Advisering over de mogelijkheden tot samenwerking in de gemeenteraad van Zaltbommel zittingsperiode 2022-2026

Advisering over de mogelijkheden tot samenwerking in de gemeenteraad van Zaltbommel – zittingsperiode 2022-2026. Inleiding. Bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Zaltbommel van 16 maart jongstleden is ZVV (Zaltbommel Veranderen met Visie) de grootste partij geworden. De fractie van ZVV heeft daarop besloten het initiatief te nemen voor de coalitievorming, zoals te doen gebruikelijk. Aan Bart Schreuders en Kees Zondag is gevraagd een eerste oriëntatie uit te voeren door middel van gesprekken met alle gekozen partijen over hun ideeën, wensen en/of aanbevelingen voor een kansrijke samenwerking tussen partijen (coalitie). Vorm en inhoud van die samenwerking zijn benoemd als onderdeel van deze oriëntatie. Bij de uitwerking van deze opdracht zullen de genoemde personen dus als informateur optreden. Door de informateurs zijn Monique Muurling, Monique van Delft en Hein Hendriks gevraagd als neutrale adviseurs deel te nemen aan de informatie. Het advies wat voor u ligt is door de genoemde 5 personen op basis van gelijkwaardigheid opgesteld. De informateurs hebben besloten tot deze aanpak om de neutraliteit van de advisering zoveel als mogelijk te waarborgen. Met alle partijen zijn gesprekken gevoerd op 23, 25 en 26 maart. Bij elke partij werd de lijsttrekker uitgenodigd en de mogelijkheid geboden een tweede persoon namens de partij aan het gesprek te laten deelnemen.

Alle partijen hebben de uitnodiging aanvaard en een gesprek gevoerd. Per gesprek hebben wij gebruik gemaakt van een aantal vooraf opgestelde vragen die in het gesprek in ieder geval beantwoord moesten worden om gelijke informatie te verzamelen. De vragenlijst is als bijlage 1 bij dit verslag gevoegd. Van ieder gesprek hebben wij korte aantekeningen gemaakt. Deze aantekeningen zijn gebruikt bij de opstelling van deze advisering, nadat de deelnemende partijen onze aantekeningen hebben goedgekeurd; eventueel na kleine aanpassing. De aantekeningen zijn uitsluitend bedoeld als geheugensteun voor de informateurs bij het opstellen van dit advies en worden dus niet openbaar. Naast de gesprekken zijn, waar nodig, de programma’s van de partijen geraadpleegd als er nog onduidelijkheid of verdere detaillering nodig was. De prioritering die tijdens de gesprekken door de partijen is benoemd is wel leidend gebleven bij deze advisering. Naast het voeren van de gesprekken hebben wij een emailadres geopend waarop iedere inwoner en/of belanghebbende zijn ideeën, wensen, aanbevelingen of concrete voorstellen kan indienen. Hiervan is goed gebruik gemaakt, tot nu toe werden ruim 20 reacties ingediend. Deze reacties hebben met name te maken met programmatische punten voor een samenwerking. Enkele reacties gaan over gewenste samenwerkingen en zijn door ons meegewogen bij deze advisering.

Alle reacties zijn gebundeld en als bijlage 2 bij deze advisering gevoegd. Verantwoording inhoud advisering. Bij de eerste analyse van de verkiezingsuitslag en een summiere evaluatie van de zittingsperiode 2018 – 2022, hebben wij geconcludeerd dat we de advisering graag over drie onderwerpen wilden uitvoeren: -wat is programmatisch en getalsmatig de meest kansrijke combinatie van partijen voor de formatiebesprekingen; -wat zijn de ideeën, suggesties en/of uitgangspunten voor de vorm en inhoud van een mogelijk akkoord; -wat zijn de ideeën, suggesties en/of uitgangspunten voor het proces van de formatiebesprekingen en de opstelling van een mogelijk akkoord. De vragenlijst (bijlage 1) probeert deze aanpak te concretiseren. Met name de advisering over het proces en de vorm en inhoud zijn ingegeven als instrumenten voor de onderhandelende partijen om serieus te kijken naar een zo breed mogelijk gedragen akkoord. De idee van ons is dat hiermee de veel genoemde bestuurscultuur kan veranderen. Daarnaast kan een voldoende transparant opgesteld akkoord leiden tot concrete inhoudelijke debatten tijdens de zittingsperiode, wat mee kan helpen de vertrouwensband van politiek en inwoners te verbeteren. Tijdens de gesprekken is ons gebleken dat alle partijen hiervoor openstaan en willen meewerken aan deze doelen.

Als wij in de advisering spreken over “meerderheid” dan bedoelen wij een getalsmatige meerderheid van de 10 in de gemeenteraad gekozen partijen, niet een meerderheid op grond van zetelaantallen.

Advisering 1. Vorm en Inhoud Akkoord Een meerderheid van de partijen heeft zich uitgesproken voor het opstellen van een akkoord op hoofdlijnen. Sterk gedetailleerde akkoorden worden door niemand als gewenst genoemd omdat daarmee het debat in de raad sterk aan kwaliteit inboet. Een akkoord dat gesteund wordt door de gehele raad wordt niet als reëel gezien. De hoeveelheid partijen in de raad en de onderlinge verschillen zijn hier debet aan. Dit is op zich een duidelijk signaal, maar nog niet voldoende concreet om daadwerkelijk te gebruiken bij de opstelling van het akkoord. Overeenstemming bestaat over de volgende onderdelen van een akkoord, wat kan voldoen als een akkoord op hoofdlijnen. a. Uitwerking van hoofddoelen als richting gevende elementen voor het beleid. Geconstateerd kan worden dat op veel beleidsterreinen in de gemeenteraad op hoofdlijnen overeenstemming bestaat. Op detaillering en sturing ontstaan meestal de verschillen van inzicht. Het is door diverse partijen benoemd dat een raad breed debat over enkele hoofddoelen vóór de vaststelling van een akkoord de voorkeur zou verdienen. Daarbij kan dan gezocht worden naar de zo breed mogelijke overeenstemming voor die hoofddoelen. Door deze in het akkoord op te nemen is het te verwachten dat de latere debatten over detaillering en instrumenten aan kracht winnen.

Ons advies is deze aanpak te betrekken bij de formatiebesprekingen en dan de volgende hoofddoelen te benoemen: -

Wonen/woningbouw Energietransitie/duurzaamheid Economie/leefbaarheid Cultuur

b. Financiële onderbouwing Door een meerderheid van de partijen is aangegeven dat een akkoord zo goed als mogelijk financieel onderbouwd moet worden. Met name de mogelijke gevolgen van versobering van de financiering vanuit het Rijk en de ambitieuze investeringsagenda, vereisen hierbij aandacht. Ons advies is hieraan ruime aandacht te besteden. c. Detaillering onderhandelingsresultaten in het akkoord. Het valt te verwachten dat de formerende partijen over diverse onderwerpen afspraken maken om verschillen in inzicht te overbruggen. De meeste partijen erkennen en/of

herkennen dat. Er bestaat begrip dat diverse zaken nader uitgewerkt worden, ook in een akkoord op hoofdlijnen. De breed gedragen wens is dat wel zoveel als mogelijk te beperken om het debat in de raad inhoudelijk te kunnen blijven voeren. Ons advies is deze aanbeveling op te volgen bij de opstelling van een akkoord 2. Proces van de Formatieonderhandelingen. Bij de gesprekken is aandacht besteed aan de gewenste vorm van het proces. Daarbij moet gedacht worden aan de transparantie en de betrokkenheid van andere partijen dan de formerende partijen dan wel het maatschappelijk middenveld en/of bewoners. Ook de momenten waarop dit kan gebeuren is besproken. De meeste partijen hebben aangegeven dat transparantie gewenst is als na besloten onderhandelingen tussen de formerende partijen een concept voor het akkoord is opgesteld. Daarbij is voor de meeste partijen de inbreng van de andere partijen in de raad voldoende, er hoeft geen consultatie bij middenveld of inwoners opgezet te worden. Ons advies is deze aanpak te betrekken bij de onderhandelingen en de totstandkoming van het akkoord. 3. Meest kansrijke combinatie van partijen. Alle partijen hebben aangegeven wat zij de meest wenselijke en de meest logische combinatie van partijen voor de vorming van de samenwerking vinden. Hiertussen zit vanzelfsprekend vaak een verschil.

Wij hebben alle genoemde combinaties (die getalsmatig mogelijk waren) geteld en ook gekeken welke combinaties het meest genoemd zijn. Daarenboven hebben wij gecontroleerd of de genoemde partijen bij deze combinaties die zelf ook noemen of zelf weerstand daartegen hebben uitgesproken. Geen enkele partij sluit een andere partij volledig uit voor gesprekken en/of samenwerking. Vanzelfsprekend is de waarschijnlijkheid daarvan wel regelmatig in twijfel getrokken, maar nooit volledig geblokkeerd. Gelet op het bovenstaande is ons advies dat de meest kansrijke combinatie van partijen voor de formatie ontstaat als de fracties van ZVV, SGP en VVD de gesprekken beginnen. Hierbij maken wij enkele aanvullende adviserende opmerkingen. De meerderheid van partijen heeft aangegeven dat het sterke voorkeur verdient het draagvlak in de raad verder te verbreden. Dat kan door een of meerdere partijen aan de samenwerking deel te laten nemen. Alle andere partijen zijn hiertoe in principe bereid de gesprekken te voeren. Wij adviseren de genoemde drie partijen hier serieus

op in te gaan en te kijken waar programmatische overeenstemming bereikt kan worden. Het gewenst aantal wethouders wordt door de meeste partijen gesteld op 4, mede gelet op de toename van het aantal gemeentelijke taken. Dit betekent dat er dan meer wethouders te benoemen zijn dan genoemde partijen. Mede gelet op onze eerste adviserende opmerking is ons advies uit te gaan van 4 wethouders. 4. Advisering voor het formatieproces Wij zijn van mening dat het voor de opzet en voortgang van het nu volgende formatieproces van belang is dat er door de onderhandelende partijen een formateur benoemd wordt. Die kan dan toezien op voortgang van de gesprekken, inschakelen van ondersteuning en verdere contacten met organisatie, griffie en anderen.

Afsluiting Wij hopen met deze advisering een bijdrage te hebben geleverd aan een vruchtbare en succesvolle samenwerking in de komende zittingsperiode van de gemeenteraad. Wij danken iedereen die deelgenomen heeft aan de gesprekken voor de open en vriendelijke sfeer waarin dat plaats heeft gevonden. Tenslotte danken we de ambtelijke organisatie van de gemeente voor de steun en met name Angelique Verhoeven – zonder haar was het nooit zo snel geregeld allemaal (alleen die broodjes…) Zaltbommel, 4 april 2022 Kees Zondag Bart Schreuders Monique Muurling Monique van Delft Hein Hendriks