Bestuurlijke brief mbt afdoening

Aan: de gemeenteraad

Onderwerp

: Afhandeling moties ‘2024-07-04 A gratis lidmaatschap tot 27 jaar’ en ‘2024-07-04 A het lezen niet vrezen’

Datum

: 17 december 2024

Zaaknummer

: 1101953

Geachte raadsleden, Op 4 juli heeft uw raad een motie aangenomen waarin u het college vraagt te of onderzoeken het gratis bibliotheekabonnement verlengd kan worden tot 27 jaar. Op dit moment is de bibliotheek gratis voor inwoners tot 18 jaar. Ook heeft de motie ‘het lezen niet vrezen’ ingediend over het opstellen van een plan inzake de Zorgplicht. In samenwerking met Bibliotheek Rivierenland hebben we de mogelijkheden hiervoor verkend. In deze brief informeren wij u over de uitkomsten van deze verkenning. Aanleiding In de motie m.b.t gratis lidmaatschap wordt geconstateerd dat uw college voornemens is om laaggeletterdheid te voorkomen en te verminderen, dat de Bibliotheek daar een belangrijke rol in speelt en dat momenteel bibliotheeklidmaatschap in de leeftijdsgroep 18-30 jaar laag is. Het verruimen van het bibliotheekabonnement zou volgens de motie vrijwel kostenneutraal zijn en ertoe kunnen leiden dat het aantal leden toeneemt en jongeren motiveert om naar de bibliotheek te gaan. Een motie van soortgelijke strekking is recent aangenomen in de raad van gemeente Neder Betuwe. De bibliotheek heeft op aanvraag van de gemeenten Neder-Betuwe en Zaltbommel onderzocht wat de maatregel zou kosten, wat dit zou betekenen voor het ledenbestand en of een dergelijke maatregel zou bijdragen aan de beoogde doelen uit de motie(s).

Voorts is dit voorgelegd aan wethouders uit de regio in het PFO bibliotheekwerk op 26 september. Naar aanleiding van het PFO is dit vraagstuk ambtelijk uitgewerkt en een raadsinformatiebrief opgesteld. Relatie gratis bibliotheekabonnement en laaggeletterdheid Voorbeelden Deventer en Arnhem In Deventer is in 2023 een gratis jongerenabonnement toegevoegd voor inwoners in de leeftijd van 18 tot 27 jaar. Daarnaast is het jeugdabonnement boetevrij geworden. Het abonnement is projectmatig geïmplementeerd. Na invoering van het jongerenabonnement is 13,49% van de jongeren in die leeftijdscategorie lid geworden van de bibliotheek. Ruim de helft daarvan is een ‘’niet-actief lid’’, wat wil zeggen dat op dat lidmaatschap geen uitleningen zijn gedaan. In Arnhem is in 2023 het gratis jeugdabonnement (‘’Compleetabonnement) verlengd tot en met 24 jaar. 16,87% van de jongeren is lid van de bibliotheek. Tweederde daarvan is niet-actief lid. Met de verruiming van het abonnement werd het laagdrempeliger maken van de bibliotheken en het terugbrengen van leesplezier beoogd. Voorheen werd een fractie van de jongeren tussen de 18 en 27 jaar lid van de bibliotheek. Het is te vroeg om in dit stadium conclusies te trekken op basis van de voorbeelden uit Deventer en Arnhem. Wel signaleren wij dat de instroom van nieuwe (actieve) leden

beperkt is. Ook geldt dat in Arnhem en Deventer de bibliotheken beter bereikbaar en centraler zijn en de populatie voor een deel bestaat uit studenten. Hierdoor zijn deze cijfers slechts beperkt toepasbaar op de Zaltbommelse situatie. Tenslotte is niet duidelijk of de nieuwe leden afkomstig zijn uit de doelgroep die met de aanpak van laaggeletterdheid beoogd wordt. In Zaltbommel is 13% van de inwoners laaggeletterd. Dit wordt landelijk bijgehouden. Hoeveel jongeren in de leeftijd 18-30 jaar laaggeletterd zijn is onbekend. Dit wordt niet per gemeente bijgehouden. Het uitbreiden van het gratis bibliotheekabonnement voor jongeren tot 27 jaar leidt er niet per definitie toe dat het risico op laaggeletterdheid voor deze doelgroep afneemt. Het aantal (actieve) leden zal vermoedelijk beperkt toenemen en onderliggende redenen zoals desinteresse, praktische en culturele drempels en een ongunstig leesklimaat op jongere leeftijd worden ermee niet bestreden. Duidelijk aantoonbaar bewijs dat gratis lidmaatschap voor 18-27 jarigen leidt tot afname van laaggeletterdheid onder jongeren ontbreekt. Bestrijden van laaggeletterdheid Zaltbommel Het bestrijden van laaggeletterdheid onder jongeren is momenteel voornamelijk belegd bij de brede en preventieve aanpak laaggeletterdheid bij kinderen, jeugdigen en gezinnen.

Laaggeletterdheid heeft een intergenerationeel karakter, dat wil zeggen dat kinderen die opgroeien met laaggeletterde ouders een groot risico lopen zelf ook laaggeletterd te worden. Om deze ‘’cyclus van laaggeletterdheid’’ te doorbreken spitst de aanpak van laaggeletterdheid zich toe op deze doelgroep. We willen kinderen leesplezier laten ervaren door aanwezigheid van de bibliotheek op school, door professionals in het jeugd- en gezinsdomein uit te rusten met vaardigheden op dit onderwerp en het leesklimaat en leesplezier te bevorderen bij kinderen zelf, binnen gezinnen en op scholen middels de doorgaande leeslijn. Laaggeletterdheid aanpakken en versterking van basisvaardigheden is een belangrijke doelstelling van het college. Dit is ook opgenomen in de beleidsnota samenleving. De Bibliotheek zet zich met verschillende programma’s in op de leeftijd 0-18 jarigen. Het is gebleken dat het bij het tegengaan van laaggeletterdheid zinvol is om zich vooral op deze doelgroep te richten (zie bijlage 1). Ook hebben we een (regionale) aanpak laaggeletterdheid en wordt elk jaar een jaarplan laaggeletterdheid geschreven. Hierin staan doelstellingen en acties om mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en digitale vaardigheden, te vinden en tijdig te ondersteunen. ‘Het gezin’ is voor 2024 het overkoepelende thema voor het jaarplan.

Ook het Leerhuis richt zicht op de aanpak van laaggeletterdheid. Het Leerhuis Zaltbommel biedt sinds 2020 een infrastructuur, waarbinnen alle partners werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden van inwoners Zaltbommel. Het Leerhuis biedt de inwoners van Zaltbommel een laagdrempelige plek om zich te ontwikkelen. Het verbeteren van basisvaardigheden staat hier centraal: Ook met het Nationaal Programma Onderwijs zetten we in op het stimuleren van de taalontwikkeling; bijv. door inzetten van ouderprogramma’s gericht op taalstimulering 0-6 jarigen, de Biebclub, of extra ureninzet op scholen gericht op taalontwikkeling. Verder kunnen inwoners van Zaltbommel met een gezinsinkomen dat niet hoger is dan 130% van de bijstandsnorm een bijdrage voor de regeling maatschappelijke participatie aanvragen. Een bijdrage voor een lidmaatschap van de bibliotheek valt hier ook onder. Om mensen te enthousiasmeren om naar de Bibliotheek te gaan heeft de Bibliotheek de afgelopen jaren meerdere Biebtalks georganiseerd. Hierbij worden actuele thema’s besproken met interessante sprekers. Financiële consequenties Samen met Bibliotheek Rivierenland en aan de hand van voorbeelden uit andere gemeenten is een kostenraming gemaakt voor de verruiming van het abonnement naar 27 jaar (zie hiervoor bijlage 2). Voor de gemeente Zaltbommel zou dat neerkomen op een (jaarlijks) bedrag van € 11.660,-.

Dat zijn de abonnementskosten (60,- per jaar per lidmaatschap) voor het vermoedelijk aantal leden, uitbreiding van de collectie en kosten 2

voor marketingdoeleinden. Kosten om een dergelijke maatregel te paren met extra programma’s en voorlichting voor deze doelgroep zitten hier niet bij inbegrepen. Het college heeft reeds een specifieke uitkering (SPUK) versterking bibliotheekwerk toegewezen gekregen van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, met als doel de uitbreiding van de openingsuren om een sterke bibliotheekvoorziening te creëren. Daarnaast krijgt de gemeente komende jaren beschikking over een decentralisatieuiterking (DU) van het Rijk om bibliotheekvoorzieningen extra te versterken als voorbereiding op de wettelijke zorgplicht voor bibliotheken vanaf (vermoedelijk) 2026. Vanaf dat jaar zijn gemeenten verantwoordelijk voor een sterk en dekkend netwerk van bibliotheken die tegemoetkomen aan de eisen uit de Bibliotheekwet. Vanaf 2027 worden gemeenten hiervoor gecompenseerd via het gemeentefonds. Tegelijkertijd vindt er wel een bezuiniging plaats op de Informatiepunten Digitale Overheid. Het IDO is gevestigd in de Bibliotheek en helpt mensen met allerlei vragen rondom digitale zaken. Conclusie Als college onderschrijven we de doelstellingen uit de motie en zetten we ons in om laaggeletterdheid te voorkomen en verminderen. Tegelijkertijd moeten we de komende jaren scherpe keuzes maken over besteding van beschikbare middelen.

Het uitbreiden van het abonnement naar de leeftijd van 27 jaar moet in dat licht worden bezien. Het beoogde effect van een dergelijke maatregel in de bestrijding van laaggeletterdheid is naar mening van het college onvoldoende bewezen om deze nu in te voeren. Zo is op dit moment bijna de helft van de leden tussen 18-27 jaar niet-actief lid, dit betekent dat zij wel lid zijn maar geen boeken lenen (zie bijlage 3). In plaats daarvan willen we verkennen hoe bestaande programma’s en interventies voor kinderen en jongeren versterkt kunnen worden (zie bijlage 1 inzet Bibliotheek 0-18 jarigen). Bijvoorbeeld door het boetevrij maken van het jeugdabonnement, een doelgroepgerichte aanpak voor middelbare scholieren, of het versterken van de gemeentelijke gezinsaanpak laaggeletterdheid. Conform de wettelijke zorgplicht voor bibliotheken zal dit een plek krijgen in het meerjarenplan dat gemeenten moeten opstellen voor bibliotheekwerk. Het komend jaar gaan we samen met de Bibliotheek verder invulling geven aan het meerjarenplan voor de Zorgplicht. U wordt hierover later geïnformeerd. Bijlage 1: Inzet bibliotheek 0 - 18 jarigen (jaarverslag Bibliotheek Rivierenland) Bijlage 2: Kosten gratis lidmaatschap tot 27 jaar per gemeente per jaar (schatting) Bijlage 3: Aantal leden (18 - 27 jarigen) Bibliotheek Rivierenland per gemeente

Burgemeester en wethouders van Zaltbommel, de secretaris,

de burgemeester

W. (Wouter) Abee

M.C. (Marnix) Bakermans

3