Bijlage 1 - Beeldkwaliteitsplan
Tekst van het document
WALDERHOF KERKWIJK Beeldkwaliteitsplan | 02.05.2024
COLOFON LOCATIE
PROJECTMANAGEMENT
PROJECTARCHITECT
Walderhof Kerkwijk
JAN Bouwmanagement Jan van Zanten Wichard van Pontlaan 86 5302XC Zaltbommel
ZON architecten BNA ir. L.E.N. (Lizzy) van Zon Walderweg 4 5324GA Ammerzoden
T 06 13 37 94 59 E jan@jan-bouwmanagement.nl W www.jan-bouwmanagement.nl
T 06 34 99 00 43 E info@zonarchitecten.nl W www.zonarchitecten.nl
Kadastraal KWK02-O-620, -520, -519 en -6
OPDRACHTGEVER 't Hoogveld Vastgoed B.V. Achterstraat 6 5315AL Kerkwijk
BNA 42602 Architectenregister 1.190701.014 KVK 83981918
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
2.
Ten zuiden van de kern van Kerkwijk, tussen de Walderweg en de Paradijsweg, komt een nieuwe woonwijk: Walderhof. Dit plan is voor het bouwen van ongeveer 85 woningen. Walderhof staat voor kleine woonerven in het groen. Er komen sociale huurwoningen, goedkope- en middel dure woningen. Ook zijn er een aantal bouwkavels. Zo ontstaat er een gezellige, gemengde woonwijk, passend bij het karakter van Kerkwijk. Er komen woningen voor diverse doelgroepen, zoals starters en ouderen. In de nieuwbouwwijk is rekening gehouden met voldoende ruimte voor parkeren, groen, water en spelen. De gemeente werkt het plan samen met de ontwikkelaar verder uit. Het stedebouwkundig plan is en uitwerking van de ontwikkelvisie. Daarbij wordt in het beeldkwaliteitsplan de gewenste ruimtelijke kwaliteit van de nieuwe ontwikkeling 'Walderhof' vastgelegd. Het is een verbindend element tussen landschap, architectuur en stedenbouw. In deze presentatie wordt de gewenste beeldkwaliteit van de bebouwing en de buitenruimte geschetst. Door middel van tekeningen, analyses en referenties worden aanbevelingen en richtlijnen voor de vormgeving van bebouwing en de inrichtingen van ruimten weergegeven.
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
3.
OMGEVING Kerkwijk & de Bommelerwaard
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
4.
locatie
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
5.
locatie
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
6.
locatie
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
7.
woning op terp - Achterstraat 6 Kerkwijk
woning op terp - Achterstraat 8 Kerkwijk
woning achter groenstructuren - Achterstraat 1 Kerkwijk
woning op terp - Aalderwijksestraat 6 Kerkwijk
omgeving
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
8.
woningen langs doorgaande weg - Molenstraat 34 Kerkwijk
woning op terp - Walderweg 3 Kerkwijk
woning op terp - Molenstraat 43 Kerkwijk
stoomzuivelfabriek 'de Bommelerwaard' - Walderweg 4 Ammerzoden
omgeving
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
9.
woning op erf - Delwijnsestraat 1 Kerkwijk
woning op erf - Delwijnsestraat 5 Kerkwijk
woning op erf - Delwijnsestraat 7 Kerkwijk
woning op terp - Hogehofstraat 3 Kerkwijk
omgeving
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
10.
oprijlaan - Achterstraat 6 Kerkwjk
oprijlaan - Achterstraat 8 Kerkwjk
oprijlaan aan doorgaande weg - Achterstraat 6 Kerkwjk
oprijlaan - Molenstraat 43 Kerkwijk
omgeving
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
11.
doorgaande weg - Achterstraat Kerkwijk
doorgaande weg - Aalderwijksestraat Kerkwijk
struweelhaag - Achterstraat Kerkwijk
watergang - Aalderwijksestraat Kerkwijk
omgeving
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
12.
STEDEBOUWKUNDIG PLAN
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
13.
ONTWIKKELINGSVISIE
ONTWIKKELINGSVISIE Walderhof te Kerkwijk
Walderhof te Kerkwijk Model A
bestaande dorpsrand
Locatie
bestaande bedrijvigheid
Schetsontwerp: huidige situatie (beeld: NieuwBauw)
Schetsontwerp: uitgangspunt ontwikkelvisie (beeld: NieuwBauw)
LOCATIE
Omgevingsdialoog 15 december 2022
NieuwBlauw - Datum: 14 april 2023 - Projectnummer: IND-JBM018-Ontwikkelingsvisie Walderhof te Kerkwijk
NieuwBlauw I ontwerpers - verbinders - verbeelders
stedebouwkundig plan
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
14.
ONTWIKKELINGSVISIE Walderhof te Kerkwijk
SCHETSONTWERP
Vanuit het burgerinitiatief is er een plan gemaakt om een nieuwe woonwijk in Kerkwijk te ontwikkelen. Een woonwijk met veel aandacht voor ruimte en groen zodat het precies aansluit bij het landelijke karakter van Kerkwijk. In het schetsontwerp is deze visie verbeeld door NieuwBlauw. De ontwikkelaar is met dit plan aan de slag gegaan en heeft met zorg de oorspronkelijke gedachte verder uitgewerkt in een stedebouwkundig plan.
B A
E C D
GROENSTRUCTUUR - erven
(indicatie: .20.304 m² openbaar groen, indicatie water 3000 m² extra sloot + 2000 m² wadi’s incl. weide Walderweg (ca. 3000 m²) & zone Paradijsweg (ca. 2100 m²)) (indicatie: 3.591 m² boomgaard)
Schetsontwerp: Uitgangspunt groenstructuren erven (beeld: NieuwBauw)
ONTWERP NieuwBlauw - Datum: 14 april 2023 - Projectnummer: IND-JBM018-Ontwikkelingsvisie Walderhof te Kerkwijk
stedebouwkundig plan
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
15.
KERKWIJK & WALDERHOF
Kerkwijk is, door de hogere ligging, ontstaan op de stroomrug van de Bruchemse stroom. Deze oude Rijntak liep van Rossum via Bruchem, Kerkwijk en Delwijnen naar Aalst. Door de relatief hoge ligging was de stroomrug een aantrekkelijke woonplaats. Deze rug is ontstaan langs het riviertje de Alm, dat in de Bommelerwaard voor 1200 verzandde. Haaks op deze stroomrug wordt Kerkwijk doorsneden door de N832. Het plangebied Kerkwijk maakte deel uit van een complex langgerekte strookvormige bouwlandpercelen, gelegen tussen de boerderijstrook en de Delwijnse Kade. Door de bevolkingstoename werden veel gemeenschappelijk gebruikte weidegronden verdeeld en omgezet in bouwland. In Kerkwijk lagen deze gemeenschappelijke gronden (gemeynte) ten noorden van de boerderijstrook. Kenmerkend voor het dorp is ook de langgestrektheid met boerderijen in een lange strook en veelal gebouwd op terpen om deze te beschermen tegen overstromingen. Als gevolg van deze overstromingen zijn in de 19e eeuw, onder andere ook in Kerkwijk, vluchtheuvels aangelegd. (Het dorp Kerkwijk, z.d.) Het stedebouwkundig plan Walderhof sluit aan op het ontstaan van Kerkwijk. Het plan bestaat uit zes zones die omringd zijn door groenstructuren en/of watergangen; deelgebieden A tot en met D, vrije kavels en appartementen. De vier deelgebieden zijn vormgegeven op verhoogde terpen en hebben allen een erf als kern van de terp.
Alle woningen zijn om het erf weergegeven en met elkaar verbonden door middel van voetpaden. De vrije kavels en appartementen zijn aan de oostzijde van het plan gepositioneerd. De groene ruimte rondom de appartementen heeft een eigen karakter en staat in verbinding met het gebouw. De vrije kavels zijn gescheiden door middel van watergangen en hebben een open karakter. In het beeldkwaliteitsplan zal elk deelgebied verder onderbouwd worden vanuit het perspectief van de openbare ruimte.
Dorpsraad Kerkwijk. (z.d.). Het dorp Kerkwijk. Dorpsraad Kerkwijk. Geraadpleegd op 27 oktober 2023, https://www.dorpsraadkerkwijk.nl/ index.php/het-dorp-kerkwijk/
stedebouwkundig plan
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
16.
DEELGEBIED A
DEELGEBIED B
DEELGEBIED D
sfeerbeeld terpen
DEELGEBIED C
TERPEN & ERVEN
Kenmerkend voor het dorp Kerkwijk zijn de boerderijen die veelal gebouwd zijn op terpen. Elk deelgebied aan de westzijde van Walderhof wordt ook vormgegeven op een terp. Een terp is van oorsprong een door mensen opgeworpen heuvel in een gebied dat aan periodieke overstromingen onderhevig is. Op deze terpen zijn 'boerenerven' vormgegeven die worden omsloten door verschillende type bebouwing. De erven kennen twee type bebouwing: één hoofdgebouw en ondersteunende nevengebouwen.
stedebouwkundig plan
sfeerbeeld 'boerenerf'
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
17.
DEELGEBIED E APPARTEMENTEN
sfeerbeeld appartementen
DEELGEBIED F VRIJE KAVELS
UNIEKE KAVELS
Aan de oostzijde van Walderhof zijn verschillende vrije kavels vormgegeven aan de Paradijsweg. Deze zijn gescheiden door middel van sloten. De vrije kavels krijgen elk hun eigen identiteit binnen het beeldkwaliteitsplan van Walderhof.
APPARTEMENTEN
Tussen de vrije kavels en de terpen komt een appartementencomplex met zorgappartementen. Dit gebouw heeft een grotere massa en is omringt door een groene singel. Dit wordt een eigentijds gebouw binnen de ontwikkeling van Walderhof.
stedebouwkundig plan
sfeerbeeld vrije kavels
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
18.
GEZONDHEID EN KLIMAAT
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
19.
WOON- EN LEEFKLIMAAT
Walderhof heeft een mix aan woningtypologieën met een brede doelgroep aan mensen. Er worden ca. 85 woningen gerealiseerd waardoor het stedebouwkundig plan een lage dichtheid heeft met veel groene openbare ruimte. Alle woningen van de deelgebieden hebben een ruime buitenruimte en kijken uit op het openbare groen. Omdat de woningen op een terp liggen kan het openbare groen als verlenging van de tuin worden gezien. Door de verhoogde terpen wordt op een natuurlijke wijze privacy gecreëerd. Er kan rustig over de wandelpaden gelopen worden en door de wadi's gestruind zonder dat hierbij de privacy in de tuinen wordt gehinderd. De vrije kavels zijn ruim ingericht en kunnen hun eigen groene oase creëren. De openbare ruimte nodigt uit tot beweging en ontmoeting, je kunt een rondje door de erven of door de wadi's wandelen, een buurtfeest organiseren op een van de erven en voor kinderen is er genoeg ruimte om in de groene omgeving veilig te spelen. Doordat er veel gras wordt aangelegd, bomen worden geplant en wadi's gecreëerd helpt de natuurlijke omgeving om hitte en wateroverlast tegen te gaan en draagt daarmee bij aan klimaatbestendigheid. Daarnaast kunnen verschillende vogels, zoogdieren en insecten zich vestigen in deze groene beplanting en nestkastjes in de gevel.
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
20.
ONTMOETINGSPLEKKEN
Bij opgroeiende kinderen neemt de actieradius constant toe. Kinderen van 0 tot 4 jaar zijn nog erg thuisgebonden, tussen 8 en 12 zijn ze meer op de buurt gericht. Bij senioren neemt de actieradius juist weer af. Deze groeiende en weer afnemende actieradius is een belangrijk uitgangspunt bij het ontwerp van de woningen, de collectieve ruimten en het gebruik van de buurt. Walderhof kan gezien worden als een 'grote speeltuin' voor jong en oud. Een woongebied kan opgedeeld worden in speelzones. Binnen deze speelzones geeft de actieradius aan welke afstand kinderen maximaal afleggen om bij een speelplek te komen. Kinderen tussen de 0 tot 6 jaar spelen vooral in de achtertuin of op de erven binnen een straal van 150 m. Hun speelgebied wordt daarbij ook begrenst door wegen en watergangen. Als ze iets ouder zijn, tussen de 6 tot 12 jaar, gaan ze de wijk verkennen en wordt de actieradius vergroot tot een straal van 400 meter. Van 12 tot 18 jaar gaat de 'jeugd' erop uit en wordt er binnen een straal van 1 kilometer gespeeld. De meeste ouderen kunnen een afstand afleggen van 500 meter binnen 10 tot 20 minuten. Met een rollator hebben zij een actieradius van ongeveer 40 meter. Daarnaast is het voor het maken van sociale ontmoetingsplekken belangrijk dat er voldoende banken staan, langs de route er naartoe maar ook op de centrale plaats.
Walderhof valt binnen de actieradius van ouderen en heeft verschillende wandelroutes, het is daarom een geschikte locatie voor zorgappartementen. In de situatietekening is vanaf elke erf een cirkel van 150 meter getekend. Dit is de actieradius van kinderen tot 6 jaar. Deze cirkels overlappen elkaar in het midden van het plan. Naast de erven kunnen de wadi's speelplekken zijn waar kinderen kunnen struinen. In de wadi's en langs de doorgaande weg kunnen plekken gecreëerd worden met natuurlijke speelelementen.
actieradius
van veilig spelen in de achtertuin
naar struinen in de natuur
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
21.
KRUIDENRIJK GRASLAND
BEPLANTING EN ERFAFSCHEIDING
Voor volwassenen en kinderen creëren beplanting en erfafscheiding zoneringen in de groene omgeving. Zij geven oriëntatie aan een ruimte en vormen scheidingen van openbaar naar privé. Maar het is ook een verblijfplaats voor vogels, zoogdieren en insecten. Om deze plekken te creëren zullen verschillende type bomen, zoombeplanting, struiken, heggen en grassen aangeplant moeten worden in het plangebied. Enkele passende inpassingen worden hieronder gegeven.
BEUKENHAAG
Struweelhaag Langs de noord- en oostzijde van Walderhof komt een struweelhaag. Deze plantstrook bestaat uit struikvormers en boomvormers. In het beplantingsplan zal bij de soortkeuze rekening gehouden worden met de spreiding van bloemen en vruchten, waardoor voor zoogdieren en insecten het gehele jaar voedsel en nectar te verkrijgen is. Daarnaast kunnen diverse gedoornde soorten toegepast worden om een schuil- en nestelgelegenheid te bieden voor diverse soorten struweelvogels.
'BOOMGAARD'
NATUURVRIENDELIJKE OEVER
Beukenhaag De beukenhaag komt veel voor in het straatbeeld van Kerkwijk. Als haagplant is deze geschikt om een lage tot hele hoge haag te creëren. Het bijzondere aan de beuk is dat de bladeren in de winter verdord aan de struik blijven hangen en vlak voordat in de lente het nieuwe blad weer aangroeit, hij zijn blad verliest. Een beukenhaag kan daarnaast een hekwerk uit het zicht onttrekken. De haag zal jaarlijks moeten worden gesnoeid, zodat een strak onderhouden beeld ontstaat. Solitaire bomen Solitaire bomen zijn bomen die zover uit elkaar staan dat ze geen boomgroep vormen. Bij solitaire bomen raken de boomkruinen elkaar niet en is er geen duidelijk zichtbare ondergroei. Langs de doorgaande weg worden solitaire bomen geplant om deze route extra te benadrukken. Boomgaard Een typisch streekeigen landschapselement zijn de boomgaarden. Vroeger hadden vrijwel alle boerenerven een paar fruitbomen aan de zijkant van de boerderij. Appelbomen, pruimen- en kersenbomen zijn geliefd bij vogels en de bloesem trekt insecten aan. Het plukken van dit fruit brengt mensen uit de omgeving samen en draagt bij aan de sociale cohesie.
SOLITAIRE BOMEN
STRUWEELHAAG
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
22.
KRUIDENRIJK GRASLAND Kruidenrijk grasland Kruidenrijk grasland is een landschapstype met grasland met meer dan 15 tot wel 40 verschillende plantensoorten. Extensief kruidenrijk grasland wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van bodemleven, insecten en weidevogels, heeft een open diverse structuur, is kleurrijk, en wordt jaarrond beheert met een rustperiode in het voorjaar. In het voorjaar en vaak in de zomer krijgen de diverse plantensoorten de gelegenheid om tot bloei te komen en zaden te vormen.
BEUKENHAAG
Natuurvriendelijke oever Door hun flauw oplopend talud en rijke vegetatie bieden natuurvriendelijke oevers leefgebied aan soorten in het water, de lucht en op het land. Natuurvriendelijke oevers bieden ruimte aan oeverplanten, drijvende planten en onderwaterplanten waardoor diersoorten zich hierin kunnen schuilen. Daarnaast komen natuurvriendelijke oevers de waterkwaliteit ten goede en ontstaat er meer ruimte voor waterberging.
'BOOMGAARD'
NATUURVRIENDELIJKE OEVER
Beplantingsplan Bij het beplantingsplan moet rekening gehouden worden met de gebiedseigen soorten die van nature in dit gebied voorkomen, zij geven een grote bijdrage aan de biodiversiteit. De juiste beplanting kan naast bloemen ook eetbare vruchten geven en tevens schuil- en nestelgelegenheid bieden voor onder andere vogels. Groene erfafscheidingen Walderhof wordt een wijk met veel groen, waar de schuttingen uit het straatbeeld onttrokken worden. Verhardingen in tuinen worden geminimaliseerd en er is veel aandacht voor groen dat de ecologie ondersteunt. Op de erfafscheidingskaart zijn alle type erfafscheidingen weergegeven en de plankaart geeft aan waar binnen de bouwvlakken bouwwerken geplaatst mogen worden. Al deze kwalitatieve verplichtingen moeten er voor zorgen dat Walderhof ook in de toekomst een groene wijk zal blijven.
SOLITAIRE BOMEN
STRUWEELHAAG
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
23.
schutting tegen geluid
sfeerbeeld groen of groene schutting: hedera schutting
erfafscheidingen schutting tegen geluid 1,8m schutting of groen max 1,8m groene schutting 1,8m groen hoog max 1,8m groen laag max 1,0m eigen keuze max 1,8m
sfeerbeeld groen: gesloten hoge heg
ERFAFSCHEIDINGEN
Om uniformiteit te krijgen in het stedenbouwkundig plan en de groene open uitstraling aan te moedigen is er een erfafscheidingskaart gemaakt. Hierin staat weergegeven wat voor type afscheiding er geplaatst mag worden en tot welke maximale hoogte, dit is een kwalitatieve verplichting in de koopcontracten. Vanwege de geluidshinder van de Walderweg en privacy naar de bestaande buren mag er rondom enkele deelgebieden een schutting geplaatst worden. Verder worden alle erfafscheidingen voorzien van een haag of hekwerk met hedera. Aan de voorzijde en zijkanten van de woningen mogen lage groenstructuren aangebracht worden. Tussen de woningen en aan de achterzijde mogen deze structuren een maximale hoogte van 1,8 meter hebben. Er mag uiteraard ook gekozen worden om geen erfafscheiding te plaatsen maar het open karakter te omarmen.
gezondheid en klimaat
sfeerbeeld groen: lage beukenhaag
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
24.
Walderweg
groene schutting tegen geluid
talud
erf
groenstrook
terp
erf
wadi
terp
profieldoorsnede oostwest over deelgebied A en B
groene schutting
erf
groenstrook
terp
erf
doorgaande weg
terp
profieldoorsnede noordzuid over deelgebied A en C
HOOGTEVERSCHIL
Walderhof is opgebouwd uit terpen, hierdoor ontstaat er op een natuurlijke manier privacy tussen de privé tuinen en het openbare gebied. In de rode cirkel is een situatie aangeduid waarbij twee wandelaars hun hond uitlaten en begroet worden door iemand in zijn voortuin. De wandelaars staan in de openbare ruimte en de man die hun begroet staat naast de haag op de terp. De hoogte van de terp en de haag samen zorgen voor een groene erfafscheiding van ca. 1,8 meter hoog. Wandelaars kunnen niet naar binnen kijken maar de bewoners kunnen wel genieten van het groene uitzicht. Ter plaatse van de wadi wordt het hoogte verschil nog groter. Naast het hoogteverschil zorgen de brede groene ruimtes tussen de terpen ook voor nog meer privacy.
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
25.
ECOLOGIE
Quickscan Wet natuurbescherming Walderweg e.o. te Kerkwijk ZUIDWESTEN MAX 2M HOOG
In het ecologisch rapport van 13 juni 2023 door Blom Ecologie worden zoogdieren, amfibieën, vleermuizen en vogels benoemd waarvan de aanwezigheid binnen een straal van 2 kilometer bekend is. In de omgeving van Walderhof komen de volgende zoogdieren voor: bosmuis, bruine rat, bunzing, egel, gewone bosspitsmuis, haas, huisspitsmuis, konijn, mol, ree, rosse woelmuis, steenmarter, vos, wezel en woelrat (NDFF 2013-2023). En de volgende amfibieënsoorten: bastaardkikker, bruine kikker, gewone pad, kamsalamander en kleine watersalamander (NDFF 2013-2023). Van vleermuizen is het voorkomen binnen een straal van 2 kilometer niet bekend (NDFF 2013-2023). Op de planlocatie en de directe omgeving hiervan zijn tijdens het veldbezoek wel vogels waargenomen, maar geen nesten. De volgende vogels zijn vastgesteld: houtduif, huismus, huiszwaluw, meerkoet, pimpelmees, scholekster, Turkse tortel, wilde eend en zwarte kraai. Voor zoogdieren, amfibieën, vleermuizen en vogels kunnen nieuwe verblijfplaatsen gecreëerd worden in de openbare ruimte en gebouwen. In een overzicht worden de mogelijkheden weergegeven. Per diersoort moet bekeken worden of het relevant is om hier een verblijfplaats voor te creëren aan de hand van de waargenomen aanwezigheid tijdens het veldonderzoek.
STRUIKEN & HAGEN
NOORDOOST 5ST - 3-10 HOOG
NOORDOOST 1ST - 2M HOOG
Naast het ecologisch rapport door Blom Ecologie is er gebruik gemaakt van de gids Natuurinclusief Ontwikkelen: Synchroon, Nest Natuurinclusief en Vogelbescherming Nederland. (2023). Natuurinclusief ontwikkelen. Synchroon. Geraadpleegd op 25 september 2023.
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
26.
Natuurinclusief Ontwikkelen
28
29
Hoofdstuk 6 Welke soort kan waar verblijven in en op het gebouw?
6 — Welke soort kan waar verblijven in en op het gebouw?
Vogels
WELKE SOORT KAN WAAR VERBLIJVEN IN EN OP HET GEBOUW?
Woningbouwproject Walderhof bestaat uit ca. 85 woningen met verschillende woningtypes. De meeste woningen bestaan uit 1,5 laag met een kap, met een maximale bouwhoogte van 10 meter en goothoogte van 6 meter. Een uitzondering is het appartementengebouw van maximaal 9 meter. Binnen deze laagbouw kunnen maar enkele vogels, zoogdieren en insecten verblijven. In onderstaande diagrammen wordt weergegeven welke soort op welke zijde van het gebouw kan verblijven.
K
Zoogdieren
Koolmees
SP
Pagina 44
P
Pimpelmees
GZ
Merel
HZ
H ZR
Huiszwaluw
Vlinders
V
Pagina 60
Pagina 54
Slechtvalk
S
Laatvlieger
L
Pagina 46
Pagina 34
Pagina 60
Tweekleurige Vleermuis
T
Pagina 38
Huismus
Bijen
B
Pagina 50
Gierzwaluw Pagina 36
Pagina 40
De meeste soorten kunnen zich in klimplanten vestigen zoals bijen, vlinders, pimpelmeesjes en huismussen. In de laagbouw op de noord- en oostgevel kan een huismus of huiszwaluw een nestje hebben.
Gewone Dwergvleermuis
D
Pagina 42
Pagina 44
M
Spreeuw
Insecten
Pagina 54
Zwarte Roodstaart Pagina 48
ZUID
ZUID & WEST
WEST
NOORD
OOST S
NOORD & OOST
130m
S
100m 80m T
T
T
T
60m D
ZR
D
D
40m
D
GZ
40m
GZ
30m ZR
B
V
20m
ZR
ZR
20m
15m
H
H
L
L
D B
V
HZ
K
M
B
H
(Groene) daken & Klimplanten
D
10m max bouwhoogte
H
HZ GZ T
T SP
P V
HZ
T
T
SP
H GZ
5m 3m
B
V
B
V
1m Hoogbouw
Hoogbouw
Laagbouw
gezondheid en klimaat
Laagbouw
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
27.
Natuurinclusief Ontwikkelen
30
Hoofdstuk 7 Wat is nodig in de omgeving van de doelsoorten? Insecten
Zoogdieren Insecten
B Bijen
D Gewone Dwergvleermuis D Gewone Dwergvleermuis B Bijen
V Vlinders
T Tweekleurige vleermuis T Tweekleurige vleermuis V Vlinders
Vogels
L Laatvlieger Vogels EE Eekhoorn
EE Eekhoorn
SP
E Egel Spreeuw
Vogels Lorem ipsum
Lorem ipsum K Koolmees K Koolmees E Egel K Koolmees Pimpelmees P
Pagina 44
M Merel
P Pimpelmees
Zoogdieren
Zoogdieren
L Laatvlieger
D
Pagina 42
M Merel Amfibieën en reptielen Amfibieën en reptielen
P Poelkikker H Huismus P Poelkikker P H Huismus Pimpelmees GZ Gierzwaluw Roodstaart Roodstaart Pagina ZR Zwarte R Rugstreeppad R Rugstreeppad Pagina 44 ZR Zwarte 36 SP Spreeuw
M
Merel
SP Spreeuw
GZ Gierzwaluw
GZ Gierzwaluw
HZ Huiszwaluw
HZ Huiszwaluw
Huismus H S Slechtvalk Pagina 34
S Slechtvalk
Pagina 40
ZR
HZ
Pagina 50
V
Huiszwaluw
Amfibieën en reptielen
Laatvlieger
L
Pagina 54
Pagina 46
P
Pagina 58
Pagina 48
R
Rugstreeppad
Pagina 56
Hoge bomen
D
T
L
EE
Lage bomen
B
H
M
K
EE
D
T
L
P
voedsel moet kunnen vinden en de jongen wat anders eten dan de volwassenen. Of de gewone dwergvleermuizen. Die paren de jonge vleermuizen op een andere plek in gebouwen (voortplanting) dan waar ze hen zogen en waar ze overwinteren (verblijfplaatsen). Vleermuizen gebruiken bomen- en waterlijnen om hun weg te vinden (verbinding), graslanden om voedsel te zoeken, en de beschutting van bomen gebruiken ze om minder zichtbaar te zijn (veiligheid). Samenvattend De juiste combinatie van deze verschillende V's in het gebouw en de omgeving zorgt voor de geschikte habitat.
Elke vogel, zoogdier of insect heeft zijn eigen voorwaarden die samen de habitat van een soort maken: voortplanting, verblijfplaats, voedsel, veiligheid, verbinding met de omgeving en variatie. De juiste combinatie van deze verschillende voorwaarden in het gebouw en de omgeving zorgt voor de geschikte habitat.
Pagina 62
Egel
E
Habitat en de V's Ecologen hebben het nogal eens over 'de ‘V's’. De ‘V’s’ zijn alle voorwaarden die samen de habitat van een soort maken: voortplanting, verblijfplaats, voedsel, veiligheid, verbinding met de omgeving en variatie. Om een goed leefgebied voor dieren te creëren, moeten de V’s voldoende in de buurt zijn.
WAT IS NODIG IN DE OMGEVING VAN DE DOELSOORTEN?
Poelkikker Pagina 62
Eekhoorn
EE
Zwarte Roodstaart
Vlinders Pagina 60
Pagina 54
Slechtvalk
Bijen Pagina 60
Tweekleurige Vleermuis
T
Pagina 38
S
B
7 — Wat is nodig in de omgeving 1 — Hoofdstuk van de doelsoorten? Aanduiding
Voorbeeld Neem de huismus. Die slaapt doorgaans in dichtbegroeide struiken en klimmend groen (verblijfplaats). Een huismus zoekt in dichtbegroeid groen beschutting bij dreigend gevaar (veiligheid) en gebruikt een op het noordoosten gelegen nestkast om in te broeden (voortplanting). Voedsel moet heel nabij zijn en variatie is daarin belangrijk, omdat een huismus het hele jaar
Insecten
Gewone Dwergvleermuis
31
In onderstaande diagram wordt weergegeven welke omgeving geschikt is voor elke doelsoort.
Zoombeplanting
Struiken en heggen
Gras en zand
H
M
K
P
B
V
H
SP
H
D
T
L
E
K
P
E
K
P
gezondheid en klimaat
M
M
Bermen en droge verhoging
B
V
Nat
Oever en open water
E P
R
GZ
H
HZ
M
L
E
P
R
D
T
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
28.
34
Natuurinclusief Ontwikkelen
Huismus
35
8 — Overzicht doelsoorten
HUISMUS • • • • • •
>50cm >50cm
N
Minimaal 5 nest kasten bij elkaar (bij voorkeur bij dakgoten) Klimmend groen en stekelige struiken van minimaal 3 meter hoog als beschutting. Natuurinclusief Ontwikkelen W Gras, zand en water binnen 100m van de verblijven is belangrijk Huismussen houden niet vangebieden waar veel hoge bomen staan Z Planlocatie is een geschikte habitat Huismus is waargenomen door Blom Ecologie Ingang nestkast op
O
Gierzwaluw het noorden, oosten of noord-oosten.
36
34mm
12,5cm
37 3–10m
12,5cm
N
12,5cm
Minimale binnenmaat nestkast en afmeting invliegopening.
Plaats nestkasten bij de dakgoot of in een gevel ver van ramen.
Plaats meerdere nestkasten op 3-10m hoogte en minimaal 50cm van elkaar
W
O
13 cm
25 cm
Z
36
Natuurinclusief Ontwikkelen
37
8 — Overzicht doelsoorten
GIERZWALUW
Gierzwaluw • • • • • •
Minimaal 5 tot maximaal 20 verblijfplaatsen in een cluster per gebouw Blinde, monotone zijkanten van gebouwen zijn het meest geschikt Vrije uitvliegmogelijkheid van 3 meter voor en onder de verblijfplaats Water en grasland nabij voor voedsel Planlocatie is een geschikte habitat Gierzwalus is niet waargenomen door Blom Ecologie
>80cm >80cm
N
70mm 5x
W
O Z
Ingang nestkast op het noorden, oosten of noord-oosten.
35mm
13 cm 25 cm
15 cm
Minimale binnenmaat nestkast.
6–40m
<20mm Afmeting invliegopening en afstand vanaf de bodem.
Plaats nestkasten op 6-40m hoogte en minimaal 5 kasten op 80cm van elkaar.
MEREL, ROODBORST & ANDERE STRUIKBROEDERS
Checklist Realiseer je voor de huismus, zorg dan dat je deze 5 punten af kan vinken in je ontwerp.
Natuurinclusief Ontwikkelen
• • • • •
Opgaande, groenblijvende beplanting Voortplanting Nectarrijke en besdragende beplantingVeiligheid Klimmend groen Minimaal 5 nest Doornige struiken en dichte, groene blijvende hagen en stekelige struiken kasten bij elkaar Planlocatie is een geschikte habitat van minimaal 3 meter (bij voorkeur Merel is niet waargenomen door Blom hoog Ecologie als beschutting. bij dakgoten).
Verbinding Verblijfplaats Als slaapplek Andere huismussengebruikt de huismus populaties en geschikt leefgebied in de groenblijvende nabijheid voor struiken. Ook zijn uitwisseling gras, zand en water en groei KOOLMEES & PIMPELMEES binnen 100m van de van de populatie. • Opgaande, groenblijvende beplanting verblijven belangrijk. • Nectarrijke en besdragende beplanting Voedsel • Doornige struiken en hagen Voedselplanten • Planlocatie is een geschikte habitat (o.a. zaden, granen, • Pimpelmees is waargenomen door Blom Ecologie bloemknoppen) en insecten zoals bladluizen in tuinen en de omgeving.
Koolmees & pimpelmees
Checklist Realiseer je voor de gierzwaluw, zorg dan dat je deze 4 punten af kan vinken in je ontwerp.
Verblijfplaats Minimaal 5 verblijfplaatsen in een cluster geplaatst. Veiligheid Zorg voor een vrije
Verbinding Water en grasland nabij. Voedsel Waterrijke omgeving en insectenrijk
Plaatsing nestkast.
44
Minimale binne nestkast.
Ingang nestkast op het noorden, oosten of noord-oosten.
Habitatwensen Habitatwensen Huismussen leven graag in de buurt van mensen. Gierzwaluwen zijn van april tot augustus in Hun nestplaats is doorgaans in of aan een Nederland en trekken voor de koude maanden gebouw en voedsel komt bewust of onbewust naar warmere oorden. Ze brengen het grootste van mensen. Huismussen eten zaden, granen, deel van hun leven in de lucht door. Ze slapen insecten, bloemknoppen, brood, bessen, pinda's er zelfs. Alleen tijdens de broedtijd zitten ze op 45 en vetbollen. In broedtijd eten ze voornamelijk hun nesten. Ze broeden graag in de holtes van insecten. Zorg dat in de directe omgeving van de gebouwen en onder daken. Gierzwaluwen zien nestkast continu voldoende dekking aanwezig is onze gebouwde omgeving als een rotslandschap. N – minimaal 3 à 4 meter hoog opgaand groen – De verschillende kieren en openingen in onze en dat er altijd voldoende geschikt voedsel, zand, 32mm gebouwen zijn voor hen plekken 32cm om te nestelen. water binnen 50 tot W en potentiëleOslaapplaatsen Verblijfplaats Checklist 100 meter beschikbaar zijn. Hoe dichterbij hoe 12cm Voldoende kruidenrijk groen in het projectMinimaal 5 verblijfbeter. Huismussen houden overigens van 12cmniet gebied zorgt voor voedselvoorziening, al vinden plaatsen in een Z Realiseer je voor de gierzwaluw, gebieden waar veel hoge bomen staan.
zorg dan dat je deze 4 punten gierzwaluwen hun voedselcluster in een groot gebied geplaatst. Ingang nestkast op Koolmees in de lucht. af kan vinken in je ontwerp. door zich te voeden met ‘aeroplankton’ het noorden, oosten Minimale binnenmaat Een waterrijke omgeving enVeiligheid insectenrijk grasland of noord-oosten. nestkast en afmeting binnen 500m van het nest heeft de voorkeur. Zorg voor een vrije invliegopening. Binnen die afstand wordt namelijk naar voedsel uitvliegmogelijkheid gezocht. Rond het water houden de grootste van 3 meter voor en aantallen vliegende insecten (muggen) zich op. onder de verblijfplaats. Nestplaatsen zijn koloniebroeders. Realiseer gezondheid enGierzwaluwen klimaat daarom minimaal een cluster van 5 tot maximaal 20 nestplaatsen per gebouw in de noordoostelijke windrichting. Deze worden bij voorkeur ingebouwd.
Nestkasten het meest geschikt. Er moet een aanvliegroute Een huismus leeft graag samen met andere van minimaal 3 meter onder en voor de steen huismussen in een kolonie. Plaats daarom vrijgehouden worden van obstakels zoals bomen minimaal 2 nestkasten, maar liever meer. en gebouwen. Bij het uitvliegen maakt een gierzwaluw namelijk eerst een val van een aantal meters voor hij opvliegt. 8 — Overzicht doelsoorten Vogelschroot voor nestkasten kungierzwaluw je het HetAls kanalternatief jaren duren voordat een vogelschroot onder de dakpannen verplaatsen, >10m >10mde eenzodat neststeen bezet. Tot het zover is vormt de eerste twee panlatten kunnen dienen neststeen een welkome broedplaats voor als broedlocatie voor huismussen. Pas dit op andere 28mm soorten. Als5er eenmaal steen door een giermeter lengte één van het dak toe. 28cmminimaal De hoogte dakbeschot de dakpan zwaluw bezettussen raakt,het zullen er snelenmeer volgen. Verbinding 2m (bij de bolling)zijn minimaal zijn. 12cm Gierzwaluwen erg trouw 7,5 encentimeter keren generaties Water en moet Deze12cm maatregel is alleen zinvol bij dakpannen langwaar terug naar hetzelfde nest. grasland nabij. het dakbeschot toegankelijk is bij de eerste rij dakpannen, bijvoorbeeld bij holle pannen. Om nestkasten opje Pimpelmees Gierzwaluwen geenPlaats overlast.
Ze gebruiken beschadiging van dampfolie te voorkomen, kun Voedselgeven 2m hoogte en minimaal Minimale binnenmaat houten platen aanbrengen boven de gootplank. weinig nestmateriaal en maken ook geen vieze Waterrijke omgeving 10 meter van elkaar. nestkast en afmeting strepen de gevel. De inbouwstenen hoeven enop insectenrijk invliegopening.
Plaatsing nestkast.
Habitatwensen Gierzwaluwen zijn van april tot augustu Nederland en trekken voor de koude ma naar warmere oorden. Ze brengen het g deel van hun leven in de lucht door. Ze s er zelfs. Alleen tijdens de broedtijd zitte hun nesten. Ze broeden graag in de hol gebouwen en onder daken. Gierzwaluw onze gebouwde omgeving als een rotsl De verschillende kieren en openingen in gebouwen zijn voor hen plekken om te n
Voldoende kruidenrijk groen in het pro gebied zorgt voor voedselvoorziening, a gierzwaluwen hun voedsel in een groot door zich te voeden met ‘aeroplankton’ in Een waterrijke omgeving en insectenrijk binnen 500m van het nest heeft de voor Binnen die afstand wordt namelijk naar gezocht. Rond het water houden de gro aantallen vliegende insecten (muggen)
Nestplaatsen Gierzwaluwen zijn koloniebroeders. Rea daarom minimaal een cluster van 5 tot m 20 nestplaatsen per gebouw in de noord windrichting. Deze worden bij voorkeur in
niet schoon gemaakt te worden. grasland.
De gierzwaluw broedt graag hoog; nest kunnen tot 40 meter hoog worden ingem Blinde, monotone zijkanten van gebouw
Nokvorst Als alternatief kun je ook zwaluwverblijven Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024 realiseren door de nokvorst geschikt te maken als opening naar verblijfplaatsen van vleermuizen en nestmogelijkheid voor gierzwaluwen. Dit kun je doen door 2 cm ruimte over te laten bij de eind-
29.
54
Natuurinclusief Ontwikkelen
55
8 — Overzicht doelsoorten
TWEEKLEURIGE VLEERMUIS
Gerelateerde soorten vleermuizen • • • •
De tweekleurige vleermuis jaagt meestal in open terrein, waar met snelle duiken op insecten gejaagd wordt. In steden en dorpen is dit veelal in open gebied boven water Bekende verblijfplaatsen zijn in woonhuizen onder de dakpannen en in de spouwmuur Planlocatie is een geschikte habitat Vleermuizen zijn niet waargenomen door Blom Ecologie. Laatvlieger Verblijfplaatsen achter de daklijst.
Egel
57
56
Natuurinclusief Ontwikkelen
Meervleermuis
EGEL • • •
Minimaal 20 ha goed verbonden groen Aaneengesloten gebied zonder (drukke) wegen en met gelaagheid in beplanting Planlocatie is een geschikte habitat
AMFIBIEËN •
De meest voorkomende amfibiesoorten in Nederland zijn de groene en bruine kikker, de kleine watersalamander en de gewone pad. Laatvlieger • Verblijfplaatst is een natuurlijke poel zonder vissen en met waterplanten en een landmileu met gras en voldoende beschutting. Habitatwensen • Natuurlijke poel bestaat bewonen uit zachte, oevers met uitstapplekken en Laatvliegers eennatuurlijke netwerk van De laatvlieger jaagt boven open tot halfopen schuilplekken. verschillende gebouwen die op een afstand landschap, vooral in de beschutting van opgaande • lanen. De inrichtingvan van het landmilieu bestaat uitmeters bosplantsoen en hoge kruidachtige elementen zoals bosranden, heggen en hooguit enkele honderden van elkaar vegetaties die schuil-Zeenverhuizen overwinteringsmogelijkheden bieden. Ze jagen tot wel 15 km van hun verblijfplaats. liggen. soms wel, maar zijn in Planlocatie isprincipe een geschikte habitat Laatvliegers vangen insecten meestal •uit de lucht, erg plaatsen gebiedstrouw. In de maar pakken soms ook prooien van bladeren of winter zoeken laatvliegers nauwe en relatief Natuurinclusief Ontwikkelen van de grond. Ze vangen voornamelijk grotere droge plaatsen op, zoals spouwmuren, spleten 60 soorten nachtvlinders, kevers en muggen.
en scheuren in zolders, oude kelders en soms BIJEN & VLINDERS ook kieren dicht de ingang van grotten.van het vroege • Nectar- en stuifmeelplanten enbij bomen met bloeiperiodes Verblijfplaatsen voorjaar tot najaar Ruimte achter daklijsten Kraamkolonies komen voor zover bekend alleen • Inbouwstenen, gestapelde stenen, bijenheuvels en insectenhotels Een verblijfplaats voor de laatvlieger kun je in gebouwen voor. Ze verblijven in de spouwmuur, • Groepsgewijsaanbrengen of afzonderlijke kasten of stenen maximaal 2 meter hoogte in een overstek van het gebouw en achter de betimmering, onder daklijsten en dak• Planlocatie is een geschikte habitat in de daklijst, al is dit nog niet bewezen effectief pannen of onder het lood rondom de schoorsteen. als maatregel. Raadpleeg voor de laatvlieger Soms worden ze ook op zolders aangetroffen. altijd een vleermuisspecialist. Er zijn helaas nog geen bewezen effectieve vleermuiskasten op de markt. In vleermuiskasten worden laatvliegers zelden aangetroffen.
Bijen & vlinders
Checklist
Realiseer je voor de egel, zorg dan dat je deze 3 punten af kan vinken in je ontwerp.
Verbinding Minimaal 20 ha goed verbonden groen. Maak openingen voor egels tussen tuinen. Veiligheid Een aaneengesloten gebied zonder
Verblijfplaats Rommelige beplanting of composthopen, en makkelijk toegankelijk water in het gebied.
Laatvlieger Verblijfplaatsen in de overstek of achter de dakgoot.
Habitatwensen 15cm Meervleermuizen bevinden zich doorgaans binnen een straal van 500 meter van water. De meervleer15cm muis jaagt in een snelle rechtlijnige vlucht in lange trajecten vlak boven groot open water en langs oevers van plassen, meren, kanalen, rivieren en vaarten. Ze jagen vooral op die insecten die op het Afmeting egeldoorgangen. wateroppervlak zitten of daar vlak boven vliegen. Boven oevers en langs vegetatie vangen ze vooral dansmuggen uit de lucht. Verblijfplaatsen Kolonies van meervleermuizen bevinden zich zomers vrijwel altijd op kerkzolders, in spouwmuren en onder dakpannen. Vleermuiskasten en woonhuizen zijn bekend als paarverblijven. Paarverblijven van meervleermuizen liggen over het algemeen langs trekroutes van zomerverblijven naar winterverblijven. Voor zover we weten overwinteren meervleermuizen in Nederland in mergelgroeven, bunkers, forten, vestingwerken, oude steenfabrieken en kelders. Ook worden af en toe dieren waargenomen in gebouwen. 61 Tweekleurige vleermuis Habitatwensen N De tweekleurige vleermuis jaagt meestal in open terrein, waar met snelle duiken op insecten gejaagd wordt. In steden en dorpen is dit veelal W O 23cm in open gebied boven water. Z
13cm
15cm Verblijfplaatsen Habitatwensen In de zomer is de tweekleurige vleermuis een Ingang op het zuiden, Minimale afmetingen Egels zijn dol op tuinen, bosranden, struweel westen of zuid-westen. vlinderhotel. bewoner van kieren en spleten in rotsen in en loofbos, het liefst met ondergroei. Dit zijn voor bosachtig berglandschap en steppegebieden. hen goede leefgebieden. Egels komen ook in steden voor, zolang er maar volop aaneengesloten groene zones, tuinen en schuilplaatsen aanwezig zijn. Egels eten vooral kleine (bodem)insecten en andere ongewervelden, zoals regenwormen en slakken. Dit dieet wordt aangevuld met kleine gezondheid enamfibieën, klimaat (jonge) zoogdieren, eieren, aas en plantaardig materiaal.
Door het realiseren van openingen in schuttingen
8 — Overzicht doelsoorten In Nederland zijn er bekende verblijfplaatsen in woonhuizen onder de dakpannen en in de spouwmuur.
Kleine dwergvleermuis Habitatwensen De kleine dwergvleermuis houdt van waterrijke gebieden zoals rivierdalen in combinatie met bomenrijke gebieden zoals bosranden, laanvormen, parken en tuinen. Het jachtgedrag en dieet komt sterk overeen met de gewone dwergvleermuis. Verblijfplaatsen Er is nog niet zo veel bekend over deze soort in Nederland. Ruimten in gebouwen, zoals de spouw, in daklagen of achter gevelbetimmering, lijken het meest kansrijk te zijn als verblijfplaats.
Gewone grootoorvleermuis Habitatwensen Gewone grootoorvleermuizen jagen op beschutte plekken in bos en kleinschalig parkachtig landschap, boven bospaden, in lanen en open plekken, langs bosranden en laag boven 8 — Overzicht doelsoorten (bloeiende) kruidenvegetaties of langs en door de kroon van (bloeiende) bomen. 50 x
Verblijfplaatsen De gewone grootoorvleermuis gebruikt zeer uiteenlopende soorten verblijfplaatsen. 21cm Ze worden in de zomer aangetroffen op zolders, 6cm achter betimmeringen, daklijsten en venster1-9mm luiken,10cm in spouwmuren en onder dakpannen, Verblijfplaatsen in holtenafmetingen en spleten in bomen en in50 nesten of Minimale Minimaal gaatjes In de zomer slapen egels vaak op de kale bijensteen. buisjes van verschillende vleermuiskasten. Als winterverblijf worden grond onder dicht struikgewas, in holtes onder afmetingen. vooral ondergrondse ruimten gebruikt. boomwortels, in composthopen of konijnenholen. Soms worden slaapnesten gebouwd van losse bladeren. Een nest voor de jongen ligt op een goed verborgen plek zoals in een compost-, takken- of puinhoop. Winternesten worden meestal in de grond gemaakt, tegen een schutting aan, in een schuur of bijgebouw of in een Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024 takken- of composthoop. De afmetingen van het winternest varieert sterk, soms hebben ze wel een halve meter doorsnee.
30.
DUURZAAMHEID
GROENDAK
GEÏNTEGREERDE ZONNEPANELEN
STRUCTURELE ZONWERING
ZONNEPANELEN ACHTER VERHOOGDE DAKRAND
Bij het stedebouwkundig plan van Walderhof is veel aandacht voor gezondheid en klimaat. De openbare ruimte wordt hier op ingericht maar ook de woningen kunnen een steentje bijdragen. Bij het verduurzamen van de woningen dient rekening gehouden te worden met de detaillering van de bebouwing en verwerking van installaties. Naast het toepassen van installaties kunnen ook passieve maatregelen bijdragen tot een beter woonklimaat. Enkele voorbeelden van passieve maatregelen: • Een overstek of structurele zonwering weert daglicht in de zomer en laat in winter daglicht toe. • Lichtsleuven in daken kunnen voor ventilatie zorgen maar ook indirect daglicht binnen laten. • Geïntegreerde zonwering in de gevel kan bij zonnige dagen automatisch daglicht weren. • Hoge ramen geven diepere daglicht toetreding in de woningen waardoor verlichting minder aan hoeft te staan. • Een intensief groendak zorgt voor waterretentie maar voegt ook een thermische schil toe aan het gebouw. • Platte daken van bijgebouwen en schuren kunnen ook voorzien worden van groene daken. • Bomen voor de gevels weren in de zomer de zon en laten in de winter daglicht binnen. Daarnaast heeft een groene omgeving een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid. Als er installaties toegepast worden moeten deze geïntegreerd worden in de architectuur van het gebouw of bijgebouw.
Enkele aandachtspunten voor het ontwerp en uitvoering zijn: • Zonnepanelen worden bij voorkeur vanaf de openbare ruimte uit het zicht geplaatst maar rekening houdend met schaduwwerking van hoge bomen. • De positionering van de zonnepanelen op schuine daken moeten afgestemd worden op het stramien van de gevel. Panelen moeten geclusterd worden en clusters ’afgemaakt’. • Zonnepanelen moeten een integraal onderdeel zijn van het ontwerp. Hierbij dient ook rekening gehouden te worden met de dakdoorvoeren. • Warmtepompen en andere energiesystemen moeten te allen tijde aan de achterzijde van de woning worden geplaatst en niet zichtbaar vanuit de openbare ruimte. • Plaatsing van de warmtepompen en andere energiesystemen op de representatieve kop- en zijgevel is niet toegestaan. • Een integrale oplossing met de gevelarchitectuur en/of mee ontworpen aircokasten of energiesystemen verdient de aandacht. • Ook de hemelwaterafvoeren worden plan breed duurzaam vormgegeven. Aandacht wordt gevraagd voor de positionering en vormgeving van de spuwers en de noodoverstorten.
INTEGRALE OPLOSSING DUURZAAMHEIDSSYSTEEM
ongewenste oplossingen
gezondheid en klimaat
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
31.
BEELDKWALITEIT BEBOUWING
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
32.
ARCHITECTONISCHE WAARDE
Bebouwing heeft een architectonische waarde. Architectuur brengt alle toetsingselementen bij elkaar. De architectonische waarde van de nieuwe bebouwing moet passen bij de architectonische waarde van de omliggende bebouwing in Kerkwijk. Passend binnen Kerkwijk krijgt elk deelgebied zijn eigen karakter. Voor de bebouwing binnen deze deelgebieden worden naar individuele oplossingen gezocht waarmee saamhorigheid wordt gecreëerd. Samen levert dit een harmonieus beeld op.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
33.
WONINGTYPOLOGIEËN
DEELGEBIED A - D Elk deelgebied heeft een erf met een mix van woningtypologieën. Gezamenlijk vormen ze een moderne interpretatie van een 'boerenerf'. Om het karakter van een 'boerenerf' zichtbaar te maken zijn de gebouwen gecategoriseerd in hoofdgebouwen en nevengebouwen.
DEELGEBIED A
De verscheidenheid en de variatie tussen de hoofd- en nevengebouwen wordt gemaakt door: • De vorm en hoogte. • De gevelarchitectuur, mate van detaillering en de dakvorm. • Het materiaal- en/of kleurgebruik.
DEELGEBIED B
Naast de architectonische principes zijn ook de contextuele principes van de bebouwing belangrijk voor de onderlinge samenhang: • Situering van de bebouwing. • Oriëntatie en accenten. • Overgang openbaar-privé. DEELGEBIED E - APPARTEMENTEN Het appartementencomplex is een uniek gebouw in dit stedebouwkundig plan. Het heeft een eigen karakter in de groene omgeving.
DEELGEBIED E DEELGEBIED D
DEELGEBIED C
DEELGEBIED F - VRIJE KAVELS De vrije kavels aan de oostzijde krijgen elk een eigen kavelpaspoort.
DEELGEBIED F
BERGINGEN EN SCHUREN
In deze rangschikking op de 'boerenerven' zijn de bergingen van de rijwoningen onderhevig aan het geheel en worden de schuren van de vrijstaande woningen mee ontworpen in de architectuur.
typologieën hoofdgebouw nevengebouw
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
34.
sfeerbeeld gedetailleerd hoofdgebouw
sfeerbeeld sober nevengebouw
sfeerbeeld gedetailleerd hoofdgebouw
typologieën hoofdgebouw nevengebouw
WONINGTYPOLOGIEËN
De entrees van de terpen worden geaccentueerd door de hoofdgebouwen. De nevengebouwen zijn vervolgens ondergeschikt aan het hoofdgebouw, maar samen vormen ze één 'boerenerf'. Het onderscheid tussen hoofd- en nevengebouw zal tot uiting komen in de individuele ontwerpen en zichtbaar zijn in de vorm, hoogte en mate van detaillering van de architectuur. De hoofdgebouwen zullen rijker gedetailleerd worden dan de nevengebouwen. Deze zullen meer sober worden uitgevoerd. Het appartementencomplex is een uniek gebouw in het stedebouwkundig plan en wordt vormgegeven als een sculpturaal gebouw.
beeldkwaliteit bebouwing
sfeerbeeld sober nevengebouw
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
35.
Wonen aan de groene loper • De woningen staan met de voorgevels aan de doorgaande weg, dit zijn de representatieve gevels. • Ze markeren de toegangen tot de erven. Wonen aan de erven • De rooilijn van de woning ligt tegen het erf aan of kort bij de straat. • De woningen staan met de voorgevels naar de straat gericht en is daarmee representatief. • Enkele zijgevels zijn ook beeldbepalend rondom het erf. Wonen in het appartementencomplex • Het appartementencomplex is een uniek gebouw in het stedebouwkundigplan en wordt alzijdig ontworpen. • Het gebouw oriënteert zich naar de doorgaande weg en is een eyecatcher vanaf de entree aan de Walderweg. Wonen aan de Paradijsweg • De rooilijn van deze woningen liggen parallel aan de Paradijsweg. • Representatieve gevels bepalen het straatbeeld aan de Paradijsweg.
oriëntatie wonen aan de groene loper wonen aan de erven wonen in het appartementencomplex wonen aan de paradijsweg
ORIËNTATIE EN ACCENTEN
Naast de categorisering van hoofd- en nevengebouw zijn ook de contextuele principes van de bebouwing belangrijk voor de onderlinge samenhang. De relatie tot de omgeving is op te splitsen in vier ruimtelijke eenheden; wonen aan de groene loper, wonen aan de erven, woning in het appartementencomplex en wonen aan de Paradijsweg
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
36.
representatieve gevels alzijdig; representatief voorkanten; representatieve gevels naar de doorgaande weg voorkanten en zijkanten; representatieve gevel aan kruispunt voorkanten en zijkanten; erven
ORIËNTATIE BEBOUWING
De relatie van de woning met haar omgeving bepaald de representativiteit van de gevels. De rug-aan-rugwoningen in deelgebied B & C en het appartementencomplex staan centraal in hun omgeving en worden daarom alzijdig ontworpen. Aanbouwen, bijgebouwen en/of vrijstaande garages zijn ondergeschikt aan de woning. Aanbouwen en bijgebouwen moeten als één volume en stijl mee ontworpen zijn met de woning. Vrijstaande garages en bergingen zijn ook onderdeel van de totale architectonische expressie. Bij positionering dient aandacht te zijn voor de uitstraling naar de omgeving en de bezonning van de tuin.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
37.
vergunningplichtig vergunningplichtige gevels en daken
VERGUNNINGPLICHT
Omdat in Walderhof de representativiteit van de gevels erg belangrijk is, is er ook gekeken naar de voor- en achterkantbenadering voor vergunningvrij en vergunningplicht plaatsen van dakkapellen. In de regel geldt dat alles wat grenst aan openbaar toegankelijk gebied (de weg, openbaar groen of water), zoals de voorkant en bij hoekwoningen de zijkant van de woning, een grotere invloed heeft op de directe omgeving dan bouwwerken die aan de achterkant worden gebouwd. Om duidelijkheid te scheppen in deze benadering is in bovenstaande afbeelding weergegeven welke gevels vergunningplicht zijn, dus voor welke zijdes een vergunning aangevraagd moet worden voor onder andere het plaatsen van een dakkapel.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
38.
moderne toepassing van authentieke materialen
eigentijdse toepassing van schuurelementen
types vrijstaande woning tweekapper rijwoning rug-aan-rugwoningen appartementen
WONINGTYPES
Walderhof heeft vijf verschillende woningtypes; vrijstaande woningen, tweekappers, rijwoningen, rug-aan-rugwoningen en appartementen. Alle types zijn gemixt door het plan heen. In de architectuur zullen deze woningtypes onderhevig zijn aan de woningtypologieën. Zo zal een tweekapper ontworpen worden als één woning en de rug-aan-rugwoningen als één grote schuur. In een mix van authentieke materialen en moderne detailleringen krijgen de 'boerenerven' een nieuw hedendaags jasje.
beeldkwaliteit bebouwing
minimalistische interpretatie van gevelopeningen
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
39.
zadeldak met wolfseinden - Delwijnsestraat Kerkwijk
t-dak zadeldak - Walderweg Kerkwijk
kappen en hoogte bebouwing max 1 laag + kap max 1,5 laag + kap 1 laag plat of 1 laag + kap max 2 lagen + kap max 3 lagen
schilddak met zadeldak - Hogenhofstraat Kerkwijk
DAKVORM
Kerkwijk wordt gekenmerkt door woningen met kappen, Walderhof zal hier op aansluiten. De enige uitzondering is het appartementencomplex centraal in het plan. De kappen van de woningen kunnen verschillende vormen aannemen, ze kunnen parallel of haaks op de weg staan maar kunnen ook op diverse manieren knikken. Om aan te sluiten op de omgeving zijn enkele kapvormen vormen mogelijk: zadeldak, zadeldak met wolfseinden, schilddak, tentdak en mansarde dak.
beeldkwaliteit bebouwing
dubbel zadeldak - Akkerstraat Kerkwijk
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
40.
licht rood-beige
donker bruin-grijs licht bruin-beige
licht rood-beige donker bruin-grijs licht bruin-beige
KLEUR EN MATERIAALGEBRUIK
Het materiaal van de bebouwing sluit aan op het materiaal van de bebouwing in Kerkwijk. In de bebouwde omgeving zie je verschillende metselwerk nuances met af en toe een uitzondering. Om verscheidenheid tussen de erven en deelgebieden te creëren maar een herkenbare samenhang te behouden zijn er drie verschillende metselwerk kleurtonen uitgekozen; licht rood-beige, licht bruin-beige en donkerder bruin-grijs. Binnen deze kleurtonen kan er door middel van voegkleur en metselwerkverbanden varianten gemaakt worden. Met houten gevels en gecementeerde afwerking kunnen enkele subtiele uitzonderingen binnen het plan plaatsvinden. Bovenstaande illustratie geeft de hoofd kleur- en materiaal per deelgebied weer. De vrije kavels mogen binnen het pallet hun eigen metselwerk kleurtoon, houten- of gecementeerde afwerking kiezen.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
41.
differentiatie door kleur van de steen
toepassing voor- en achterkant van de steen
varieren met voegkleur
toevoeging extra materiaal hout
KLEUR EN MATERIAALGEBRUIK
Om tot een harmonieus geheel te komen met de drie verschillende stenen nuances kan er binnen dit pallet gespeeld worden met de mix van de stenen, voegkleuren, reliëf en toevoeging van een extra materiaal zoals hout. Door hiermee te variëren kan het onderscheid tussen de gedetailleerde hoofdgebouwen en sobere nevengebouwen zichtbaar worden gemaakt. Detaillering is hierbij het samenspel van materialen en hun technische vormgeving. Bovenstaande illustraties geven uiteenlopende spectrum aan materiaal toepassingen weer.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
42.
HOOFDGEBOUWEN
De hoofdgebouwen op de terpen worden eigentijdse vormen van woonhuizen op een boerenerf en hebben een traditioneel materialenpalet waarbij bakstenen gevels en pannen daken de boventoon voeren. Elk hoofdgebouw is een uniek ontwerp maar sluit nauw aan bij de nevengebouwen in het deelgebied. Hoofdgebouwen zijn rijker gedetailleerd dan de nevengebouwen.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
43.
NEVENGEBOUWEN
De nevengebouwen van de 'boerenerven' worden ook gekenmerkt door het gebruik een traditionele materialen zoals metselwerk gevels en pannen daken maar zijn somber gedefineerd. Om dit onderscheid te benadrukken wordt er naast baksteen ook hout toegepast in de gevels en zijn er eenvoudige metselwerkverbanden in de architectuur zichtbaar.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
44.
VRIJE KAVELS PARADIJSWEG
De huizen langs de Paradijsweg worden eigentijdse vormen van landelijke woningen en mogen een modernere uitstraling krijgen dan de 'boerenerven'. Het kleurenpalet sluit aan op het beeldkwaliteitsplan van Walderhof. Bij de vrije kavels aan de Paradijsweg is elke woning een uniek ontwerp, hierdoor kan er voor een modernistische interpretatie van een boerenschuur tot een rijk gedetailleerde woonboerderij met rietenkap gekozen worden. Bovenstaande sfeerbeelden en texturen geven mogelijkheden voor kleur, detail en materiaal weer.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
45.
APPARTEMENTENCOMPLEX
Het zorgappartementencomplex is een sculpturaal gebouw wat op gaat in haar groene omgeving. Het staat centraal in Walderhof en wordt omringd door water en bomen. Deze groene gebruiksruimte wordt in relatie tot het appartementencomplex ontworpen en is een ontmoetingsplek voor de bewoners van het gebouw. Het gebouw zal een zachte uitstraling krijgen door het gebruik van licht beige bakstenen met verfijnde metselwerk verbanden. Gevelelementen worden geaccentueerd met andere steenachtige materialen binnen deze zachte tonen.
beeldkwaliteit bebouwing
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
46.
BEELDKWALITEIT OPENBARE RUIMTE
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
47.
4
4
3
1| sfeerbeeld groene loper
2
1
2 1
2 2
2 3
4
2| sfeerbeeld oprijlaan
4
3| sfeerbeeld wadi's
GROEN EN BIODIVERSITEIT
Alle gebieden worden verbonden en omringd door de groen openbare ruimte. Midden door het plangebied loopt een doorgaande weg met brede bermen met bomen en boomgaarden. Naar elke erf is een aftakking als oprijlaan met grote bomen naar de woningen. De terpen worden gescheiden door wadi's die bij hevige regenval het water bergen maar wanneer de zon weer schijnt doorheen gelopen kan worden. De erven zijn ontmoetingsplekken waar bomen staan voor schaduw en verkoeling.
beeldkwaliteit openbare ruimte
4| sfeerbeeld groene erven
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
48.
1
2 1| wadi
1
water watergang bestaand watergang nieuw wadi
WATER EN KLIMAATADAPTATIE
De terpen worden gescheiden door wadi's. Tijdens hevige regenval kan het overtollige water opgevangen worden in deze gebieden waarna het langzaam de grond in infiltreert. Door wadi's aan te planten met aangepaste vegetatie kunnen zij een grote rol spelen bij de biodiversiteit van een groene omgeving en dekking bieden voor kleine zoogdieren, amfibieën en insecten. Daarnaast zijn de wadi's ook een gebied om te recreëren, er kan door de wadi's gewandeld worden en gespeeld. Tussen de terpen en het appartementsgebouw en tussen de vrije kavels worden nieuwe watergangen gemaakt met natuurvriendelijke oevers die aangesloten worden op het bestaande stelsel.
beeldkwaliteit openbare ruimte
2| watergang en natuurvriendelijke oevers
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
49.
scheiding privé en openbaar
privé & openbaar privégebied mandelig gebied openbaar
PRIVÉGEBIED - OPENBAAR GEBIED
Tussen de openbare erven en groene ruimtes zijn de privégebieden vormgegeven. De ruimtes rondom de rug-aan-rugwoningen en bij het appartementencomplex zijn mandelig en worden gebruikt door de bewoners van deze panden. De wegen en paden in de openbare gebieden verbinden alle erven en woningen met elkaar. informele wandelroutes openbare ruimte
beeldkwaliteit openbare ruimte
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
50.
voetpad markering
wandelroutes openbaar semi-openbaar
LOOPROUTES
Binnen de erven zijn auto's te gast en is de straat ingericht als woonerf. De wandelroutes door de erven en groene verbindingszones leiden de voetgangers door het hele gebied. De materialisatie van de wegen en voetpaden geven op een natuurlijke wijze weer of het openbaar of semi-openbaar gebied is. wandelpad markering
beeldkwaliteit openbare ruimte
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
51.
4
2
2
5
4 1| straat: rood genuanceerd gebakken klinkers
6 3 1
3
2
5
5 2| erf: rood genuanceerd geb. klinkers en vb. parkeervak
5
3 2 4
bestrating 1| straat 2| erf 3| voetpad erf 4| voetpad 'achterom' 5| halfverharding 6| fietspad
3| voetpaden: als erf
4| voetpaden: betontegel
5| halfverharding: padvast
6| fietspad: als erf
STRATEN, ERVEN & VOETPADEN
Omdat de voetganger in het stedebouwkundig plan centraal staat wordt door middel van zonering en materialisatie de route van de voetganger weergegeven. De doorgaande weg door Walderhof verbindt alle erven en gebieden met elkaar en is voorzien van een trottoir voor de voetganger. Erven worden vormgegeven als een woonerf en verharde voetpaden verbinden vervolgens de woningen met het woonerf. Naast de duidelijke verharde routes loopt er ook een informele wandelroute door het plan.
beeldkwaliteit openbare ruimte
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
52.
gesloten straatwerk
verharding openbare ruimte verhard - erven halfverharding - erven open straatwerk privé
PARKEREN
Parkeren vindt zo veel mogelijk plaats op eigen terrein. Op de erven zijn parkeerplaatsen vormgegeven voor de rijwoningen en bezoekers, deze parkeerplaatsen zijn onderdeel van het plein en worden in dezelfde materialisatie verhard. Bij de rug-aan-rugwoningen is een deel van het erf verhard met halfverharding, ook de parkeerplaatsen zullen verwerkt worden in dit materiaal. Tot slot zijn er nog enkele parkeerplaatsen langs de doorgaande weg welke verwerkt worden in open straatwerk in het gras. Verder is er aandacht voor oplaatplaatsen voor elektrische auto's op elk erf.
beeldkwaliteit openbare ruimte
open straatwerk
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
53.
© Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en ZON architecten BNA. ZON architecten BNA heeft bij haar werkzaamheden de zorgvuldigheid in acht genomen die van haar kan worden verwacht. Aan de getoonde informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Op onze werkzaamheden zijn de voorwaarden van toepassing zoals vastgelegd in De Nieuwe Regeling (DNR) 2011 herzien juli 2013, een standaardregeling van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA). ZON architecten BNA heeft met zorgvuldigheid de beelden in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met ZON architecten BNA. www.zonarchitecten.nl
Beeldkwaliteitsplan Walderhof | 02.05.2024
54.
WICHARD VAN PONTLAAN 86 5302 XC ZALTBOMMEL | WWW.JAN-BOUWMANAGEMENT.NL | JAN@JAN-BOUWMANAGEMENT.NL | T 06 13 37 94 59
WALDERWEG 4 5324GA AMMERZODEN | WWW.ZONARCHITECTEN.NL | INFO@ZONARCHITECTEN.NL | T 0418 72 97 97