Zaanpas inventarisatie en advies

Musea en toeristische attracties: Onbeperkt gratis toegang, Zaanpas vergoedt 50% van de verleende korting. Theaters: Structureel substantiële korting van 25%, incidenteel hoger; (last-minute) acties. Bij gratis voorstellingen eventueel vergoeding door Zaanpas. Bioscopen: 1 maal of enkele keren gratis naar de film, Zaanpas vergoedt tot maximaal 50% van de verleende korting. Daarnaast een structurele korting van minimaal 25% op elk vervolgbezoek. Dagtochten: 25% korting op dagtochten. Speciale acties van 50% tot 75% korting, bijvoorbeeld Efteling of Disneyland Parijs, met Zaanpas-vergoeding. Sportverenigingen: € 25,- korting op de contributie, 80% vergoed. Zwembaden: 1 x gratis, daarna beperkte korting. Beide zonder vergoeding. Zaanferry: 1 gratis dagkaart, meer dan 50% vergoeding. Incidentele kortingen op speciale arrangementen. Horeca: korting op menu’s 25% tot 50%, geen vergoeding. Eventueel wel op gratis pannenkoek of ijsje. Attracties buiten Zaanstad: Gratis toegang, Zaanpas vergoedt maximaal 50% van de verleende korting.

7.3 Hoogte tegoeden Momenteel ontvangen kinderen afhankelijk van hun leeftijd via Meedoen Zaanstad een bedrag van € 90,- tot € 135,-. Dit geldbedrag is bestemd voor kosten die verband houden met het sporten of culturele activiteit of voor schoolkosten. Hiermee was afgelopen jaar een bedrag mee gemoeid van in totaal € 271.030,-. Tevens heeft men de mogelijkheid om het kind gratis deel te laten nemen aan een sport- of culturele activiteit en/of te laten diplomazwemmen. In totaal werd hiervoor ca. € 300.000,- aan de verschillende instanties vergoed.

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

26

2021/1177

Wanneer deze posten bij elkaar worden opgeteld, is er dus bijna € 600.000,- beschikbaar voor ongeveer 2.450 kinderen in de leeftijd van 4 t/m 17 jaar. Wanneer deze tegoeden aan de Zaanpas worden gekoppeld, kunnen ze automatisch aan de rechthebbenden worden toegekend. Dat is niet alleen zeer efficiënt, maar ook veel klantvriendelijker. De respons en daarmee de deelname van de doelgroep aan activiteiten zal hiermee ook flink omhoog gaan. Ouders ontvangen dus geen geldbedrag meer op de bank, maar een tegoed op de Zaanpas van hun kind. Ervan uitgaande dat niet alle kinderen een Zaanpas zullen aanvragen en dat niet alle pashouders hun volledige tegoed op zullen maken, kan er meer tegoed op de pas geladen worden dan momenteel in de begroting beschikbaar is. Het advies is om hierbij uit te gaan van 2 leeftijdscategorieën: basisonderwijs en voortgezet onderwijs: dit kan heel simpel jaarlijks (of zelf gedurende het jaar) aangepast worden, bijvoorbeeld wanneer het beschikbare budget wordt verhoogd of verlaagd. Leeftijd 4 t/m 12 13 t/m 17 Totaal:

Aantal 1.550 900 2.450

Tegoed Beschikbaar € 200 € 310.000 € 400 € 360.000 € 670.000

Op basis van de huidige gebruikscijfers van Meedoen Zaanstad kan worden bepaald welk bedrag per leeftijdsgroep minimaal benodigd is om zoveel mogelijk kinderen in staat te stellen aan een activiteit deel te nemen. Ter vergelijking: Op de U-pas varieert het kindtegoed van € 150,- tot 385,-, bij de Dordtpas van € 200,- tot € 500,- en bij de Rotterdampas van € 275,- tot € 500,-. De meeste pashouders kunnen voor aanvullende ondersteuning een beroep doen op de lokale Stichting Leergeld. Indien mantelzorgers een Zaanpas toegewezen krijgen met een aanbiedingenpakket zoals hierboven beschreven, vertegenwoordigt deze al een bepaalde commerciële waarde. Het erbij te laden tegoed kan dan ook lager uitvallen dan nu wordt toegekend, bijvoorbeeld € 100,- i.p.v. € 140,-.

7.4 Bestedingsmogelijkheden tegoeden Wanneer de Zaanpas voor minima van een tegoed wordt voorzien, is de mate waarin de pashouder dit daadwerkelijk besteedt, zeer afhankelijk van de vrijheid die de houder heeft om het te spenderen. Sommige gemeenten zijn hierin heel sturend (1 keer per 4 jaar een fiets voor maximaal € 180,-), anderen laten de pashouder hierin veel vrijer en vertrouwen op zijn eigen beoordelingsvermogen. In het eerste geval wordt ca. 30% van het beschikbaar gestelde tegoed besteed, in het tweede geval maar liefst 98%! Het is dan ook raadzaam om hierin, uiteraard binnen bepaalde kaders, zo veel mogelijk ruimte te creëren. Het Zaanpas-tegoed zou idealiter moeten kunnen worden besteed bij: • • • • • • •

Winkeliers en retailketens Scholen Sportverenigingen Zwembaden Sportwinkels Fietsenwinkels & computerzaken Openbaar vervoer aanbieders

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

27

2021/1177

• •

Cursusinstellingen Kortingspartners

7.5 Koppeling met (gemeentelijke) minimaregelingen In paragraaf 3.5 is een aantal (gemeentelijke) minimaregelingen belicht. Het koppelen van deze regelingen aan de Zaanpas leidt tot aanzienlijke efficiency voordelen voor de gemeente en instanties. Ook de burger is hierbij gebaat; hij hoeft nog maar maximaal één keer per jaar zijn inkomen en vermogen aan te tonen. Hoe de koppeling met de pas gerealiseerd kan worden, verschilt per regeling. Voor alle regelingen met uitzondering van de Voedselbank geldt dat de Zaanpas kan fungeren als inkomensbewijsmiddel. Aan de Zaanpas voor minima kan een digitaal kenmerk worden toegevoegd. Is het inkomen door één instantie geverifieerd, dan kan dit kenmerk bij elke volgende aanvraag voor een regeling eenvoudig worden uitgelezen en hoeft de burger zijn gehele financiële administratie niet meer over te leggen. Voor Stichting Leergeld Zaandam en het Jeugdfonds Sport & Cultuur geldt dat zij tegoeden op individuele Zaanpassen kunnen toevoegen, bijvoorbeeld ten behoeve van de aanschaf van een fiets, muziekinstrument of computer. Dit betekent een enorme vereenvoudiging ten opzichte van hun huidige declaratie- en uitbetalingsproces. Op basis van bovengenoemd kenmerk kan het proces van kwijtschelding van gemeentelijke belastingen grotendeels worden geautomatiseerd. Nog maar een beperkt deel van de burgers hoeft hiervoor zelf een aanvraag in te dienen.

Datzelfde geldt voor de collectieve zorgverzekering voor de minima. Tenslotte is het vrij eenvoudig om bijzondere bijstand in natura aan de stadspas te koppelen. Op een individuele Zaanpas kan een voucher of een tegoed geplaatst worden waarmee de pashouder bij een kringloop- of witgoedwinkel een koelkast of wasmachine kan afhalen. Het is dan ook aan te raden om bij de introductie van de Zaanpas zo veel mogelijk regelingen gericht op de minima aan de pas te koppelen.

7.6 Prijsstelling Alle stadspassen met uitzondering van de Rotterdampas, worden gratis aan minima beschikbaar gesteld. Uit onderzoek van Rotterdampas is gebleken dat het vragen van een kleine vergoeding van 5 euro zorgt voor een hogere waardering en gebruik van het product. De gebruiker schaft de pas immers bewust aan. Hoewel er veel te zeggen is voor dit uitgangspunt, is ons advies toch om, minimaal in het eerste jaar, deze doelgroep de Zaanpas gratis te verstrekken. Het is belangrijk om de Zaanpas meteen goed in de markt te zetten en goodwill én volume te creëren. Het omzetverlies wordt daarnaast gecompenseerd door het feit dat er geen systeem hoeft te worden ontwikkeld om betalingen te monitoren en te verwerken. In komende jaren, wanneer deze doelgroep de Zaanpas

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

28

2021/1177

heeft gebruikt en dus waardeert, kan altijd nog worden gekozen er een bijdrage voor te vragen. Het reguliere tarief voor de Zaanpas is volledig afhankelijk van het beschikbare aanbod. De doelgroep die het volle tarief moet betalen, berekent vooraf de geschatte voordelen. “Verwacht ik mijn investering er minimaal uit te halen?” Als het eerder geschetste aanbod daadwerkelijk kan worden gerealiseerd, inclusief aansprekende trekkers buiten Zaanstad, dan lijkt een prijs van € 40,- te rechtvaardigen. Indien minimaal één van de ouders/verzorgers een Zaanpas voor het volle tarief aanschaft, kunnen alle inwonende kinderen een pas tegen een gereduceerd tarief aanschaffen, bijvoorbeeld voor € 10,-. Wil de ouder geen pas, dan betaalt het kind het reguliere tarief. Voor minima kan de pas gratis ter beschikking worden gesteld. Mantelzorgers en ambtenaren kunnen hem ontvangen als vervanging van mantelzorgcompliment respectievelijk kerstpakket. Vrijwilligers kunnen hem ook gratis als bedankje voor hun inzet krijgen. Vrijwilligersorganisaties kunnen de Zaanpas met korting inkopen, bijvoorbeeld voor € 20,-.

7.7 Afzet & opbrengst In Zaanstad moeten 12.200 personen rondkomen van een inkomen t/m 110% van het WSM. Hiervan zijn ongeveer 5.750 personen afhankelijk van een bijstandsuitkering (3.600 huishoudens, 1.000 partners en 1.150 kinderen). De gemeente kan hun eenvoudig, snel en tegen lage kosten ambtshalve een Zaanpas toewijzen. De overige 6.500 zullen met overlegging van inkomensbewijzen zelf een aanvraag moeten indienen. De verwachte respons onder deze doelgroep is erg afhankelijk van de vraag of er wel of geen tegoed op de Zaanpas wordt gezet. Is dat niet het geval, dan mag worden gerekend op een respons van 50% onder (eenouder)gezinnen met kinderen. Indien er wel een tegoed op de pas wordt geplaatst, dan is 80% een realistische aanname. Afgelopen jaar ontvingen 3.000 inwoners een mantelzorgcompliment en dit aantal zit al jaren in de lift. Als zij een Zaanpas met tegoed krijgen, kan hiervoor het reguliere tarief worden doorbelast aan het daarvoor nu beschikbare budget. In onderstaande voorspelling is uitgegaan van een warme overdracht waarbij elke huidige mantelzorger in het eerste jaar automatisch een Zaanpas ontvangt. Gezien de overgang naar een nieuwe werkwijze en de gevoelens van achteruitgang en teleurstelling die hiermee altijd gepaard gaan, is deze aanpak uiterst raadzaam.

Moet men hem zelf opnieuw aanvragen, dan moet rekening gehouden worden met een respons van maximaal 50%. Als ook ambtenaren de Zaanpas ontvangen, bijvoorbeeld als alternatief voor het kerstpakket, kunnen de kosten worden doorbelast aan het betreffende budget. In onderstaand rekenvoorbeeld is uitgegaan van € 40,-. De inschatting is dat de helft van de ambtenaren ook voor hun gezinsleden een pas zullen aanschaffen. Uitgaande van 1 volwassene en 1 kind, is de gemiddelde opbrengst hiervan € 25,-. Het aantal vrijwilligers in Zaanstad is niet bekend, maar 4.000 lijkt een goede aanname. Naar schatting behoort ongeveer de helft van hen tot de minima en zal dus een gratis Zaanpas ontvangen of kunnen aanvragen. Indien de helft van de organisaties met vrijwilligers in dienst bereid is voor de overigen een Zaanpas tegen gereduceerd tarief aan te schaffen, gaat het om ca. 1.000 passen.

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

29

2021/1177

Volgens de laatste cijfers heeft Zaanstad ruim 150.000 inwoners. Wanneer hierop de minima (12.200), vrijwilligers (1.000), mantelzorgers (3.500) en ambtenaren en hun gezinsleden (2.500) in mindering worden gebracht, blijven er ca. 130.000 personen over. Op basis van de ervaring in Rotterdam mag worden uitgegaan van een respons van ca. 2% in deze doelgroep. Het duurt een aantal jaar voordat deze doelgroep in grotere mate overtuigd kan worden een dergelijke investering te doen. Bij een gelijke verdeling van volwassenen en kinderen is de gemiddelde opbrengst € 25,-. Voor alle bovenstaande en de er hieronder uitvloeiende overzichten, geldt dat er een groot aantal aannames aan ten grondslag liggen en dat uitgegaan dient te worden van een mogelijke afwijking van 10% tot 15% naar boven en onderen. Bovenstaande cijfers leiden tot de volgende verwachte afzet van de Zaanpas. Gezinnen in de bijstand ontvangen de pas automatisch waarmee de respons 100%. De respons onder de overige minima die de pas zelf moeten aanvragen is afhankelijk van het feit of er een tegoed op de pas staat. Is dat niet het geval, dan is 50% realistisch. Wordt de Zaanpas wel voorzien van een tegoed, dan mag van 80% worden uitgegaan. Verwachte afzet Zaanpas zonder tegoed: Doelgroep Bijstand Overig tot 110% Vrijwilliger, niet minima Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Verkoop niet minima Totaal

Aantal 5.750 6.450 2.000 3.000 1.250 2.500 130.000

Zaanpas 5.750 3.250 1.000 3.000 1.250 1.250 2.600 18.100

Respons 100% 50% 50% 100% 100% 50% 2%

Aantal 5.750 6.450 2.000 3.000 1.250 2.500 130.000

Zaanpas 5.750 5.150 1.000 3.000 1.250 1.250 2.600 20.000

Respons 100% 80% 67% 100% 100% 50% 2%

Verwachte afzet Zaanpas met tegoed: Doelgroep Bijstand Overig tot 110% Vrijwilliger, niet minima Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Verkoop niet minima Totaal

Een tegoed op de pas zorgt dus voor een substantieel hogere afzet onder minima die niet in de bijstand zitten. In deze inventarisatie wordt ervan uitgegaan dat de Zaanpas gratis ter beschikking wordt gesteld aan de minima. Aan de overige doelgroepen kan wel een bijdrage worden gevraagd. In onderstaande tabel is weergegeven welke opbrengst met de eerder geschetste afzetcijfers wordt gegenereerd. Daarbij is uitgegaan van een reguliere verkoopprijs van € 40,- waarop vrijwilligersorganisaties 50%

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

30

2021/1177

korting krijgen. Mantelzorgers en ambtenaren ontvangen de Zaanpas gratis, maar de verkoopprijs kan wel worden doorbelast naar de betrokken afdelingen. Bij de laatste 2 regels (gezinsleden ambtenaren en verkoop aan niet-minima) is uitgegaan van de verdeling 1 volwassene en 1 kind, waarmee de gemiddelde opbrengst per persoon op € 25,- komt. Verwachte opbrengst Zaanpas zonder/met tegoed: Doelgroep Bijstand Overig tot 110% Vrijwilliger Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Verkoop niet minima Totaal

Zaanpas Opbrengst 5.750 € 0,3.250/5.150 € 0,1.000 € 20,3.000 € 40,1.250 € 40,1.250 € 25,2.600 € 25,18.100/20.000

Opbrengst € 0,€ 0,€ 20.000,€ 120.000,€ 50.000,€ 31.250,€ 65.000,€ 286.250,-

7.8 Kosten De kosten verbonden aan een stadspas zijn uit te splitsen in implementatiekosten, vaste kosten en variabele kosten.

7.8.1 Implementatiekosten Voor het opzetten van een stadspas zijn de volgende investeringen nodig: -

Passysteem inclusief transactieplatform Aanbodmanagement Merkontwikkeling en communicatiemiddelen Regelgeving en organisatie

-

Passysteem & transactieplatform Verschillende organisaties bieden oplossingen voor stadspassen aan. Indien de wensen en eisen van Zaanstad binnen hun standaardoplossing vallen, zullen in de aanloopfase beperkte opstarten implementatiekosten in rekening gebracht worden. Reken hierbij op zo’n € 75.000,-. Moet er heel specifiek maatwerk worden gebouwd, dan kan om een grotere voorinvestering worden gevraagd. Gezien de wensen en eisen van de gemeente is de verwachting dat het niet nodig is hier een extra reservering voor te doen.

-

Aanbod Bij de start van het eerste pasjaar is het cruciaal dat er een volledig en aantrekkelijk aanbiedingenpakket beschikbaar is. Dit onderdeel, de partnerwerving en -onboarding vormt de

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

31

2021/1177

kern van het product. Denk aan het onderhandelen met honderden aanbieders en het vastleggen van afspraken en opstellen van contracten. En er moet een systeem worden ingericht zodat de pashouders er ook daadwerkelijk gebruik van kunnen maken. Hiervoor dient ongeveer € 50.000,gereserveerd te worden -

Merkontwikkeling en communicatiemiddelen Het eerste jaar vraagt om een extra investering in een uitgebreide communicatiecampagne. Het gaat om een nieuw product waar men in het beste geval nog geen enkel gevoel bij heeft, in het slechtste geval kijkt men negatief aan tegen dit soort ondersteuning voor de minima. Het merk Zaanpas moet worden ontwikkeld en geïntroduceerd. De inschatting is dat dit circa € 75.000,- tot € 100.000,- aan extra communicatiekosten in 2021 vergt. Dit is inclusief de huisstijlontwikkeling voor alle online en offline communicatiemiddelen. Daarnaast zal er een geheel goed functionerende website inclusief mogelijkheid om de Zaanpas aan te vragen (via een DigiD-koppeling) en Mijn Zaanpas omgeving moeten worden ontwikkeld. Idealiter met een daaraan gekoppelde pashouder-app. Hiervoor zal € 75.000,- tot € 125.000,gereserveerd moeten worden.

-

Regelgeving en organisatie Tenslotte moeten er intern veel voorbereidende werkzaamheden worden verricht zoals: o o o o o o

Aanpassen verordeningen ICT werkzaamheden Opstellen Q&A’s Inrichten fysiek aanvraagproces incl. beoordeling aanvragen Aanpassingen in communicatiekanalen en contactformulieren Instrueren klantcontactcentrum

De hiermee gemoeide kosten zijn moeilijk vooraf in te schatten en ook afhankelijk van in hoeverre die binnen de gemeente op productniveau worden doorbelast. Het is raadzaam om hiervoor een projectleider aan te stellen. Als deze extern wordt geworven, moet rekening gehouden worden met € 25.000,- tot € 50.000,- aan kosten, op basis van 6 maanden, 1 of 2 dagen per week. Exclusief een (externe) projectleider bedragen de implementatiekosten ca. € 300.000,-.

7.8.2

Vaste kosten

Op basis van de huidige wensen en eisen van de gemeente voor de Zaanpas, moet na de implementatiefase uitgegaan worden van € 250.000,- tot € 350.000,- per jaar voor: • • • •

Inrichting en onderhoud van de transactiedatabase inclusief periodieke uitbetaling aanbieders, audits en TPM-verklaring t.b.v. Digid-koppeling Inrichting en onderhoud van de centrale applicatie met pashouders, aanbieders, gebruik en rapportages Relatiemanagement en werving nieuw aanbod Fulfilment; druk, personalisatie en verzenden van de Zaanpas

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

32

2021/1177

•

Communicatie; on- en offline communicatiemiddelen, campagnevoering, beheer en hosting website, onderhoud social mediakanalen, klanttevredenheidsonderzoek

Daarnaast is nog sprake van interne vaste kosten: hoofd Zaanpas plus secretariaat, kosten KCC (14075, mail, post), inrichting en bemensing aanvraag en beoordelingsproces etc.

7.8.3 Variabele kosten Wanneer de KCC-kosten buiten beschouwing worden gelaten, bestaan de variabele kosten alleen uit vergoedingen uitbetaald aan partners ter compensatie van verleende kortingen. Deze kosten verschillen per soort pas; volbetalenden gebruiken hun pas gemiddeld 2 tot 3 vaker dan minima. Zij die de pas gratis hebben ontvangen (vrijwilligers, mantelzorgers, ambtenaren), gebruiken hem gemiddeld ook minder vaak dan gezinnen die het reguliere tarief hebben betaald. Voor een geheel nieuwe stadspas met een nog onbekend aanbiedingenpakket zijn deze variabele kosten lastig te bepalen, maar op basis van ervaringen bij vergelijkbare stadspassen zijn de volgende gemiddelde gebruikskosten per pas reëel:

Doelgroep Minima Vrijwilliger Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Niet minima

Gebruikskosten € 10,€ 10,€ 15,€ 15,€ 20,€ 25,-

Wanneer bovenstaande gebruikskosten in mindering worden gebracht op de opbrengst zoals geschetst in paragraaf 7.6 leidt dat tot de volgende overzichten:

Zaanpas 110% WSM zonder tegoed: Doelgroep Minima Vrijwilliger Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Niet minima

Aantal Gebruikskosten Opbrengst 9.000 € 10,€ 0,1.000 € 10,€ 20,3.000 € 15,€ 40,1.250 € 15,€ 40,1.250 € 20,€ 25,2.600 € 25,€ 25,18.100

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

Saldo € 90.000,-€ 10.000,-€ 75.000,-€ 31.250,-€ 6.250,€ 0,-€ 32.500,-

33

2021/1177

Zaanpas 110% WSM met tegoed: Doelgroep Minima Vrijwilliger, niet minima Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Niet minima

Aantal Gebruikskosten Opbrengst 10.900 € 10,€ 0,1.000 € 10,€ 20,3.000 € 15,€ 40,1.250 € 15,€ 40,1.250 € 20,€ 25,2.600 € 25,€ 25,20.000

Saldo € 109.000,-€ 10.000,-€ 75.000,-€ 31.250,-€ 6.250,€ 0,-€ 13.500,-

Wordt de Zaanpas ter beschikking gesteld aan iedereen tot 120% of 130% van het WSM, dan stijgt het aantal pashouders substantieel. Zo’n 6.700 inwoners hebben een inkomen tussen de 110% en 130%:

Zaanpas 120% WSM met tegoed: Doelgroep Minima Vrijwilliger, niet minima Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Niet minima

Aantal Gebruikskosten 13.800 € 10,1.000 € 10,3.000 € 15,1.250 € 15,1.250 € 20,2.600 € 25,22.900

Opbrengst € 0,€ 20,€ 40,€ 40,€ 25,€ 25,-

Saldo € 138.000,-€ 10.000,-€ 75.000,-€ 31.250,-€ 6.250,0,€ 15.500,-

Opbrengst € 0,€ 20,€ 40,€ 40,€ 25,€ 25,-

Saldo € 163.000,-€ 10.000,-€ 75.000,-€ 31.250,-€ 6.250,0,€ 40.500,-

Zaanpas 130% WSM met tegoed: Doelgroep Minima Vrijwilliger, niet minima Mantelzorgers Ambtenaren Gezinsleden ambtenaren Niet minima

Aantal Gebruikskosten 16.300 € 10,1.000 € 10,3.000 € 15,1.250 € 15,1.250 € 20,2.600 € 25,25.400

Verhogen van de inkomensgrens voor minima die gratis in aanmerking komen voor een Zaanpas leidt dus tot substantieel meer pashouders en daarmee tot meer gebruikskosten. Bij een inkomensgrens van 110% is er sprake van een netto opbrengst voor de gemeente, bij hogere inkomensgrenzen is de verkoopopbrengst lager dan de te verwachten variabele kosten.

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

34

2021/1177

Een nog veel grotere impact van het verhogen van de inkomensgrens is dat het aantal kinderen dat een tegoed op de pas krijgt met ruim 1.000 toeneemt. Hiermee is een bedrag gemoeid van zo’n € 250.000,-. Hiervoor moet ruimte in de begroting worden gezocht óf het tegoed per kind zal moeten worden verlaagd. Bij 130% van het WSM gaat het om de volgende aantallen: Leeftijd 4 t/m 12 13 t/m 17 Totaal:

Aantal 2.215 1.285 3.500

Tegoed Beschikbaar € 200 € 443.000 € 400 € 514.000 € 957.000

Verlagen van het tegoed om binnen de huidige begroting te blijven zou als volgt kunnen: Leeftijd 4 t/m 12 13 t/m 17 Totaal:

Aantal 2.215 1.285 3.500

Tegoed Beschikbaar € 125 € 276.875 € 275 € 353.375 € 630.250

7.9 Efficiencyvoordelen en kostenbesparingen Tegenover de investeringen in een stadspas staat ook een aantal besparingen: Bij Meedoen ZAANSTAD zijn 2,5 FTE betrokken bij de het werven en aansluiten van aanbieders, het beoordeling van aanvragen en de uitbetaling van declaraties. Deze werkzaamheden komen volledig te vervallen. Zo’n 9,3 FTE zijn betrokken bij de beoordeling van minimaregelingen (excl. Kwijtschelding). Indien de Zaanpas kan worden gebruikt als inkomensbewijs, is dit niet alleen veel klantvriendelijker (de burger hoeft niet bij elke aanvraag al zijn inkomensgegevens over te leggen), maar scheelt dit de gemeente ook veel werk. Een groot aantal mensen doet een beroep op meerdere regelingen waarbij nog maar maximaal 1 maal beoordeeld hoeft te worden. De beoordeling voor de collectieve zorgverzekering (1,2 FTE) kan in zijn geheel aan de Zaanpas worden gekoppeld. Een efficiencyverbetering van 4,5 FTE in de sector minimaregelingen is waarschijnlijk dan ook nog een zeer conservatieve inschatting. In het meest waarschijnlijke scenario (110% WSM met tegoed op de pas) zijn de variabele kosten ruim € 10.000,- lager dan de verkoopopbrengsten. De jaarlijkse kosten van een Zaanpas bedragen € 250.000,- tot € 350.000,-, de implementatiekosten ca. € 300.000,-.

Wanneer deze implementatiekosten worden afgeschreven over 5 jaar komen de totale kosten voor de gemeente per jaar op € 300.000,- tot € 400.000,-. Tegenover deze kosten staat een efficiency verbetering van 7 FTE. Uitgaande van € 60.000,- per FTE (FSK 8 exclusief huisvesting) betekent dit een kostenbesparing van € 420.000,-. Zelfs in het meest ongunstige geval is invoering stadspas dus rendabel. De efficiencyvoordelen en kostenbesparingen zijn echter veel groter en niet alle in geld uit te drukken:

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

35

2021/1177

•

•

•

• •

•

• •

•

•

Gedurende dit onderzoek werd duidelijk dat de gemeente grote moeite heeft om de hiervoor benodigde informatie boven tafel te krijgen. Bijvoorbeeld met betrekking tot totale bestedingen van Meedoen ZAANSTAD per partner, leeftijdsgroep, etc. Hiervoor wordt nu een speciale monitor gebouwd. Met de Zaanpas is er een continu en realtime inzicht in alle gebruik en bestedingen onderverdeeld naar alle denkbare kenmerken. Dit levert waardevolle managementinformatie op alsmede veel meer mogelijkheden om tussentijds te sturen. In geval van een dreigende onder- of overbesteding kunnen tegoeden en het kortingsaanbod bijvoorbeeld tussentijds worden bijgesteld. Ook kan met één druk op de knop worden achterhaald welk soort pashouders voor welk bedrag van welke regelingen gebruik maakt. De deelname aan sportieve en culturele activiteiten via Meedoen ZAANSTAD is met 33% erg laag, zo werd ook al door de gemeente zelf geconcludeerd. In gemeenten waar dit via de stadspas is ingericht, ligt de participatiegraad vele malen hoger. De mantelzorger kan via de Zaanpas zijn tegoed veel breder besteden dan nu het geval is én gebruik maken van het gehele kortingsaanbod van de Zaanpas. Dit zal leiden tot een hogere waardering voor de gemeente binnen deze doelgroep.

De Zaanpas kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van de doelstellingen die zijn geformuleerd in de Armoede Agenda 2019-2022 (zie Inleiding). De Zaanpas maakt het mogelijk om in de toekomst andere minimaregelingen eenvoudig aan te koppelen. Dat kunnen gemeentelijke regelingen zijn, bijvoorbeeld t.b.v. Bijzondere Bijstand in natura via kringloopwinkels, maar ook niet-gemeentelijke. De Voedselbank ziet veel toegevoegde waarde in een Zaanpas waarmee minima in hun eventuele eigen toekomstige winkel of bepaalde supermarkten goederen kunnen afhalen en/of aanschaffen. Via de Zaanpas kan de gemeente in geval van onderbesteding of het beschikbaar komen van extra middelen deze zeer eenvoudig en vooral snel aan de primaire doelgroep beschikbaar stellen. Bijvoorbeeld door het toevoegen van extra tegoed op bepaalde passen en/of het toevoegen van een aantrekkelijke actie (dagtocht naar de Efteling voor € 10,-). De Zaanpas kan een belangrijk instrument worden om de samenwerking tussen instanties die zich inzetten voor de minima te bevorderen. Burgers, zowel pashouders als niet-pashouders, blijken een hogere waardering te hebben voor hun gemeente indien deze een deel van haar dienstverlening via een aantrekkelijke stadspas heeft ingericht. De Zaanpas kan een rol spelen in de ondersteuning van plaatselijke middenstand en instanties.

Zo blijkt de Rotterdampas het belangrijkste city promotion instrument van de gemeente Rotterdam. De Zaanpas maakt een veel klant- en gebruiksvriendelijkere werkwijze mogelijk voor burger én aanbieder. Dit zal ook de druk op andere gemeentelijke onderdelen als het klantcontactcentrum verminderen.

7.10 Organisatie Een stadspas is de uitvoering bij veel gemeenten verschillend ingericht. Er zijn 3 varianten: 1. Eigen stadspasorganisatie; vrijwel alle uitvoerende werkzaamheden worden door de gemeente zelf uitgevoerd, alleen de techniek en een deel van de communicatie (website, app, campagne en huisstijlontwikkeling) zijn uitbesteed.

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

36

2021/1177

2. Externe stadspasorganisatie; de gemeente is alleen nog verantwoordelijk voor het beleid, al het andere is uitbesteed. 3. Hybride model; De gemeente besteedt uit wat het niet kan en pakt zelf op waar het goed in is. In onze visie werkt een stadspas het beste indien elk van de partijen dat deel van de werkzaamheden oppakt waar hun expertise ligt zodat dit zo efficiënt mogelijk kan worden gedaan. Alle grote gemeenten beschikken reeds over een stadspassenplatform inclusief transactieplatform waarin passen worden toegewezen, van een tegoed worden voorzien, waarin gebruik wordt vastgelegd, rapportages worden gegenereerd en van waaruit aanbieders automatisch worden uitbetaald. Deze systemen hebben zich bewezen en het is dan ook niet raadzaam om als gemeente dit wiel opnieuw te willen uitvinden. Het werven en aansluiten van lokale ondernemers, sportverenigingen, scholen, musea, theaters, attracties (zowel binnen als buiten de gemeente), etc. is specialistisch werk waarvoor de gemeente in de regel niet de benodigde expertise in huis heeft. Datzelfde geldt voor de communicatie; het ontwikkelen van een huisstijl, communicatiecampagne, website, app en social media kanalen is iets dat gespecialiseerde partijen in de markt veel beter en voordeliger kunnen verzorgen. De gemeente is daarentegen veel beter geoutilleerd om aanvragen voor de stadspas te beoordelen.

Het beschikt over een koppeling met het bevolkingsregister om te kunnen controleren of alle opgevoerde gezinsleden ook daadwerkelijk op het adres staan ingeschreven en over inkomenssystemen (GWS/SUWI) om in geval van twijfel het gezinsinkomen te kunnen verifiëren. Ook de inrichting van het klantcontactcentrum kan in de regel het beste door de gemeente zelf worden opgepakt. Zaanstad beschikt reeds over een goed functionerend klantcontactcentrum (14075) waar deze werkzaamheden waarschijnlijk goedkoper bij kunnen worden ondergebracht dan bij een speciaal hiervoor in te richten extern call center.

7.11 ICT Een (stadspassen)platform wordt aangeboden als een zogenaamde SaaS oplossing, waarbij het beheer en onderhoud volledig bij de leverancier ligt. Een gemeentelijke afdeling ICT heeft in dit beheer en onderhoud geen enkele verantwoordelijkheid dan wel taak. Uiteraard zullen er m.b.t. security en techniek eisen worden gesteld aan het platform. De benodigde ICT inspanningen in grote lijnen m.b.t. het operationele proces: •

Aanleveren rechthebbenden voor de Zaanpas o Eén maal per jaar aanlevering van een bestand met alle ambtelijke toekenningen (bijstandsgerechtigden incl. gezinsleden plus eventueel rechthebbenden via andere gemeentelijke regelingen) o Periodiek (wekelijks/maandelijks) een update bestand met nieuwe rechthebbenden o Eventueel instellen van een volgindicatie op de BRP voor automatische uitwisseling van wijzigingen

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

37

2021/1177

Alle gegevensuitwisseling kan via beveiligd uploaden van bestanden en/of webservices. Hiervoor moeten aan de kant van de gemeente uiteraard ook zaken worden ingericht. Daarvoor kan eventueel gebruik worden gemaakt van de Stadspasmodule van Cdentric, waarmee eenvoudig betreffende data gestandaardiseerd te genereren is. Indien voor het online aanvragen van Zaanpassen gebruik wordt gemaakt van een DigiD koppeling o Zorgdragen voor een gemeentelijke DigiD aansluiting waarop Zaanpas.nl kan koppelen o Zorgdragen voor het ophalen van persoonsgegevens uit de BRP t.b.v. het vullen van het Zaanpas online aanvraagformulier o Beoordelen TPM leverancier t.b.v. DigiD koppeling en aanlevering ervan bij Logius Toegangsbeheer o Indien gewenst koppelen active directory t.b.v. toegang stadspasplatform gemeentelijke medewerkers o Functioneel beheer m.b.t. registreren gebruikers Financiële administratie o Inrichten financiële administratie (grootboeken, processen) i.v.m. ontvangsten en uitgaven t.b.v. de Zaanpas Domein o Aanvraag, inrichting en beheer van het domein www.zaanpas.nl (nu in bezit van Puur Zaans) o Aanmaak en beheer bijbehorende mailserver en mailadressen Toestemming gegevensuitwisseling o Inregelen dat bij het aanvragen van allerlei gemeentelijke regelingen de burger gevraagd wordt toestemming te geven voor gegevensuitwisseling t.b.v. collectieve zorgverzekering, stadspas, etc. o

•

•

•

•

•

7.12 Digitale en/of fysieke pas Hoewel een digitale pas snel in gebruik toeneemt is ook een fysieke pas gezien de aard en samenstelling van de primaire doelgroep nog steeds van belang aan. Alle grotere stadspassen in Nederland brengen of standaard een fysieke variant uit danwel bieden die keuze om een fysieke pas aanvullend te ontvangen. Om jaarlijks terugkerende werkzaamheden en kosten te voorkomen, is het wel aan te raden om een pas te kiezen die jaarlijks eenvoudig verlengd kan worden. Om ervoor te zorgen dat het pas- en eventueel budgetgebruik eenvoudig door een breed scala van aanbieders geregistreerd kan worden - van grote winkelketen tot kleine sportvereniging -, dient de pas voorzien te zijn van een gecodeerde magneetstrip, bar- en/of QR-code en een pincode, voor bijvoorbeeld bestellingen via webshops. De personalisatie van de pas is een aspect dat door stadspassen verschillend wordt ingevuld: 1. Geprinte pasfoto op de pas - Rotterdam 2. Door pashouder zelf op te plakken pasfoto - o.a. Amsterdam 3. Alleen naam en geboortedatum – Utrecht/Dordrecht

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

38

2021/1177

De eerste variant is het mooist, maar duur en omslachtig. Er moet een systeem komen waarin pashouders hun foto digitaal kunnen uploaden en ten behoeve van de balie-uitgifte en eventueel aanvraag per post moeten er camera’s en software komen die de foto aan persoonsgegevens kunnen toevoegen. De tweede variant is simpeler. De pas hoeft alleen voorzien te worden van een overlay. De pashouder brengt zelf een foto aan. Beide varianten bieden echter alleen een schijnzekerheid. Als uitgevende instantie heb je er geen controle op of de juiste foto is ge-upload of aangebracht. Bovendien is het volledig uitsluiten van misbruik, zeker wanneer de pas is geladen met een tegoed, een utopie. Ons advies is dan ook te gaan voor de laatste variant. In aanvulling hierop kan aanbieders bij het vermoeden van misbruik geadviseerd worden om een legitimatie te vragen.

7.13 Voorbereidingen/consequenties voor de gemeente Het is onmogelijk om in dit stadium alle mogelijke consequenties voor de gemeente te inventariseren, maar de volgende zijn al wel te benoemen: •

•

•

•

• •

• •

•

Aanpassen van verordeningen; voor de meeste stadspassen geldt dat de toekenning een besluit is dat in een verordening is vastgelegd. Wat worden de inkomensgrenzen, voorwaarden en uitzonderingen? En hoe gaan we om met maatwerk? Inventarisatie van benodigde aanpassingen in het kader van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG); voor automatische toekenning van de Zaanpas aan mensen met een bijstandsuitkering kan het nodig zijn - afhankelijk van de striktheid van de privacy-officer hun hiervoor eerst toestemming te vragen. Pasuitgifte; in welke systemen gaan uitgiften en verkopen vastgelegd worden? Via welke kanalen gaat dit aangevraagd kunnen worden? Denk aan balie, post of internet. Wie gaan de aanvragen beoordelen? Toekenning; krijgen bijstandsklanten de Zaanpas ambtshalve toegekend? En hoe zit het met andere, bij de gemeente bekende minima zoals bijzondere bijstand, IOAW en Wajong? Hoe gaan we om met mensen in een schuldhulptraject? Alleen de kinderen of ook volwassenen? Tegoeden; krijgen minima en mantelzorgers een tegoed op hun pas en zo ja, hoe hoog? Waar en waaraan mogen zij dit besteden? Voorlichting; opstellen Q&A’s klantcontactcentrum, instructie klantmanagers, baliemedewerkers en beoordelaars, aanpassen contactformulieren en gemeentelijke website, informatieverstrekking via gemeentelijke pagina lokale krant, etc.

Inrichten financiële administratie (grootboeken, processen) i.v.m. ontvangsten en uitgaven t.b.v. de Zaanpas Welke aanpassingen moet de afdeling automatisering oppakken en op welke termijn? Denk met name aan het registratiesysteem en de uitwisseling van pashoudergegevens met de centrale applicatie. Een Zaanpas voor iedereen die ook wordt verkocht, is BTW-plichtig. Is hier binnen de gemeente al ervaring mee, welke gevolgen heeft dit, bijvoorbeeld voor het BTW Compensatiefonds?

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

39

2021/1177

7.14 Implementatietermijn Zo snel mogelijk na, of liever nog parallel aan de besluitvorming door de raad, dient een programma van wensen en eisen te worden opgesteld op basis waarvan de Zaanpas Europees kan worden aanbesteed. Voorafgaand kan eventueel ook nog een marktconsultatie worden gedaan. Na gunning van de opdracht is minimaal 6 maanden nodig om de Zaanpas goed op te zetten en uit te rollen. Invoering per 1 januari 2022 is de meest realistische optie.

7.15 Risico’s Elke aanpassing zorgt voor weerstand bij een deel van de mensen die van de oude regeling gebruik maakten en dat is bij de invoering van een stadspas niet anders. Nu krijgen ouders een bedrag van € 90,- tot € 135,- overgemaakt op hun rekening en zij kunnen dit vrij besteden. Dus ook aan zaken die de gemeente niet voor ogen heeft (sigaretten, krasloten e.d.). In de nieuwe situatie krijgen ze dit als tegoed op de Zaanpas van hun kind en kunnen dit alleen bij een afgebakende groep aanbieders uitgeven. Dit zal, zeker in het eerste jaar, tot klachten en irritatie leiden. Onze ervaring toont echter aan dat dit sentiment snel verdwijnt en plaatsmaakt voor een grote tevredenheid over de extra mogelijkheden en voordelen die de stadspas hen biedt. Bij elke wijziging bestaat daarnaast het risico dat mensen die met de oude regeling werden bereikt door onbekendheid of onbegrip geen gebruik maken van de nieuwe werkwijze. Dit kan voor een groot deel worden voorkomen door de nieuwe regeling zo simpel en laagdrempelig mogelijk in te richten en vooral alle huidige gebruikers vooraf zeer goed te informeren over de op handen zijn de wijziging. Het is zaak hen zo goed mogelijk te faciliteren in de overgang van oude naar nieuwe werkwijze. Denk daarbij onder andere aan een eenvoudig aanvraagproces voor degenen die de Zaanpas niet automatisch krijgen toegewezen.

De ervaring in andere steden leert dat het ontsluiten van het sportieve en culturele aanbod via een laagdrempelige stadspas leidt tot meer gebruik. De beschikbare middelen moeten dus over meer mensen worden verdeeld. Hiermee is óf minder geld per gebruiker beschikbaar óf het budget moet worden opgehoogd. Kinderen die via Meedoen Zaanstad nu al hun paardrijlessen vergoed krijgen, zullen een deel uit eigen middelen moeten bijdragen. Dit kan worden ondervangen door hen de mogelijkheid te bieden hiervoor aanvullend tegoed bij bijvoorbeeld Stichting Leergeld Zaanstad aan te vragen.

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

40

2021/1177

Conclusie Uit deze inventarisatie kan worden geconcludeerd dat een stadspas een efficiënt en effectief instrument is om het huidige minima- en participatiebeleid van de gemeente Zaanstad te innoveren. Het zorgt ervoor dat gemeentelijke minimaregelingen op een niet stigmatiserende wijze voor de doelgroep worden ontsloten. Door deze te koppelen aan een Zaanpas wordt bovendien zoveel efficiency gerealiseerd dat de investering (implementatie- én uitvoeringskosten) zich binnen enkele jaren terug verdient. Daarnaast zorgt een stadspas ervoor dat de gemeente een veel beter en realtime inzicht krijgt in de effectiviteit van haar minima- en participatiebeleid en hierop ook tussentijds kan sturen. Bovendien kunnen heel eenvoudig gemeentelijke en niet gemeentelijke minimaregelingen aan de Zaanpas worden gekoppeld. Bij andere stadspassen kan onomstotelijk worden vastgesteld dat deze werkwijze ervoor zorgt dat de deelname aan sportieve, culturele en educatieve activiteiten door de doelgroep enorm wordt gestimuleerd. De Zaanpas kan daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van de doelstellingen uit de Armoede Agenda en wordt ook al gezien als een potentieel belangrijk instrument om de samenwerking tussen instanties die zich inzetten voor de minima te bevorderen.

Tot slot is de Zaanpas een klantvriendelijk instrument dat ervoor zorgt dat burgers veel minder vaak en uitgebreid hun inkomsten hoeven aan te tonen wanneer ze een beroep willen doen op één of meerdere minimaregelingen. Het stelt hen bovendien in staat om gratis of met hoge korting te genieten van musea, theaters, bioscoopbezoek, sport, horeca en attracties en daarmee veel beter betrokken te blijven bij de maatschappij.

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

41

2021/1177

Bijlage 1 Inkomensgegevens Zaanstad (CBS 2018)

Totaal huishoudens . aantal .% . idem Nederland gemiddeld personen totaal . aantal .% . idem Nederland gemiddeld

100%WSM 110%WSM 120%WSM 130%WSM totaal totaal totaal totaal 67.400

5.400 8,1% 7,9%

7.300 10,9% 10,7%

9.500 14,1% 13,6%

11.300 16,8% 16,2%

150.000

9.900 6,6% 6,3%

12.200 8,1% 7,7%

15.800 10,5% 9,8%

18.900 12,6% 11,9%

30.200

2.800 9,2% 8,1%

3.000 9,8% 8,3%

3.700 12,2% 10,2%

4.300 14,1% 11,8%

w.v. minderjarige kinderen . aantal .% . idem Nederland gemiddeld

Zaanpas inventarisatie en advies – augustus 2020

42