Adviesnota college inzake MFA CONCEPT

Adviesnota voor het college Primaat afdeling: R&B

Ingekomen d.d.

Steller: Jobbe van de Ven

Conf. Bespr. Aantekeningen

Portefeuillehouder: C.A.H. Zondag

Burg.

Mede-adviseur:

Weth Z.

Samengesteld in overleg met:

Weth B.

Datum en paraaf afdelingshoofd:

Weth L.

Concerncontroller:

Weth P.

Behandeling ondernemingsraad:

Secr.

Nieuwe financiële consequenties: Ja

Openbaar: Ja

Besluit:

Onderwerp Scenariokeuze MFA te Brakel

Nr. poststuk: Nr. BBV:

Adviesnota voor het college Datum

:

Agendapunt

:

23 februari 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder C.A.H. Zondag

Inlichtingen bij

:

Gert-Jan van der Maas

Tel.nr.

:

681 689

Voorstel 1. In te stemmen met de actuele omstandigheden en uitgangspunten waarmee in dit voorstel rekening is gehouden. 2. Een richtinggevende keuze te maken uit de volgende scenario’s: a. Ontwikkeling van de volledige MFA voor onderwijs en voetbal op één nieuwe locatie onder de voorwaarde dat voor 31 december 2022 de aanwezige belemmeringen zijn weggenomen; of b. Renovatie van de bestaande voetbalvoorziening alsmede de ontwikkeling van de onderwijsvoorzieningen op één van de volgende manieren: 1. Renovatie van beide bestaande onderwijsinstellingen op de twee huidige locaties; of 2. Nieuwbouw voor beide onderwijsinstellingen op één nieuwe locatie. 3. Akkoord te gaan met het verder praktisch en financieel uitwerken van het onder 2 gekozen scenario. 4. Per heden beschikbaar te stellen van een budget van: a. € 750.000 voor geleden brandschade en de tussentijdse opwaardering van het sportpark van V.V. BZC’14; en b. € 270.000 voor noodzakelijke tussentijdse investeringen in de D.W. van Dam – Van Brakelschool. 5. Akkoord te gaan met de adviesnota voor de raad en deze door te sturen.

Samenvatting Op basis van dit voorsteel geeft het college antwoord op de vraag welke richting het op wil met voetbalvereniging BZC’14, de D.W. van Dam – van Brakelschool en de Willem van Oranjeschool in Brakel. De beslissende stem is aan de gemeenteraad. Deze kan kiezen uit een drietal scenario’s, te weten een MFA in de brede zin (1), renovatie van de bestaande voetballocatie en scholen (2) of renovatie van de bestaande voetballocatie plus nieuwbouw van de scholen (3). Ook is het noodzakelijk ongeacht de scenariokeuze overbruggingskosten aan zowel BZC’14 als de D.W. van Dam – van Brakelschool beschikbaar te stellen. Gelet op alle componenten bedragen de kosten achtereenvolgens € 19,8 miljoen, € 5,3 miljoen of € 8,0 miljoen. Van de genoemde bedragen is reeds € 3,2 miljoen gedekt vanuit het IHP. Inleiding Al enkele jaren wordt op verschillende niveaus gesproken over de Multi Functionele Accommodatie (hierna: MFA) in Brakel. Er zijn diverse onderzoeken uitgevoerd, vele overleggen gepleegd, correspondentie gepasseerd en een rapport opgeleverd inclusief presentatie in het dorp. Het bijbehorende archief is omwille van voorgaande inmiddels omvangrijk. Het is echter wel noodzakelijk dat op enig moment besluitvorming plaatsvindt over het project dat in de volksmond “MFA Brakel” heet en in hoofdzaak over twee scholen (Willem van Oranjeschool en D.W.

van Dam – van Brakelschool), een gymzaal en een voetbalvereniging (BZC’14) gaat. In dit advies schetsen wij daarom voor u drie hoofdscenario’s waar de keuze zich uiteindelijk volgens ons toe beperkt. Binnen de scenario’s is er een bepaalde mate van uitwerkingsvrijheid, zodat u en de raad op dit moment voornamelijk over de denk- en werkrichting een besluit nemen inclusief conceptfinanciën. Daarnaast is er aandacht voor relevante actualiteiten, zoals de discussie over de geitenstal aan de Kooiweg, woningbouw en de brand bij BZC’14. Om een en ander behapbaar en leesbaar te houden is ervoor gekozen alle documenten die bij u reeds 2

langsgekomen zijn achterwege te laten, zonder aan de inhoud en relevantie van deze documenten af te willen doen. Het voorstel kent de volgende opbouw: er wordt aangevangen met relevante omstandigheden en enkele aannames, die zich vooral uiten in kansen en belemmeringen. Deze feiten zijn noodzakelijk om mee te wegen bij de afweging over de scenariokeuze. Een drietal hoofdscenario’s worden hiertoe aan u voorgelegd inclusief richtinggevende financiën in de toekomst. Ook wordt gevraagd om op dit moment middelen beschikbaar te stellen die momenteel noodzakelijk zijn ten aanzien van de afwikkeling van de brandschade bij BZC’14 en het achterstallig onderhoud bij de D.W. van Dam – van Brakelschool. Tot slot wordt de adviesnota voor de raad aan u gepresenteerd. Deze adviesnota is neutraal opgebouwd en kent geen voorzet voor de scenariokeuze. Burgerparticipatie De voorfase van dit project betreft een ultieme vorm van burgerparticipatie. Het project is ontstaan vanuit de betrokken dorpen Brakel en Zuilichem zelf en tot op heden hadden zij het primaat bij alle overleggen en onderzoeken. Het proces heeft het meeste weg van trede 4 op de participatieladder: coproductie. Argumenten 1. Deze zijn van belang om in het achterhoofd te houden bij de scenariokeuze. De aangedragen MFA-gedachte is omvangrijk. Dit betekent echter ook dat er de nodige relevantie feiten benoemd moeten worden.

Ook indien de MFA niet of anders uitgewerkt wordt, zijn de meeste zaken van belang. In dit argument worden de belangrijkste aandachtspunten en aannames op een rij gezet: a. De geitenstal aan de Kooiweg doorkruist de eerstvolgende jaren sowieso de ontwikkeling van de MFA op de beoogde locatie aan de Molenkampseweg. De ontwikkeling van de MFA conform de wens van de betrokkenen is naar verwachting de eerstkomende vijf jaren vanwege gezondheidsrisico’s sowieso niet realiseerbaar. De geitenstal aan de Kooiweg maakt het namelijk vooralsnog planologisch onmogelijk, ongeacht een eventuele koppeling met woningbouw. Ook een eventuele afgeslankte vorm van een MFA met onderwijs is binnen de genoemde periode niet realiseerbaar. De gemeente is in gesprek met de geitenhouder over verplaatsing naar buiten de gemeente en welke hulp (niet zijnde financieel) wij hierbij kunnen verlenen. Ondanks deze gesprekken is er nog geen zekerheid dat een en ander haalbaar is. Met andere woorden: een MFA op de beoogde plek is slechts onder voorwaarden mogelijk. In dit voorstel is deze vijfjaarstermijn als realisatie-uitgangspunt bepaald. Tevens is als gevolg van deze belemmering aan het scenario MFA een tijdsvoorwaarde verbonden, waarover in beslispunt 2 meer. b. De koppeling met woningbouw wordt in dit advies niet gemaakt. In Brakel is dringende behoefte aan woningbouw.

Het is de grootste dorpskern van de gemeente, maar zit bij monde van de provincie vanwege de beperkingen ten zuiden van de Weitjesweg in feite nagenoeg op slot. In eerdere communicatie richting u is zelfs min of meer een koppeling gemaakt tussen volkshuisvesting en de MFA. Deze impliciete koppeling was en is echter niet bedoeld om de MFAdiscussie en bijbehorende scenariokeuze te sturen. De discussie bij en u en de raad moet bij voorkeur gaan over de MFA onafhankelijk van de Brakelse woningbouwbehoefte. Een eventuele koppeling vertraagt mogelijk ook een scenariokeuze en de uitwerking daarvan. Niettemin zijn wij momenteel wel bezig met woningbouwmogelijkheden in Brakel te verkennen. Hiertoe komen wij binnen enkele maanden bij u terug met meer informatie. c. Uitgangspunt is dat eventuele beperkingen op het gebied van ruimtelijke ordening kunnen worden weggenomen en dat de noodzakelijke gronden kunnen worden verworven. De gehele of eventueel aangepaste MFA kan onder voorwaarden volgens de provincie ondanks de Hollandse Waterlinie op de beoogde locatie gerealiseerd worden. Een andere locatie is niet uitgesloten, mits het niet ten zuiden van de Weitjesweg is. Vanwege de benodigde ruimte is het aantal potentiële plaatsen in het dorp zeer beperkt of zelfs nihil, tenzij onderwijs en voetbal apart worden ontwikkeld. In het 3

algemeen stellen wij dat van de in dit advies voorgelegde mogelijkheden er op termijn nergens planologische beletselen zijn die niet kunnen worden weggenomen. Dit om te voorkomen dat de eventuele discussie zich op de onmogelijkheden richt. Daarnaast wordt ervanuit gegaan dat de noodzakelijke gronden minnelijk voor een aanvaardbare prijs kunnen worden verworven. Dit ongeacht welk scenario het betreft en de daarbij behorende grondbehoefte. Elk scenario heeft daarbij zijn voor- en andelen. Gelet op het proces zijn met grondeigenaren nog geen gesprekken gevoerd. Aan het scenario MFA verbinden wij om deze reden wel een tijdsvoorwaarde. d. Het is noodzakelijk enkele tussentijdse financiële ‘pleisters’ te plakken. In alle gevallen is zoals beschreven een termijn van circa vijf jaar vereist voordat er fundamentele toekomstvaste stappen gezet kunnen worden, ongeacht de richting. Beredderingskosten à € 270.000 zijn voor de D.W. van Dam - van Brakelschool tussentijds nodig gelet op de zeer matige staat van onderhoud van het gebouw. Daarnaast is er een brand geweest bij BZC’14 alsmede capaciteitsgebrek bij laatstgenoemde op de fusielocatie in Brakel. Voor dit laatste zijn investeringen à € 750.000 voor in elk geval de komende vijf jaar vereist. Een en ander wordt in beslispunt 4 verder toegelicht. 2.1. Gelet op alle omstandigheden blijken er drie hoofdscenario’s te zijn.

De bestaande wensen, beperkingen, kansen en overige relevante feiten geven aanleiding tot een drietal hoofdscenario’s. In deze scenario’s zijn de uitgangspunten onder beslispunt 1 meegenomen. Bij elk scenario wordt aandacht geschonken aan de doorlooptijd, grondposities, globale financiën en specifieke zaken van het scenario. Bij het onderdeel kanttekeningen komen de eventuele negatieve aspecten aan bod, hoewel vanwege de integraliteit bepaalde negatieve aspecten al bij de argumenten aan bod kunnen komen. A. Een volledige MFA voor onderwijs en voetbal op één nieuwe locatie Dit A-scenario kenmerkt zich door alle onderdelen van onderwijs (twee scholen en gymzaal) alsmede voetbal op één nieuwe locatie. MFA algemeen Dit is het enige scenario dat beantwoordt aan de huidige wensen van de toekomstige gebruikers en de verwachtingen die bij hen en de dorpsbewoners leven. Het is tevens het meest toekomstvast voor het onderwijs en de voetbalvereniging. Er is veel ruimte voor duurzaamheid, er is naar verwachting voor de komende tientallen jaren geen botsing met andere ontwikkelingen rondom de kern Brakel en alles kan op een eigentijdse manier worden ingericht. Ook is er plaats voor een BSO en een bij de dorpsgrootte passende gymzaal (welke niet concurreert met de sporthal in Aals). Het geheel heeft haast een campusachtige gedachte die in vergelijkbare kernen zeldzaam is.

De oude schoollocaties worden achtergelaten en bieden ruimte voor parkeren en/of woningen; twee nadrukkelijk in het dorp levende wensen. De twee andere scenario’s hebben de hier benoemde voordelen niet. Eenvoudig gezegd zullend de betrokken partijen zeer teleurgesteld zijn indien dit scenario geen doorgang vindt. Omdat er voor dit scenario echter voor twee zaken een oplossing moet worden gevonden, verbinden wij een tijdsvoorwaarde aan een eventuele keuze voor dit scenario. Indien de ‘geitendiscussie’ nog niet is opgelost en de benodigde gronden niet of slechts deels minnelijk kunnen worden of zijn verworven, dan vervalt uw keuze voor de MFA op 31 december 2020. Rond dat moment leggen wij u en de raad de scenariokeuze opnieuw in combinatie met de relevante actuele omstandigheden van dat moment. Doorlooptijd Hier geldt bij uitstek in elk geval de genoemde vijfjaarstermijn. Voor die tijd verwachten wij fysiek niets te kunnen realiseren vanwege de beschreven te nemen obstakels. Bovendien is dit een omvangrijk project met een aanzienlijke voorbereidingstijd. Juist daarom is aan dit scenario de fatale termijn van 31 december 2022 verbonden. Grondposities 4

Met name door de vier voetbalvelden is een relatief groot oppervlak benodigd. De verwervingsopgaaf is daarom groot. Er zijn nog geen gronden in ons bezit, maar door alle aandacht voor het project is de grond wel ‘verwarmd’. Dit is echter inherent aan het gevolgde proces. Verwerving betreft qua kosten en bereidwilligheid van de eigenaar dus een nadrukkelijk risico. Financiën De brutokosten bedragen inclusief voetbalopstallen circa € 18,4 miljoen. Dit is gebaseerd op de door de initiatiefnemers verstrekte tekeningen. De initiatiefnemers hebben in een eerdere fase beduidend lagere getallen genoemd richting de raad. Na verdere doorrekening en gesprekken met de initiatiefnemers, hebben zij zich echter achter de ambtelijke doorrekening geschaard. Bij het onderdeel Financiën zijn de jaarlasten en overige kostencomponenten opgenomen. Let wel, € 3,2 miljoen voor de scholen is reeds in het IHP gedekt, dus het te dekken restant bedraagt € 15,2 miljoen. Overig Diverse zaken moeten nog onderzocht worden. Denk hierbij onder andere aan verkeer, hoewel daarvoor een stelpost is gereserveerd. Dergelijke aspecten verkennen wij na uw keuze verder. Daarnaast geldt dat de tussentijdse beredderingsinvesteringen in het voetbalcomplex relatief niet duurzaam besteed zijn. B.

Renovatie van de bestaande voetbalvoorziening en de ontwikkeling van onderwijs Dit B-scenario splitst zich voor het onderdeel onderwijs in tweeën, namelijk renovatie en daarmee behoud van de bestaande onderwijsgebouwen (B.1.) of gezamenlijke nieuwbouw ter vervanging van de oude locaties (B.2.). In alle gevallen vindt de ontwikkeling van de scholen afzonderlijk van de opwaardering van de bestaande voetbalaccommodatie plaats. Hoewel één nieuw schoolgebouw multifunctioneel kan worden genoemd, wordt hier voor de duidelijkheid wel afstand genomen van de term MFA. In lijn met de verwoording van het beslispunt wordt gestart met de beargumentering met betrekking tot de renovatie van het voetbalsportpark en daarna onderwijs in twee deelscenario’s. Onderdeel Renovatie bestaande voetbalvoorziening Voor de voetbalvereniging BZC’14 kenmerkt deze aanpak zich in opwaardering van het bestaande sportpark aan de Brakelse Veerdam. Het bestaande trainingsveld wordt omgevormd tot regulier voetbalveld en er komt een apart trainingsveld aan de andere kant van de Veerdam. Gronden worden opgehoogd en elders middels ontgraving gecompenseerd in het kader van de waterberging. De veldverlichting wordt vernieuwd en daarmee verduurzaamd. De kleedkamers krijgen een opfrisbeurt en de afgebrande kleedkamers worden opnieuw opgebouwd op duurzame wijze, oftewel geen tijdelijke bouw of iets dergelijks.

Daarnaast wordt een aanvullend tijdelijk parkeerterrein gerealiseerd vanwege parkeerproblemen op de zaterdagen. Dit scenario is vanwege de brand in een ander daglicht komen te staan in zoverre dat sommige investeringen ongeacht de komst van de MFA min of meer noodzakelijk zijn. Uiteraard is de fusie van enkele jaren terug ook een argument. Indien voor dit scenario gekozen wordt, is er het financiële voordeel dat deze tussentijdse investeringen toekomstvast(er) besteed zijn voor in theorie mogelijk tientallen jaren. Het beantwoordt echter geheel niet aan de wensen en verwachtingen van de betrokken partijen. De MFA-synergie wordt namelijk geweld aangedaan en de complete moderniseringsslag gemist. Daarentegen is dit scenario geen sta-in-de-weg voor een soort van MFA inclusief voetbal in de verdere toekomst. Doorlooptijd Vanwege de brand en het capaciteitsgebrek als gevolg van de fusie, dienen de werkzaamheden zo snel mogelijk aan te vangen. Diverse werkzaamheden zijn van meet af aan planologisch mogelijk. Vanwege het solitaire karakter grijpt dit niet in op de planning van het onderwijs c.q. is daarvan niet afhankelijk. Grondposities Er is geen nieuwe grond vereist, want alle gronden zijn in ons bezit. De gronden aan de andere kant van de Veerdam zijn met dit doel twee jaar geleden reeds door ons verworven.

Rijkswaterstaat heeft de ondergrond van de accommodatie mogelijk ooit nodig in het kader van Ruimte voor de Rivier, hoewel het bevoegd gezag hierover tot op heden nooit harde uitspraken over heeft gedaan en er geen ontwikkelingen meer bekend zijn. 5

Financiën De kosten bedragen van het genoemde bedragen op basis van een ambtelijke doorrekening € 750.000. De verzekering van de vereniging doet ook een bijdrage. Zoals beschreven zijn deze kosten zowel in het voorliggende scenario van toepassing alsmede bij de complete MFA. Zie verder het onderdeel Financiën voor de jaarlasten en overige kostencomponenten. Ter compensatie voor het niet doorgaan van de MFA is het mogelijk een bijdrage te doen aan de vereniging voor bijvoorbeeld de renovatie van de kantine en het professioneler inrichten van het nieuwe extra parkeerterrein vanwege de beoogde langere duur. Denk hierbij aan circa twee maal € 100.000, dus in totaal € 200.000. Wij benadrukken dat dit optioneel is. Overig Indien RWS de locatie in de toekomst nodig heeft, dan kan alsnog een alternatieve locatie voor BZC’14 worden gezocht. In de regel gaat dit gepaard met substantiële rijksoverheidgelden die veelal dekkend zijn voor een verhuizing van de voorziening. Mogelijk kan later bij een MFA-gedachte worden aangehaakt. B.1. Onderdeel renovatie van beide bestaande onderwijsinstellingen op de twee huidige locaties In de Willem van Oranjeschool is enkele jaren geleden geïnvesteerd en dit gebouw staat op de planning om in 2026 gerenoveerd te worden. De D.W. van Dam – van Brakelschool is zeer gedateerd en verdient een complete renovatie, bovenop de tussentijdse investeringen.

In dit scenario zal deze renovatie voor beide onderwijsinstellingen plaatsvinden. Van de twee B-keuzen komt deze optie veruit het minst in de buurt van de wensen. De huidige situatie met de daarbij behorende (on)mogelijkheden blijft leidend. De ligging van de scholen is niet ideaal en er is beperkte parkeergelegenheid. De bestaande klachten vanuit de buurt zullen blijven. Modernisering en verduurzaming van de gebouwen is relatief minder dan wanneer nieuwbouw plaatsvindt. Behalve de beide schoolgebouwen dient ook de gymzaal opgeknapt te worden. Daarentegen is het financieel wel een zeer redelijke optie, met name vanwege het feit dat geen nieuwe gronden aangekocht hoeven te worden omdat er objectief gezien geen ruimtegebrek is. Ondanks de genoemde nadelen maakt dit scenario het wel mogelijk om de onderwijsinstellingen klaar te maken voor de komende decennia. Doorlooptijd Een keuze voor dit scenario maakt het mogelijk om snel de renovatieplannen gereed te maken. Naar verwachting is de renovatie van de D.W. van Dam – van Brakelschool binnen drie à vier jaar gereed. De renovatie van de Willem van Oranjeschool kan conform planning plaatsvinden in 2026, hoewel het op verzoek naar voren gehaald kan worden. Grondposities Er hoeven geen aanvullende gronden verworven te worden. Financiën Financieel is deze optie het aantrekkelijkst omdat geen grondaankoop vereist is.

De eerder genoemde beredderingskosten à € 270.000 voor de korte termijn voor de D.W. van Dam – van Brakelschool blijven vereist. Dit renovatiescenario kost € 1.400.000 voor de D.W. van Dam – van Brakelschool en € 2.350.000 voor de Willem van Oranjeschool. De opknapbeurt van de gymzaal bedraagt ruim € 500.000. In totaliteit kost dit scenario exclusief voetbal € 4.550.000. Zie voorts het onderdeel Financiën voor de totalen, jaarlasten en verdere kostencomponenten en informatie. Overig: in tegenstelling tot de MFA is geen ruimte voor een BSO. Ook zijn de berekeningen gebaseerd op een functioneel model dat zich qua faciliteiten en uitstraling niet kan meten met de MFA. B.2. Onderdeel nieuwbouw voor beide onderwijsinstellingen op één nieuwe locatie Hoewel dit niet de complete MFA-gedachte inclusief voetbal behelst, komt dit wat onderwijs betreft wel behoorlijk in de richting. De beide instellingen komen op één nieuwe locatie en kunnen daarbij alle mogelijkheden benutten die nieuwe onderwijsgebouwen bieden. Dit geldt ook voor de bijbehorende nieuwe gymzaal die in of nabij hetzelfde gebouw kan komen. Een en ander is meer in lijn met de brede schoolgedachte. De achterblijvende scholenlocaties kunnen voor andere mogelijkheden worden ingezet. Op de nieuwe locatie kan beter rekening worden gehouden met verkeer en parkeren. Omdat in 6

verhouding tot de volledige MFA het ruimtegebruik relatief beperkt is, zijn er rondom de schil van de kern Brakel meerdere opties qua vestigingslocatie. Dit kan indien mogelijk ook de beoogde MFA-locatie zijn of eventueel zelfs één van de bestaande locaties. Een eventuele koppeling met woningbouw is gemakkelijker te maken, hoewel dit aspect verder buiten beschouwing blijft. Afhankelijk van de locatie is het eventueel mogelijk dat later de voetbalvereniging alsnog aanhaakt vanwege ontwikkelingen op het huidige sportpark. Doorlooptijd Planvorming voor één nieuw onderwijsgebouw is omvangrijk. Bij dit scenario wordt aangesloten bij de eerder gepresenteerde vijfjaarstermijn. Grondposities Er dienen gronden verworden te worden. En zijn vanwege de beperkte grootte ten opzichte van de MFA enkele kansrijke locaties rondom het dorp, mede in relatie tot andere ontwikkelingen, hoewel grondverwerving een risico blijft qua financiën en planning. De oude schoollocaties blijven achter voor vrije invulling. Ook is het mogelijk om op één van de oude locaties een nieuwe school te bouwen, maar dat is niet het uitgangspunt vanwege ruimtelijke motieven en de noodzaak tot kostbare tijdelijke huisvesting. Financiën De beredderingskosten à 270.000 voor de D.W. van Dam – van Brakelschool blijven ook hier van toepassing.

De kosten van nieuwbouw voor twee scholen in één gebouw bedragen naar verwachting € 1.800.000 plus € 3.400.000 alsmede € 1.200.000 voor de gymzaal. In totaliteit kost dit scenario exclusief voetbal € 6.650.000. Zie voorts het onderdeel Financiën voor de totalen, jaarlasten en verdere kostencomponenten en informatie. Overig: in tegenstelling tot de MFA is geen ruimte voor een BSO. Ook zijn de berekeningen gebaseerd op een functioneel model dat zich ondanks de moderniseringsslag qua faciliteiten en uitstraling niet kan meten met de MFA. Stroomschema scenario’s A, B.1 en B.2 Voorgaande scenario’s zijn sterk verkort samengevat in de volgende verbeelding:

Voetbal en onderwijs in één

A. MFA

Scenario's voetbal en onderwijs

B. Renovatie voetbalaccommodatie Voetbal en onderwijs apart

B.1. Renovatie twee scholen; of Investeringen onderwijs B.2. Nieuwbouw één school

3. Uw keuze maakt het mogelijk dit scenario verder te verkennen. De voorgelegde scenariokeuzen vergen het nodige aanvullende interne onderzoek. Na uw besluit en dat van de raad kan dit gerichter gebeuren. Vervolgens kunnen wij u ook gerichter de feiten aangaande de 7

planning, financiën en dergelijke voorleggen. De bandbreedtes hierover zijn al in dit advies gegeven, maar het voerde te ver om in deze vroege fase alle scenario’s tot in detail uit te werken. Tevens kunnen de opmerkingen tijdens de raadsbehandeling ten aanzien van de inhoud en financiën worden meegenomen. Alle scenario’s zijn immers dermate omschreven dat er ruimte is voor een bepaalde mate van vrije invulling. Na dit onderzoek wordt het gekozen scenario uitgewerkt in een advies. Voor dit onderzoek in opmaat naar het vervolgvoorstel schatten wij de kosten beperkt in. De hiermee samenhangende uitgaven alsmede de ambtelijke uren worden verrekend met een later door u beschikbaar te stellen krediet behorend bij de scenariokeuze. Vervolgens worden ook voor zover mogelijk de uitwerkafspraken aan u en de raad gepresenteerd en van een planning voorzien. Denk hierbij waar mogelijk aan planologische uitwerking, fasering, capaciteiten, benodigde externe kennis, grondverwerving, ontwikkelingen ten aanzien van de geitenhouder en overige voorwaardelijke externe factoren.

4.1.a. Ongeacht de scenariokeuze is het vereist op korte termijn te investeren in de voetbalaccommodatie. Onder argument 1.d. en 2.b. is beschreven dat vanwege de recente brand en het capaciteitsgebrek tussentijdse investeringen noodzakelijk zijn. Daarom luidt ons advies om in te stemmen met de eenmalige investering van € 750.000. De argumenten hiervoor zijn eerder genoemd. Bij het onderdeel Financiën is een en ander verder uitgewerkt. Uw scenariokeuze tot slot bepaalt of deze voor circa vijf jaren dan wel voor een langere termijn (in theorie mogelijk tientallen jaren) nuttig zijn. Indien u en de raad niet voor de MFA kiezen, maar de scholen renoveert, is het als blijk van goede wil mogelijk om bijvoorbeeld € 200.000 voor de kantine en parkeerplaats beschikbaar te stellen. Dit min of meer omdat zij de vernieuwingsslag missen. 4.1.b. In navolging van BZC is het niet mogelijk investeringen in de van Dam – van Brakelschool uit te stellen. De keuze voor de complete MFA (A), renovatie van de scholen (B.1) of herbouw van één nieuwe school (B.2) laat onverlet dat de staat van de D.W. van Dam – van Brakelschool dermate is dat tussentijds geïnvesteerd moet worden. Ook dit is hiervoor beargumenteerd.

Het is een lastige discussie in zoverre dat de school ook verantwoordelijk is voor dit achterstallig onderhoud, maar aan de andere kant is vanuit gemeentezijde de afgelopen jaren geen helder standpunt ingenomen. Noodzakelijke investeringen bleven daarom uit. Gelet op alle feiten vinden wij het redelijk een eenmalige beredderingstoelage te doen, te besteden door het schoolbestuur. De kosten die hiermee gemoeid gaan bedragen € 270.000. Indien u en de raad bij de scenariokeuze besluiten tot renovatie van de bestaande scholen, dan zullen deze uitgaven overigens niet voor niets zijn geweest. De daadwerkelijke renovatie zal dan namelijk voortborduren op de reeds in dit kader gedane voorinvesteringen. Daarom worden de beredderingskosten in redelijkheid 50% in mindering gebracht op de totale renovatiekosten van de volgende fase, zodat achteraf gezien deze tussentijdse bijdrage de helft betreft. 5. Een raadsadvies is noodzakelijk. Vanwege de betrokken financiën en de politieke gevoeligheid van het dossier, is een raadsvoorstel aangehecht. Wij verwijzen hier nadrukkelijk naar de hierna opgenomen kanttekeningen over dit beslispunt. Kanttekeningen/risico’s 2.1. Elke keuze anders dan de MFA druist in tegen de wensen en verwachtingen in de dorpen.

Gelet op het gevolgde traject, de drukbezochte presentatie in het dorp van de ideeën en de gevoelens van ouders van leerlingen op de scholen en die van de voetballers, is er slechts één scenario dat aan de wensen beantwoordt: de MFA. Investeringen aan de scholen zijn uitgesteld vanwege de plannen voor de MFA. De voetbalverenigingen uit Brakel en Zuilichem zijn om hun MFA-plannen kracht bij te zetten uit eigen beweging gefuseerd. Wanneer de MFA geen doorgang vindt, zal dit binnen de betrokken dorpen 8

aanmerkelijke negatieve beeldvorming over de gemeente opleveren. In het bijzonder zal het voor het Zuilichemse deel van BZC’14 teleurstellend zijn dat er geen nieuw neutraal terrein in gebruik wordt genomen. 2.2. De MFA biedt qua organisatievorm een uitdaging Het samenvoegen van drie voorzieningen met elk een eigen identiteit en doelstelling, het samen gebruiken van binnen- en buitenruimten op verschillende dagen en dergelijke, vereist een goede beheersvorm. Er zijn verschillende opties mogelijk met elk eigen voor- en nadelen op het gebied van conciërgeschap, onderhoud en financiën. Constante inmenging vanuit de gemeente lijkt evenwel noodzakelijk met de bijborende ksoten tot gevolg. Complicerende factor is dat de btw-regimes uiteenlopen en kostenverhogend zijn voor ons als gemeente. Wanneer echter niet voor de MFA gekozen wordt, dan speelt dit punt niet of elk geval in veel mindere mate. 2.3. Het is niet bekend of de voetbalvereniging de kosten van de accommodatie kan dragen. Staand beleid binnen de gemeente is dat sportverenigingen financieel in de eigen fysieke opstallen voorzien. Dit beleid is bijvoorbeeld ook gevolgd bij de laatste buitensportverenigingen Nivo Sparta en MHC in Zaltbommel. Ook richting de initiatiefnemers is dit expliciet uitgedragen. Conform het onderzoek van de initiatiefnemers bedragen de opstalkosten voor BZC’14 ongeveer € 1,6 miljoen.

Dit is opgenomen in de totaalsom van € 18,5 miljoen voor de MFA. Het is onbekend of de voetbalvereniging dit daadwerkelijk zelf kan dragen, maar dit is wel onze bedoeling. Een eventuele tegemoetkoming hierin leidt tot een ongelijke behandeling jegens andere buitensportverenigingen. Sowieso moet binnen de € 18,5 miljoen nog gedemarceerd worden wie welke kosten eventueel voor eigen rekening neemt. 2.4. Er wordt in dit stadium niet gerekend op inkomsten uit de achterblijvende locaties. In de plannen van de initiatiefnemers worden de twee achterblijvende scholenlocaties alsmede de voetbalaccommodatie ingezet als locaties met een financieel voordeel. Wij ramen dit totale voordeel op € 3,9 miljoen bij het scenario MFA (of minder bij de andere scenario’s). We onderschrijven deze opgaaf echter geenszins. Indien de locaties in het dorp worden ingezet voor woningen, is na doorrekening gebleken dat vanwege de specifieke omstandigheden het lastig is een plus te bereiken. Andere opties zoals groen en parkeren kosten alleen maar geld. Het sportpark inclusief de opstallen in de uiterwaarden vertegenwoordigt vanwege de ligging en eventeuele toekomstplannen eveneens relatief weinig waarde. De grondprijs is laag en de vermeende aanwezigheid van kostbare keramische klei is ondanks toezeggingen nog niet bewezen. Bovendien is het irreëel inkomsten uit grondverkoop én afgraving in te prijzen.

Daarom wordt in dit advies ondanks het nadrukkelijk verzoek van de initiatiefnemers nergens van inkomsten uitgegaan. Dit is ook staand beleid binnen de gemeente om voor projecten geen inkomsten mee te tellen uit toekomstige derde projecten die nog onzeker zijn. Bovendien worden de locaties al ‘beklemd’ waarmee er onbedoeld politieke keuzen worden gemaakt. 2.5. De met de MFA gemoeide financiën maken andere wensen binnen de gemeente onmogelijk. Er zijn uiteenlopende investeringswensen binnen de gemeente. Deze overstijgen de beschikbare financiën. De keuze voor een MFA maakt een deel van de andere wensen onmogelijk. Ook voor de scenario’s renovatie en nieuwbouw geldt dit overigens, zij het in veel mindere mate. Separaat leggen wij aan u en de raad de investeringsraming voor waarin duidelijk wordt in hoeverre de kosten van dit project ingrijpen op de rest. Doordat voorafgaand aan dit voorstel te doen, kunnen u en de raad die kennis meewegen bij de besluitvorming. 3.1. De scenario’s B.1. en B.2. zijn geraamd op basis van het prijzenboek. Het project is ooit gestart om de MFA. Hiervan is daarom een gedetailleerde ambtelijke raming gemaakt. Ook de beredderingskosten van de voetbalvereniging zijn gedetailleerd berekend. De beredderingskosten voor de D.W. van Dam – van Brakelschool en de scenario’s omtrent renovatie en nieuwbouw zijn echter gebaseerd op het zogenaamde prijzenboek.

Het voerde in deze fase te ver om dit tot in detail te onderzoeken. In de praktijk geeft het prijzenboek echter aanvaardbare prijzen, hoewel wij 9

voor nu vragen rekening te houden met een marge aangaande de hierna definitief op te maken financiën. Denk hierbij aan ongeveer 10% naar boven of beneden. 3.2. Vanuit onderwijs gelden enkele aandachtspunten. In algemene zin geldt dat ongeacht het scenario geen rekening is gehouden met leerlingenprognoses en wat scholen op basis daarvan juridisch toekomt. Ook is er geen rekening gehouden met bovenwettelijke verduurzaming zoals gasloos en de discussie omtrent luchtverversing in het kader van corona. Ook het Klimaatakkoord speelt een rol en de nog te maken wettelijke keuze wie wat moet betalen. Het voert voor nu te ver deze ongewisse gevolgen van cijfers te voorzien en bovendien betreffen dit algemene aandachtspunten die ook voor andere onderwijsinstellingen gelden die nu niet onderwerp van besluitvorming zijn. 3.3 Dit voorstel heeft invloed op de financiële kengetallen. De financiële weerbeerheid van de gemeente wordt gemeten aan de hand van een aantal kengetallen, te weten: solvabiliteitsratio, netto schuldquote en structurele exploitatieruimte. De solvabiliteit staat in de begroting 2021 geclassificeerd als oranje. Deze zal hierdoor verder onder druk komen. Voor de financiering zal vreemd vermogen aangetrokken moeten worden. Daarnaast kunnen de kapitaallasten (deels) gedekt worden uit eigen middelen (reserves).

Door deze investering aan te gaan wordt er een forse vordering gelegd op de reservepositie. Dit heeft ook invloed op het beschikbare weerstandsvermogen.

3.4 De structurele exploitatielasten als gevolg van deze investering Een dergelijke investering leidt tot meerjarige exploitatielasten (niet zijnde kapitaallasten). Denk hierbij aan groot onderhoud, klein onderhoud, zakelijke lasten enzovoorts. Deze zijn nog niet afgezet tegen de structurele exploitatielasten zoals nu opgenomen in de huidige programmabegroting. Zeker bij het scenario MFA zal naar verwachting van een sterke stijging sprake zijn. 4.a.1. Deze betaling en bijdrage passen niet binnen het vigerende accommodatiebeleid voor buitensport. De tegemoetkoming in de brandschade bij BZC’14 en de tussentijdse investeringen in de opstallen passen niet in het beleid. Tot op heden investeerde de gemeente uitsluitend in velden en elementverhardingen bij sportverenigingen. Door dit nu wel te doen wordt een precedent geschapen. Echter, vanwege de bijzondere omstandigheden achten wij deze bijdrage in dit geval redelijk en passend. Uw scenariokeuze bepaalt of de bijdrage duurzaam besteed is of feitelijk voor uitsluitend vijf jaren uitsluitsel biedt. 5.1. De portefeuillehouder wenste een ambtelijk advies voor het scenario MFA. Dit advies geeft veelvuldig blijk van de bij de burgers in Brakel levende wens met betrekking tot de MFA (A).

Echter, het gevoerde proces, de afhankelijkheden en voorwaarden en bovenal de financiële consequenties zorgen ervoor dat wij ambtelijk niet in staat zijn dit scenario positief te adviseren. De financiën grijpen naar onze mening onevenredig in op andere wensen van de gemeente, zodat de scenario’s renovatie en nieuwbouw scholen (B.1 en B.2) daarboven te verkiezen zijn. Hierbij sluiten wij ook aan bij de schaal van de dorpen in verhouding tot de rest van de gemeente. Dat een en ander niet beantwoordt aan de gevoelens in het dorp, nemen wij daarbij op de koop toe. 5.2. Het college- en raadsadvies zijn neutraal opgebouwd. Omwille van voorgaande zijn beide besluitvormingsdocumenten neutraal opgebouwd, dat wil zeggen zonder aanbevolen scenariokeuze. Voor het collegeadvies is dat ons inziens geen probleem. Indien u echter de raad wel expliciet wenst te adviseren, dan is het mogelijk dat wij na uw collegebesluit het raadsadvies aanpassen van neutraal naar een expliciete scenariokeuze voor A, B.1 dan wel B.2. Programma duurzaamheid 10

Voor de scenariokeuze op zich is duurzaamheid nog niet van toepassing. De betrokken partijen hebben echter in hun stukken blijk gegeven van duurzaamheidsstreven. In welke mate dit plaatsvindt, is afhankelijk van de scenariokeuze en de daarbij behorende kansen en mogelijkheden en beschikbaar gestelde gelden. Financiën Algemene opmerkingen Hiervoor zijn alle kostenonderdelen genoemd. Omdat het onderwerp veel kostenelementen omvat, is hieronder een totaaltabel gemaakt van de benodigde financiën per scenario. Bij alle scenario’s is rekening gehouden met passende kosten voor grond (indien relevant), onvoorzien, plankosten, inflatie en ambtelijke uren. Ook is in sommige scenario’s sprake van een betaling van de boekwaarde van de Willem van Oranjeschool, wat leidt tot een aanvullende last in het jaarrekeningresultaat. Afhankelijk van het kostenonderdeel zijn er op de achtergrond specifieke of globale ramingen opgesteld. Voor de uitwerking in de praktijk betreft het een toekomstige keuze in hoeverre wij als gemeente het opdrachtgeverschap naar ons toetrekken. Ook dit heeft gevolgen voor de ambtelijke kosten, maar ook de risico’s ten aanzien van onvoorziene kosten en meerwerk. Na uw besluit en dat van de raad besteden wij hieraan in een volgend besluit meer aandacht.

Zoals hiervoor beschreven hanteren wij een afwijkingsmarge ten aanzien van alle bedragen wegens de vroege fase en de nodige afhankelijkheden. Daarentegen geeft de kostenopgave ongeacht de bandbreedtes naar onze mening aan u en de raad voldoende inzicht om een afweging te maken. In de tabel op de volgende pagina ziet u alle kostenonderdelen op een rij plus een totaalraming van de drie voorliggende scenario’s.

Kostentabel Kostenonderdelen en doorrekening volledige scenario's Compleet MFA (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie)

Getal Eenheidsprijs 1 18.440.000

Voetbalvereniging BZC'14 Bereddering Compensatie geen doorgang MFA/nieuwbouw Boekwaarde

Kosten Advisering 18.440.000 Keuze

1 1 1

750.000 200.000 0

750.000 Voorwaardelijk 200.000 Optioneel 0 N.v.t.

D.W. van Dam - van Brakelschool Bereddering Renovatie bruto (inclusief onvoorzien, plankosten en uren) Renovatie netto (minus 50% beredderingskosten) Nieuwbouw (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Boekwaarde

564 821 50% 564 1

476 1.875 -268.464 3.217 0

268.464 Voorwaardelijk 1.539.248 Keuze 1.405.016 Keuze 1.814.450 Keuze 0 N.v.t.

Willem van Oranjeschool Renovatie (inclusief onvoorzien, plankosten en uren) Nieuwbouw (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Boekwaarde (uitsluitend ingeval van scenario A of B.2)

1.245 1.080 1

1.875 3.141 380.000

2.334.182 Keuze 3.392.538 Keuze 380.000 Voorwaardelijk

Gymzaal Renovatie (inclusief onvoorzien, plankosten en uren) Nieuwbouw (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Boekwaarde ingeval van MFA of nieuwbouw scholen

513 550 1

1.033 2.168 0

1 1 1

19.838.464 5.287.702 7.998.050

Totale kosten scenario's A. MFA (inclusief bereddering en boekwaarde) B.1. Renovatie voetbal, scholen en gymzaal (inclusief bereddering) B.2. Renovatie voetbal en nieuwbouw school met gymzaal (inclusief bereddering, boekwaarde en optioneel)

Aanvullende dekking wegens bestaand IHP Dekking IHP A. MFA (inclusief bereddering en boekwaarde) -€ 3.200.000 B.1. Renovatie voetbal, scholen en gymzaal (inclusief bereddering) -€ 3.200.000 B.2. Renovatie voetbal en nieuwbouw school met gymzaal (inclusief bereddering, boekwaarde en optioneel) -€ 3.200.000

Dekking 11

530.041 Keuze 1.192.598 Keuze 0 N.v.t.

19.838.464 5.287.702 7.998.050

Kosten Te dekken € 19.800.000 € 16.600.000 € 5.300.000 € 2.100.000 € 8.000.000 € 4.800.000

Inzichtelijk is dat het scenario MFA netto € 19,6 miljoen kost inclusief bereddering en de boekwaarde. De renovatie van de voetbalvereniging ter plaatse alsmede de bestaande scholen en gymzaal inclusief bereddering bedraagt € 5,3 miljoen. Tot slot de optie renovatie voetbal en nieuwbouw van één gecombineerd schoolgebouw met gymzaal inclusief bereddering en boekwaarde bedraagt € 8,0 miljoen. Bij alle scenario’s is reeds € 3,2 miljoen gedekt vanuit het bestaande Integraal Huisvestingsplan (IHP) van de gemeente. Dit betekent concreet dat voor de scenario’s achtereenvolgens € 16,6, € 2,1 of € 4,8 miljoen aanvullend beschikbaar gesteld dient te worden. Hiervoor zijn verschillende dekkingsmogelijkheden voorhanden, zoals de reserves, gedeeltelijk begrotingssaldo of een lening. Dit heeft echter wel gevolgen voor de relevante jaarlasten. De mogelijkheden hiervoor worden aan u en raad in vervolgbesluitvorming voorgelegd en zijn ook afhankelijk van het gekozen scenario. Kapitaallasten Hieronder staat een globale indicatie van de jaarlijkse bruto kapitaallasten per jaar per scenario. De kapitaallasten omvaten afschrijving en rente. Daarnaast gelden voor nieuwbouw en renovatie verschillende termijnen, te weten achtereenvolgens 40 en 20 jaar. Vandaar dat de scenario’s B ongeveer even duur zijn. Kapitaallasten A. MFA (inclusief bereddering en boekwaarde) € B.1.

Renovatie voetbal, scholen en gymzaal (inclusief bereddering) € B.2. Renovatie voetbal en nieuwbouw school met gymzaal (inclusief bereddering, boekwaarde en optioneel) €

750.000 325.000 325.000

Ter vergelijk: de inkomsten van de OZB bedragen in Zaltbommel circa € 7,5 miljoen. Indien u en de raad kiezen voor scenario A, dan dient bijvoorbeeld het OZB-tarief voor alle huizenbezitters met 10% verhoogd te worden ervan uitgaand dat u elders niet wenst te bezuinigen. Bij de scenario’s B betreft het ongeveer 5% verhoging.

BTW Er is nog geen onderzoek gedaan naar de BTW-gevolgen van de investeringen. Het is zeker bij de investeringen in de voetbalaccommodatie niet zonder meer zeker dat de volledige BTW kan worden teruggevorderd via het Compensatiefonds of de omzetbelasting. Dit maakt de BTW een kostenverhogde factor. Uitvoering Planning De tussentijdse investeringen aan BZC’14 en de D.W. van Dam – van Brakelschool worden na het akkoord van de raad zo snel mogelijk aangevangen. Verder starten wij met het verder uitwerken en voorbereiden van uw scenariokeuze. In dit advies is beschreven dat diverse afhankelijkheden relevant zijn voor het verdere tijdspad. In volgende besluitvorming wordt hierop verder ingegaan. Communicatie De betrokken actoren zijn op de hoogte gesteld van de inhoud van dit advies. Uw eventuele scenariokeuze en advisering aan de raad koppelen wij terug aan hen. Wij bekijken op welke wijze dit in brede zin richting de betrokken dorpen kan plaatsvinden in samenwerking met de initiatiefnemers. Evaluatie / controle / handhaving Niet van toepassing. Bijlage(n) - Raming in groot formaat 12

13

Kostenonderdelen en doorrekening volledige scenario's Compleet MFA (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Voetbalvereniging BZC'14 Bereddering Compensatie geen doorgang MFA/nieuwbouw Boekwaarde

Getal Eenheidsprijs 1 18.440.000

Kosten Advisering 18.440.000 Keuze

1 1 1

750.000 200.000 0

750.000 Voorwaardelijk 200.000 Optioneel 0 N.v.t.

D.W. van Dam - van Brakelschool Bereddering Renovatie bruto (inclusief onvoorzien, plankosten en uren) Renovatie netto (minus 50% beredderingskosten) Nieuwbouw (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Boekwaarde

564 821 50% 564 1

476 1.875 -268.464 3.217 0

268.464 Voorwaardelijk 1.539.248 Keuze 1.405.016 Keuze 1.814.450 Keuze 0 N.v.t.

Willem van Oranjeschool Renovatie (inclusief onvoorzien, plankosten en uren) Nieuwbouw (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Boekwaarde (uitsluitend ingeval van scenario A of B.2)

1.245 1.080 1

1.875 3.141 380.000

2.334.182 Keuze 3.392.538 Keuze 380.000 Voorwaardelijk

Gymzaal Renovatie (inclusief onvoorzien, plankosten en uren) Nieuwbouw (inclusief grond, terreininrichting, onvoorzien, plankosten, uren en inflatie) Boekwaarde ingeval van MFA of nieuwbouw scholen

513 550 1

1.033 2.168 0

1 1 1

19.838.464 5.287.702 7.998.050

Totale kosten scenario's A. MFA (inclusief bereddering en boekwaarde) B.1. Renovatie voetbal, scholen en gymzaal (inclusief bereddering) B.2. Renovatie voetbal en nieuwbouw school met gymzaal (inclusief bereddering, boekwaarde en optioneel)

Aanvullende dekking wegens bestaand IHP Dekking IHP A. MFA (inclusief bereddering en boekwaarde) -€ 3.200.000 B.1. Renovatie voetbal, scholen en gymzaal (inclusief bereddering) -€ 3.200.000 B.2. Renovatie voetbal en nieuwbouw school met gymzaal (inclusief bereddering, boekwaarde en optioneel) -€ 3.200.000

530.041 Keuze 1.192.598 Keuze 0 N.v.t.

19.838.464 5.287.702 7.998.050

Kosten Te dekken € 19.800.000 € 16.600.000 € 5.300.000 € 2.100.000 € 8.000.000 € 4.800.000