7. Onderzoeksrapportage ETHOS telling Meierij en Bommelerwaard 2023

n e e r e d e I ! e e m e t ETHOS

T e l l i ngv a nda k -e nt hui s l oos he i di nr e g i oMe i e r i j e nBomme l e r wa a r d

Co lofo n De ETHOS telling is een initiatief van Hogeschool Utrecht en Kansfonds.

Met medewerking van Regio Meierij en Bommelerwaard Lokale coördinatie van de telling door Esther van Tilburg Uitvoering Hogeschool Utrecht, Lectoraat Wonen en Welzijn Auteurs Drs. Dorieke Wewerinke Drs. Marte Kuijpers Drs. Sandra Schel Mr. Jan de Vries Dr. Lia van Doorn In samenwerking met KU Leuven: Prof. Dr. Koen Hermans, Drs. Nana Mertens en Drs. Evelien Demaerschalk Financier Kansfonds (coördinatie door Willem van Sermondt en Esther Vogel) Vormgeving Dieke van Ewijk (vormgeving) Marieke Odekerken (fotografie)

Datum publicatie: 5 oktober 2023

Woord van dank Onze dank gaat uit naar alle mensen die deze telling mogelijk hebben gemaakt: medewerkers van de gemeenten in de regio, leden van de lokale werkgroep, medewerkers van de telorganisaties, leden van de begeleidingscommissie en leden van de landelijke adviesraad.

Bronvermelding bij gebruik van deze rapportage: Wewerinke, D., Kuijpers, M., Schel, S., De Vries, J. & Van Doorn, L. (2023). Iedereen telt mee. Resultaten eerste ETHOS telling van dak- en thuisloosheid in regio Meierij en Bommelerwaard. Utrecht: Hogeschool Utrecht.

2

Inho udso pgave Hoofdstuk 1 Inleiding ......................................................................................................................................6 1.1 Aanleiding voor de telling ...................................................................................................................................... 6 1.2 Noodzaak tot andere telling van dakloosheid in Nederland ................................................................................. 6 1.3 De ETHOS-Light definitie........................................................................................................................................ 8 1.4 Leeswijzer .............................................................................................................................................................. 9 Hoofdstuk 2 Telmethode .............................................................................................................................. 11 2.1 Onderzoeksmethode ........................................................................................................................................... 11 2.2 Afbakening van de doelgroep ..............................................................................................................................

12 2.3 Onderzoeksprocedure ......................................................................................................................................... 13 2.4 Invullen van de vragenlijst ................................................................................................................................... 14 2.5 Voorkomen van dubbeltellingen ......................................................................................................................... 14 2.6 Organisatie van de telling .................................................................................................................................... 14 2.7 Deelnemende organisaties .................................................................................................................................. 16 2.8 Non respons ......................................................................................................................................................... 17 2.9 Betrouwbaarheid van de resultaten .................................................................................................................... 17 Hoofdstuk 3 Algemene resultaten van de telling ............................................................................................

20 3.1 Het aantal dak- en thuisloze mensen in regio Meierij en Bommelerwaard ........................................................ 20 3.1.1 In openbare ruimte............................................................................................................................................ 21 3.1.2 In de noodopvang ............................................................................................................................................. 21 3.1.3 In tijdelijke opvang voor dakloze mensen .......................................................................................................... 21 3.1.4 In een instelling ................................................................................................................................................. 21 3.1.5 In niet-conventionele woonruimte .................................................................................................................... 22 3.1.6 Bij familie en vrienden ....................................................................................................................................... 23 3.1.7 Dreigende huisuitzetting ....................................................................................................................................

23 3.1.8 Verblijfplaats 2-16 mei 2023 .............................................................................................................................. 23 3.1.9 Verblijfsituatie 15-16 mei vergeleken met de verblijfssituatie(s) van 2-16 mei ................................................ 24 3.1.10 Aantal dak- en thuisloze volwassenen en kinderen per gemeente ................................................................. 26 3.2 De profielkenmerken ........................................................................................................................................... 28 3.2.1 Geslacht ............................................................................................................................................................ 28 3.2.2 Leeftijd .............................................................................................................................................................. 28 3.2.3 Nationaliteit en verblijfsstatus .......................................................................................................................... 30 3.2.4 Samenstelling huishouden.................................................................................................................................

31 3.2.5 Gezondheid ....................................................................................................................................................... 33 3.2.6 Verleden in een instelling .................................................................................................................................. 35 3.2.7 Inkomstenbronnen ............................................................................................................................................ 35

3

3.2.8 Actieve begeleiding ........................................................................................................................................... 37 3.2.9 Briefadres.......................................................................................................................................................... 38 3.2.10 Aanleiding(en) voor verlies van woonzekerheid ............................................................................................. 39 3.2.11 Duur van dak- en thuisloosheid ....................................................................................................................... 40 Hoofdstuk 4 Enkele groepen uitgelicht ........................................................................................................... 43 4.1 Alleenstaande minderjarige kinderen ................................................................................................................. 43 4.2 Direct en indirect betrokken minderjarige kinderen ........................................................................................... 43 4.2.1 Direct betrokken minderjarige kinderen ...........................................................................................................

44 4.2.2 Indirect betrokken minderjarige kinderen ........................................................................................................ 46 4.3 Dak- en thuisloze jongeren (18-27 jaar) .............................................................................................................. 47 4.4 Dak- en thuisloze vrouwen .................................................................................................................................. 49 4.5 Personen die langer dan 2 jaar dak- of thuisloos zijn .......................................................................................... 52 4.6 Dak- en thuisloze personen van 65 jaar en ouder ............................................................................................... 54 Hoofdstuk 5 Samenvatting en conclusies ....................................................................................................... 56 5.1 Samenvatting ....................................................................................................................................................... 56 5.1.1 Eerste telling aan de hand van de ETHOS-Light definitie.................................................................................. 56 5.1.2 Het aantal dak- en thuisloze mensen in regio Meierij en Bommelerwaard......................................................

56 5.1.3 Profielkenmerken van de getelde dak- en thuisloze mensen ............................................................................ 57 5.2 Conclusies ............................................................................................................................................................ 57 5.2.1 Grote diversiteit aan dak- en thuisloze personen ............................................................................................. 58 5.2.2 Veel verschillende leefsituaties van dak- en thuisloosheid ............................................................................... 58 5.2.3 Dak- en thuisloosheid treft veel kinderen ......................................................................................................... 58 5.2.4 Aantal dak- en thuisloze jongeren is hoog ........................................................................................................ 58 5.2.5 Dak- en thuisloosheid komt overal voor ........................................................................................................... 59 5.3 Terugblik op de eerste ETHOS telling in Nederland............................................................................................. 59 Hoofdstuk 6 Blik op de toekomst ..................................................................................................................

62 6.1 Van tellen naar oplossen ..................................................................................................................................... 62 6.2 Tweede telronde (2024) ...................................................................................................................................... 62 Referenties ................................................................................................................................................... 64 Bijlagen ......................................................................................................................................................... 67 Bijlage 1: ETHOS-classificatie ..................................................................................................................................... 67 Bijlage 2: ETHOS-Light................................................................................................................................................ 68 Bijlage 3: Diensten en (sub)organisaties die deelnamen aan de telling ...................................................................... 69 Bijlage 4: ETHOS-Light classificatie dak- en thuisloze personen kernen in Meierijstad ............................................ 71

4

Hoofdstuk 1 Inleiding > 1.1 Aanleiding voor de telling > 1.2 Noodzaak tot een andere telling van dakloosheid > 1.3 De ETHOS-Light definitie > Leeswijzer

5

Hoo fdstuk 1

Inleiding

1.1 Aanleiding voor de telling De Nederlandse overheid stelt zich als doel om dakloosheid volledig uit te bannen vóór 2030 (Ministerie van BZK, Ministerie van SZW & Ministerie van VWS, 2022). Om dit doel te bereiken, zijn gegevens over de aard en omvang van dak- en thuisloosheid in Nederland van cruciaal belang. Hoeveel mensen er dak- en thuisloos zijn in Nederland is echter niet duidelijk. Ook is niet bekend wat hun kenmerken en leefsituaties zijn. In het recent verschenen Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030) wordt gewezen op het belang van betere monitoring van dakloosheid, zodat er gericht kan worden gestuurd aan de hand van kwantitatieve gegevens. De huidige monitoring van dakloosheid in Nederland biedt hiertoe onvoldoende mogelijkheden (Ministerie van BZK, Ministerie van SZW & Ministerie van VWS, 2022). Om beter zicht te krijgen op de werkelijke aard en omvang van dak- en thuisloosheid voerde Hogeschool Utrecht in samenwerking met Kansfonds een telonderzoek uit in twee regio’s in Noordoost-Brabant: regio Meierij en Bommelerwaard met centrumgemeente ’s-Hertogenbosch en regio Brabant Noordoost-Oost met centrumgemeente Oss. Hierbij werd gebruik gemaakt van een voor Nederland nieuwe definitie van dakloosheid, de ETHOS-Light classificatie, en van een nieuwe telmethode.

Dit rapport bevat de resultaten van de telling die plaatsvond op 16 mei 2023 in regio Meierij en Bommelerwaard. De telling is uitgevoerd in nauwe samenwerking met de gemeenten die onderdeel uitmaken van deze regio: ’s-Hertogenbosch, Zaltbommel, Sint-Michielsgestel, Maasdriel, Vught, Meierijstad en Boxtel. Het onderzoeksteam van Hogeschool Utrecht werd ondersteund door het onderzoeksteam van de Katholieke Universiteit Leuven dat de toegepaste telmethode ontwikkelde. Dit onderzoeksteam, onder leiding van prof. dr. Koen Hermans, past de telmethode inmiddels al een aantal jaar met succes toe in een groot aantal Belgische regio’s. Met hun toestemming passen wij deze methode nu voor het eerst in Nederland toe. Met het uitvoeren van de telling geven de gemeenten in regio Meierij en Bommelerwaard, Hogeschool Utrecht en Kansfonds een impuls aan het in kaart brengen van dak- en thuisloosheid in Nederland. De betrokken gemeenten hebben de ambitie om dak- en thuisloosheid in hun regio gedegen aan te pakken. Zij willen hun beleid gericht op preventie en aanpak van dakloosheid baseren op concrete cijfers en profielkenmerken van dak- en thuisloze mensen in hun regio. De resultaten van deze telling worden gebruikt voor de ontwikkeling van een regionaal actieplan om dakloosheid te voorkomen en te beëindigen in 2030.

1.2 Noodzaak tot andere telling van dakloosheid in Nederland In Nederland wordt dakloosheid op verschillende manieren in kaart gebracht. De methoden die hierbij gebruikt worden, kennen echter veel beperkingen. Daardoor wordt niet de gehele populatie in kaart gebracht en is het niet mogelijk om een goed beeld te krijgen van dak- en thuisloosheid op gemeentelijk niveau. Hierdoor kan geen goed beleid worden gemaakt gericht op het voorkomen en uitbannen van dak- en thuisloosheid. De in Nederland gebruikte methoden voor het meten van dakloosheid worden hierna omschreven. Monitoring op landelijk niveau Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) brengt het aantal dakloze mensen in Nederland sinds 2009 in kaart door middel van een prevalentieschatting. Het CBS werkt daarbij met de zogeheten ‘vangst-hervangst’ methode. Hierbij maakt het CBS gebruik van verschillende registratiesystemen: registraties van mensen die een postadres hebben in de laagdrempelige opvang voor dakloze mensen, registraties van mensen die een 6

uitkering krijgen en geen vaste woon- of verblijfplaats hebben, en registraties van een van de drie reclasseringsorganisaties in Nederland (CBS, 2023a). De genoemde registers zijn allemaal gekoppeld aan de Basisregistratie Personen (BRP) en ze overlappen gedeeltelijk: sommige personen staan geregistreerd in meer dan één van deze systemen. Het CBS gaat er van uit dat er ook dakloze personen zijn die niet in de registraties voorkomen. Daarom telt het CBS niet alleen de personen die zij in de registraties tegenkomen, maar doet het CBS ook een bijschatting. Deze bijschatting wordt gemaakt op basis van de gevonden overlap tussen de genoemde registers (CBS, 2023a; Oostveen, 2019). Monitoring op gemeentelijk niveau Op gemeentelijk niveau monitoren gemeenten het aantal dakloze mensen in hun gemeente of regio. Dat doen zij via de Monitor Dakloosheid die onderdeel uitmaakt van het monitoringssysteem van gemeenten, de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD). De monitor is opgezet door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het CBS en het doel van de monitor is om gemeenten te helpen beleidsinformatie over het sociaal domein te verkrijgen. Gemeenten die aan de GMSD willen deelnemen, leveren hiervoor data aan bij het CBS (CBS, z.d.). Bij de cijfers die de monitor genereert gaat het om werkelijke aantallen en niet om een schatting (VNG, 2022).

Een deel van de gemeenten hanteert ook een eigen monitoringssysteem dat voornamelijk gebaseerd is op registraties van opvangorganisaties en de gemeentelijke toegang. Beperkt zicht op de groep dak- en thuisloze mensen, hun leefsituaties en kenmerken De afgelopen jaren is er regelmatig kritiek geuit op de huidige monitoring van dak- en thuisloosheid in Nederland (zie Akkermans, 2020; Schel et al., 2023; De Jonge, 2021; Huber et al., 2022; VNG, 2022; Ministerie van BZK, Ministerie van SZW & Ministerie van VWS, 2022). Deze kritiek komt vanuit onderzoekers, ministeries en de branchevereniging van maatschappelijke opvangvoorzieningen en behelst voornamelijk de volgende punten: 1) Beperkte definitie De schattingsmethode van het CBS is opgezet om feitelijke dakloosheid te meten. Onder de CBS-definitie van feitelijke dakloosheid vallen mensen die leven op straat of in de openbare ruimte, mensen die kortdurend gebruik maken van de nachtopvang of laagdrempelige opvang en personen zonder vaste verblijfplaats die op niet-structurele basis bij vrienden of familie slapen en niet weten waar ze de volgende nacht zullen verblijven (CBS, 2023a). Mensen die verblijven in tijdelijke opvangvoorzieningen van de maatschappelijke opvang (ook wel residentiele opvang genoemd) en mensen in de vrouwenopvang vallen buiten deze definitie (CBS, 2023a).

Tot dit jaar vielen ook mensen die verblijven op plekken die niet geschikt zijn voor bewoning (nietconventionele woonplekken) buiten de definitie van het CBS. In de monitoring over het jaar 2022, die in september 2023 verscheen, geeft het CBS aan dat mensen die wonen op plekken die niet geschikt zijn voor bewoning nu wel onder hun definitie van dakloosheid vallen en dat ook deze mensen in de CBS-cijfers zijn meegenomen (CBS, 2023b). Het is moeilijk na te gaan wat de impact is van de nieuwe, bredere definitie van het CBS, aangezien de onderzoeksmethode en de registers die gebruikt worden niet veranderd zijn. Ook de GMSD neemt diverse groepen dak- en thuisloze personen niet mee in hun monitor. Bij de GMSD worden mensen in tijdelijke opvangvoorzieningen wel meegeteld, maar bewoners van de vrouwenopvang niet. Mensen die verblijven op plekken die niet bedoeld zijn voor bewoning (niet-conventionele woonplekken) vallen buiten de definitie van de GMSD.

7

2) Uitgaan van registratiesystemen geeft een beperkt beeld Het monitoren van dakloosheid aan de hand van registratiesystemen zorgt voor een aantal problemen. In de eerste plaats geven registratiesystemen vooral inzicht in personen die verblijven in de openbare ruimte en de (nood)opvang, en in beperkte mate in mensen die verblijven bij vrienden, familie of derden. Mensen in andere leefsituaties van dakloosheid en mensen die door de gemeente als te zelfredzaam worden geacht, blijven daarmee buiten beeld (De Jonge, 2021; Huber et al., 2022). In de tweede plaats kunnen in de schattingen van het CBS alleen personen worden meegenomen die kans maken om in de genoemde registratiesystemen voor te komen. Personen onder de 18 jaar, personen boven de 65 jaar en personen zonder verblijfsdocumenten komen niet voor in de registratiesystemen waarop het CBS haar schatting baseert. Deze groepen worden daardoor niet meegenomen in de schattingen van het CBS. Bij de GMSD worden mensen zonder verblijfsdocumenten en mensen die jonger zijn dan 18 jaar ook niet meegenomen (VNG, 2022). Een derde beperking van het monitoren aan de hand van registraties is dat deze methode niet gendersensitief is. Dit komt omdat vrouwen minder vaak in de openbare ruimte en in de (nood)opvang verblijven. Daardoor blijft dakloosheid bij vrouwen onderbelicht (Akkermans, 2020).

3) Geen zicht op reële aantallen op gemeentelijk niveau Bij gemeenten is er behoefte aan inzicht in de aard en omvang van dakloosheid op gemeentelijk niveau. De schattingen van het CBS geven alleen inzicht in de aantallen op landelijk niveau en zijn niet geschikt om inzicht te krijgen in het aantal dakloze mensen per gemeente of regio (Ministerie van BZK, Ministerie van SZW & Ministerie van VWS, 2022). Met de GMSD is het momenteel voor de meeste gemeenten alleen mogelijk om mensen in de noodopvang en mensen in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen te tellen (Ministerie van BZK, Ministerie van SZW & Ministerie van VWS, 2022, VNG, 2022). Daardoor ontbreekt het zicht op de werkelijke aard en omvang van dakloosheid op gemeentelijk niveau. Oproep tot het gebruik van een bredere definitie In 2019 concludeerde de Europese Commissie al dat Nederland een te beperkte en smalle definitie van dakloosheid hanteert, dat Nederland dakloosheid onvoldoende regelmatig monitort en dat de werkelijke aantallen dakloze mensen in Nederland niet goed in beeld zijn (Oostveen, 2019). Het recent gelanceerde Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030) erkent dat een brede definitie van dakloosheid noodzakelijk is voor de ontwikkeling van effectief beleid om dakloosheid te voorkomen en te beëindigen.

Het nieuwe Actieplan zet dan ook in op het gebruik van de Europese ETHOS-Light classificatie, omdat het beter aansluit bij de actuele situaties van dakloosheid in Nederland en het daarmee hun visie op preventief beleid en het uitgangspunt van stabiele huisvesting ondersteunt (Ministerie van BZK, Ministerie van SZW & Ministerie van VWS, 2022). ETHOS-Light wordt in het Actieplan genoemd als meest bruikbare definitie voor het in kaart brengen van dakloosheid. In de volgende paragraaf wordt de ETHOS-Light classificatie nader toegelicht.

1.3 De ETHOS-Light definitie De ETHOS-Light classificatie wordt binnen de Europese Unie en door vooraanstaande onderzoekers in Europa gezien als de best onderbouwde manier om dakloosheid te meten (Edgar, 2012; Baptista & Marlier, 2019). ETHOS staat voor ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’ en definieert dakloosheid als een gebrek aan volwaardige huisvesting. De brede ETHOS classificatie bestaat uit dertien operationele categorieën die een onvolwaardige huisvestingssituatie beschrijven. Deze zijn onderverdeeld in vier conceptuele categorieën: dakloosheid, thuisloosheid, onveilige huisvesting en onbehoorlijke huisvesting (FEANTSA, 2005; zie ook Bijlage 1). Voor het meten van dakloosheid werd in 2006 een afgeslankte versie geïntroduceerd: ETHOS-Light (zie kader). Deze versie omvat zes van de dertien categorieën van de brede

8

ETHOS classificatie en geldt als een minimale classificatie van dakloosheid. Alle mensen die geen eigen (t)huis hebben, kunnen hiermee in beeld worden gebracht (FEANTSA, 2018; zie ook Bijlage 2). De ETHOS-Light definitie sluit goed aan bij het feit dat de verblijfssituatie van dak- en thuisloze mensen vaak wisselt. Mensen verblijven bijvoorbeeld (noodgedwongen) afwisselend tijdelijk bij vrienden, in vakantieverblijven, in de noodopvang of op straat (Schel et al., 2023). Uit onderzoek blijkt dat een huisuitzetting een belangrijke route is naar dakloosheid (Al Shamma et al., 2015). Om die reden heeft het onderzoeksteam van de Katholieke Universiteit Leuven een zevende categorie aan de classificatie toegevoegd: mensen die hun woning binnen een maand moeten verlaten zonder dat zij zicht hebben op een passende woonoplossing (Hermans et al., 2021). Met de ETHOS-Light definitie kan naast zichtbare dakloosheid ook verborgen dakloosheid in beeld worden gebracht, met name onder mensen die verblijven bij vrienden, familie of derden en onder mensen die verblijven in een niet-conventionele woonplek, zoals een auto, stacaravan, schuur of woning zonder basisvoorzieningen.

ETHOS-Light categorieën + dreigende huisuitzetting 1) 2) 3) 4)

Mensen die leven in de openbare ruimte Mensen in de noodopvang Mensen in tijdelijke opvang voor dakloze mensen Mensen die een instelling verlaten zonder vervolghuisvesting en mensen die langer in een instelling verblijven wegens gebrek aan passende vervolghuisvesting 5) Mensen in niet-conventionele woonplekken vanwege een gebrek aan passende huisvesting 6) Mensen die tijdelijk verblijven bij familie, vrienden of derden + Mensen met een dreigende huisuitzetting zonder passende vervolghuisvesting

De ETHOS-Light definitie van dak- en thuisloosheid was leidend bij de telling die in de regio Meierij en Bommelerwaard werd uitgevoerd. Het is voor het eerst dat er een telling van dak- en thuisloosheid is uitgevoerd in Nederland aan de hand van ETHOS-Light. Omdat bij de ETHOS-Light definitie de leefsituatie centraal staat, wordt iedereen die zich bevindt in een leefsituatie die valt onder de ETHOS-Light categorieën beschouwd als dak- of thuisloos. Daarbij maakt het niet uit welke status mensen hebben voor de wet en voor beleid. Concepten als wettelijke verblijfsstatus, regiobinding en recht op voorzieningen spelen geen rol in de telling.

1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 van dit rapport geeft een beschrijving van de telmethode. Hoofdstuk 3 geeft de resultaten van de telling weer. Hoofdstuk 4 licht enkele groepen uit en hoofdstuk 5 geeft een samenvatting en beschrijft de belangrijkste conclusies van het onderzoek. In hoofdstuk 6 blikken we vooruit op de toekomst.

9

Hoofdstuk 2 Telmethode > 2.1 Onderzoeksmethode > 2.2 Afbakening van de doelgroep > 2.3 Onderzoeksprocedure > 2.4 Invullen van de vragenlijst > 2.5 Voorkomen van dubbeltellingen > 2.6 Organisatie van de telling > 2.7 Deelnemende organisaties > 2.8 Non respons > 2.9 Betrouwbaarheid van de resultaten

10

Hoo fdstuk 2

Telmetho de

Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in de aard en omvang van dak- en thuisloosheid in regio Meierij en Bommelerwaard door middel van een regionale telling van dak- en thuisloosheid. De volgende twee onderzoeksvragen staan daarbij centraal: 1) 2)

Hoeveel personen zijn dak- of thuisloos in regio Meierij en Bommelerwaard en in welke leefsituatie bevinden deze personen zich? Wat is het profiel van de dak- en thuisloze personen in regio Meierij en Bommelerwaard?

2.1 Onderzoeksmethode Om bovenstaande onderzoeksvragen te beantwoorden is er gebruik gemaakt van een ‘point in time telling’. Bij een ‘point in time’ telling wordt op een bepaald moment (dag of week) een telling georganiseerd in een geografisch afgebakend gebied (Hermans et al., 2021). Er zijn verschillende manieren om een ‘point in time’ telling uit te voeren. De methode die door ons werd toegepast vertrekt vanuit een intensieve samenwerking met alle organisaties die met dak- en thuisloze personen in contact komen. Op één specifieke dag vullen medewerkers van deze organisaties voor alle personen in een leefsituatie van dak- en thuisloosheid een vragenlijst in met vragen over de leefsituatie en over diverse kenmerken van de personen die geteld worden. De betrokkenheid van een onafhankelijke onderzoeksinstelling is van belang om de privacy van de getelde personen te garanderen. Er is bij deze telling bewust gekozen voor het werken met een vragenlijst, omdat dit een middel is om ook profielkenmerken in kaart te kunnen brengen. Zicht op profielkenmerken stelt gemeenten in staat om gerichter beleid te ontwikkelen om dak- en thuisloosheid te voorkomen en terug te dringen (Wewerinke et al., 2023). Dat beleid kan zich bijvoorbeeld richten op specifieke groepen of op specifieke leefsituaties.

Door álle organisaties te betrekken die in contact staan met dak- en thuisloze personen, dus niet alleen de organisaties die zich specifiek op deze groep richten, komt ook verborgen dak- en thuisloosheid zoveel mogelijk in beeld. Omdat deze organisaties in aanloop naar de telling intensief samenwerken, groeide hun kennis over de problematiek van dak- en thuisloosheid en hun inzicht in hoe zij kunnen bijdragen aan een betere ondersteuning van dak- en thuisloze mensen. De ervaring leert dat dit proces leidt tot meer draagvlak voor een gezamenlijke aanpak van dak- en thuisloosheid in de regio waar de telling plaatsvindt (Vermeir & Samyn, 2021). Een beperking van de gehanteerde methode is dat een ‘point in time’ telling minder goed in staat is om inzicht te geven in de dynamiek van dak- en thuisloosheid. Dit komt omdat er een momentopname wordt gemaakt. Dak- en thuisloosheid kan fluctueren: mensen kunnen in en uit een situatie van dak- of thuisloosheid bewegen. Daardoor kan de telling mogelijk niet de volledige omvang van dak- en thuisloosheid weergeven. Een andere beperking van de methode is dat er zeer waarschijnlijk sprake zal zijn van een onderrepresentatie van de omvang van dak- en thuisloosheid, omdat niet alle dak- en thuisloze personen in de regio bekend zijn bij de deelnemende organisaties. Daarnaast kunnen mensen aangeven dat zij niet geteld willen worden.

Een derde beperking van de methode is dat deze vanwege het werken met vragenlijsten niet in staat is om de complexiteit van routes naar dak- en thuisloosheid in kaart te brengen. Voor het in kaart brengen van oorzaken van dak- en thuisloosheid zijn andere methoden geschikter.

11

2.2 Afbakening van de doelgroep De personen die door middel van deze ‘point in time’ telling werden geteld in de regio Meierij en Bommelerwaard moesten voldoen aan de volgende twee voorwaarden: a.

De persoon bevindt zich in een situatie van dak- of thuisloosheid Een situatie van dak- of thuisloosheid definiëren we zoals gezegd aan de hand van ETHOS-Light + dreigende huisuitzetting. De categorieën die hiertoe behoren worden nader gespecificeerd in Figuur 1. Op basis van het conceptuele model zijn alle mogelijke leefsituaties van dak- en thuisloosheid geordend. In elke categorie zijn diverse leefsituaties te onderscheiden.

Figuur 1. Toelichting ETHOS-Light categorieën + dreigende huisuitzetting 1.

In openbare ruimte

Mensen die verblijven in de openbare ruimte (op straat of in de natuur).

2.

In noodopvang

Mensen die in laagdrempelige en kortdurende opvang verblijven (geen 24 uursopvang), zoals nachtopvang, noodopvang of winteropvang.

3.

In tijdelijke opvang voor dakloze mensen

Mensen die in een tijdelijke opvangplek voor dakloze mensen verblijven, zoals 24-uurs opvang (ook dag- en nachtopvang en crisisopvang), doorstroomwoningen, vrouwenopvang, jongerenopvang, gezinsopvang, woning zonder huurcontract op eigen naam, alternatieve tijdelijke opvang a.

4.

Mensen die uitstromen uit een instelling b.

a) Mensen die binnen een maand na de teldag een instelling verlaten zonder stabiele woonoplossing (bijvoorbeeld de gevangenis, ziekenhuis, jeugdzorginstelling, GGZ-instelling, beschermd wonen of AZC) b) Mensen die vanwege een gebrek aan eigen huisvesting langer dan nodig verblijven in een instelling

5.

In niet-conventionele woonruimten

Mensen die verblijven in niet-conventionele ruimtes of woningen vanwege een gebrek aan een passende woonoplossing. Bijvoorbeeld in een (sta)caravan, hut, garage, kraakpand, auto, tent op een camping, een vakantiewoning zonder rechtsgeldig huurcontract of een woning zonder basisvoorzieningen zoals een keuken of badkamer.

6.

Bij familie, vrienden of kennissen

Mensen die tijdelijk verblijven bij (gast)familie, vrienden of derden, wegens gebrek aan eigen huisvesting.

+

Dreigende huisuitzetting

Mensen die hun woning binnen een maand na de teldag moeten verlaten, bijvoorbeeld vanwege: een betekend vonnis tot gerechtelijke huisuitzetting, een beslissing onbewoonbaarheid, beslissing ongeschiktheid, een beëindigd of verlopen huur- of omklapcontract of terugnamebevel van een koopwoning.

12

b.

De persoon heeft een link met de regio

De getelde personen moesten ook een link hebben met de regio. In de volgende situaties werden mensen meegeteld: • •

De persoon verbleef op de teldag in de regio (gemeenten Boxtel, ‘s-Hertogenbosch, Maasdriel, Meierijstad, Sint-Michielsgestel, Vught en Zaltbommel) De persoon verbleef buiten de regio, maar had het laatste officiële woonadres in de regio. Dit is bijvoorbeeld het geval indien een persoon vanuit de tellende regio vlucht naar de vrouwenopvang in een andere regio, of wanneer een persoon vanuit de tellende regio tijdelijk verblijft in een andere regio omdat deze persoon daar verblijfsmogelijkheden heeft, bijvoorbeeld bij vrienden, familie of derden.

Er waren geen voorwaarden verbonden aan de duur van het verblijf in de regio: ook indien de persoon er één nacht verbleef, werd de persoon meegeteld. Er is steeds gekeken naar de actuele situatie van de persoon op de teldag. Alle personen die op de teldag voldeden aan de twee criteria werden meegeteld.

2.3 Onderzoeksprocedure Alle personen die aan bovenstaande voorwaarden voldeden en in beeld waren bij een van de deelnemende organisaties werden geteld op één specifieke datum: 16 mei 2023. De verblijfsituatie, uitgedrukt in de ETHOSLight categorie, betreft de nacht voorafgaand aan de teldag, dus de nacht van 15 op 16 mei. Deelnemende organisaties vulden op de teldag of in de twee weken daarna een online vragenlijst in over de personen die voldeden aan de genoemde criteria. Deelnemende verblijfsinstellingen vulden de vragenlijsten in binnen een maand na de teldag, omdat bij de verblijfsinstellingen onder meer werd gekeken naar personen die een instelling verlaten zonder passende woonoplossing binnen een maand na de teldag. Niet altijd was op de teldag al bekend of mensen de verblijfsinstelling binnen een maand zouden verlaten zonder passende woonoplossing (denk bijvoorbeeld aan een schorsing van een persoon bij een instelling vanwege ongewenst gedrag). Voorafgaand aan de teldag werd de telling door de deelnemende organisaties voorbereid. De organisaties screenden alle mensen waar zij mee in contact staan op de twee criteria voor deelname en maakten een lijst van alle personen die aan deze criteria voldeden. Vervolgens zijn deze personen door de organisaties zoveel mogelijk geïnformeerd over de telling.

Hiervoor werden posters en flyers opgehangen bij de deelnemende organisaties en voerden sommige medewerkers gesprekken met personen die aan de criteria voldeden. Indien mensen niet meegeteld wilden worden, konden zij dit aangeven bij de betrokken medewerkers.

Op de teldag zelf of kort daarna probeerden medewerkers te achterhalen waar de personen die aan de criteria voldeden verbleven in de nacht van 15 op 16 mei. Zo kon de actuele verblijfplaats worden ingevuld in de vragenlijst. De medewerkers vulden ook – indien bekend - de verblijfsplaats(en) van de persoon in de twee weken voorafgaand aan de telling in. Hier werd naar gevraagd, omdat het voor de medewerkers van de deelnemende organisaties niet altijd mogelijk was om de exacte verblijfplaats op de teldag te achterhalen. Op deze manier werd toch informatie verkregen over de verblijfsplaatsen van deze personen. Bovendien geeft deze informatie inzicht in de dynamiek van dak- en thuisloosheid, omdat bij deze vraag meerdere verblijfsplaatsen konden worden aangegeven. Indien er geen informatie was over de verblijfplaats in de nacht van 15 op 16 mei of over de verblijfplaats in de twee weken voorafgaand aan de telling dan werden mensen niet meegeteld.

13

2.4 Invullen van de vragenlijst De vragenlijst bestond uit 20 vragen. Naast de verblijfsituatie op de teldag en de 2 weken voorafgaand aan de teldag werd ook gevraagd naar een aantal profielkenmerken. De vragen in de vragenlijst zijn grotendeels gebaseerd op de Europese MPHASIS-richtlijnen voor het meten van dak- en thuisloosheid (MPHASIS, 2009)1. De vragenlijst werden ingevuld door de medewerkers van de organisaties. Indien gewenst konden zij de vragenlijst invullen samen met de dak- of thuisloze persoon. In dat geval werd de persoon actief om toestemming gevraagd voor deelname aan het onderzoek door de betreffende medewerker. De vragenlijst kon ook worden ingevuld zonder de persoon te betrekken. Wanneer de vragenlijst niet samen met de persoon werd ingevuld, zijn de antwoorden gebaseerd op de inschatting van de medewerker of hulpverlener over de betreffende persoon. Een handleiding met uitgebreide instructies voor het invullen van de vragen ondersteunde de organisaties bij het invullen van de vragenlijst. Organisaties konden de vragenlijst op voorhand invullen op papier of in een clickable PDF-versie om de werkdruk te verspreiden. De vragenlijsten werden vervolgens via een online link ingevoerd.

Om ook mensen die in antikraakwoningen verblijven vanwege een gebrek aan passende huisvesting te kunnen meetellen, is een aparte vragenlijst ontwikkeld die personen die in deze leefsituatie verbleven zelf konden invullen. Deze vragenlijst bevatte dezelfde vragen als de standaard vragenlijst. De formulering van de vragen was hierbij echter gericht op de persoon zelf in plaats van op de medewerker van de betrokken organisaties. De vragenlijst is via leegstandbeheerders verspreid onder hun bewoners.

2.5 Voorkomen van dubbeltellingen Hoe meer organisaties meetellen, hoe groter de kans dat mensen twee keer of vaker geteld worden. Om dubbeltellingen te identificeren werd er gebruik gemaakt van een anonieme naamcode. Om de anonimiteit van de getelde personen te garanderen, werden geen namen of BSN-nummers genoteerd. De anonieme naamcode bestaat uit de eerste letter van de voornaam, de eerste letter van de achternaam en de laatste letter van de (volledige) achternaam2. Bij Jan De Wit wordt de naamcode bijvoorbeeld JDT. Met de naamcodes, gecombineerd met informatie uit de vragenlijst over de persoonskenmerken en leefsituatie van de getelde personen, waren de onderzoekers in staat om dubbeltellingen te identificeren en te verwijderen. Na het verwijderen van de dubbeltellingen werden de naamcodes uit het databestand verwijderd om de privacy van de getelde personen te garanderen.

2.6 Organisatie van de telling Na het verkrijgen van een positief advies van de Ethische Commissie van Hogeschool Utrecht voor de uitvoering van het onderzoek werd gestart met de organisatie van de telling. De organisatie van de telling was grotendeels in handen van een voor de regiogemeenten werkzame lokale coördinator. Deze lokale coördinator organiseerde de telling in nauwe samenwerking met het onderzoeksteam. Een lokale werkgroep met vertegenwoordigers van de belangrijkste tellende organisaties werd samengesteld om de lokale coördinator te ondersteunen bij de organisatie van de telling. De werkgroep werd nauw betrokken bij het proces van de telling. Om een zo valide mogelijke telling te organiseren, werd gestreefd naar deelname van 1 MPHASIS staat voor Measuring Progress on Homelessness through Advancing and Strengthening Information Systems. Dit

was een Europees project dat liep van december 2007 tot december 2009 en dat werd gefinancierd door het EU PROGRESS programme. Het voornaamste doel van MPHASIS was om de monitoring van dakloosheid en dakloosheidsbeleid in 20 Europese landen te verbeteren, gebaseerd op de aanbevelingen van het ‘Measurement of Homelessness at European Union Level’ onderzoek (University of Dundee, z.d.). 2 Bij een namenreeks is er soms geen sprake van een duidelijk onderscheid tussen een voornaam en een achternaam. Daarom

werd bij een namenreeks gekeken naar de eerste letter van de eerste naam en de eerste en laatste letter van de laatste naam in de namenreeks.

14

zoveel mogelijk organisaties die in contact staan met dak- en thuisloze personen in de regio. De werkgroep, waar ook mensen met ervaringskennis aan deelnamen, droeg bij aan het maken van een overzicht van deze organisaties. Vervolgens werden de organisaties benaderd door de lokale coördinator met het verzoek om aan de telling deel te nemen. In februari 2023 werd een startdag georganiseerd om bestuurders en managers van de lokale organisaties te informeren over de telling. Een onderzoeker van Hogeschool Utrecht lichtte op deze dag de wetenschappelijke basis en de praktische uitwerking van de telling toe. De gemeenten deden een oproep aan alle aanwezige organisaties om deel te nemen aan de telling. In de maand april vonden vijf informatiesessies plaats op verschillende plekken in de regio om medewerkers van de organisaties te informeren over het onderzoek en hen te instrueren over het invullen van de vragenlijsten. Deze informatiesessies zijn goed bezocht. In mei vond een online informatiesessie plaats voor medewerkers die niet bij de fysieke informatiesessies aanwezig konden zijn. In aanvulling op de informatiesessies vonden in mei ook online vragensessies plaats, waar medewerkers van de tellende organisaties hun laatste vragen over het invullen van de vragenlijst konden stellen aan de onderzoekers.

De vragenlijst en de handleiding bij de vragenlijst werden aangescherpt op basis van de vragen en opmerkingen die tijdens de informatie- en vragensessies naar voren kwamen. Alle vragen die tijdens de informatie- en vragensessies werden gesteld door de medewerkers van de organisaties en de antwoorden op deze vragen werden gebundeld in een document met veel gestelde vragen. Dit document werd naar alle organisaties toegestuurd. Op de teldag zelf en in de weken daarna waren de onderzoekers telefonisch en per mail bereikbaar voor het beantwoorden van vragen over het invullen van de vragenlijst. De lokale coördinator bezocht op de teldag diverse meetellende organisaties om te horen hoe de telling verliep en om de organisaties te bedanken voor hun inzet. In de weken na de teldag is steeds gekeken hoeveel vragenlijsten er waren ingediend door de verschillende organisaties. Alle organisaties ontvingen herinneringsmails met het verzoek om de vragenlijsten tijdig in te dienen. Organisaties die nog geen vragenlijsten hadden ingevoerd en organisaties die minder vragenlijsten hadden ingevoerd dan verwacht werden gebeld door de lokale coördinator om na te gaan of er voldoende geteld was. Op deze manier is gezorgd voor een zo groot mogelijke respons.

De onderzoekers zochten contact met de organisaties die de vragenlijsten hadden ingevuld indien er onduidelijkheid bestond over de leefsituatie van mensen die geteld waren. In juni vond tijdens een feedbackmoment in ’s-Hertogenbosch een terugkoppeling van de voorlopige resultaten van de telling plaats. Vertegenwoordigers van alle deelnemende gemeenten, leden van de werkgroep en vertegenwoordigers van de voornaamste telorganisaties waren hierbij aanwezig. Tijdens het feedbackmoment gingen de onderzoekers met deelnemers in gesprek over de telmethode en over het aantal mensen dat geteld is in verschillende leefsituaties in de verschillende gemeenten. Vanuit hun kennis van de situatie in de regio reflecteerden zij op de cijfers. Zo gingen we na of er voldoende geteld is en of de resultaten een juiste weergave zijn van de werkelijke situatie in de regio.

15

2.7 Deelnemende organisaties In totaal namen 60 organisaties deel aan de telling in regio Meierij en Bommelerwaard (zie Bijlage 3). Al deze organisaties zijn af en toe tot dagelijks in contact met de doelgroep van de telling en hebben op de teldag alle mensen met wie zij in contact zijn gescreend op de twee voorwaarden om geteld te worden. Bij 44 organisaties waren op de teldag mensen in beeld die in de nacht van 15 op 16 mei aan de voorwaarden voldeden. Deze organisaties hebben voor deze mensen een vragenlijst ingevuld (zie Tabel 1 voor een overzicht). In totaal werden er 1153 vragenlijsten ingevuld. 28 van deze vragenlijsten werden ingevuld samen met de persoon om wie het ging. De overige vragenlijsten werden alleen door de medewerkers ingevuld. De onderzoekers verwijderden in totaal 360 vragenlijsten. Bij 191 vragenlijsten was sprake van dubbeltellingen die op basis van de naamcode, de leeftijd, het geslacht en soms ook andere kenmerken werden geïdentificeerd. Deze vragenlijsten werden uit het databestand verwijderd. Daarnaast werden 169 vragenlijsten verwijderd die onvoldoende informatie over de verblijfplaats van de personen bevatten of waarbij niet was voldaan aan de voorwaarden van de telling. Tabel 1. Deelnemende diensten en aantal vragenlijsten Deelnemende organisaties

Aantal ingevulde vragenlijsten

2 Live

5

Area

1

Bazalt Wonen

6

Bond Precaire Woonvormen

18

BrabantWonen

4

Buurtzorg Jong

10

Centrum voor Trajecten en Bemoeizorg

63

Charlotte van Beuningen

2

Contour de Twern

1

De Kernen

1

DJI PI Vught

20

Farent Sociaal Werk

66

Gemeente Boxtel

3

Gemeente Den Bosch

237

Gemeente Maasdriel

17

Gemeente Meierijstad

26

Gemeente Sint-Michielsgestel

5

Gemeente Vught

22

Gemeente Zaltbommel

121

GGD Hart van Brabant

117

Jeroen Bosch Ziekenhuis

3

Koraalgroep

16

Labyrint Zorg en Werk

2

LDH Jeugdbescherming en reclassering

4

MijnGemeenteDichtbij

11

MO Den Bosch

160

Nederlandse Spoorwegen

1

Novadic Kentron

15

ONS Welzijn

11

Osperon

8

PowerUP073

2 16

Regionaal Autisme Centrum

2

Reinier van Arkel

38

SMO Verdihuis

16

Springplank

30

Stichting Loods

4

Straatpastoraat Den Bosch

18

Veilig Thuis Oost Brabant

34

Vluchtelingenwerk

14

Wijk GGD

3

Woonstichting JOOST

6

Woonzorgnet

3

Ypse

1

Zayaz Totaal

6 1153

2.8 Non respons Van alle organisaties ontvingen de onderzoekers respons op het verzoek om deelname aan het onderzoek. Een aantal organisaties liet weten dat zij niet in contact staan met de doelgroep van het onderzoek. Twee organisaties die de doelgroep wel in beeld hebben, gaven aan dat zij niet mee wilden doen vanwege de hoge werkdruk bij hun medewerkers. De overige organisaties die zijn benaderd waren allen bereid om mee te werken. Diverse organisaties hebben met elkaar afgestemd wie welke mensen zou tellen. Dit werd gedaan om de tijdsinvestering van het tellen zoveel mogelijk te beperken. Pas in een later stadium van het onderzoek is besloten om ook leegstandbeheerders te betrekken. Omdat zij vaak weinig informatie hebben over de situatie van mensen die anti-kraak bij hen wonen, werd een aparte vragenlijst ontwikkeld die mensen zelf in kunnen vullen. De leegstandbeheerders zijn per mail benaderd met het verzoek om de vragenlijst onder hun bewoners te verstrekken. Hier kwam geen reactie op. In de regio Meierij en Bommelerwaard werden geen vragenlijsten ingevuld door bewoners van antikraakwoningen zelf. Wel zijn enkele bewoners van anti-kraakwoningen geteld door professionals die met hen in contact staan.

2.9 Betrouwbaarheid van de resultaten Een belangrijke vraag is of de resultaten van deze telling een goede weergave zijn van de werkelijke situatie van dak- en thuisloosheid in regio Meierij en Bommelerwaard. Uit de reflecties van de onderzoekers en de betrokken professionals uit de regio ontstaat het beeld dat de juiste organisaties bij de telling betrokken waren en dat er zorgvuldig is geteld. Bij de gehanteerde methode hangt de betrouwbaarheid van de resultaten grotendeels af van het draagvlak binnen de regio waar de telling is uitgevoerd. In de Meierij en Bommelerwaard was er vanaf de start van het project veel draagvlak voor de telling. Dat blijkt onder andere uit het grote aantal organisaties dat deelnam aan de telling: 60 organisaties in de regio namen deel, waarbij er sprake was van een grote verscheidenheid aan partijen. Ook lieten de organisaties en hun medewerkers een grote betrokkenheid bij de telling zien. De lijst van organisaties die benaderd moesten worden voor deelname werd opgesteld samen met een speciaal voor de telling opgerichte lokale werkgroep. Hierin waren ook mensen met ervaringskennis vertegenwoordigd. Deelnemers aan de werkgroep kennen de regio goed en weten daardoor welke organisaties betrokken moesten worden om alle dak- en thuisloze personen in beeld te krijgen.

17

Om te toetsen in hoeverre de resultaten een goede weerspiegeling zijn van de werkelijke situatie in de regio werden de resultaten tijdens een feedbackbijeenkomst voorgelegd aan vertegenwoordigers van de telorganisaties en medewerkers van de deelnemende gemeenten. Zij reflecteerden uitgebreid op alle resultaten. Uit de reflecties van de professionals kwam naar voren dat de resultaten van de telling over het algemeen goed aansluiten bij de situatie in hun regio, zowel in omvang als in aard en diversiteit van leefsituaties van dak- en thuisloze mensen. De professionals vermoeden dat een aantal specifieke groepen nog niet volledig in beeld zijn gebracht. Daarbij gaat het om mensen zonder verblijfspapieren (ongedocumenteerde mensen), arbeidsmigranten en personen die verblijven in anti-kraakwoningen en op campings en vakantieparken. Dit geldt vooral voor de regiogemeenten, omdat hier bijvoorbeeld relatief gezien meer vakantieparken en campings gevestigd zijn. Deze feedback geeft aanknopingspunten voor het betrekken van nieuwe sleutelfiguren en voor het verder ontwikkelen van de telmethode. De betrokken professionals benadrukken dat met deze methode veel meer groepen die anders onzichtbaar blijven in beeld zijn gekomen. Tegelijkertijd zullen er altijd mensen zijn die ook met deze telmethode niet in beeld komen.

Het gaat hier volgens hen om personen die niet in contact staan met hulp- of dienstverlenende organisaties, omdat zij niet goed weten waar zij terecht kunnen, of omdat zij bewust onder de radar willen blijven. De betrokken professionals vermoeden bijvoorbeeld dat mensen zonder verblijfspapieren mensen en een deel van de alleenstaande moeders in een situatie van dak- of thuisloosheid bewust geen contact zoekt met hulp- of dienstverlenende organisaties uit angst om het land te moeten verlaten of het gezag over hun kinderen te verliezen.

18

Hoofdstuk 3 Algemene resultaten van de telling > 3.1 Het aantal dak- en thuisloze mensen in regio Meierij en Bommelerwaard > 3.2 Profielkenmerken

19

Hoo fdstuk 3

A lgemene resultaten van de telling

Dit hoofdstuk beschrijft de algemene resultaten van de ETHOS-Light telling in regio Meierij en Bommelerwaard. Het geeft eerst het aantal dak- en thuisloze personen in de regio weer, met een verdeling over de verschillende gemeenten en een verdeling over de verschillende leefsituaties. Vervolgens biedt dit hoofdstuk inzicht in de profielkenmerken van de volledige groep dak- en thuisloze personen. In het volgende hoofdstuk worden specifieke groepen uitgelicht en gaan we verder in op de verblijfsplaatsen en kenmerken van deze specifieke groepen. De resultaten in deze rapportage zijn niet generaliseerbaar. Deze zeggen alleen iets over de groep dak- en thuisloze personen in regio Meierij en Bommelerwaard en geven geen landelijk beeld.

3.1 Het aantal dak- en thuisloze mensen in regio Meierij en Bommelerwaard In de nacht van 15 op 16 mei werden in regio Meierij en Bommelerwaard in totaal 1008 dak- en thuisloze personen geteld. Dit waren 785 volwassen personen, 8 alleenstaande kinderen en 215 minderjarige kinderen die samen met hun ouder(s) in een leefsituatie van dak- of thuisloosheid verbleven. Tabel 2 geeft een overzicht van de verschillende verblijfplaatsen van de volwassenen en kinderen. Tabel 2. Verblijfplaats van dak- en thuisloze personen op 15-16 mei 2023 Totaal getelde personen

1008

1

In de openbare ruimte

Aantal volwassenen 32

2

In noodopvang

3 4

%

4%

Aantal kinderen -

-

-

-

-

In tijdelijke opvang voor dakloze mensen

207

26%

71

32%

In instelling

95

12%

16

7%

5

In niet-conventionele woonruimte

112

14%

28

13%

6

Bij familie / vrienden / derden

279

36%

94

42%

+

In woning met dreigende uithuiszetting

24

3%

12

5%

Onbekend

36

5%

2

1%

Totaal

785

100%

223

100%

%

-

De getelde personen verbleven het vaakst bij vrienden, familie of derden (36% van de volwassenen), in tijdelijke opvang voor dakloze mensen (26% van de volwassenen) of in een niet-conventionele woonruimte (14% van de volwassenen). In totaal telden we 725 volwassenen en 209 minderjarige kinderen die volgens de definitie van ETHOS-Light (categorie 1 t/m 6) dak- en thuisloos zijn. Daarnaast hadden 24 volwassenen en 12 kinderen te maken met een dreigende huisuitzetting. Voor 36 volwassenen (5%) en 2 kinderen (1%) is de verblijfplaats van 15 op 16 mei onbekend, maar is wel bevestigd dat zij op dat moment dak- of thuisloos waren en een link met de regio hadden. Van deze personen was de verblijfssituatie (of verblijfssituaties) in de twee weken voor de teldatum wel bekend. Deze zijn verderop weergegeven in dit hoofdstuk in Tabel 9. Hieronder staat de verdeling van de volwassenen per categorie weergegeven. De verblijfssituatie van de minderjarige kinderen staat beschreven in hoofdstuk 4.

20

3.1.1 In openbare ruimte In de nacht van 15 op 16 mei 2023 verbleven 32 mensen (4%) in de openbare ruimte.

3.1.2 In de noodopvang ’s-Hertogenbosch biedt noodopvang bij dag- en nachtopvang Het Inloopschip. Mensen kunnen er 24 uur per dag verblijven. Daarmee valt deze opvanglocatie volgens de ETHOS-Light classificatie onder de verblijfscategorie ‘tijdelijke opvang voor dakloze mensen’. In de categorie ‘noodopvang’ zijn daarom in regio Meierij en Bommelerwaard geen mensen geteld.

3.1.3 In tijdelijke opvang voor dakloze mensen In de nacht van 15 op 16 mei verbleven 207 mensen (26%) in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen. Tabel 3 laat zien in welk type opvangvoorziening deze personen verbleven. Tabel 3. Aantal volwassenen in tijdelijke opvang voor dakloze mensen op 15-16 mei 2023 Aantal volwassenen

%

Kleinschalige opvang Het Inloopschip

48 41

23% 20%

24-uurs opvang

29

14%

Vrouwenopvang

25

12%

Jongerenopvang

12

6%

Doorstroomwoning

39

19%

Anders

3

1%

Onbekend

10

5%

Totaal

207

100%

De grootste groep personen verbleef in een kleinschalige opvangvoorziening (48 mensen, 23%). Daarnaast verbleef een vijfde van de personen in het Inloopschip (41 personen, 20%). Een groep van 29 personen verbleef in de 24-uursopvang (14%), en 39 personen verbleven in een doorstroomwoning (19%). Daarnaast verbleven 25 vrouwen in de vrouwenopvang3 (12%) en 12 jongeren in de jongerenopvang (6%). Voor 3 personen (1%) werd een andere verblijfplaats aangegeven. Zij verbleven alle 3 in een opvang buiten de regio. Voor 10 personen (5%) is het type opvangplek onbekend, maar is wel bekend dat zij in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen verbleven.

3.1.4 In een instelling In totaal verbleven 95 mensen (12%) in een instelling die ze 1) reeds hadden moeten verlaten, maar waar zij langer verbleven wegens een gebrek aan een woonoplossing of die ze 2) binnen een maand na de teldag moesten verlaten zonder dat ze een stabiele woonoplossing hadden. Tabel 4 laat zien dat meer dan de helft van de getelde personen (57%) langer in een instelling verbleef vanwege gebrek aan een woonoplossing (54 personen) en dat 38% van de getelde mensen binnen een maand na de teldag de instelling moest verlaten zonder woonoplossing (36 personen).

3 De vrouwenopvang in ’s-Hertogenbosch vervult een regiofunctie in de regio Noord-Brabant voor de opvang en begeleiding

van vrouwen en kinderen die als gevolg van huiselijk geweld of mensenhandel in een crisissituatie terecht zijn gekomen of dakloos zijn geraakt.

21

Tabel 4. Aantal volwassenen dat een instelling verliet of er langer verbleef door gebrek aan een woonoplossing op 15-16 mei 2023 Aantal % volwassenen Verlaat instelling binnen de maand zonder woonoplossing

36

38%

Verblijft langer in instelling wegens gebrek aan woonoplossing

54

57%

Onbekend Totaal

5 95

5% 100%

Tabel 5 geeft de verdeling van deze groep over de verschillende typen instellingen in de regio weer. De grootste groep personen verbleef in detentie (28 personen, 30%). Alle getelde mensen die in detentie verbleven zijn meegeteld omdat ze de instelling zouden verlaten binnen één maand na de teldag zonder dat zij zicht hadden op een passende woonoplossing. Het relatief grote aandeel van mensen die in detentie verbleven is te verklaren door de aanwezigheid van een Penitentiaire Inrichting in Vught.4 Andere getelde personen verbleven in een voorziening voor beschermd wonen (14 personen, 15%), een asielzoekerscentrum (20 personen, 21%), een GGZ-instelling (12 personen, 13%), een instelling voor verslavingszorg (5 personen, 5%), een jeugdzorgvoorziening (12 personen, 13%) of een algemeen ziekenhuis in de regio (4 personen, 4%). Tabel 5. Aantal volwassenen in een instelling op 15 –16 mei 2023 Aantal volwassenen

%

Detentie

28

30%

Beschermd wonen Asielzoekerscentrum

14 20

15% 21%

GGZ-instelling Instelling voor verslavingszorg Jeugdzorgvoorziening Algemeen ziekenhuis Totaal

12 5 12 4 95

13% 5% 13% 4% 100%*

* Door afronding tellen de percentages op tot 101% in plaats van 100%

3.1.5 In niet-conventionele woonruimte In totaal verbleven 112 volwassen personen (14%) in een niet-conventionele woonruimte. Tabel 6 biedt een weergave van de verschillende niet-conventionele woonruimten waar mensen verbleven. Ruim een vijfde van de getelde personen verbleef in een (sta)caravan (of) op een camping (25 personen, 22%) en 17% van de personen verbleef in een vakantiewoning zonder rechtsgeldig huurcontract (19 personen). 11% van de mensen die verbleven in een niet-conventionele woonruimte verbleven in een garage of schuur (12 personen), 10% in een kraakpand (11 personen) en 10% in een auto, bus of vrachtwagen (11 personen). Daarnaast verblijft 7% van de volwassen personen in een ho(s)tel of bed and breakfast (8 personen), 5% in een bedrijfspand (6 personen), 5% in een anti-kraakwoning (5 personen) en 4% in een woning zonder basisvoorzieningen (4 personen). 3% van de personen verbleef in een boot (3 personen). De 2 personen in de categorie anders verbleven in een woning die zij illegaal onderhuren (2%). Bij 6 personen is de precieze vorm van de onconventionele woonruimte onbekend (5%).

4 In Nederland is de gemeente van herkomst verantwoordelijk voor het huisvesten van ex-gedetineerden op het moment dat

zij hun straf hebben uitgezeten. Het is daarom te verwachten dat een deel van de personen die een P.I. verlaat zonder passende woonoplossing terug naar een andere gemeente gaat. In de praktijk is de gemeente van herkomst niet bij alle gedetineerden te achterhalen, bijvoorbeeld wanneer mensen al langere tijd in verschillende instellingen verblijven. Daarom is de verwachting dat een deel van de personen die een P.I. in de regio verlaat zonder passende woonoplossing in de regio zal blijven.

22

Tabel 6. Aantal volwassenen in niet-conventionele woonruimte op 15-16 mei 2023 Aantal volwassenen

%

(Sta)caravan / camping

25

22%

Vakantiewoning zonder rechtsgeldig huurcontract Garage / schuur

19 12

17% 11%

Kraakpand Auto, bus of vrachtwagen

11 11

10% 10%

Ho(s)tel / B&B

8

7%

Bedrijfspand Anti-kraak

6 5

5% 5%

Woning zonder basisvoorzieningen Boot

4 3

4% 3%

Onbekend

6

5%

Anders

2

2%

Totaal

112

100%

3.1.6 Bij familie en vrienden Meer dan een derde van de getelde dak- en thuisloze mensen (36%, in totaal 279 personen) verbleven tijdelijk bij familie, vrienden of derden vanwege een gebrek aan passende huisvesting. Dit is de grootste groep personen in deze telling.

3.1.7 Dreigende huisuitzetting Op 15-16 mei hadden 24 mensen (3%) te maken met een dreigende huisuitzetting: zij moesten in de maand na de teldag hun woning verlaten zonder dat zij zicht hadden op een passende woonoplossing. Tabel 7 geeft de genoemde redenen voor dreigende huisuitzetting op 15-16 mei weer. Bij 10 mensen ging het om een dreigende uithuiszetting vanwege een betekend vonnis tot gerechtelijke huisuitzetting (42%). Bij 3 personen liep het huurcontract binnen een maand na de teldag af (13%) en bij 1 persoon was er sprake van een reeds verlopen huurcontract (4%). Verder was er voor 2 personen sprake van een dreigende huisuitzetting wegens plannen voor sloop/renovatie (8%) en dienden 2 andere personen hun woning uiterlijk voor 16 juni 2023 verplicht te verlaten wegens een beslissing onbewoonbaarheidsverklaring (8%). Bij 5 personen was er sprake van een andere reden voor dreigende huisuitzetting (21%). Voor 1 persoon (4%) was de reden voor dreigende huisuitzetting onbekend. Tabel 7. Redenen voor de dreigende huisuitzetting op 15-16 mei 2023 Aantal volwassenen