Uitvoeringsplan klimaatadaptatie 2021-2026

Dit budget wordt ingezet voor; • strategische advisering; • communicatie; • subsidies en ondersteuning van bewoners en bedrijven. De aanpassingen om de stad klimaatadaptief in te richten worden meegenomen met gemeentelijke investeringen. In het Gemeentelijk Rioleringsplan is rekening gehouden met een jaarlijks bedrag van € 500.000. Dekking voor dit bedrag wordt gevonden vanuit de rioolheffing. Omdat dit een doelbelasting is, worden alleen de kosten voor de aanpak extreme wateroverlast uit dit budget gedekt. Daarnaast zullen bij vervangingsinvesteringen en ook andere gemeentelijke investeringen klimaatadaptieve maatregelen worden meegenomen.

Subsidieverwerving Voor het nemen van concrete maatregelen en het realiseren van projecten met een iconische voorbeeldfunctie wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van subsidies vanuit provincie, rijk en Europa. Deze subsidies vormen een aanvulling op de inzet met eigen middelen. Een voorbeeld hiervan is de zogenaamde nationale Impulsregeling klimaatadaptatie, gefinancierd vanuit het Deltafonds. De middelen zijn naar inwoneraantal verdeeld over de zogenaamde werkregio’s. Voor de werkregio Noorderkwartier is er € 11,7 miljoen beschikbaar. Als we dit budget

Ten aanzien van de nieuwe stad realiseren we klimaatadaptieve maatregelen door kaders te stellen bij gebiedsontwikkelingen. Klimaatadaptatie is daarbij integraal meegenomen in het stedenbouwkundig planproces (Plaberum) en afspraken met ontwikkelaars worden vastgelegd in anterieure overeenkomsten of in de besluitvorming over grondexploitaties. Fonds bovenwijkse voorzieningen Ten aanzien van gebiedsontwikkelingen stellen we kaders 23

2021/8430

indicatief doorvertalen naar Zaanstreek-Waterland komt dit neer op ruim € 3 miljoen en voor de gemeente Zaanstad dus 1,5 miljoen euro. De gelden kunnen ingezet worden voor concrete klimaatadaptatie maatregelen die uiterlijk in 2027 gerealiseerd moeten zijn. De maximale bijdrage vanuit de rijksgelden is 33% (dus tweederde eigen middelen).

zoveel mogelijk te verbinden met geplande investeringen. We maken daarmee ‘werk met werk’ waardoor we de kosten beperken. Dat houdt in bepaalde acties structureel zijn en doorlopen in de periode na 2026. De mate waarin het klimaat verandert is afhankelijk van het vermogen om over te stappen van fossiele brandstoffen naar vernieuwbare energiedragers. Dat houdt in dat we de komende jaren onze aanpak op klimaatadaptatie regelmatig herijken. Vandaag dat dit plan tot doel heeft bij te dragen aan de doelstelling in 2050 en maar een doorlooptijd heeft tot 2026. Dat maakt dat we in 2025 onze aanpak gaan herijken aan de dan geldende inzichten over klimaatverandering.

De subsidiestromen worden beschikbaar gesteld voor een regionale aanpak. Dit vraagt samenwerking en wederzijds gedragen verantwoordelijkheid met andere overheden zoals de gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland, provincie Noord-Holland en hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. We zetten in op een structurele samenwerking op bestuurlijk en ambtelijk niveau.

Bij de start van een dergelijk nieuw proces is het ook van belang te leren van best practices en bij te sturen op de acties die niet werken. Ook ontstaan er de komende jaren nieuwe financiële inzichten. Vandaar dat we in 2024 een eenvoudige tussentijdse evaluatie willen uitvoeren van de acties die in dit uitvoeringsplan zijn opgenomen.

Planning Het Rijk heeft de doelstelling dat in 2050 in Nederland steden klimaatrobuust zijn ingericht. Dat geeft de mogelijkheid van een geleidelijk transitie van de stad. We kiezen ervoor om de transformatie van de bestaande stad

Bestaande stad klimaatbestendig Actie

aspect

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Afkoppelen van regenwater

EW

X

X

X

X

X

X

Bepalen stroomrichting voor niet kwetsbare gebieden

EW

X

X

Opstellen richtlijnen voor aanleg en beheer van wadi’s

EW

X

Uitwerken straatprofielen woonstraten met groot waterbergend vermogen

EW

X

X

X

Impactanalyse uitvoeren extreme wateroverlast voor voorzieningen openbare ruimte

EW

X

X

X

Opstellen richtlijnen voor toepassing waterdoorlatende verhardingen

EW

X

X

X

Borgen van richtlijnen in WIORZ

EW

X

Voorschrijven van profielen in woonstraten tbv vergroten waterbergend vermogen

EW

X

X

X

X

Uitwerken waterberging in kwetsbare en zeer kwetsbare gebieden

EW

X

X

X

Aanbrengen waterdrempels bij tunnels en parkeerkelders

EW

X

In beeld brengen aanpassingen pompcapaciteit bij tunnels

EW

X

Uitwerken locaties koelteplekken

HT

X

X

X

X

24

opmerkingen Relatie met VGRP Doorlopend proces

X

X

Doorlopend proces

2021/8430

In beeld brengen staande ontmoetingsplaatsen

HT

Uitwerken structuren van koelte

HT

X

Impactanalyse uitvoeren hittestress voor voorzieningen openbare ruimte

HT

X

Kroonbedekking realiseren van 20%

HT

Kroonbedekking realiseren van 30% op koelteplekken en ontmoetingsplaatsen en structuren van koelte

HT

Vastleggen norm voor kroonbedekking in Omgevingsplan

HT

Onderzoek kwetsbaarheid watersystemen

EW/ D&B

Handelingsperspectief opstellen laag gelegen woningen

HT

Continueren aanpak funderingsherstel

D&B

Monitoring van de verzilting

D&B

Impactanalyse uitvoeren droogte en bodemdaling voor voorzieningen openbare ruimte

D&B

Planten bomen bestand tegen wind

S&HW

In beeld brengen kwetsbare vitale infrastructuur voor noodhulpverlening in beeld brengen

S&HW

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Relatie met bomenbeleidsplan Doorlopend proce.

X

X

X

X

Doorlopend proces

X

X

X

X

Relatie met beleid funderingsherstel Doorlopend proces

X

Doorlopend proces

X X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

De nieuwe stad klimaatbestendig Actie

aspect

2021

2022

2023

2024

2025

Voldoende oppervlakte water binnen gebiedsontwikkelingen

2026

opmerkingen

EW

X

X

X

X

X

X

Relatie met beleid HHNK inzake Watertoets Doorlopend proces

Vastleggen en bewaken afspraken watercompensatie bij bouwontwikkelingen

EW

X

Opleggen uitgangspunten bij gebiedsontwikkelingen (visies en bouwplannen)

EW

X

X

X

X

X

X

Doorlopend proces

Richtlijnen hittebestendige gebiedsontwikkeling opstellen en vastleggen in Omgevingsvisie, Omgevingsplan, de WIORZ, grondexploitaties en anterieure overeenkomsten

HT

X

X

X

X

Opstellen afwegingskader voor vergroenen daken en gevels

HT

Opleggen uitgangspunten bij gebiedsontwikkelingen

HT

X X

X

X

X

25

X

X

X

Doorlopend proces

2021/8430

Richtlijnen vastleggen in de WIORZ, grondexploitaties en anterieure overeenkomsten

HT

X

X

X

In beeld brengen assortiment bomen die bestand zijn tegen storm en vastleggen gebruik in WIORZ

D&B

X

X

X

Richtlijnen flexibele leidingnet vastleggen in de WIORZ,

D&B

X

X

X

Flexibiliseren van ondergrondse leidingnet

D&B

X

X

Rol voor VRZW in werkproces van gebiedsontwikkeling

S&HW

X

X

2021

2022

2023

X

X

X

Trekker Provincie Noord-Holland

X

X

I.s.m. HHNK en Provincie

X

X

X

2024

2025

X

Doorlopend proces

2026

opmerkingen

Het landschap klimaatbestendig Actie

aspect

Opstellen gebiedsvisie polder Westzaan

EW

Verdienmodel opstellen voor landschap

EW

Perspectief bieden voor agrarische sector

EW

Proeven teelt alternatieve gewassen

D&B

Opzetten monitoringssysteem bodemdaling landelijk gebied

D&B

X

I.s.m. Provincie

Onderzoek effectiviteit infiltratiesystemen landelijk gebied

D&B

X

I.s.m. Provincie

Opzetten monitoring verzilting landelijk gebied

D&B

X

I.s.m. Provincie

X X

X

X

I.s.m. Provincie

X

I.s.m. Provincie

Communicatie en participatie Actie

aspect

2021

Ontwikkelen voorlichtingssite klimaatadaptatie

ALG

X

Zoeken en contracteren partners communicatie en participatie

ALG

Intensiveren aanpak Operatie Steenbreek

ALG

X

Verkennen tegel ophaalservice voor inwoners die tuin willen vergroenen

ALG

X

Vergroenen abri’s meenemen in nieuw reclamecontract abri’s

ALG

Subsidieregeling watertonnen

ALG

Subsidieregeling vergroenen bedrijventerreinen

ALG

Subsidieregeling vergroenen daken

ALG

2022

2023

2024

2026

X

X

X

X

X

X

X X X

X

26

opmerkingen I.s.m. HHNK in regio Zaanstreek Waterland

X

X X

2025

X

X

Doorlopend proces

2021/8430

Uitschrijven challenge

ALG

X

Nulmeting bekendheid aanpak klimaatadaptatie en participatiebereidheid

ALG

X

Meting bekendheid aanpak klimaatadaptatie en participatiebereidheid

ALG

Opstellen communicatie gezondheidsrisico’s klimaatverandering met GGD

ALG

Opstellen handelingsperspectief woningen die lager liggen dan straatpeil

ALG

X

X

X

X

X

Koppelkansen Actie

aspect

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Opleggen uitgangspunten voor natuur-inclusief bouwen bij bouwplannen.

ALG

X

X

X

X

X

X

In beeld brengen ecologische structuren stedelijk gebied

ALG

X

X

Opstellen soortenmanagementsysteem voor gebiedsontwikkelingen

ALG

Ontwikkelen van meetinstrument voor inspanningen marktpartijen ten aanzien van natuur-inclusief bouwen bij gebiedsontwikkelingen

ALG

X

X

Afstemming met beleidsveld gezondheid voor faciliteren bewegen

ALG

X

X

2022

2023

2025

2026

X

opmerkingen Doorlopend proces

X

Financiën Actie

aspect

2021

2024

opmerkingen

Onderzoeken dekkingsmogelijkheden dekking fonds bovenwijkse voorzieningen.

ALG

Subsidieverwerving

ALG

X

X

X

X

X

X

Doorlopend proces

Regionale samenwerking Zaanstreek-Waterland

ALG

X

X

X

X

X

X

Doorlopend proces

Actie

aspect

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Tussentijdse evaluatie uitvoeringsplan

ALG

Actualisatie uitvoeringsplan

ALG

X

Evaluatie en actualisatie X X

27

opmerkingen

2021/8430

5. Bijlagen Beleidskaders voor klimaat­adaptatie (verwijzingen): Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) External-Link-Alt Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor onze economie, gezondheid en veiligheid. Het is van groot belang dat Nederland zich aanpast aan deze veranderingen. Dat kan onder meer door het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van onze bebouwde en landelijke gebieden. In het Deltaprogramma wordt hieraan gewerkt onder de noemer ‘ruimtelijke adaptatie’.

Bestuursakkoord Klimaatadaptatie External-Link-Alt Gemeenten, waterschappen, provincies en Rijk tekenden op 20 november 2018 het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie om Nederland weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering. Daarvoor is 300 miljoen euro beschikbaar gesteld vanuit het Rijk, plus een even groot bedrag vanuit de decentrale overheden. Het Bestuursakkoord bevat zeven ambities voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van Nederland: • Kwetsbaarheid in beeld brengen; • Risicodialoog voeren en strategie opstellen; • Uitvoeringsagenda opstellen; • Meekoppelkansen benutten; • Stimuleren en faciliteren. • Reguleren en borgen; • Handelen bij calamiteiten.

Ruimtelijke adaptatie is een van de drie thema’s in het Deltaprogramma. Het algemene beleid is vastgelegd in de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie. De kern daarvan is dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Concrete maatregelen voor de uitvoering van het beleid staan beschreven in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Nationale AdaptatieStrategie (NAS) External-Link-Alt De Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) zet de koers uit voor een klimaatbestendig Nederland: deze strategie brengt nieuwe initiatieven voor klimaatadaptatie op gang, en versnelt en verbreedt bestaande initiatieven.

Op basis van stresstesten brengen gemeenten, waterschappen en provincies uiterlijk in 2020 de opgaven voor ruimtelijke adaptatie in beeld, en bepalen zij de noodzakelijke maatregelen voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. Dat moet resulteren in regionale uitvoeringsagenda´s.

De NAS geeft een overzicht van de belangrijkste klimaatrisico’s. Mede op basis van deze urgente klimaatrisico’s, zijn de speerpunten van de NAS bepaald. De NAS is het Nederlandse antwoord op de oproep van de Europese Commissie aan alle lidstaten om uiterlijk in 2017 een klimaatadaptatiestrategie op te stellen. De NAS is eind 2016 naar het kabinet gestuurd en eind 2017 door de nieuwe Tweede Kamer vastgesteld.

Coalitieakkoord 2020-2022 External-Link-Alt Op vrijdag 8 november 2019 presenteerde de coalitie van PvdA, Rosa, VVD, D66, Groen Links, CDA en ChristenUnie het nieuwe coalitieakkoord: ‘De molen op de wind zetten’. Onder de opgave Duurzaam en groen wordt klimaatadaptatie expliciet benoemd als voorwaarde voor een leefbare, gezonde en veerkrachtige stad.

28

2021/8430

Het regionale Uitvoeringsplan Zaanstreek-Waterland 2021-2024 External-Link-Alt Het regionale uitvoeringsplan bevat de regionale visie en ambities om de regio voor te bereiden op een veranderend klimaat met meer hevige neerslag, extreme hitte, langdurige droogte en zeespiegelstijging. De gezamenlijke koers is aan de hand van leidende principes uitgestippeld en uitgewerkt in een concrete regionale uitvoeringsagenda.

Deelonderzoek impactanalyse Arcadis External-Link-Alt Doel van de impactanalyse is om een eerste, globaal beeld te schetsen van de klimaatadaptatie-opgave voor de gemeentelijke assets. De volgende gemeentelijke assets zijn daarin beschouwd: bomen, bruggen, electrakasten, wegen, tunnels, rioolleidingen, ondergrondse afvalcontainers, afvalbakken, parkeerautomaten en openbare verlichting.

Bergingsmogelijkheden wateroverlast Arcadis External-Link-Alt Uit een eerdere analyse is gebleken dat afstroming naar oppervlaktewater over maaiveld voor een aantal gebieden in Zaanstad problematisch is. Voor deze gebieden is door Arcadis het boven- en ondergronds bergingspotentieel in beeld gebracht.

Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw 2.0 External-Link-Alt In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is een grote productie van nieuwbouwwoningen voorzien. De opgave is deze nieuwbouwlocaties zo te realiseren dat zij voorbereid zijn op de steeds extremere weersomstandigheden ten gevolge van de wereldwijde klimaatverandering. Om richting te geven aan deze opgave is een concept basisveiligheidsniveau voor klimaatbestendige nieuwbouw opgesteld voor de MRA.

29

2021/8430

Aanvullend kaartmateriaal LEGENDA grond eigendom eigendom erfpacht

Krommenie Wormerveer Assendelft

Kerkbuurt

Zaandijk

Westzaan Koog aan de Zaan

Zaandam

Nauerna

LEGENDA wateroverlast kwaliteitsklasse 1 - makkelijk af te voeren kwaliteitsklasse 2 - redelijk af te voeren kwaliteitsklasse 3 - lasg af te voeren

Korte, hevige buien zullen naar verwachng steeds vaker voorkomen. Dit klimaateffect hee een grote impact in stedelijk gebied. Wateroverlast is bij deze extreme buien niet te voorkomen. Het is daarom niet de vraag of, maar vooral waar de wateroverlast zal optreden. Deze kaart toon de probleemgebieden.

Krommenie Wormerveer Assendelft

Kerkbuurt

Zaandijk

Westzaan Koog aan de Zaan

Zaandam

Nauerna

30

2021/8430

Potentiekaart schaduwrijke routes Verklaring Potentiële schaduwrijke routes Route is onderdeel van bomenstructuurplan en heeft voldoende schaduw Route is onderdeel van bomenstructuurplan maar heeft onvoldoende schaduw Schaduwroute zonder status: nu al voldoende schaduw, maar geen onderdeel van het bomenstructuurplan Potentiële route: Nog niet voldoende schaduw en geen onderdeel van het bomenstructuurplan, maar wel nodig om huizen die nog te ver van schaduwrijke routes liggen aan te sluiten Overig MAAKgebieden Grens gemeente Zaanstad Toelichting Deze kaart toont een netwerk van potentiële schaduwrijke routes zodat alle woningen en essentiële functies in Zaanstad binnen 300 meter liggen van een schaduwrijke route. Het bomenstructuurplan Zaanstad is gebruikt als startpunt voor het aanwijzen van deze schaduwrijke routes. De groene routes op de kaart zijn onderdeel van het bomenstructuurplan en bieden voldoende schaduw op voeten fietspaden (meer dan 30%). De oranje routes zijn ook onderdeel van het bomenstructuurplan maar deze routes bieden (nu nog) onvoldoende schaduw (minder dan 30%). Naast de routes op het bomenstructuurplan is een extra netwerk van schaduwrijke routes nodig zodat alle woningen binnen 300 meter van een schaduwrijke route liggen. Er is gekeken naar routes die al schaduwrijk zijn (blauwe routes) en aangevuld met routes die onvoldoende schaduw hebben (roze routes).

Gemeente Zaanstad

Opdrachtgever: Gemeente Zaanstad Versie: \v1 Definitief Datum: December 2020 Project: Koele plekken en schaduwrijke routes Zaanstad © 2020, SAWA Bilthoven

Potentiekaart koele plekken

Verklaring Koele plekken Afstand tot koelte 0 - 300 meter 300 - 500 meter > 500 meter Potentiële koele plekken Potentiële koele plekken Bibliotheek Zwembaden Servicegebied van 300 meter tot koele plek Overig Water MAAKgebieden Grens gemeente Zaanstad Toelichting Naast de afstand tot bestaande koele verblijfsplekken zijn ook potentiële pekken aangegeven die kunnen worden ingericht als koele verblijfsplek. Dit is alleen gedaan voor de gebieden die verder dan 300 meter van een bestaande koele verblijfsplek af liggen. Met een ster zijn potentiele locaties aangegeven (1) plekken die nu al een koel zijn maar waar nog geen verblijfvoorzieningen hebben, (2) plekken die nog niet koel zijn maar wel al een verblijfsvoorzieningen hebben, en (3) plekken zonder verblijfsvoorziening en onvoldoende schaduw maar die wel als kansrijk worden gezien om ingericht te worden als koele verblijfsplek. Daarnaast zijn ook de locaties van bibliotheken en zwembaden aangeven als mogelijk koele verblijfsplekken. Conform richtlijnen hitte (Metropoolregio Amsterdam, 2020)

Gemeente Zaanstad

Opdrachtgever: Gemeente Zaanstad Versie: Definitief Datum: December 2020 Project: Koele plekken en schaduwrijke routes Zaanstad © 2020, SAWA Bilthoven

31

2021/8430

gemeente Zaanstad Afdeling Communicatie Stadhuisplein 100, 1506 MZ Zaandam Postbus 2000, 1500 GA Zaandam T 14 075 www.zaanstad.nl