Bijlage 1. memo wind

Lokaal energiebedrijf Memo afweging windprojecten Datum 13 september 2022 Vraag Wat is de positie van Zaltbommel in relatie tot wind: worden deze projecten wel of niet uitgevoerd door het lokaal energiebedrijf? De beantwoording van deze vraag is opgenomen in deze memo. De afweging en conclusie zijn mede gebaseerd op het advies van Fakton (april 2022).

1

De wind-op-land markt kent haar eigen dynamiek. De mogelijkheden voor de gemeente om waarde te creëren zijn beperkt, omdat de markt al volwassen is en grondpositie voorwaardelijk is voor het slagen en van een project. Kenmerken projecten wind op land: een volwassen markt waarin grondpositie cruciaal is • Toegang tot een grondpositie is zeer bepalend bij het verkrijgen van een ontwikkelingspositie voor een windproject. • De ontwikkelrisico’s en kosten zijn significant, en er is sprake van een lang ontwikkelingstraject. Kennis en ervaring is hiervoor gevraagd. • Professionele ontwikkelaars zien geen toegevoegde waarde in een projectdeelneming door de gemeente. Zij hebben immers zelf alle benodigde expertise en toegang tot financiering in huis. • Energiecoöperaties richten zich op de ontwikkeling van (middel)grote projecten, mits de financiële positie de ontwikkelkosten en het risicodragend kapitaal kan dragen. Vaak werken zij hiervoor samen met professionele ontwikkelaars, die uit het project stappen na financial close. • De gemeente kan voorwaarden stellen aan een concessie wanneer zij beschikt over een grondpositie, om zo participatie van bewoners mogelijk te maken en draagvlak voor windprojecten te vergroten. Dit doet de gemeente Zaltbommel al met haar zon- en windbeleid en tendersystematiek voor windprojecten.

Financiering: bereidheid bij banken om tegen lage percentages te financieren, dankzij ontwikkelde markt en beperkte risico’s- Banken verstrekken voornamelijk leningen om het aandeel vreemd vermogen in te brengen voor project realisatie. • Een SDE++ beschikking is noodzakelijk om het project te financieren. Dit garandeert de inkomsten voor de eerste 15 jaar en verlaagt daarmee het risicoprofiel van het project aanzienlijk. • Invest NL/Pensioenfondsen/Oost NL nemen geen risicodragende kapitaal posities in relatief kleine windprojecten. • Voor grote energieprojecten, vanaf 5 MW, biedt Oost NL vanuit het Innovatie- en Energiefonds Gelderland het ‘laatste stukje’ ontbrekende projectfinanciering. De omvang hiervan is ongeveer €500K - €1 mln, tegen een relatief hoge rente van 6%. • -Daarnaast biedt de provincie Gelderland een provinciale regeling voor de voorfinanciering van ontwikkelkosten voor grootschalige wind- en zonprojecten. Dit betreft een lening tegen een rente van 3%. Aflossing vindt plaats bij financial close. Wanneer het project geen doorgang vindt, verandert de lening in een gift. Situatie in Zaltbommel: windpark Bommelerwaard als initiatief van een lokale energiecoöperatie in samenwerking met een ontwikkelaar • Windpark Bommelerwaard A2 (3 middelgrote turbines) is ontwikkeld door een lokale agrariër in samenwerking met een ontwikkelaar.

• De gemeente Zaltbommel is voornemens de vastgestelde tendersystematiek voor windprojecten toe te passen voor nieuwe initiatieven.

2

Gemeente als: … 1

Dividend voor bewoners

2

Ontwikkelaar

Deelneming max 50%

Kaderstellend regievoerder

-

-

-

4 5 6 7 8 9 10 11

+ N.V.T.

N.V.T.

Betaalbaarheid bewoners

3

+

+ N.V.T.

Snelheid vergroten

-

+

-

+

-

+

Schaal opbouwen

-

+

-

+

-

+

Mate van regie gemeente

-

+

-

+

-

+

Betrouwbaarheid systeem

-

+

-

+

-

+

Transparantie naar publiek

-

+

-

+

-

+

Publiek Fin. & risiconeming

-

+

-

+

-

+

Privaat Fin. & risiconeming

-

+

-

+

-

+

Governance complexiteit

-

+ +

-

+ +

-

+ +

Beschikbare kennis & kunde

Bron: advies Fakton, april 2022

Gemeente als ontwikkelaar valt af omdat: • Gemeente heeft geen eigen grondpositie; • Gemeente heeft geen ervaring in deze volwassen markt; • Er zijn voldoende initiatiefnemers met grondpositie, ervaring en toegang tot financiering. Gemeente als deelnemende partij valt (deels) af omdat: • De gemeente voegt geen waarde toe (grondpositie, kennis, ervaring en/of additionele financiering) aan lopende initiatieven; • Gemeentelijke deelname beperkt het aandeel eigen vermogen van initiatiefnemers. Dit verlaagt het rendement dat hierop gemaakt kan worden en is dus tegenstrijdig met het belang van initiatiefnemers; • Blijft een mogelijkheid als initiatiefnemers niet voldoen aan de 50% lokaal eigenaarschap-eis. In dit geval heeft de gemeente een positie om in te stappen. Gemeente als kaderstellend regievoerder blijft over omdat: • Zon- en windbeleid stelt kaders aan windprojecten – beperkingen aan locaties, omgevingsfonds en eis van 50% lokaal eigenaarschap. Financieel rendement blijft hierbij voor een deel bij bewoners; • Tendermethodiek schrijft voor hoe windprojecten aanbesteed kunnen worden, met in achtneming van bovenstaande kaders; • Gevraagde kennis en ervaring voor deze rol is voorhanden/te organiseren door de gemeente. 3

Alles op een rijtje gezet zijn de belangrijkste voor- en nadelen: Voordelen: •

Liquiditeit van het bedrijf wordt beter.

•

De gemeente heeft regie. Hierdoor is er transparantie en is het draagvlak onder inwoners mogelijk groter bij een eigen turbine waar de baten terugvloeien. (Hoewel als bewoners echt tegen windenergie zijn dit niet mee telt).

Nadelen: •

De gemeente concurreert met andere (wind)partijen in een goed functionerende markt.

•

De gemeente heeft (nog) geen ervaring opgedaan met deze projecten en heeft daardoor nu nog geen kennis en kunde.

•

Er is een belangenverstrengeling. De plaatsing van windturbines heeft een grote ruimtelijke impact. De gemeente heeft dan een financieel voordeel terwijl zij ook beslisser is in een tender en een ruimtelijke procedure. Ook al gebeurt dat zuiver, de gemeente heeft dan de schijn tegen.

De uitkomst van de integrale afweging is dat een slimme contractering om publiek belang te borgen de best passende rolneming is. Dit sluit aan bij bestaand beleid en bij de bestaande marktrealiteit waarin initiatiefnemers reeds samenwerken met professionele partners. Wind wordt daarom ook niet opgepakt in het lokaal energiebedrijf; gekozen wordt voor een toepassen van de tendersystematiek bij bestaande initiatieven (3 à 4 turbines).

4