Vorige versie Jaarstukken 2020 opgemaakt

Recycle City In de nieuwe dienstverleningsovereenkomst met HVC zijn afspraken opgenomen over de stapsgewijze invulling van het concept Recycle City. Door corona en de tariefstelling in de nieuwe dienstverleningsovereenkomst, is de ontwikkeling hiervan vertraagd en enigszins afgeschaald.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Circulair aanbesteden In 2020 is onderzoek uitgevoerd naar het aanbesteden van circulaire verkeersborden in MRA-verband. Daarbij is gekeken naar de mogelijkheden en belemmeringen die er kunnen zijn bij het leveren en eventueel plaatsen en beheren van verkeersborden. Daarnaast is aan nieuwe inkooptrajecten en aanbestedingen de zoekopdracht verbonden om circulariteit als uitgangspunt mee te nemen. Vanaf 2020 is duurzaamheid en circulariteit in alle bestekken Openbare Ruimte opgenomen als uitgangspunt. In de bestekken staat hoe bouwwerken uitgevoerd worden en met welke materialen.

Prestatie 2.4.1 Zowel werkenden als werkzoekenden hebben meer kansen zich duurzaam te ontwikkelen Juist mensen in een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben ondersteuning van de gemeente nodig. Daarom richt Zaanstad zich op die mensen die genoodzaakt zijn met een uitkering in hun levensonderhoud te voorzien. We bieden hen een blijvend ontwikkelaanbod om persoonlijke vaardigheden te leren, waarmee ze kansen op de arbeidsmarkt kunnen benutten. Het aanleren van ondernemersvaardigheden is daarbij van belang. Ook het goed beheersen van de Nederlandse taal, in lezen en schrijven, is belangrijk om mee te kunnen doen op de arbeidsmarkt. Met de ontwikkeling van mensen wordt bijgedragen aan een betere werking van de arbeidsmarkt.

Circulair bouwen In september 2020 heeft de gemeente met Cirkelstad een Community of Practice Circulair bouwen; hout versus beton georganiseerd. In 2020 zijn op meerdere locaties in de stad ervaringen opgedaan met (meer) circulair bouwen. Zowel door de gemeente als door private partijen en corporaties. Denk daarbij aan het circulair aanbesteden van gemeentelijk vastgoed, circulair slopen, het toepassen van materialenpaspoorten en demontabel bouwen. Circulair bouwen is onderdeel geworden van de Uitvoeringsagenda Wonen 2019-2024 en de samenwerkingsovereenkomst (2020-2024) die de gemeente met de woningcorporaties en Huurdersoverleg Zaanstreek (HOZ) heeft gemaakt. Daarnaast is circulair bouwen onderdeel geworden van het circulair bouwprogramma en het Beleid duurzaam inkopen en opdrachtgeverschap.

Activiteiten en realisatie Intensiveren en in beeld krijgen en houden van het arbeids- en ontwikkelpotentieel van alle uitkeringsgerechtigden en dit vertalen in een persoonlijk plan van aanpak De aanpak Werk of Meedoen is in 2020 voortgezet. Onderdeel van deze aanpak is dat we in gesprek gaan met mensen die al geruime tijd een uitkering hebben. De voortgang van de aanpak is tussen maart en september onderbroken geweest, omdat de coronamaatregelen de contacten met inwoners bemoeilijkten. In september is de aanpak weer volledig hervat. Door de onderbreking hebben we in 2020 met 464 mensen gesproken in plaats van 900. Het college heeft in 2020 besloten de aanpak structureel voort te zetten.

39

2021/9502

Doorontwikkeling van Werkom In nauwe samenwerking met gemeente Purmerend en Werkom zijn we een proces gestart dat moet leiden tot een aangescherpte opdracht en houdbare financiële afspraken met Werkom. Op basis van (literatuur)onderzoek en gesprekken met werkgevers, inwoners en professionals is een beeld gevormd over een vernieuwde visie om inwoners zo goed mogelijk te ondersteunen. Dit proces loopt vanwege de complexiteit van het vraagstuk door tot in 2021. Vooruitlopend op deze ontwikkeling heeft Werkom een plan opgesteld om de uitvoering van de huidige opdracht te verbeteren.

Taalontwikkeling van laaggeletterden In 2020 zijn we gestart met het maken van een regionale aanpak van laaggeletterdheid. Deze aanpak sluit aan bij al bestaande initiatieven. Zo verbinden we de regionale inzet met het Taalakkoord, de lokale Taalketen en Pact Poelenburg en Peldersveld. Zo kunnen we gericht werken aan het stimuleren van taalontwikkeling en het nog passender maken van het taalaanbod. Naast het reguliere taalaanbod startte een speciale groep voor NT1-ers, een samenwerking tussen formeel en non-formeel aanbod. Ook staat iedereen klaar om, zodra het kan, te starten met groepen taal & ouderbetrokkenheid op scholen.

Vernieuwen en versterken werkgeversdienstverlening Corona heeft ook de focus van de werkgeversdienstverlening gedeeltelijk verlegd. Het aantal vacatures is gedaald en een deel van de werkgevers waarmee wordt samengewerkt heeft het zwaar. Met die werkgevers houden we contact. We bieden een luisterend oor en verwijzen naar beschikbare regelingen. Tegelijkertijd zijn mensen bemiddeld naar sectoren waar nog wel vacatures zijn. De plannen voor de doorontwikkeling van het regionaal werkgeversservicepunt (WSP) zijn in eerste instantie uitgesteld, maar in de loop van het jaar alsnog opgestart. De veranderde context en digitale werkwijze heeft echter invloed op de focus en capaciteit om duurzame veranderingen te organiseren. De plannen voor doorontwikkeling blijven ongewijzigd en lopen door in 2021.

Voorbereidende werkzaamheden voor de veranderopgave inburgering In 2020 is door het projectteam gewerkt aan de voorbereiding van de veranderopgave inburgering. Het koersdocument Nieuwkomers doen meteen en volwaardig mee is na de zomer door de raad vastgesteld. In november is de inwerkingtreding van de nieuwe wet inburgering opnieuw uitgesteld. Hierdoor zullen de voorbereidingen op de nieuwe wet doorlopen in 2021. Banenplan ZaanIJ In het Pact Poelenburg en Peldersveld (zie ook Programma 3) worden activiteiten ontwikkeld in het kader van participatie en armoede. De ontwikkeling van Banenplan ZaanIJ is door corona stil komen te liggen. Het plan was om in 2020 samen met bedrijven een plan te maken om inwoners uit kwetsbare wijken meer kansen te geven op de arbeidsmarkt. Maar in 2020 hadden bedrijven geen ruimte om inhoudelijke gesprekken te voeren over de uitdagingen die inwoners in kwetsbare wijken ondervinden bij het vinden van werk. Daarom is ervoor gekozen onze inzet in 2020 te richten op goede ondersteuning aan bedrijven die het hoofd boven water proberen te houden. Het is de bedoeling om in de loop van 2021 alsnog in gesprek te gaan. De coronacrisis treft kwetsbare wijken hard. Het is dus essentieel dat we juist nu de kansen van inwoners uit kwetsbare wijken op de arbeidsmarkt vergroten.

Werkom is begonnen met Netwerken Werkt. Dit is een netwerk van ongeveer tachtig regionale bedrijven. Het doel is om ervaringen te delen en elkaar te inspireren om werk te bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en personeel van werk naar werk te begeleiden. Bemiddelen van werkzoekenden naar bedrijven met name in kansrijke sectoren In de metaal, elektro, installatietechniek, zorg en ICT is nog steeds vraag naar personeel. Waar mogelijk zijn werkzoekenden in deze bedrijfstakken geplaatst. Ook zijn er leerwerktrajecten georganiseerd. Door een groter aanbod van werkzoekenden stellen werkgevers wel meer eisen aan potentiële werknemers.

Prestatie 2.4.2 Betere aansluiting van het onderwijs op de (huidige en toekomstige) vraag van de regionale arbeidsmarkt Voldoende gekwalificeerd personeel is een voorwaarde voor economische groei. De banen van de toekomst zijn banen waarin mensen samenwerken met nieuwe technologie. Dat vergt actuele kennis van ICT en technologie en competenties als ondernemerschap, klantgerichtheid, empathisch vermogen, creativiteit en flexibiliteit. Als gevolg van de technologische vooruitgang blijven de banen veranderen. Mensen moeten zich blijven ontwikkelen. Het onderwijs speelt hierin een cruciale rol, door leerlingen díe competenties aan te leren die aansluiten op de toekomstige vraag op de arbeidsmarkt.

Pilot praktijkleren De voortgang van de pilot praktijkleren is door corona achtergebleven. De inrichting van deze nieuwe vorm van onderwijs vraagt veel van de betrokken partijen: het onderwijs, werkgevers en partners in het sociaal domein. Deze partijen hadden andere prioriteiten. Toch is het gelukt om de benodigde samenwerking vorm te geven en de eerste kandidaten een traject aan te bieden. Dat sluit aan bij het beeld in andere regio’s: het aantal mensen dat een traject praktijkleren doorloopt blijft achter, maar de randvoorwaarden voor een traject zijn georganiseerd. Daarom is op landelijk niveau besloten dat de pilot een jaar wordt verlengd.

40

2021/9502

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Activiteiten en realisatie Stimuleren sterkere positionering Zaans Technisch MBO onderwijs in de MRA regio In 2020 zijn grote stappen gezet in de Tech Lands-samenwerking (Zaan Campus) tussen bedrijfsleven, opleidings- en onderwijspartners en overheid. Tech Lands is dé centrale techniekopleider voor onze regio en daarbuiten. Medio 2021 wordt een stichting opgericht waarin de Tech Lands-samenwerking formeel haar beslag krijgt.

Prestatie 2.5.1 Meer inwoners hebben handelings­ perspectief en zijn financieel zelfredzaam Samen met bewoners, organisaties, ondernemers en initiatiefnemers in de wijk werken we aan het voorkomen, terugdringen of stabiliseren van armoede in de Zaanse huishoudens. Hierbij staat de inwoner en zijn leefwereld centraal. In deze opgave ligt de nadruk op preventie van armoede, aanpak van schulden, het activeren naar werk en bieden van gerichte ondersteuning waar dat nodig is.

Stimuleren initiatieven voor opleiden technici voor energietransitie MBO/HBO niveau Bij het opleiden van technici voor de energietransitie gaat het vooral om functies in de installatie- en elektrotechniek. Dit is een integraal onderdeel van Tech Lands. De in dit jaar geformaliseerde samenwerking tussen de Tech Landsopleiders en Engie op het gebied van duurzaamheid zal in de komende tijd nieuwe initiatieven en mogelijkheden opleveren.

Activiteiten en realisatie Uitvoeren Armoede Agenda Binnen de uitvoering van de Armoede Agenda zijn in 2020 verschillende resultaten behaald en inspanningen geleverd. Binnen het project Get a Grip 2 hebben 35 jongeren met behulp van mobility mentoring hun problematische schulden aangepakt en gewerkt aan een toekomstperspectief. In het project Saenbillity is deze methode door een deel van de Sociaal Wijkteams ook in de praktijk gebracht bij de ondersteuning van volwassen inwoners. Daarnaast zijn afgelopen jaar de onderzoeken naar de Stadspas en werkende armen afgerond.

Verbinden van arbeidsmarkt-onderwijs agenda’s food-initiatieven in Noord Holland De verbinding met Noord-Holland op dit dossier is door corona het afgelopen jaar stilgevallen. In 2021 zal deze samenwerking moeten worden heroverwogen. Ontwikkeling loopbaanoriëntatie en promoten kans- en groeisectoren bij opleidingskeuze leerlingen en ouders Begin 2020 is bij het RegioCollege de Bèta & Tech Experience gelanceerd. Dit is een traject dat speciaal is ontwikkeld voor leerlingen van klas twee van het vmbo. Het omvat onder meer een lesprogramma en techniek escape room, Spelenderwijs ontdekken leerlingen zo hun eigen talenten, de veelzijdigheid van techniek en de rol die techniek speelt in onze en hun toekomst. Bovenal maakt het leerlingen enthousiast door zelf te doen, in plaats te luisteren of te kijken. Daarnaast hebben de samenwerkingspartners binnen ’t Lokaal tot aan het begin van de coronacrisis regelmatig bedrijvensafari’s voor leerlingen in het voortgezet onderwijs georganiseerd. Ook heeft JINC op verschillende manieren gezorgd voor arbeidsmarktoriëntatie bij basisschoolleerlingen.

Vroegsignalering en preventie Samen met onder meer de Sociaal Wijkteams, de Kredietbank en het Zilveren Kruis hebben we het afgelopen jaar een pilot opgezet om te experimenteren met het opvolgen van betalingsachterstanden op de zorgkosten bij inwoners van Zaanstad. Corona zorgde voor andere benaderingswijzen van inwoners en lessen die in de vervolgaanpak een plek zullen krijgen. Versterken van samenwerking met partners en initiatiefnemers In 2020 hebben we veel contact gehad met ketenpartners om inwoners tijdens de coronacrisis bij te kunnen staan. Zo is er een nauwe samenwerking opgebouwd met de Voedselbank. Hierdoor kon de voedseluitgifte aan zo’n driehonderd Zaanse huishoudens tijdens de hele crisis doorgaan. Daarnaast zijn we gestart met Wind in de Zeilen. Dit is een lerend netwerk van professionals, inwoners, ondernemers en andere betrokkenen die een bijdrage willen leveren aan het terugdringen van armoede. In samenwerking met de Stichting Leergeld hebben we een grote groep basisschoolleerlingen een laptop voor thuisonderwijs kunnen aanbieden.

Doelstelling 2.5 Terugdringen van langdurige armoede Een op de vijf huishoudens heeft financiële problemen. Van de kinderen groeit 13 procent op in armoede. Langdurige armoede veroorzaakt stress en belemmert het vermogen om actief deel te nemen in de samenleving. Daarom zorgt Zaanstad enerzijds voor financiële regelingen waarmee het inkomen aangevuld wordt. Anderzijds begeleidt de gemeente die inwoners weer perspectief te krijgen en een plan te maken om duurzaam uit hun financiële problemen te komen en mee kunnen (blijven) doen in de samenleving.

Prestatie 2.5.2 Inkomensverstrekking voor wie dat nodig heeft Een bijstandsuitkering is een noodzakelijke voorziening in het systeem van sociale voorzieningen. Het vangnet zorgt ervoor dat iedere inwoner van Zaanstad in zijn levenson-

41

2021/9502

derhoud kan voorzien, als hij of zij door omstandigheden daartoe niet in staat is. Om de werking van het vangnet duurzaam te garanderen, is het belangrijk dat inwoners snel duidelijkheid krijgen of ze recht hebben op een voorziening. Tegelijkertijd moeten zij weten dat zij die niet langer krijgen dan nodig is.

Signalering in de keten (ketensamenwerking) Ook hier geldt dat de lockdown voor vertraging heeft gezorgd. Het signaleren van fraude werd bemoeilijkt omdat fysieke afspraken niet meer mogelijk waren. Het onderwerp signaleren is een constant aandachtspunt in de periodieke Ketenoverleggen. Er zijn diverse uitwisselingen geweest van fraudealertheid met de Sociaal Wijkteams en Werkom, in de vorm van casusbesprekingen, workshops en individuele gespreksbegeleiding. Het signaleren van fraude is moeilijk als de nadruk bij de ketenpartners ligt op bijvoorbeeld begeleiding naar werk, het winnen van vertrouwen, begeleiding van persoon en gezin en het bieden van hulp en zorg. Door middel van de overlegstructuren krijgt het signaleren steeds meer en serieuzer de aandacht.

Activiteiten en realisatie Nieuw proces startgesprek bij de Sociale Wijkteams Het grootste gedeelte van 2020 was het door corona niet mogelijk om de startgesprekken de invulling te geven die in 2019 zo waardevol is gebleken. Toch is het zo dat de dienstverlening voor inwoners en de afstemming tussen de wijkteams en de gemeentelijke teams zo min mogelijk hinder heeft ondervonden. Deze lijn wordt in 2021 voorgezet. Wel hopen we de startgesprekken zo snel mogelijk weer in persoon en gezamenlijk te hervatten.

Focus op parttime werk De in 2019 onderzochte variant van inkomstenverrekening is voor inwoners niet de gewenste variant gebleken. In die variant was het de bedoeling dat de inwoner maandelijks zijn volledige uitkering ontving en dat parttime inkomsten op rekening van de gemeente werden gestort. Hierbij gingen we uit van een versimpeling van het administratieve proces voor de inwoner. Deze blijkt echter niet bereid om inkomsten op rekening van de gemeente te laten storten. Er is daardoor zeer weinig gebruik gemaakt van deze variant. Ook in 2020 en 2021 onderzoeken we hoe we het proces van inkomstenverrekening kunnen versimpelen, voor zowel de inwoner als de gemeente. We zijn hierbij deelnemer aan een project dat voorstellen doet voor het uniformeren van de regels om gebruik te kunnen maken van geautomatiseerde gegevensuitwisseling tussen het UWV, de Belastingdienst en gemeenten. De projectgroep zal hiervoor voorstellen doen aan het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Voortzetten project ‘Werk of Meedoen’ Het project Werk of Meedoen heeft in 2020 duidelijk de gevolgen van de coronacrisis ondervonden. Tijdens de eerste lockdown moesten de gesprekken en de trajecten op een laag pitje worden gezet. In de loop van 2020 zijn de contacten met de inwoners zo goed mogelijk hersteld en konden de gesprekken en de trajecten weer worden voortgezet. Voor zover dat mogelijk was gebeurde dat in de oude vorm. Door de onderbreking hebben we in 2020 met 464 mensen gesproken in plaats van 900. Het college heeft in 2020 besloten de aanpak structureel voort te zetten. De aanpak en de methodiek slaan erg aan en het vervolgtraject wordt als zeer positief ervaren, ambtelijk, bestuurlijk, maar ook door de betreffende inwoners.

Financiën Werk, inkomen en economie (Bedragen x € 1.000) Begroting na wijziging

Realisatie

Verschil

Lasten

114.738

117.244

2.506

Baten

-85.820

-92.470

-6.651

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves

6.851 -2.557

6.851 -1.526

0 1.031

Saldo

33.212

30.098

-3.114

Toelichting op afwijkingen per programma In dit programma zijn de baten en lasten opgenomen van economie, duurzaamheid, toerisme, Participatiewet (uitkeringen en re-integratie), de sociale werkvoorziening, armoede en schulden. De gemeente speelt een faciliterende en stimulerende rol om de lokale economie en ondernemerschap te stimuleren en Zaankanters kansen te bieden op werk en financiële zelfredzaamheid. De

afwijkingen ten opzichte van de begroting hebben vooral betrekking op de inkomensvoorzieningen die de gemeente uitkeert. Corona heeft grote invloed op de activiteiten die zijn gericht op het verstrekken van uitkeringen en het begeleiden van mensen naar werk en meedoen. Dit 42

2021/9502

verklaart een groot deel van de afwijkingen in zowel de baten en de lasten. De gemeente heeft uitvoering gegeven aan de Tijdelijke Ondersteuningsregeling Zelfstandige Ondernemers (Tozo). Door een efficiënte uitvoering van de Tozo zijn middelen die het Rijk hiervoor beschikbaar heeft gesteld overgebleven.

Corona heeft ook de uitvoering van het actieplan Perspectief op Werk door de gemeente en gezamenlijke partners gehinderd (-€ 0,89 mln.). Hiervoor staat een lagere onttrekking aan de reserve tegenover. Het programma Vitale stad is niet geheel uitgevoerd in verband met de korte beschikbare tijd, maar zal verder zijn beslag krijgen in 2021 (-€ 0,23 mln). Voor de transitie naar een CO2-neutrale samenleving is onder meer invulling gegeven aan invulling en planning van Klimaattafels en lancering van het Klimaatakkoord. Onderzoeken met betrekking tot het warmtenet zijn door de corona-pandemie verschoven naar 2021 (-€ 0,11 mln).

Door de grote aantallen ondernemers die gebruik maken van deze verlengde regeling (Tozo- 2 en Tozo-3) zijn de lasten hoger dan bij de narap begroot (€ 4,85 mln.). Ook de middelen die het rijk hiervoor beschikbaar heeft gesteld waren hoger (-€ 5,36 mln.). Bij de narap werd nog rekening gehouden met een grote toename van het aantal uitkeringsgerechtigden en werkzoekenden. Mede door verlenging van de steunmaatregelen van het Rijk heeft deze groei zich minder sterk voorgedaan . Daardoor zijn de kosten om mensen naar werk te begeleiden lager uitgevallen. Ook de verwachte groei aan vragen rondom schulden en armoede is lager uitgevallen, De extra middelen die het Rijk aan het einde van het jaar beschikbaar heeft gesteld zijn daarom niet volledig besteed. (-€ 0,89 mln.)

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Warmtenet • Werkom • Alliander Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.

Het afgelopen jaar is de uitstroom van mensen met een SW-indicatie groter dan verwacht (-€ 0,11 mln.).

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017

2018

2019

2020

Bron

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn met het winkelaanbod

73%

75%

76%

74%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt slecht of minder goed rond te kunnen komen van het inkomen

22%

23%

23%

18%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt werkzaam te zijn in de eigen gemeente (of standplaats)

39%

44%

38%

39%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt wel eens over na te denken om in Zaanstad een baan te zoeken

43%

44%

44%

42%

Zaanpeiling

2017

2018

2019

2020

Bron

Aantal huishoudens met inkomen tot 110% van de bijstandsnorm

7.700

7.700

7.700

7.700

Armoedemonitor

Aantal huishoudens met inkomen tot 110% van de bijstandsnorm gedurende 3 jaar of langer

3.700

3.600

3.600

3.600

Armoedemonitor

Aantal kinderen dat opgroeit in huishouden met inkomen tot 110% van de bijstandsnorm

3.100

3.100

3.100

3.100

Armoedemonitor

Verstrekking minimaregeling

5.676

4.298

4.168

6.786

Gemeentelijke registratie

Kerncijfers

43

2021/9502

Kerncijfers 2017

2018

2019

2020

Bron

Aantal mensen met traject schulddienst­ verlening

656

523

460

577

Kredietbank

Aantal kwijtscheldingen

5.721

5.743

5.652

5.299

Gemeentelijke registratie

15.050

15.720

15.777

nnb

Waar staat je gemeente.nl

1.425

1.610

1.910

1.885

CBS

21

33

38

43

Waar staat je gemeente.nl

2.000

2.200

2.400

350

Zaanse Schans

288

340

345

140

Zaanstadincijfers.nl

116.414

117.394

117.990

118.520

Zaanstad in cijfers

Aantallen Arbeidsongeschiktheid per 1-1

8580

8400

8480

nnb

Gemeentelijke registratie

% huishoudens met bijstandsuitkering

6,2%

6,0%

5,6%

5,2%

Waar staat je gemeente.nl

Werkloosheid als percentage van beroeps­ bevolking

5,0%

4,1%

3,4%

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal uitkeringen levensonderhoud Participatiewet (bijstand)

5.021

4.771

4.328

4.274

Gemeentelijke registratie

% Nieuwe instroom in de bijstand t.o.v. het totaal aantal mensen in de bijstand

24%

16%

14%

22%*

Gemeentelijke registratie

63.810

65.070

66.440

nnb

Waar staat je gemeente.nl

% Van de uitstroom uit de bijstand dat naar werk gaat

37%

38%

39%

34%

Gemeentelijke registratie

% Parttime werkende bijstandsgerechtigde to.v. het totaal aantal mensen in de bijstand

11%

17%

10%

7%

Gemeentelijke registratie

Aantal jongeren < 27 jaar dat uitstroomt naar werk en/of school

95

145

132

100*

Gemeentelijke registratie

Aantal banen op basis van de banenafspraak (quotumwet) bij de gemeente Zaanstad

47,6

52,2

53

55,2

Gemeentelijke registratie

Aantal mensen geplaatst op een betaalde beschutte werkplek

5

7

12

20

Gemeentelijke registratie

353

301

292

271

Gemeentelijke registratie

2017

2018

2019

2020

Bron

Aantal vestigingen Aantal opgerichte ondernemingen in de Zaanstreek Aantal bedrijfsfaillissementen Aantal bezoekers Zaanse schans (x 1.000) Aantal overnachtingen in hotels en B&B (x 1.000) Totale potentiële beroepsbevolking 1 januari, 15-74 jaar

Aantal banen

Aantal mensen geplaatst o.b.v. de ‘oude’ WSW * Deze getallen zullen met terugwerkende kracht nog wijzigen.

BBV indicatoren Aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar

129,3

134,0

140,4

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa

4,0%

4,6%

nnb

nnb

Rijkswaterstaat Klimaatmonitor

Aantal personen met een bijstandsuitkering per 1.000 inwoners

43,7

41,0

37,7

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar

548,3

554,5

563,1

nnb

Waar staat je gemeente.nl

44

2021/9502

BBV indicatoren 2017

2018

2019

2020

Bron

Functiemenging

48,6%

48,9%

49,3%

nnb

Waar staat je gemeente.nl

% Werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

65,7%

66,5%

68,5%

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal reïntegratievoorzieningen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar

18,0

16,2

14,9

nnb

Waar staat je gemeente.nl

% Werkloze jongeren (16-22 jaar)

nb

1,65%

2%

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Beleidsnota’s • Uitvoeringsstrategie Plabeka 3.0 https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Economie _ Werk/Bedrijventerreinen _ Kantoren/Beleidsdocumenten/ Plabeka _ 3 _ 0 _ Ruimte _ voor _ werken _ in _ de _ MRA _ van _ morgen.org

• Monitor Plabeka https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Economie _ Werk/Bedrijventerreinen _ Kantoren/Publicaties/Monitor _ Plabeka _ Hoofdrapport.org

• Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2020 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/9427167/1/ Visie%20Samen%20sterk%20voor%20mantelzorg%20in%20 Zaanstad

• Uitvoeringsagenda Toerisme https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/3232358/1

• Zaanse Energie Agenda https://zaanstad.notubiz.nl/document/1647136/1/

• UWV Regio in beeld 2019 https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/regio/ regio-in-beeld

• Uitvoeringsagenda arbeidsmarkt Provincie NH - 2016-2019 https://bestanden.noord-holland.nl/internet/Jaarrekening2016/5 _ 2 _ 1 _ 03 _ Uitvoeringsagenda _ Arbeidsmarkt _ 2016-2019.pdf

• Armoede Agenda 2019-2021 https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/7512458/1/ Armoede%20Agenda%202019-2022

• Koersbesluit participatie https://iedereendoetmee.zaanstad.nl/system/attachments/ files/000/000/242/original/beleidsontwikkelingen _ KoersbesluitDef _ %282%29.pdf

• Koersdocument Veranderopgave Inburgering https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/8965510/1/ Bijlage _ Koersdocument _ Veranderopgave _ Inburgering

45

2021/9502

2.3 Programma Maatschappelijke ontwikkeling Portefeuillehouders: Baerveldt, Groothuismink, Hamming, Mutluer, Noordzij, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad wil een stad zijn waar iedereen zich thuis voelt: jong en oud, met welke afkomst of achtergrond dan ook. Bij de snelle ontwikkeling en verstedelijking van onze stad is het belangrijk te waarborgen dat oude én nieuwe wijken uitnodigen tot ontmoeting en actief meedoen. Zo is Zaanstad een stad waar jong en oud zich kunnen ontwikkelen, gezond en prettig samen leven. De kracht van de Zaankanters is groot: iedereen kan bijdragen aan de dynamiek van de stad. De gemeente

stimuleert en ondersteunt initiatieven van inwoners en verenigingen en vormt duurzame coalities met de betrokken inwoners en partners in de stad om samen te werken aan complexe opgaven. Ze faciliteert buurtcentra als plek voor ontmoeting en activiteiten. Zaanstad wil zich ook verder ontwikkelen tot een aantrekkelijke stad voor de (toekomstige) bewoners én bezoekers. Zaanstad bewaakt de leefbaarheid door oog te hebben voor goede en veelzijdige voorzieningen voor sport, cultuur en onderwijs. 46

2021/9502

Ook kerken, moskeeën en andere maatschappelijke organisaties spelen daarbij een belangrijke rol. De gemeente werkt aan grotere kansengelijkheid door meer te sturen op het bereiken van de gewenste doelgroep, bijvoorbeeld door te differentiëren in aanpak per wijk. Het programma is als volgt opgebouwd:

Prestatie 3.1.1 Waarderen van diversiteit en zorgen dat niemand zich buitengesloten voelt

Doelstelling 3.1 Iedereen voelt zich thuis in Zaanstad

Prestatie 3.1.2 Werken aan open, diverse en kansrijke wijken

Prestatie 3.1.3 Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl

Programma 3 Maatschappelijke ontwikkeling

Doelstelling 3.2 Iedereen kan bijdragen aan krachtige wijken en een dynamische stad

Prestatie 3.2.1 Ondersteunen van buurtcentra als plekken voor ontmoeting en activiteit

Prestatie 3.2.2 Stimuleren en waarderen van maatschappelijk initiatief

Prestatie 3.3.1 Bijdragen aan een gevarieerd cultuuraanbod voor bewoners en bezoekers

Doelstelling 3.3 Veelzijdige voorzieningen maken een aantrekkelijke stad

Prestatie 3.3.2 Faciliteren van sportvoorzieningen en activiteiten op alle niveaus

Prestatie 3.3.3 Investeren in voldoende multifunctionele en duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad

47

2021/9502

Terugblik en realisatie 2020 Corona heeft een grote stempel gedrukt op het jaar 2020. Het virus had niet alleen impact op de gezondheid van onze inwoners, maar ook op de maatschappij Positief is dat we in veel wijken een sterke toename zagen van vrijwilligers en hulpinitiatieven. De sectoren cultuur, sport en onderwijs hebben laten zien dat ze heel flexibel zijn. Ondanks de soms ingrijpende coronamaatregelen, wisten zij voor de jeugd een mooi programma te maken. 2020 was het eerste jaar dat de Cultuurvisie van kracht was. De meeste thema’s bevinden zich daardoor nog in de voorbereidende of uitvoerende fase. Ook was 2020 het jaar waarin Pact Poelenburg en Peldersveld werd gesloten. Een initiatief om kansenongelijkheid tussen wijken tegen te gaan. 24 organisaties zijn hierbij betrokken. Kinderen uit deze wijken zijn onevenredig hard getroffen door de coronamaatregelen. Deze zorgden voor een toename van onderwijsachterstanden, spanningen in huis en financiële problemen. Voor de wijkteams werd het lastiger om deze kinderen te bereiken. In 2020 zijn de voor de volgende basisscholen nieuwe gebouwen opgeleverd en in gebruik genomen: De Hoeksteen in Krommenie; De Herman Gorter, locatie Burgemeester Smitstraat in Zaandam en Zaanplein in Zaandam. Voor het voortgezet onderwijs is in 2020 fase 2 van de renovatie van het Sint Michaël College afgerond (m.u.v.

de renovatie van de aula, die in 2021 staat gepland).

Voorbeelden hiervan zijn: Samen met het Sportbedrijf hebben we een sportloket opgezet. Sportverenigingen kunnen hier terecht met coronavragen. En ook kunnen we zo meer sturing geven aan samenwerking en verbinding tussen de diverse verenigingen en verschillende takken van sport. Het Sportbedrijf organiseerde in 2020 een Zomer-, Herfsten Winter Experience om kinderen tot en met 17 jaar toch een kwalitatief hoogwaardig sport- en cultuuraanbod te kunnen bieden. Aanvullend resultaat bleek de gelegenheid voor onderling contact tussen verschillende verenigingen en organisaties. We hebben het netwerk met sportverenigingen versterkt via het noodzakelijke coronacrisisoverleg. Door corona zien we een toename van eenzaamheid en gemis aan contact. Daartegenover staan prachtige initiatieven van mensen om elkaar te helpen. Beeldbellen, telefonische doktersconsulten, bijzondere contacten op anderhalve meter: het bleek allemaal mogelijk. In 2021 nemen we een aantal van die ervaringen mee in de ontwikkeling van acties op het gebied van gezondheid en voor ouderen. Ook de buurthuizen – en andere maatschappelijke initiatiefnemers –hebben veel te stellen gehad met de gevolgen van de coronacrisis. Het was moeilijk of soms zelfs onmogelijk, om activiteiten voor kwetsbare groepen te blijven organiseren of faciliteren. Onze inzet was dit jaar voor een belangrijk deel gericht op ondersteuning.

Directe gevolgen corona Het culturele leven in Zaanstad en de uitvoering van de plannen uit de Cultuurvisie en Uitvoeringsagenda Cultuur zijn ingrijpend veranderd. Culturele instellingen moesten een deel van het jaar hun deuren sluiten of konden maar zeer beperkt publiek ontvangen. Zij hebben zich met grote flexibiliteit aan de coronamaatregelen aangepast en steeds nieuwe vormen bedacht om hun diensten te kunnen blijven leveren. SAIL, de Zomer van Monet 2021 en vele andere evenementen en culturele activiteiten zijn afgelast of uitgesteld. De hierdoor vrijgekomen middelen zijn voor een deel gebruikt om de schade bij Zaanse culturele instellingen en verenigingen op te vangen. Waar mogelijk als cofinanciering bij regelingen van het Rijk of de Provincie. Een aantal coronamaatregelen had grote invloed op sportbeoefening. Denk hierbij aan de sluiting van van sportaccommodaties, de beperkte groepsgrootte, het verbod op groepslessen en het onderscheid tussen sporten voor kinderen en volwassenen. Alle beperkende maatregelen zijn bij elke kabinetswijziging verwerkt in het Protocol Verantwoord Sporten. In 2020 waren er tien versies nodig. Door corona is ook een aantal nieuwe zaken opgepakt.

48

2021/9502

Indicatoren Realisatie 2018

Realisatie 2019

Begroting 2020

Realisatie 2020

Streefwaarde

Bron

% Inwoners dat zegt te sporten

65,1%

64%

66%

66%

68%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de sportvoorzieningen in de eigen buurt

56%

54%

58%

53%

61%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de culturele voorzieningen in de hele gemeente

47%

53%

50%

47%

65%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de voorzieningen basisonderwijs in de eigen buurt

71%

71%

59%

59%

63%

Zaanpeiling

Doelstelling 3.1 Iedereen voelt zich thuis in Zaanstad Wij staan voor een gastvrije en inclusieve samenleving in Zaanstad, waarin iedereen mee kan doen ongeacht mogelijke beperkingen, achtergrond en religie, economische status, leeftijd, geslacht of seksuele geaardheid. We willen open, diverse en kansrijke wijken, waarin iedereen zich kan ontwikkelen met dezelfde kansen op een goede toekomst.

Iedereen moet volwaardig kunnen meedoen, op allerlei levensgebieden, zoals onderwijs, gezondheidszorg, werk, sport en cultuur. Dit vraagt extra aandacht voor diverse groepen in de stad. Activiteiten en realisatie Visie en strategie multicultureel samenleven In 2020 is gebouwd aan het duurzame netwerk Samen zijn wij Zaanstad. Er zijn twee bijeenkomsten georganiseerd voor alle netwerkpartners, bestaande uit meerdere multiculturele en religieuze organisaties. Er is een sterk bondgenootschap ontstaan tussen religieuze organisaties, de gemeente en de politie. Het netwerk functioneert goed en iedereen kan elkaar snel vinden indien nodig. Om de communicatieve en sensitieve vaardigheden van ambtenaren en professionals te vergroten is een Expert Pool opgericht. Deze bestaat uit 30 tot 35 mensen die door middel van trainingen en intervisie meer inzicht en handvaten krijgen in het multicultureel samenleven en -werken.

Daarbij is het ook belangrijk dat inwoners letterlijk lekker in hun vel zitten. Zaanstad stimuleert, samen met inwoners en partners, daarom een gezonde levensstijl en heeft daarbij extra aandacht voor jeugd en ouderen.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 3.1.1 Waarderen van diversiteit en zorgen dat niemand zich buitengesloten voelt Wij staan voor een inclusieve samenleving in Zaanstad, waarin iedereen volwaardig kan meedoen. In Zaanstad leven veel verschillende nationaliteiten met en naast elkaar. Artikel 1 van de grondwet omschrijft ons uitgangspunt: iedereen wordt gelijk behandeld, ongedacht godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, of elke andere reden. We blijven investeren in een ruimhartige acceptatie van nieuwkomers en in netwerken die nieuwkomers ondersteunen. Van nieuwkomers verwachten wij eigen inzet om te integreren en te participeren.

Beleidsplan regenbooggelden Als gemeente hebben wij periodiek overleg met vertegenwoordigers van de LHBTIQ+ gemeenschap. Wethouder Noordzij heeft op 23 oktober 2020 de Regenboognota in ontvangst genomen. In de Regenboognota staan aanbevelingen voor het verbeteren van het LHBTIQ+ beleid met betrekking tot onderwijs, veiligheid, jongeren en ouderen en andere thema’s die van belang zijn voor LHBTIQ+ personen in Zaanstad.

49

2021/9502

Prestatie 3.1.2 Werken aan open, diverse en kansrijke wijken We willen open, diverse en kansrijke wijken, waarin kinderen kunnen opgroeien met gelijke kansen op een goede toekomst. Waar nodig werken we wijkgericht aan (integrale) opgaven. We continueren de huidige aanpak van het Actieplan Poelenburg en Peldersveld. Tegelijkertijd sturen we op de woningtoewijzing zodat we de eenzijdige bevolkingssamenstelling in de wijken doorbreken. Ook pakken we ondermijnende criminaliteit in het gebied aan. Bij de huidige verstedelijkingsopgave, bij het programma MAAK.Zaanstad, het maatschappelijke voorzieningenmodel en bij de gebiedsgerichte ontwikkeling, streven we naar de inrichting van open en kansrijke wijken, samen met partners en bewoners.

Na enige vertraging door corona zijn we samen met de partners van het pact gestart om het uitvoeringsplan voor het thema participatie en armoede vorm te geven. Er is een aantal concrete activiteiten uitgevoerd in 2020, waaronder de opzet van het banenplan ZaanIJ. Over de voortgang van het banenplan is gerapporteerd in programma 2. De inzet om mensen met een uitkering te begeleiden naar werk en participeren, maakt nu deel uit van de reguliere werkwijze. De Regio Deal ZaanIJ is met ingang van eind 2019 een regionale samenwerking met de gemeente Amsterdam, gemeente Oostzaan en verschillende ministeries, waaronder het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, het ministerie van Justitie en Veiligheid en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Vanuit de Regiodeal zijn middelen beschikbaar gesteld om de brede welvaart in het ZaanIJ gebied te versterken. De wijken Poelenburg en Peldersveld zijn onderdeel van dit gebied. Extra inzet op de verlengde leertijd en de investeringskosten voor het Huis van de Wijk maken onderdeel uit van de projecten binnen de Regio Deal ZaanIJ.

Activiteiten en realisatie Maatschappelijk Voorzieningenmodel en huisvestingsplan Voor maatschappelijke voorzieningen is gewerkt aan het maatschappelijk voorzieningenmodel. Het door Amsterdam ontwikkelde model wordt aangescherpt met Zaanse data, die in 2020 verzameld en geactualiseerd zijn. Met het model wordt het mogelijk om in de MAAK-gebiedsontwikkeling de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen – uitgedrukt in meters – goed in beeld te brengen. Het totaal aan benodigde maatschappelijke voorzieningen voor Zaanstad wordt in 2021 samengebracht in het strategisch huisvestingsplan.

Uitvoeringsplan Taal/opvoeding/onderwijs - 9 maanden tot 12 jaar en 12 tot 18 jaar • De Visie taalontwikkeling en implementatie is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders en bestuurders organisaties kernteam Taal, Opvoeden en Onderwijs. Ook zijn er een handboek, een gezamenlijke communicatiestrategie voor partners en handvatten voor ouders ontwikkeld. • Zomerschool 2020 heeft plaatsgevonden, met een verdubbeld aantal leerlingen. • Verlengde leertijd is gestart. Doorontwikkeling was in 2020 onderwerp van overleg, ook in het kader van de Regiodeal ZaanIJ. • Taal- en ouderbetrokkenheidslessen op scholen zijn door de coronamaatregelen tijdelijk stopgezet. Ouders hadden geen toegang tot de schoolgebouwen. • De ontwikkeling van Centering Pregnancy en Centering Parenting, groepsbijeenkomsten voor zwangeren en voor kersverse moeders, heeft vertraging opgelopen. • Een VVE-monitor is opgestart om zicht te krijgen op de wachtlijsten en de achterliggende oorzaken; in 2020 is het nog niet gelukt om daar betrouwbare rapportages uit te krijgen. • Er is op structurele basis huiswerkbegeleiding geboden voor circa 35 kinderen uit het primair onderwijs.

Pact Poelenburg en Peldersveld 2020-2040 Het Pact Poelenburg en Peldersveld is in februari 2020 getekend door 24 organisaties, waaronder de gemeente. Het Pact heeft als doel om de kansenongelijkheid in de wijken tegen te gaan en kent drie centrale thema’s: 1. Jeugd* 2. Armoede en participatie 3. Fijn en veilig wonen * Dit thema wordt behandeld onder het kopje Uitvoeringsplan Taal/ opvoeding/onderwijs.

Voor het thema fijn wonen hebben we samen met de corporaties en inwoners gewerkt aan een visie op wonen, als basis voor het uitvoeringsplan. Op het gebied van veiligheid is de aanpak van woonfraude gestart, met zichtbare acties in de wijken. In 2020 is een veiligheidsregisseur aangesteld met middelen vanuit de Regiodeal ZaanIJ. Punten die vooralsnog spelen binnen deze aanpak zijn onder meer huisvestingsvergunningen, overbewoning aanpakken en de BRP-registratie op orde krijgen.

Uitvoeringsplan Taal/opvoeding/onderwijs – 12 tot 18 jaar Het uitvoeringsplan 12 tot 18 jaar is in het najaar van 2020 vastgesteld door de betrokken werkgroep, stuurgroep en het dagelijks bestuur van het Pact. Onderdeel van het uitvoeringsplan is de start van Studiezalen, zowel bij Pascal Zuid als bij het Zuiderzeecollege. Studiezalen biedt huiswerkbegeleiding en coaching. De Jongerenwinkel, die sinds augustus 2019 actief is en voor jongeren een herkenbare plek in de wijk vormt, is in 2020

Daarnaast zijn we voor de langere termijn in gesprek met het Rijk om een gezamenlijke aanpak op te zetten met de Belastingdienst, Arbeidsinspectie, het Openbaar Ministerie, de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst en de politie. De gesprekken hierover met het Rijk bevinden zich in de beginnende fase.

50

2021/9502

bestendigd en er is financiering gevonden voor de komende jaren. De Jongerenwinkel werkt aan talentontwikkeling en toekomstoriëntatie van jongeren. Het aanbod sluit goed aan bij de behoefte en heeft een groot bereik. Voor jongeren die dreigen af te glijden, of die al in de criminaliteit zitten is inzet voor een gebiedsgerichte en persoonsgerichte aanpak.

Huis van de Wijk in Poelenburg/Peldersveld In 2020 is de opgave voor het Huis van de Wijk verder in beeld gebracht. Het Huis van de Wijk gaat laagdrempelig ruimte bieden voor ontmoeten, leren en ontwikkelen. Daarnaast vestigen ook het Sociaal Wijkteam en Jeugdteam zich hier. Het Huis van de Wijk komt op de locatie van de Spaghettiflat in Poelenburg. Er is een business case gemaakt om de vierkante meters en de financiële impact te berekenen. In 2021 worden vervolgstappen gezet; in 2025 moet het Huis van de Wijk er staan.

Lobby voor Nationaal Programma In oktober 2019 is het interbestuurlijke programma Leefbaarheid en Veiligheid gestart. Hierin staan zestien gebieden in vijftien steden centraal. Zaandam Oost, met de wijken Poelenburg, Pelder-Hoornseveld, Zaandam Zuid, Rosmolenwijk, Kogerveld en de Achtersluispolder is een van de zestien wijken. Directe aanleiding voor het interbestuurlijke programma waren hulpvragen uit een aantal steden en de resultaten van diverse onderzoeken, waaronder de Leefbaarometer 2018. Hieruit bleek dat het met de leefbaarheid en veiligheid van een aantal binnenstedelijke gebieden de verkeerde kant op dreigde te gaan. Voor ieder van deze zestien stedelijk vernieuwingsgebieden is samen met de betrokken gemeente en haar maatschappelijke partners een integrale analyse van de opgaven in het gebied gemaakt. Daarnaast wordt een brede impactanalyse van de maatschappelijke kosten en baten van een integrale aanpak in deze gebieden voorbereid, inclusief een mogelijke Rijks inzet. Het programma wordt ingebracht bij de coalitieonderhandelingen na de Tweede Kamerverkiezingen.

Prestatie 3.1.3 Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl In Zaanstad vinden we het belangrijk dat iedereen actief kan zijn, ook met enig (lichamelijk) ongemak. Met het gezondheidsbeleid bewegen we mee op drie ontwikkelingen. Allereerst de demografische ontwikkeling op zich. Ten tweede is er sprake van de dubbele vergrijzing door de stijging van het aantal ouderen én de toenemende levensverwachting. Ten slotte zullen er grotere verschillen optreden in de gezondheidssituatie tussen inwoners met een hoge en lage sociaaleconomische status. Activiteiten en realisatie Opstellen Uitvoeringsagenda Gezondheid 2020-2021 samen met partners In de visie op gezondheid zijn zes inhoudelijke opgaven en één meer procesmatige opgave benoemd waarmee we aan de slag gaan. Een uitvoeringsagenda helpt daarbij, maar het opstellen daarvan is vertraagd. Dit komt onder meer omdat het door corona lastig bleek om partners hierbij te betrekken. Daarom hebben we eerst een deel van de opgaven vastgelegd in een lokaal preventieakkoord. Begin 2021 nodigen we partners uit om daarbij aan te sluiten.

Het Manifest ‘Kom op voor de meest kwetsbare gebieden’ is ondersteunend aan de lobby voor een nationaal programma. Het Manifest is opgesteld vanuit de analyse dat de impact van corona juist op de bewoners van meest kwetsbare gebieden grote impact heeft. De afgelopen maanden is op basis van al deze signalen gestart met verschillende acties. De focus ligt daarbij op de 16 stedelijke vernieuwingsgebieden. Het Rijk heeft hiervoor extra middelen ter beschikking gesteld voor jongeren, er is een versnelling gemaakt met het huisvesten van kwetsbare groepen, zoals dak- en thuislozen, arbeidsmigranten, jongeren die jeugdhulp verlaten en mensen met verward gedrag. Ook worden maatregelen genomen om schuldenproblematiek en onderwijsvertraging aan te pakken en (langdurige en jeugd)werkloosheid zo veel mogelijk tegen te gaan. Zo willen Rijk en gemeenten voorkomen dat mensen als gevolg van het coronavirus (verder) in de problemen komen.

Continueren project Gezonde School uit de Onderwijsagenda door GGD Gezondheidsbevorderaars van de GGD Zaanstreek Waterland begeleiden en adviseren de scholen in de Gezonde School-aanpak. Vanwege corona waren alle scholen een deel van het jaar gesloten. Ook in de periode dat er wel op school onderwijs werd gegeven, overschaduwde corona de activiteiten. Het project liep daardoor vertraging op. Toch waren er eind 2020 in Zaanstad 32 Gezonde Scholen: 25 basisscholen en 7 middelbare scholen. Alle scholen weten dat zij Gezonde School kunnen worden. De meeste middelbare scholen hebben een Gezonde Schoolkantine. Op de thema’s sport, bewegen en voeding werken we samen met JOGG.

De komende maanden wordt op basis van de effecten en ervaringen van deze versnellingsacties steeds gekeken of aanvullende maatregelen nodig zijn. In het voorjaar van 2021 wordt de Kamer over de voortgang geïnformeerd.

51

2021/9502

Doelstelling 3.2 Iedereen kan bijdragen aan krachtige wijken en een dynamische stad

ondersteunen we daarbij, in samenwerking met Zaankanters voor Elkaar. In de bestuursopdracht ontmoeten werken we aan een toekomstvisie voor de buurthuizen en andere plekken van ontmoeting. De raad heeft in december een eerste akkoord hiervoor gegeven.

Veel Zaankanters zijn actief betrokken bij de stad en de samenleving. Er ontstaan steeds meer maatschappelijke initiatieven en activiteiten die bijdragen aan krachtige wijken en dynamiek in de stad. We stimuleren het gebruik van de basisvoorzieningen in de gezondheidszorg en de maatschappelijke voorzieningen in de buurthuizen en juichen initiatieven toe die de kracht van inwoners aanboren. We brengen al deze initiatieven samen onder de term Buurtkracht. Door maatschappelijke partners, zoals Sociaal Wijkteams, buurthuizen en betrokken gemeentelijke afdelingen die deze initiatieven aan elkaar verbinden, ontstaan coalities in de wijk die met elkaar de opgaven kunnen aanpakken.

Prestatie 3.2.2 Stimuleren en waarderen van maatschappelijk initiatief Zaankanters zijn betrokken doeners. In Zaanstad zijn veel maatschappelijke initiatieven en activiteiten met betekenis voor de directe omgeving en de samenleving. De gemeente wil dit daar waar nodig verder faciliteren, verbinden en stimuleren, en vooral ook waarderen. Daar waar de gemeente het initiatief neemt in beleid of uitvoering, betrekken we ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen en laten we ons graag uitdagen door initiatief dat ook bijdraagt aan onze doelen (right to challenge). Activiteiten en realisatie Voortzetten activiteiten wijkmanagement Wijkmanagers zijn in 2020 een belangrijke schakel geweest tussen de gemeentelijke organisatie en de samenleving. Terwijl veel ambtenaren een groot deel van het jaar vanuit huis moesten werken, hebben de wijkmanagers zo veel mogelijk de contacten met hun wijknetwerk onderhouden en soms ook nieuwe verbindingen weten te leggen. Met name in het voorjaar zijn veel corona gerelateerde activiteiten ontstaan. Waar nodig het wijkmanagement die ondersteund.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 3.2.1 Ondersteunen van buurtcentra als plekken voor ontmoeting en activiteit Zaanstad heeft 20 buurthuizen die bijna allemaal bestuurd worden door inwoners zelf. De gemeente ondersteunt deze ontmoetingsplekken in de wijk onder meer met subsidie en gerichte advisering. De ondersteuning richt zich op ‘ontzorgen waar nodig’ en ‘doorontwikkelen waar mogelijk’. Buurthuizen zijn vooral geholpen met ondersteuning op maat, want elk buurthuis heeft een eigen verhaal en ontwikkeling.

De afspraken en werkwijzen tussen de Sociaal Wijkteams en de wijkmanagers zijn geoptimaliseerd en beter op elkaar afgestemd. De eerste stappen zijn gezet om te komen tot wijkplannen Jeugd & Opbouwwerk (J&OP). Het wijkplan J&OP is een coproductie tussen de wijkmanager en het Sociaal Wijkteam (SWT) met betrekking tot de opgave en inzet in de wijk. De coalities worden in ieder geval gevormd door de wijkmanager, het SWT en de buurthuizen, bewoners- en vrijwilligersorganisaties, verenigingen/ stichtingen (sport en cultuur).

Activiteiten en realisatie Ontzorgen van de buurthuisbesturen waar nodig Naast de jaarlijkse, reguliere ondersteuning hebben we in 2020 veel samengewerkt met de buurthuisbesturen. Zo hebben we materialen om buurthuizen coronaproof te maken verstrekt en samen een coronaprotocol opgesteld en bijgehouden. Ook hebben we de buurthuizen ondersteund bij praktische coronavragen en gewezen op landelijke regelingen. De buurthuizen zijn maar beperkt open geweest. Ook het aantal activiteiten is noodgedwongen drastisch beperkt. Daarmee is een belangrijke voorliggende voorziening voor kwetsbare groepen maar beperkt beschikbaar.

Stimuleren van buurtkracht Samen met Zaankanters voor Elkaar hebben we in 2020 ingezet op het ondersteunen en waarderen van vrijwilligers(organisaties) en hulpbehoevenden zoals ouderen en op het tegengaan van eenzaamheid. Juist door corona werd de kracht van de buurten en Zaanstad als geheel zichtbaar. De netwerken in de wijk konden snel aangesproken en ingezet worden. Ook hebben de relatie en wijkmanagers waar nodig op maat ondersteuning aangeboden.

Ondersteunen buurthuizen bij (door)ontwikkeling De Pelikaan ondersteunen we actief bij het maken van plannen voor de beoogde nieuwe Pelikaan op het Durghorstplantsoen. Ook is een begin gemaakt met de ondersteuning van de Vuister. Dit in verband met de herontwikkeling van Westerkoog. Bij verschillende buurthuizen zijn bestuurswisselingen gaande of aanstaande. Waar gewenst denken we daarin mee of

Naar aanleiding van signalen uit de Russische Buurt over het stroeve verloop van de samenwerking met de gemeente rondom de Russische Buurt Visie, hebben we in augustus 2020 vaart gezet achter de doorontwikkeling van 52

2021/9502

Prestatie 3.3.1 Bijdragen aan een gevarieerd cultuuraanbod voor bewoners en bezoekers Een gevarieerd en kwalitatief goed cultuuraanbod is belangrijk voor Zaanstad. Het biedt Zaankanters ontspanning en de kans om zichzelf te ontplooien. Dat geldt voor jong en oud. Bovendien werkt het samen genieten én beoefenen van cultuur verbindend. Een divers aanbod vergroot ook de aantrekkingskracht van Zaanstad op bezoekers en toeristen. Cultuur heeft vele facetten; van het aantrekken van professionele organisaties en podia, tot het stimuleren en subsidiëren van (kleine) culturele initiatieven.

wijk/gebiedsgericht werken. In 2021 wordt dit traject voortgezet. Er zijn definitieve overeenkomsten gesloten met de Stichting stadsherstel voor de renovatie van de Fronikboerderij en het gebruik door de Stichting Fronikbuurtboerderij waarmee zowel het monument als de buurtfunctie behouden blijft voor de stad. Inzetten instrumentarium voor waardering en ondersteuning initiatief en vrijwilligers 2020 was het startjaar van speciale aandacht voor jonge vrijwilligers in de Vrijwilligerswaardering van de gemeente Zaanstad en Zaankanters voor Elkaar. In totaal zijn er elf momenten geweest waarop in totaal meer dan vijftig kinderen/jongeren in het zonnetje zijn gezet.

Activiteiten en realisatie Optimalisering van de basisinfrastructuur Bij een aantal culturele organisaties zoals het Zaans Museum, FluXus en filmtheater De Fabriek is gestart met het aanbrengen van verbeteringen aan de panden. Er zijn voorbereidende stappen genomen voor de realisatie van een gecombineerde voorziening met buurthuis en cultuurzaal aan de Durghorst in Krommenie. Verder zijn er maatregelen genomen om het voortbestaan van de culturele organisaties te borgen. Er is een succesvolle informatiebijeenkomst met betrekking tot de lokale omroep georganiseerd. De lokale omroep RTVI Zaanstreek en De Orkaan hebben de mogelijkheden voor een fusie en het gezamenlijk aanvragen van een zendmachtiging onderzocht. De resultaten hiervan worden in Q1 2021 verwacht. Het onderzoek naar de opties voor een poppodium had in 2020 geen prioriteit. Ook heeft de gemeenteraad besloten verder onderzoek naar een museum in het centrum van Zaandam uit te stellen tot er meer duidelijkheid is over de impact van de coronacrisis.

In de periode van de eerste lockdown is extra ingezet op het coronaproof waarderen van Zaanse vrijwilligers. Dit omdat er in die tijd veel (nieuwe) vrijwilligers opstonden om mede-Zaankanters op verschillende manieren bij te staan. In 2020 zijn in totaal circa zeventig Vrijwilligerswaarderingen gedaan. Hierbij is een veelvoud aan Zaanse vrijwilligers persoonlijk bedankt voor hun inzet. Het jaarlijkse Vrijwilligersfeest 2020 is door corona helaas gecanceld. Daarvoor in de plaats is aan 600 Zaanse vrijwilligers een brievenbuspresentje gestuurd.

Doelstelling 3.3 Veelzijdige voorzieningen maken een aantrekkelijke stad

Dat betekent: een gevarieerd cultuuraanbod met aantrekkelijke evenementen, musea en (pop)podia, goede sport- en beweegfaciliteiten voor iedereen en voldoende duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad voor goed onderwijs. We zetten hierbij in op multifunctioneel gebruik van maatschappelijk vastgoed voor sport en bewegen, ontmoeten, cultuur, onderwijs en zorg.

Verbetering van de leerlijn cultuureducatie (binnen- en buitenschools) Voor de derde periode van de rijksregeling Cultuureducatie met Kwaliteit (2021-2024) heeft FluXus (penvoerder) in samenwerking met ons en de schoolbesturen een nieuw programma ingediend. Dit programma verdiept wat in de voorgaande periodes is gerealiseerd en verbreedt het bereik door het aantal deelnemende scholen te vergroten. Daarnaast is het programma gericht op het versterken van inclusie en kansengelijkheid door verbinding met het sociaal domein, sport en de zorg. Tot slot organiseert FluXus kennisdeling en deskundigheidsbevordering om de samenwerking tussen onderwijs en cultuurmakers te bevorderen. Door corona konden veel cultuureducatie activiteiten niet onder schooltijd worden uitgevoerd. In plaats daarvan heeft FluXus gezorgd voor een breed digitaal aanbod dat bij thuisonderwijs kan worden gebruikt. Ook zijn er in de vakantieperiodes veel extra culturele activiteiten georganiseerd, als onderdeel van de Zomer-, Herfst- en Winter Experience.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Uitvoering Zaans evenementenprogramma De evenementen SAIL Amsterdam en de Zomer van Monet zijn door corona afgelast. Ook vele andere (gesubsidieerde)

Zaanstad wil een aantrekkelijke stad zijn voor, zowel (toekomstige) inwoners als bezoekers. Goede voorzieningen voor cultuur, sport en onderwijs zijn belangrijk voor ontplooiing en talentontwikkeling, voor contacten tussen inwoners van de stad en voor de kracht van wijken en het verenigingsleven. Dat geldt ook voor kerken, moskeeën en andere maatschappelijke organisaties. Veelzijdige voorzieningen dragen er bovendien aan bij dat de stad nieuwe bewoners, toeristen en interessante bedrijven trekt (zie programma 2).

53

2021/9502

evenementen konden niet doorgaan of zijn verplaatst naar een andere datum. Organisatoren van evenementen die zijn afgelast hebben de reeds gemaakte kosten vergoed gekregen. Organisatoren van evenementen die zijn verplaatst, hebben hun subsidie voor 2020 mogen behouden om in te zetten voor de organisatie op een ander moment.

de sportactiviteiten van hun kinderen vanwege coronamaatregelen. (Top)sportevenementen naar Zaanstad Vanwege de coronamaatregelen en het ontbreken van (top) sportevenementen konden we dit voornemen niet uitvoeren. Met hoge uitzondering van het DELA Beachvolleybal eredivisie toernooi in de zomer op sportpark Poelenburg. Daarbij hadden we een primeur te pakken toen om 00.01 de eerste topsportcompetitie (zonder publiek) van Nederland van start ging. Dit haalde de landelijke pers.

Uitvoering MRA actieagenda Kunst, Cultuur en Erfgoed: ‘Meer dan de delen’. De actieagenda Kunst Cultuur en Erfgoed was aan het begin van 2020 goed op stoom. Op sommige programmalijnen zijn veel doelen behaald. Denk hierbij aan bijvoorbeeld Erfgoed (aanstelling monumentenloods, narratief cultuurlandschap MRA). Bij andere programmalijnen is de basis tot uitvoering gelegd (bv opdracht Onderzoek Broedplaatsen, Cultuurmonitor, Proeftuinen toegankelijkheid, samenwerking cultuureducatie). De trajecten die door de coronacrisis zijn vertraagd of tot stilstand gekomen, zijn eind 2020 weer opgepakt.

Formeren van een lokaal sportakkoord In april 2020 publiceerden verschillende partners samen met de gemeente het Zaanse sportakkoord: Delen is vermenigvuldigen. Op 28 januari 2020 spraken meer dan tachtig deelnemers vanuit sport, onderwijs, maatschappelijke instellingen, bedrijfsleven en gemeente over het sportakkoord en hun ambities en plannen rond zes deelambities: 1. Inclusief sport en bewegen 2. Duurzame sportinfrastructuur 3. Vitale aanbieders 4. Positieve sportcultuur 5. Van jongs af aan vaardig in bewegen 6. Topsport inspireert

Prestatie 3.3.2 Faciliteren van sportvoorzieningen en activiteiten op alle niveaus Iedereen in Zaanstad moet kunnen sporten. Sporten en bewegen hebben een belangrijke sociale en maatschappelijke functie en een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid van mensen. Op sportverenigingen ontmoeten mensen met diverse achtergronden elkaar. Sportbeleving versterkt de betrokkenheid van inwoners bij verenigingen. Daarom gebruiken we ons sportkapitaal optimaal: de binnen- en buitensportaccommodaties, het sportverenigingsleven, sporten op en via school en de uitvoerende partij van het sportbeleid, Sportbedrijf Zaanstad.

In juni 2020 stelden we ook een nieuwe gemeentelijke sportvisie 2020-2040 op: Een leven lang plezier beleven aan sport! In deze sportvisie staan vier pijlers centraal: 1. Ruimte 2. Sportstimulering 3. Sportbranche 4. Topsport

Activiteiten en realisatie Beheer buitensportaccommodaties De basis voor de herijking van het beheermodel is af. Het huidige niveau van (achterstallig) onderhoud is bekend. Er is inzicht in de kosten voor dagelijks onderhoud. Met deze belangrijke kennis werken we verschillende scenario’s uit. Daarin is aandacht voor de veranderende maatschappelijke vraag, de wensen van huidige gebruikers en de financiële haalbaarheid. Daarover spraken we al met een aantal verenigingen en stichtingen. Helaas vertraagde corona dat overleg.

Prestatie 3.3.3 Investeren in voldoende multifunctionele en duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad Goede schoolgebouwen zijn belangrijk. Een kwalitatief goed gebouw maakt modern onderwijs mogelijk en heeft daarmee invloed op de schoolprestaties van onze kinderen. Zaanstad maakt zich sterk voor op tijd het realiseren van kwalitatief goede schoolgebouwen op de juiste plek in de stad. Een aantrekkelijk gebouw kan een krachtig vliegwiel voor wijkontwikkeling zijn. Duurzaamheid van de schoolgebouwen krijgt extra aandacht. Daarmee draagt Zaanstad bij aan de klimaatdoelstellingen (programma 2).

Veilig Sportklimaat Een belangrijk aandachtspunt in het in 2020 afgesloten lokaal sportakkoord is een veilig sportklimaat. Tijdens de werkconferentie over dit sportakkoord in januari 2020was er brede belangstelling voor dit onderwerp. Het idee ontstond daar om een Zaanse gedragscode op te stellen. Helaas was een vervolgbijeenkomst vanwege corona niet te organiseren. De basisvoorziening voor een veilig sportklimaat was met het meldpunt Veilig sportklimaat in orde. Speciale aandacht is besteed aan sporten in een veilig klimaat toen ouders niet meer aanwezig mochten zijn bij

Activiteiten en realisatie Uitwerkingsprogramma Integraal Kindcentrum Nieuwe beleidsregels voor de verhuur in een IKC zijn onderdeel van het nieuwe Integrale Huisvestingsplan (IHP), waar we in 2020 een start mee hebben gemaakt. In de nieuwe afspraken maken we gebruik van één systematiek: kostprijs dekkende huur. Deze huursystematiek wordt toegepast voor de kinderdagopvang en voor het gebruik 54

2021/9502

van exclusieve ruimte(n) voor buitenschoolse opvang. De ruimten voor peuterspeelzalen willen we aanmerken als onderwijsruimten.

IHP Voortgezet onderwijs (VO) In 2020 is fase 2 van de renovatie van het Sint Michaël College afgerond (m.u.v. de renovatie van de aula, die in 2021 staat gepland). Tot nu toe is er geen Integraal Huisvestingsprogramma (IHP) voor het voortgezet onderwijs (VO). In 2020 hebben we samen met de schoolbesturen een IHP VO opgesteld. In 2021 zal dit plan voor besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. Met het IHP VO stelt de gemeenteraad haar visie en ambitie op onderwijshuisvesting in de gemeente Zaanstad vast en daarmee het kader voor haar handelen. Tevens geeft het IHP een doorzicht in de opgave voor de komende 20 jaren met een bijbehorende fasering van de benoemde projecten.