbeterd. In 2040 houden alle verstrekkers zich aan de leeftijdsgrens (we richten ons in eerste instantie op para commerciële horeca instellingen).
•
Het percentage ouders dat het goed vindt dat hun kind drinkt is gedaald.
•
Er is een samenwerking ontstaan tussen verenigingen, gemeenten, zorg en handhaving om in gezamenlijkheid het alcoholgebruik onder minderjarigen terug te dringen.
•
Middels het aansluiten bij landelijke campagnes, zoals NIX18, de norm uitstralen dat het niet normaal is om te drinken voor je 18e. Met aandacht voor de campagne ‘zien drinken doet drinken’ willen we het juiste voorbeeldgedrag bij ouders stimuleren.
•
Het aantal verstrekkers van alcohol dat schenktrainingen heeft gevolgd is toegenomen. Dit kan een e-learning zijn of een face to face training. Aandacht voor de e-learning of face to face training kan gegenereerd worden via online platforms van de gemeente Zaltbommel (website, social media, nieuwsbrief etc.).
•
Jongeren met een rijbewijs zijn zich beter bewust van de gevaren van alcohol in het verkeer door de inzet van de Alcohol Verkeer Cursus (AVC).
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 12
<
>
2.2
Doelen handhaving
De Alcoholwet heeft zowel een gezondheids- als een openbare orde en veiligheidsperspectief. Het doel van de gemeente is door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor toezicht op de naleving van de wet. Daarmee heeft zij een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen, zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken.
Handhavingsprioriteiten De focus van het toezicht ligt op de leeftijdsgrens, het voorkomen van wederverstrekking en het beheersen van de beschikbaarheid. Het betreft de volgende bepalingen: 1. Leeftijdsgrens 18 jaar a. Artikel 20, lid 1 Alcoholwet. Oftewel het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Eveneens wordt begrepen het verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van 18 jaar of ouder, welke kennelijk bestemd is voor een persoon van wie de leeftijd niet is vastgesteld. b. Artikel 45 Alcoholwet. Het verbod op het aanwezig hebben van alcohol onder de 18 jaar op voor publiek toegankelijke plaatsen. c. Artikel 45a, lid 1 Alcoholwet. Het verbod voor volwassenen om op publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcohol te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt, ook bekend als wederverstrekking. 2. Beheersen beschikbaarheid/voorkomen blurring (mengvorm detailhandel en horeca) a. Art. 25 lid 1 van de Alcoholwet. Verbod op het aanwezig hebben van alcoholhoudende drank in een voor het publiek (niet) toegankelijke ruimte, niet zijnde een slijtersbedrijf, horecabedrijf of een ruimte waarin rechtmatig alcohol aan particulieren wordt verstrekt voor gebruik elders dan ter plaatse. b. Art.
25 lid 2 van de Alcoholwet. Verbod op het toelaten dat alcoholhoudende drank wordt genuttigd in een voor het publiek toegankelijke ruimte, niet zijnde een horecabedrijf of het laten proeven in een slijtersbedrijf op verzoek van een klant. Op basis van voorgaande stellen wij ons het volgende ten doel: •
Het gebruik van hulpmiddelen om de leeftijd vast te stellen is toegenomen onder verstrekkers van alcohol.
•
We herijken onze sanctiestrategie voor het naleven van de alcoholgrens
•
Minimaal twee keer per jaar brengen een BOA én een preventiemedewerker samen een bezoek de sportkantines die alcohol verstrekken en evenementen in de Bommelerwaard waarbij: -
bekeken wordt welke hulpmiddelen binnen de vestiging aanwezig zijn en gebruikt worden om de leeftijd vast te stellen;
-
we controleren op wederverstrekking en controleren of er geen alcohol wordt geschonken onder de 18 jaar;
-
gevraagd wordt of er nog behoefte is aan trainingen verantwoord schenken binnen de vestiging; en
-
kijken of bij binnenkomst in de vestiging duidelijk zichtbaar is dat drinken onder de 18 verboden is.
•
We gaan meer inzet plegen op het handhaven van de naleving tijdens evenementen.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 13
<
>
3
Activiteiten Dit hoofdstuk bevat de aanpakken en interventies die de gemeente ter beschikking staan om de doelstellingen te realiseren op het gebied van regelgeving, toezicht en handhaving en educatie en bewustwording.
3.1
Maatregelenmatrix
De tabel schetst een overzicht van de maatregelen die de gemeente de komende vier jaar per beleidspijler en per setting inzet.
Beleidspijler
Toezicht en Handhaving
Regelgeving
Educatie
Integrale aanpak
Detailhandel
• Toezicht leeftijdsgrens • Handhavingsstappenplan
• Leeftijdsgrens
• Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels • Training kassa personeel • Nalevingscommunicatie
Horeca
• Toezicht leeftijdsgrens (met testkopers) • Toezicht doorschenken/ aanwezigheid dronken personen • Toezicht happy hours • Handhavingsstappenplan
• Leeftijdsgrens • Verbod op aanwezigheid dronken personen en doorschenken • Happy hours zijn verboden in Zaltbommel en Maasdriel
• Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels • Training barpersoneel • Nalevingscommunicatie
• Aanpak dronkenschap en doorschenken
Evenementen
• Toezicht leeftijdsgrens (met testkopers) • Toezicht doorschenken/ aanwezigheid dronken personen • Handhavingsstappenplan • Voorkomen alcohol intoxicatie
• Leeftijdsgrens • Verbod op doorschenken • Aanvullende eisen t.a.v. ontheffing Alcoholwet bij evenementen •
• Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels • Training barpersoneel • Nalevingscommunicatie
• Aanpak dronkenschap en doorschenken • Alcoholbeleid op evenementen – leidraad gemeenten
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 14
<
>
Beleidspijler
Toezicht en Handhaving
Regelgeving
Educatie
Thuis/ouders
• Ouderlijk toezicht op regels NIX18
• Ouderlijke regels over NIX18
• Voorlichting aan ouders over alcohol- en uitgaans-opvoeding: regels stellen en handhaven • Communicatie over risico’s van alcohol, opvoedvaardigheden, Alcoholwet en alcoholregels • Inzet van de campagne ‘zien drinken doet drinken’
Sportkantines en andere paracommerciële verstrekkers
• Toezicht leeftijdsgrens (met testkopers) • Toezicht doorschenken • Toezicht sterke drank • Handhavingsstappenplan • Toezicht wederverstrekking
• Leeftijdsgrens • Verbod op aanwezigheid dronken personen doorschenken • Schenktijden beperken • Schenken van sterke drank beperken
• Training barvrijwilligers • Nalevingscommunicatie • Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels
• Dronkenschap en doorschenken • Alcoholbeleid in sportkantines
• Alcoholvrije schoolomgeving en -activiteiten
• Scholen informeren over belang van alcoholvrij schoolbeleid – oa schoolreisjes, eindexamen etc • Overleg scholen over alcoholvoorlichting aan ouders • Communicatie over alcoholvrije schoolomgeving
• Helder op School •
• Verbod aanwezig hebben alcohol onder de 18 jaar • Verbod openbaar dronkenschap • Verbod wederverstrekking
• Communicatieplan • Campagne • Ik Pas • Nix18 • Zien drinken doet drinken • AVC training
Scholen
Openbare ruimte/ Algemeen
• Toezicht bezit alcohol onder de 18 jaar • Toezicht openbaar dronkenschap • Toezicht wederverstrekking
Integrale aanpak
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 15
<
>
3.2
Preventieve interventies, voorlichting en educatie
In de omgeving van jongeren onder de 18 jaar staan drie doelgroepen centraal die invloed hebben op het alcoholgebruik: A. Alcoholverstrekkers B. Ouders (en de jongere) C. Scholen Deze doelgroepen hebben niet altijd voldoende kennis van de risico’s van alcohol voor jongeren of zij weten niet hoe zij kunnen bijdragen aan het voorkomen van (problemen door) alcoholgebruik. Daarom vormen zowel bewustwording van de risico’s als het bieden van handelingsperspectief een rode draad in de educatieve interventies die worden ingezet.
A
Alcoholverstrekkers Verstrekkers van alcohol verantwoordelijk voor de naleving van de Alcoholwet en aanvullende lokale regelgeving. Van hen wordt verwacht dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en naleven, evenals het verbod op doorschenken bij dronkenschap en het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap in de onderneming, de vereniging of het evenement. Verschillende typen professionals zijn hierbij betrokken: bedrijfsleiders, filiaalmanagers, barpersoneel, barvrijwilligers, portiers, caissières, et cetera.
Nalevingsonderzoek Om beter zicht te krijgen op de naleving van de alcoholgrens gaan we in Q4 een nalevingsonderzoek doen met testkopers. Voor Maasdriel is dit een 0-meting. In Zaltbommel is in 2019 reeds een 0-meting gedaan. We richten ons hierbij op cafés, snackbars en para commerciële verstrekkers van alcohol. Naar aanleiding van de uitkomsten van het nalevingsonderzoek, hebben we beter zicht op welke sectoren het goed doen wat betreft naleving van de alcoholwet en welke extra aandacht behoeven. Het nalevingsonderzoek is een middel om zicht te krijgen op de naleving en biedt een goede aanleiding voor het in gesprek gaan met verstrekkers van alcohol. We willen niet met vingers gaan wijzen, maar juist de samenwerking aangaan en draagvlak creëren om in gezamenlijkheid (gemeente, handhaving, preventie en verstrekkers van alcohol) de schouders eronder te zetten om de naleving te verbeteren. N.a.v. de uitkomsten van het nalevingsonderzoek en gesprekken met verstrekkers van alcohol stellen we een plan op om de naleving te verbeteren. Belangrijke elementen hierin zullen zijn, training en de nalevingscommunicatie.
Training Belangrijk is vooral dat een alcoholverstrekker zich bewust is van zijn/haar verantwoordelijkheid en handelingsperspectief heeft, ook wanneer er weerstand is bij de klant. Om alcoholverstrekkers hierin te bekwamen zijn trainingsprogramma’s ontwikkeld voor medewerkers van horeca, slijterijen en sportverenigingen zoals de e-learnings ‘Voor Elkaar’ over verantwoord alcohol verkopen. Daarnaast bestaat de face to face IVA (Instructie Verantwoord Alcoholgebruik) training voor barvrijwilligers. Voor deze training wordt een regionale trainer, bijvoorbeeld van de regionale instelling voor verslavingszorg, IrisZorg, ingezet.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 16
<
>
De bedrijfsleider in een horecaonderneming heeft een belangrijke rol in het motiveren en ondersteunen van personeel bij het naleven van de wetgeving. Deze leidinggevende moet daarom altijd een rol hebben in de trainingsopzet. Uit onderzoek is bovendien gebleken dat training van barpersoneel alleen effect heeft als deze is gekoppeld aan een adequate handhavingsstrategie.
Nalevingscommunicatie Nalevingscommunicatie omvat alle vormen van communicatie (media, persoonlijk, internet etc.) die gericht is op het stimuleren van naleving. Doel van nalevingscommunicatie is om gedragsverandering te bewerkstelligen bij de doelgroep. Dit kan onder andere door met communicatie over toezichtresultaten de subjectieve pakkans te vergroten en het aansluiten op landelijke campagnes zoals NIX18. De gemeente stelt in samenwerking met de afdeling communicatie een communicatieplan op ter ondersteuning van de nalevingsdoelstellingen.
B
Ouders (en de jongere) Ouders onderschatten systematisch hoeveel hun kinderen drinken. Ze denken bovendien dat het gedrag van jongeren volledig wordt bepaald door vrienden en leeftijdsgenoten, terwijl ouders wel degelijk nog invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kinderen13 . De beschikbaarheid van alcohol in huis beperken en het stellen van regels zijn geschikte instrumenten om alcoholgebruik tegen te gaan. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders die geen duidelijke regels hebben afgesproken en geen leeftijdsgrens hebben gesteld voor het drinken van alcohol al op jongere leeftijd beginnen met drinken. Ze drinken bovendien vaker dan jongeren waarvan de ouders wel een leeftijdsgrens hebben gesteld. Naast het stellen van regels zijn andere beschermende factoren belangrijk: voorbeeldgedrag, een goede band tussen ouder en kind en een autoritatieve opvoedstijl. Bij een dergelijke opvoedstijl wordt het stellen van regels gekoppeld aan warmte en betrokkenheid. Een slechte ouder-kind relatie en psychische problematiek of middelengebruik van de ouders zijn risicofactoren.
Ondersteuning bij opvoeddillema’s omtrent alcohol Adviezen met betrekking tot alcoholopvoeding worden door IrisZorg en in het onderwijs aan ouders aangeboden. Dit wordt gecombineerd met adviezen over uitgaansopvoeding. Ook door regels te stellen die niet expliciet gaan over alcoholgebruik, kunnen ouders invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kind. Dan gaat het vooral over afspraken omtrent uitgaan, zoals hoe vaak ze uit mogen gaan en hoe laat zij thuis moeten zijn. Via verschillende kanalen (GGD, preventieafdeling van IrisZorg, lokale media, ouderavonden op scholen en in sportverenigingen) worden ouders voorgelicht over uitgaansopvoeding en ondersteunende websites zoals helderopvoeden.nl. Ook is er binnen de gemeente een preventiemedewerker van IrisZorg werkzaam die op huisbezoek kan gaan wanneer ouders vragen hebben, of aan kan sluiten bij een huisbezoek van Buurtzorg Jong. Ieder jaar organiseert IrisZorg in opdracht van de gemeente ook een theatervoorstelling voor ouders waarin de dillema’s die ouders tegenkomen op een herkenbare manier worden nagespeeld.
13
an der Vorst, H., Engels, R.C.M.E., Meeus, W., & Dekovic, M. (2006). Parental attachment, parental control, and early V development of alcohol use: A Longitudinal Study. Psychology of Addictive Behaviors , Vol. 20, No. 2, 107–116.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 17
<
>
Publiekscommunicatie Draagvlak voor (handhaving van) alcoholbeleid is niet vanzelfsprekend onder burgers, ondernemers en andere professionals. Het draagvlak kan groeien als er meer begrip is voor de regels die er zijn rond verkoop en gebruik van alcohol. Dat vraagt kennis over alcohol en over de gevolgen van alcoholmisbruik bij het publiek. Publiekscampagnes lenen zich goed voor het vergroten van kennis en het ondersteunen van de norm dat alcohol er niet vanzelfsprekend bij hoort. Waar mogelijk wordt daarom aangesloten aan op campagnes als NIX18, Ik Pas, of Zien drinken doet drinken.
Alcohol Verkeers Cursus (AVC) Vanaf 16,5 jaar mogen jongeren al rijles volgen en vanaf hun 17e mogen ze praktijkexamen doen. Door de AVC training te doen tijdens het rijlessen hoeven ze geen leges te betalen voor hun rijbewijspasje en mogen ze deze dus gratis ophalen op het gemeentekantoor. De AVC is een middel om jongeren bewust te maken over de invloed van alcohol op het rijgedrag en verantwoord omgaan met alcohol te stimuleren.
C
Scholen De school is een belangrijke pedagogische omgeving voor jongeren. De gemeente gaat daarom in samenwerking met de gezondheidsmakelaar school en jeugd van de GGD en IrisZorg preventie met de scholen bespreken hoe zij volgens de wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen verslavingspreventie voor het onderwijs14 aan alcoholpreventie kunnen werken. We zetten er op in dat alle voortgezet onderwijs locaties (incl. praktijkonderwijs) gaan werken met de aanpak ‘Helder op school’. IrisZorg kan scholen bij deze aanpak ondersteunen. Door de schoolomgeving en alle school gerelateerde activiteiten alcoholvrij te houden, ondersteunt het onderwijs NIX18 en de norm dat alcoholgebruik niet vanzelfsprekend is.
3.3
Interventies toezicht en handhaving
De Alcoholwet heeft ook een aantal verordenende bevoegdheden en geeft de burgemeester aanvullende mogelijkheden om de beschikbaarheid van alcohol te beperken. In het licht van de hoofdthema’s uit dit Preventie- en handhavingsplan (leeftijdsgrens, dronkenschap), hebben de volgende aanvullende maatregelen een expliciete meerwaarde in het terugdringen van alcohol gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde: A. Beperken happy hours (lager dan 60% van de gebruikelijke kosten) B. Voorwaarden stellen aan alcoholverstrekking evenementen C. Verplicht stellen van een diploma sociale hygiëne. D. Beperken schenktijden paracommercie
14
nrust, S., Otten, R., Lammers, J. & Smit, F. (2016). School-based programmes to reduce and prevent substance use O in different age groups: What works for whom? Systematic review and meta-regression analysis. Clinical Psychology Review, 44, 45-59.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 18
<
A
Beperken happy hours In artikel 25d van de Alcoholwet is een verordenende bevoegdheid opgenomen waarmee gemeenten ter bescherming van de volksgezondheid of in het belang van de openbare orde happy hours kunnen beperken. Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden. Onderzoek 15 (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten, is daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie in het uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen. Wat doen we al: In Zaltbommel geldt een verbod op happy hours, welke is opgenomen in artikel 2:34 f van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV).
B
Voorwaarden stellen aan evenementen Artikel 35 lid 2 van de Alcoholwet biedt burgemeesters de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing ten tijde van bijzondere gelegenheden van zeer tijdelijke aard, zoals evenementen en buurtfeesten. Er kunnen bijvoorbeeld voorwaarden worden gesteld aan de manier waarop de verantwoorde verstrekking wordt ingericht. Artikel 35 gaat uitdrukkelijk alleen om verstrekking van zwak-alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse. In de evenementenbeleidsregels van de gemeente zijn al een aantal punten opgenomen die voorwaarden aan de alcoholverstrekking stellen. Wat doen we al: Een belangrijke extra voorwaarde die de gemeente Zaltbommel stelt is dat de verstrekkers van alcohol op een evenement altijd om een diploma Sociale Hygiëne wordt gevraagd.
C
Beperken schenktijden paracommercie Artikel 4 lid 3 van de Alcoholwet bepaalt dat bij gemeentelijke verordening regels worden gesteld waaraan paracommerciële rechtspersonen zich moeten houden bij de verstrekking van alcoholhoudende drank. Dit ter voorkoming van oneerlijke mededinging (concurrentie). Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is één van deze verplichte regels. Onderzoek laat zien dat het beperken van schenktijden de alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde vermindert 16 . Daarnaast is het niet wenselijk dat jeugd tijdens sportieve, culturele of andere activiteiten geconfronteerd wordt met (overmatig) alcoholgebruik van volwassenen. Onderzoek laat immers zien dat zien drinken doet drinken17. De gemeente heeft haar schenktijden vastgelegd in APV-artikelen 2:34 b.
15 16 17
eier , P. et al. (2008). The independent review of the effects of alcohol pricing and promotion. Summary of Evidence to M Accompany Report on Phase 1: Systematic Reviews. United Kingdom: School of Health and Related Research, University of Sheffield, UK. Babor, T., Caetano, R., Casswell, S., Edwards, G. & Giesbrecht, N. (2010). Alcohol: no ordinary commodity: Research and public policy. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. Smit. K., Monshouwer. K., Leeuwen, L. van, & Voogt, C. (2020). Zien drinken doet drinken. De invloed van de zichtbaarheid van alcohol in de sociale omgeving op kennis, opvattingen en gebruik van alcohol door jongeren. Literatuuroverzicht. Utrecht: Trimbos-instituut.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 19
<
>
Controles
Basiscontrole Voordat de leeftijdsgrens inspecties worden uitgevoerd is het zaak de vergunningen van de horeca actueel te hebben. In 2021 is hier een start mee gemaakt en de periode 2022- 2026 zal dit verder uitgerold worden. Met een basiscontrole wordt vastgesteld of de vergunning nog op orde is en of de leidinggevende aanwezig is. Basiscontroles worden uitgevoerd in uniform.
Controle op leeftijdsgrens Leeftijdsgrenscontrole (controleren naleving leeftijdsgrens verkoper): hotspots met een hoog risico worden in de periode 2022-2026 gecontroleerd. Hierbij moet vooral gedacht worden aan sportkantines waar alcohol wordt geschonken. Er wordt gestreefd naar een controlefrequentie van één a twee keer per jaar. De verkooppunten met een gemiddeld, laag of geen risico zullen relatief minder vaak gecontroleerd worden. De controles worden uitgevoerd op momenten dat er naar verwachting veel jongeren aanwezig zijn. Deze momenten zijn bekend op basis van eerdere controles of naar aanleiding van meldingen of klachten. De controle van de sportkantines worden waar mogelijk uitgevoegd in samenwerking met een veldmedewerker verslavingspreventie.
Overige aandachtspunten tijdens controles Tijdens alle bovengenoemde controles wordt tevens gelet op de naleving van andere relevante bepalingen, zoals het aanwezig zijn van alcoholhoudende drank door minderjarigen, wederverstrekking en doorschenken bij dronkenschap. Bij de constatering van een overtreding wordt opgetreden.
Informeren leidinggevende De leidinggevende of ondernemer wordt altijd geïnformeerd over de afloop van de controle, ook als het resultaat positief is. Wanneer de toezichthouder een overtreding heeft geconstateerd, meldt hij dit in beginsel direct aan de aanwezige leidinggevende en/of ondernemer. Doel hiervan is de overtreding, zo mogelijk, op dat moment te beëindigen en om discussie achteraf over de overtreding te voorkomen. Daarnaast vergroot het gericht en direct aanspreken de kans op toekomstige verbetering van de naleving. Indien het melden van de overtreding op dat moment niet mogelijk is, wordt dit op een later moment gedaan. De ondernemer kan dan ook zijn of haar zienswijze geven.
Sanctiestrategie Elke overtreding dient in beginsel te leiden tot handhavend optreden. Voor de opbouw van de sanctiestrategie is zowel het gezondheidsperspectief als het openbare orde en veiligheidsperspectief van de Alcoholwet leidend. Op basis hiervan zijn de bepalingen uit de Alcoholwet ingedeeld in drie risico-categorieën (A, B en C), waarbij de overtredingen van bepalingen in een hogere categorie zwaarder bestraft worden. Voor overtredingen in categorie A (veelal administratieve tekortkomingen) geldt een mild handhavingsregime waarbij in ieder geval eerst een waarschuwing wordt gegeven. Voor overtredingen in categorie B (alles wat geen a of c is) geldt een normaal handhavingsregime waarbij in principe eerst een waarschuwing wordt gegeven. Voor overtredingen in categorie C (zware overtreding, zoals verstrekking van alcohol aan jeugdigen) geldt een streng handhavingsregime waarbij direct sanctionerend wordt opgetreden. Kortom, op overtredingen die direct van invloed zijn op de gezondheid of de openbare orde (zoals de leeftijdsgrens en dronkenschap) wordt zwaarder ingezet dan administratieve overtredingen. Na het opleggen van een sanctie volgt op korte termijn een her-inspectie.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 20
<
>
In het handhavingsbesluit dat de overtredende verstrekker van alcohol krijgt gaan we ook het dringende verzoek doen om in contact te treden met de veldwerker verslavingspreventie van IrisZorg. Dit voornemen nemen we ook op in de nieuwe sanctiestrategie. De burgemeester is bevoegd om in bijzondere situaties en wanneer de aard en omstandigheden dit vereisen gemotiveerd af te wijken van het stappenplan (4:84 Awb). In voorgaande Preventie- en handhavingsplannen was een stappenplan opgenomen voor de handhaving met de daarbij behorende sanctiestrategie per overtreding. Voor het vastleggen van beleid omtrent handhaving is volgens de Alcoholwet de burgemeester het bevoegd gezag. Omdat de burgemeester in 2022 een nieuw horecabeleid vaststelt, zal daar het stappenplan met daaraan gekoppelde sanctiestrategie vastgelegd worden.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 21
<
>
4
Tot Slot Met het voorliggende Preventie en Handhavingsplan Alcohol kunnen we verdere stappen maken om toe te werken naar een onze hoofddoelstelling, geen alcohol onder de 18 jaar. Alcohol gebruik onder de 18 jaar is schadelijk voor de hersenen van opgroeiende kinderen en zorgt voor risicovol gedrag. De onderzoeken waar in dit document naar wordt verwezen laten duidelijk zien dat het van belang is ons als gemeente hard te maken voor het tegengaan van alcoholgebruik onder de 18 jaar. In Zaltbommel en Maasdriel moeten we ook nog een extra tandje bijzetten, want de GGD data laat zien dat onze jeugd vaker alcohol drinkt dan gemiddeld in de regio en de rest van Nederland. Onze doelstellingen kunnen we alleen bereiken door preventie en handhaving goed op elkaar af te stemmen en in contact te treden met verstrekkers van alcohol. Dit is waar we ons hard voor gaan maken de komende jaren! De uitvoering van het Preventie en Handhavingsplan Alcohol ligt voor een belangrijk deel bij de organisaties als Iris Zorg en de GGD met betrekking tot de preventieve interventies. Voor de handhaving worden onze eigen BOA’s ingezet.
4.1
Financiën
Momenteel zitten er nog geen nieuwe financiële consequenties vast aan het Preventie en Handhavingsplan Alcohol. De inzet van IrisZorg, GGD en de BOA’s is conform de huidige financiële kaders. Voor het uitvoeren van interventies zoals het nalevingsonderzoek, de Alcoholverkeerscursus (AVC) en promotie- en campagnemateriaal maken we gebruik van middelen die beschikbaar zijn gesteld aan gemeente via het Preventieakkoord.
Preventie- en Handhavingsplan alcohol Bommeler waard 2022-2026 | oktober 2022 | 22
<