Vaststellen Transitievisie Warmte Zaanstad en startwijken RV

2021/14448

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Vaststellen Transitievisie Warmte Zaanstad en startwijken Gevraagd besluit 1. Akkoord te gaan met de Transitievisie Warmte Zaanstad; 2. Akkoord te gaan met Zaandam-Oost en Zaanstad-Noord als startwijken en hiervoor Wijkuitvoeringsplannen op te stellen. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal De overstap naar aardgasvrij verwarmen en koken vormt een bouwsteen voor een duurzaam en klimaatneutraal Zaanstad. Om de overstap zo betaalbaar en zorgvuldig mogelijk te kunnen maken is onderzocht welke warmteopties bijvoorbeeld warmtenetten of warmtepompen het beste passen en met welk tijdpad buurten aardgasvrij kunnen worden gemaakt. Voor elke buurt zal de oplossing anders zijn. Deze Transitievisie Warmte is opgesteld om inzicht te geven in de totale opgave, kansrijke oplossingen en het logische tempo waarin we wijk voor wijk aardgasvrij zullen worden in Zaanstad. Alle gebouweigenaren moeten aan de slag om hun gebouwen aardgasvrij te kunnen verwarmen, ongeacht het alternatief voor aardgas en de volgorde van buurten. Voor bijna heel Zaanstad geldt hierbij dat energiebesparing in de vorm van goede isolatie essentieel is. Tot slot worden in de Transitievisie Warmte mogelijke vervolgstappen geschetst, zoals een isolatiestrategie en een Zaanse Warmtestrategie, gericht op een wijkgerichte aanpak.

Voorgesteld wordt om te beginnen in de wijken Zaandam-Oost en Zaanstad Noord. Hiervoor worden samen met bewoners en andere relevante stakeholders, zoals woningbouwcorporaties en netbeheerder, Wijkuitvoeringsplannen (WUP’s) opgesteld. Bij het opstellen van de Wijkuitvoeringsplannen worden koppelkansen met andere lopende trajecten, zoals het programma Poelenburg, initiatief kwetsbare wijken, Back on Track en het stedenbouwkundig plan Zaandam Oost meegenomen. Na 5 jaar of eerder indien nieuwe ontwikkelingen of inzichten daartoe aanleiding geven, wordt een nieuwe versie van deze transitievisie gemaakt. Aanleiding In het nationale Klimaatakkoord is bepaald dat gemeenten een Transitievisie Warmte moeten opstellen, waarin de route naar een duurzame warmte-infrastructuur voor de betreffende gemeente in kaart is gebracht. In 2050 dient de gehele bebouwde omgeving in Nederland verwarmd te worden met een andere warmtebron dan aardgas. Omdat het traject daar naar toe complex is en een lange looptijd heeft, richt onderhavige (eerste) Transitievisie Warmte zicht op het jaar 2030. Er geldt een nationale doelstelling om in dat jaar 25% van de woningen van het aardgas te ontkoppelen. Omdat Zaanstad tussen 2030 en 2040 klimaatneutraal wil zijn, richt Zaanstad zich op de periode 2030 - 2040.

Na 5 jaar of eerder indien nieuwe ontwikkelingen of inzichten daartoe aanleiding geven, wordt een nieuwe versie van deze transitievisie gemaakt. Beoogd resultaat De doelstelling van de Transitievisie warmte is om samen met stakeholders te bepalen wat de opties zijn voor een alternatieve warmte-infrastructuur in de gemeente en met welke

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/14448

2/5

gemeente Zaanstad

wijken men het best kan beginnen met de Wijkuitvoeringsplannen. In de Wijkuitvoeringsplannen wordt per woningtype beschreven welke stappen er genomen moeten worden om een pand aardgasvrij gereed te maken. Dit gebeurt in overleg met bewoners en andere relevante stakeholders, zoals woningbouwcoöperaties en de netbeheerder. Het is overigens aan de eigenaar van het pand (particulier of woningbouwcoöperatie) om deze stappen te zetten. De gemeente kan de pandeigenaren hier niet toe verplichten. Kader Ten grondslag aan de Transitievisie Warmte ligt het nationale Klimaatakkoord van 28 juni 2019, waarmee ook door Zaanstad via de VNG is ingestemd. De Transitievisie Warmte past binnen het streven van de gemeente Zaanstad om tussen 2030 en 2040 klimaatneutraal te zijn. Argumenten en afwegingen De vaststelling van een Transitievisie Warmte door de raad is een stap in het proces van de warmtetransitie die elke gemeente in Nederland neemt. Met de vaststelling in een vroeg stadium van het traject (nu er nog geen concrete plannen zijn), wordt de raad tijdig betrokken bij de warmtetransitie. De startwijken zijn bepaald op basis van de volgende criteria: a. waar de maatschappelijke kosten het laagst zijn; b. op welke plekken waar grote eigenaren zoals de woningbouwcorporaties veel bezit hebben; c. waar investeringen in de wijken gepland zijn; d. waar het warmtenet in de buurt komt; e.

waar zicht is op duurzame warmtebronnen. Daarnaast wordt er rekening gehouden met energiearmoede. Door wijken waar dit veel voorkomt eerder aan te pakken, worden bewoners met energiearmoede met voorrang geholpen. Zaandam-Oost is gesignaleerd als kansrijk gebied vanuit het vastgoed en het feit dat in 2019 het eerste deel van een warmtenet is aangelegd. Dit warmtenet is aangelegd door Hoornseveld en Peldersveld, met kansen voor uitbreiding in Poelenburg, Kogerveld, Rosmolenbuurt-Zuid en Oud-West Zuid. Ook in het noorden van Zaanstad liggen kansen voor lokale warmtenetten. Een verdere verkenning kan worden gestart voor Krommenie, waarna op termijn Wormerveer volgt. Voor alle kansrijke wijken geldt dat de woningcorporaties en andere grote eigenaren een belangrijke rol kunnen vervullen in het realiseren van lokale warmtenetten, maar dat in de Wijkuitvoeringsplannen ook de particuliere eigenaren worden meegenomen. Bij het opstellen van de Wijkuitvoeringsplannen worden koppelkansen met andere lopende trajecten, zoals het programma Poelenburg, initiatief kwetsbare wijken, Back on Track en het stedenbouwkundig plan Zaandam Oost meegenomen. Na 5 jaar of eerder indien nieuwe ontwikkelingen of inzichten daartoe aanleiding geven, wordt een nieuwe versie van deze transitievisie gemaakt.

Op die manier kunnen nieuwe inzichten worden verwerkt, leerervaringen uit de eerste wijken worden meegenomen en waar nodig tempo en richting worden bijgesteld. Bijvoorbeeld als het gaat om de beschikbaarheid van duurzaam gas, warmtebronnen en nieuwe regelgeving. Flexibiliteit in de uitvoering is dus belangrijk. Deze Transitievisie Warmte geeft focus en richting, maar is geen eindpunt en dient op basis van ontwikkelingen herijkt te worden. Ondertussen kunnen de zogenaamde spijtvrije gebouwgebonden maatregelen zoals isolatie worden uitgevoerd.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/14448

3/5

gemeente Zaanstad

Draagvlak De Transitievisie Warmte Zaanstad is opgesteld met inbreng van de woningcorporaties Parteon, ZVH, Rochdale en WormerWonen, het Huurderoverleg Zaanstreek en Liander. Vanuit de woningbouwcorporaties is aangegeven, dat hun doel is om CO2- neutraal te worden en dat zij hiervoor zelf businesscases maken en hierin kiezen. Zij hebben aangegeven graag met de gemeente als partner de gezamenlijke duurzaamheidsambities waar maken. Tijdens digitale informatieavonden zijn bewoners en ondernemers geïnformeerd over het doel en opzet van de Transitievisie. Deze avonden vonden plaats op 16 november 2020 en 18 januari 2021, er waren in totaal ongeveer 100 deelnemers aanwezig. Daarnaast is gekeken naar de raakvlakken met de industrie. Deze heeft onlangs de keuze gemaakt voor een eigen verduurzamingsroute. Tot slot is Warmtenetwerk Zaanstad (WNZ) geïnformeerd over de Transitievisie. Aansluiting externe ontwikkelingen De Transitievisie Warmte is een voortvloeisel uit het nationale Klimaatakkoord (2019). Financiële consequenties ln het landelijk Klimaatakkoord van juni 2019 is afgesproken dat het Rijk € 150 miljoen ter beschikking stelt aan gemeenten voor de periode 2019 tot en met 2021.

De nadruk bij deze middelen ligt op de ondersteuning van de decentrale overheden bij het realiseren van de Regionale Energie Strategieën (RES) en de ondersteuning van gemeenten bij de Transitievisies Warmte. Voor het opstellen van de Transitievisie Warmte hebben alle gemeenten een eenmalige bijdrage (decentrale uitkering) van € 202k ontvangen in 2020. Deze bijdrage is bedoeld om uiterlijk in 2021 de Transitievisies Warmte op te stellen door alle gemeenten, zoals opgenomen in het Klimaatakkoord van juni 2019. Het beoogt dat alle gemeenten een goede start kunnen maken met de uitvoering van het Klimaatakkoord. Daarnaast is er € 10k ontvangen voor het opstellen van Wijkuitvoeringsplannen. Over de financiële middelen van 2022 en verder moet op rijksniveau nog besloten worden. Over de hoogte hiervan is begin 2021 een advies uitgebracht door de Raad Openbaar Bestuur. De ROB stelt dat gemeenten voor de uitvoering van het Klimaatakkoord €1,6 miljard nodig hebben in de periode 2022-2024. Voor de duidelijkheid, dit betreffen uitvoeringskosten (projectleiding, juridische en communicatieve ondersteuning etc.). De investeringskosten zijn hierin niet opgenomen. Volgens het onderzoeksrapport van adviesbureau AEF, wat als basis dient voor het advies van de ROB, kost het gemiddeld 2 jaar om een Wijkuitvoeringsplan op te stellen en 6 á 7 jaar om het uit te voeren.

Voor het opstellen van een Wijkuitvoeringsplan hebben G40gemeenten 1,2 – 1,8 fte per Wijkuitvoeringsplan per jaar nodig. Voor het uitvoeren van de wijkuitvoeringsplannen en het begeleiden van inwoners hebben G40-gemeenten 1,9 – 2,4 fte per wijk per jaar nodig. Volgens de gehanteerde definitie in dit onderzoek heeft Zaanstad circa 56 wijken. Dit geeft wel aan dat het financieel effect en de organisatorische impact hiervan erg groot is. Met de op het moment beschikbare middelen wordt kennis opgebouwd en voorbereidend werk gedaan om in de positie te zijn om bij het ter beschikking komen van de middelen van het Rijk tot uitvoering over te gaan. Ook wordt begonnen aan het opstellen van een eerste Wijkuitvoeringsplan. Daarnaast wordt verkend of een aanvraag ingediend kan worden voor de derde ronde van de Proeftuin in het Programma Aardgasvrije Wijken. Tot slot blijft de reguliere inzet zijn vanuit het team Duurzaamheid bestaan. Bij het landelijk Klimaatakkoord van 2019 is afgesproken dat alle gemeenten eind 2021 een Transitievisie Warmte hebben. Hiervoor zijn de reeds beschikbaar gestelde middelen gebruikt. De gefaseerde realisatie van wijkuitvoeringsplannen in Zaanstad kan pas

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/14448

4/5

gemeente Zaanstad

beginnen als de middelen van het Rijk beschikbaar komen, De huidige onzekerheid met betrekking tot de hoogte van de financiële bijdrage van het Rijk is ook van invloed op het tempo van de uitvoering van de Transitievisie. Dit is een landelijk probleem en zal pas na de vorming van een nieuwe regering worden besloten. Een goede uitgangspositie voor deze gesprekken is dat gemeenten al wel aan hun deel hebben geleverd, zoals het voor eind 2021 beschikken over een vastgestelde Transitievisie Warmte. Daaraan wordt met dit raadsbesluit voldaan. Tevens biedt de Transitievisie Warmte duidelijkheid naar alle partners in de stad voor het nemen van de volgende stap in de energietransitie. Juridische consequenties De Transitievisie Warmte is een richtinggevend, dynamisch document en geen eindbeeld. Het heeft geen beleidsstatus, waaraan bijvoorbeeld vergunningaanvragen kunnen worden getoetst. Communicatie/vervolgtraject De Transitievisie Warmte vormt het startpunt om in gesprek te gaan met de stad. De vervolgstappen bestaan enerzijds uit een isolatiestrategie. Deze is gericht op afspraken en acties voor het stapsgewijs gereed maken van alle woningen voor de warmtetransitie door middel van isolatie, elektrisch koken en andere spijtvrije gebouwaanpassingen.

Anderzijds bestaan de vervolgstappen uit het opstellen van een Zaanse Warmtestrategie, gericht op de Wijkgerichte aanpak en wijkuitvoeringsplannen voor Zaandam Oost en Zaanstad Noord. Voor dit vervolgtraject is betrokkenheid van bewoners/gebouweigenaren door middel van participatie essentieel. Opsteller: Santman, M. Versie: 13-7-2021 11:31:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/14448

5/5

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: 1. 2.

Akkoord te gaan met de Transitievisie Warmte Zaanstad; Akkoord te gaan met Zaandam-Oost en Zaanstad-Noord als startwijken en hiervoor Wijkuitvoeringsplannen op te stellen.

In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,