Toelichting bij beoordeling aanvragers zendmachtiging Zaanstad

2021/19657

gemeente Zaanstad Vakspecialisten

Memo

AAN

college van b&w

KOPIE AAN

AANTAL PAGINA’S

Andra Leurdijk, Arne Weverling en Willem Koetsenruijter 14 075 17 augustus 2021 4

ONDERWERP

Beoordeling aanvragers zendmachtiging Zaanstad

VAN DOORKIESNUMMER DATUM

Inleiding De huidige zendmachtiging voor een lokale omroep in de Zaanstreek (Wormerland en Zaanstad), toegewezen aan RTVI Zaanstreek, is verlopen op 8 mei 2021. Voor de nieuwe periode voor een zendmachtiging zijn twee afzonderlijke aanvragen van respectievelijk De Orkaan en RTVI Zaanstreek ingediend bij het Commissariaat voor de Media (hierna CvdM). Het CvdM heeft de gemeenteraden van Wormerland en Zaanstad gevraagd om een advies over de toekenning van de nieuwe zendmachtiging. Om een onafhankelijke beoordeling te borgen is een commissie samengesteld bestaande uit 3 deskundigen op het gebied van (lokale) media. De beoordelingscommissie bestaat uit:  Andra Leurdijk – zelfstandig adviseur in media- en cultuurbeleid en lid van de raad van toezicht van de NLPO  Willem Koetsenruijter – docent/onderzoeker Journalistiek en Nieuwe Media, Universiteit Leiden  Arne Weverling – strategisch adviseur, oud tweede kamerlid VVD en voormalig lid RvT NLPO Met deze notitie doet de beoordelingscommissie verslag van haar werkwijze en de beoordeling en conclusies met aanbevelingen. Werkwijze en tijdpad De drie deskundigen kenden elkaar nog niet en hebben via een online vergadering kennis gemaakt waarbij de werkwijze is afgesproken. Daarna is de commissie 2 keer fysiek bij elkaar geweest; één keer voorafgaand en tijdens de bijeenkomst met de aanvragers en één keer om tot hun beoordeling te komen.

Verder is er via de mail en telefonisch overleg gepleegd over de vastlegging van de beoordelingen en de conclusies met aanbevelingen in deze notitie. De beoordelingscommissie baseert haar oordeel op de ingediende beleidsplannen, bezoek aan websites en een mondelinge toelichting door de aanvragers op 6 juli 2020. Met betrekking tot de procedure plaatst de commissie de volgende kritische noot. De aanvragers kregen pas na indiening van hun beleidsplan een overzicht van de criteria. Het is daarom terecht dat beide aanvragers hiernaar vroegen en er hun vraagtekens bij hadden. Tegelijkertijd is dit geen belemmering voor de beoordeling door de commissie. De gebruikte LTMA criteria zijn breed erkend

1

binnen de lokale omroepwereld. De commissie benadrukt dat de criteria geen vastgestelde eisen zijn voor aanvragers van de zendmachtiging, maar bedoeld zijn als criteria die volgens VNG en NLPO zouden moeten gelden voor een volwaardige lokale publieke omroep. Ook wil de commissie opmerken dat de LTMA criteria uitgaan van een financiering die substantieel hoger is dan de minimale ondersteuning gebaseerd op € 1,39 per huishouden. De commissie heeft bij de beoordeling meegenomen dat gemeente Zaanstad zich met ingang van 2022 baseert op dit laatste richtbedrag en er afgerond € 100.000 beschikbaar is. Voor een deel kan de commissie de plannen van de aanvragers beoordelen op deze criteria, op basis van de beleidsplannen van beide aanvragers en de toelichting daarop tijdens de bijeenkomst met de aanvragers. Voor een aantal criteria geldt echter dat de commissie over onvoldoende informatie beschikt om een beoordeling te geven. De criteria zijn ook niet allemaal van gelijk gewicht. Sommige zijn wettelijke criteria en daarmee voorwaardelijk voor toekenning (bijvoorbeeld de eis dat de aanvrager een rechtspersoon moet zijn en een representatief PBO moet hebben). Sommige criteria wegen zwaarder in het licht van het doel - een sterke lokale publieke omroep - dan andere.

De criteria die rechtstreeks betrekking hebben op aanbod en bereik zijn belangrijker dan bijvoorbeeld een criterium als de aanwezigheid van een vervangingsregeling en organogram of de vermelding van de emailadressen van PBO leden op de website. Per criterium heeft de beoordelingscommissie een korte inhoudelijke toelichting gegeven in de matrix (bijlage bij deze notitie). De commissie heeft zich er in haar beoordeling rekenschap van gegeven dat de Orkaan zijn begroting heeft aangepast aan de lagere bekostiging door de gemeente en dat RTVI Zaanstreek heeft aangegeven dat deze lagere bekostiging (forse) gevolgen heeft voor de personele bezetting en daarmee voor zijn programmaaanbod. Conclusies door de toetsingscommissie Beide partijen voldoen aan de formele, wettelijke criteria. Gemeente Zaanstad staat voor een duivels dilemma: als je voor één aanvrager kiest, verlies je als gemeente het aanbod dat de andere partij biedt. De Orkaan, is in journalistiek opzicht sterker en zal meer fungeren als waakhond voor de democratie en als platform voor discussie. De Orkaan richt zich op online verslaggeving en is daarmee, gezien de ontwikkelingen in mediagebruik, toekomstgerichter. Hun plannen voor de toekomst zijn concreet geformuleerd en ambitieus (o.a. een politieke talkshow, een programma over het uitgaansleven, een maandelijks Orkaancafé, een pop-up redactie).

RTVI is traditioneler in aanbod via radio, televisie en maakt in mindere mate gebruik van alle online mogelijkheden en platforms. RTVI legt verslag van activiteiten en nieuws in de Zaanse samenleving, veel nieuws is afkomstig van NH Nieuws, RTVI werkt met veel vrijwilligers en is minder uitgesproken over de ambities voor de toekomst. Vanuit de functie die een lokale, publieke omroep voor een stad als Zaanstad kan vervullen, zou een samengaan van al deze kwaliteiten de beste optie zijn. Als gemeente Zaanstad een sterke lokale omroep ambieert én bereid is daar een budget van voldoende omvang tegenover te stellen (€ 300.000, eventueel in een groeiscenario) kan het de moeite waard zijn om met partijen onder leiding van een deskundige mediator aan tafel te gaan om alsnog te komen tot de uitvoering van het eerder overeen gekomen, gezamenlijke beleidsplan. De beoordelingscommissie stelt vast dat het aanbod en de werkwijze van beide aanvragers erg verschillend is. Beide beschikken over positieve eigenschappen die belangrijk zijn voor een lokale omroep, wat een keuze voor een van beiden lastig maakt. Welke keuze wordt gemaakt is afhankelijk van het beantwoorden van de vraag wat voor lokale, publieke omroep gemeente Zaanstad wenst en nodig heeft. Die keuze is uiteindelijk aan het bestuur (het college en de raad).

Om die reden beperkt de beoordelingscommissie zich tot het inzichtelijk te maken van het type lokale omroep dat de twee aanvragers beogen te bieden. Keuze voor RTVI Zaanstreek De gemeente moet voor RTVI Zaanstreek kiezen als de gemeente een lokale, publieke omroep wil die het volgende biedt: 1. Lokale omroep met een PBO bestaande uit 5 leden die verschillende stromingen vertegenwoordigen. De organisatie richt zich op het aantrekken van nieuwe leden met het

2

doel om meer stromingen te betrekken (verbreding) en zegt toe een PBO-lid dat tevens betrokken is bij een programma te gaan vervangen (dit laatste is nl formeel niet toegestaan); 2. Aanbod op meerdere mediakanalen: o focus op lineaire mediakanalen (radio en televisie) en daarnaast aanbod op online mediakanalen (website, app en actief op social media/Facebook); o Nieuws komt deels tot stand in samenwerking met NH Nieuws waar een samenwerkings- en uitwisselingsovereenkomst mee is; o gericht op verslaglegging van activiteiten in de Zaanse gemeenschap; o geen duidelijke ambities over de groei van het bereik anders dan door meer live uitzendingen te gaan realiseren; o werkt samen met een aantal organisaties dat eigen aanbod verzorgt. Hiermee biedt RTVI Zaanstreek een platform aan specifieke groepen, die daarmee verantwoordelijk zijn voor een deel van het aanbod; 3. Vrijwilligersorganisatie: o met een uitgebreide kring vaste vrijwilligers die aan de organisatie zijn verbonden; o per vrijwilliger wordt een opleidingsplan afgesproken. Er wordt gekeken wat ambities zijn van zowel vrijwilligers als de organisatie en welke opleiding nodig is.

Werken samen met NH Media en FLuXus voor het verzorgen van opleidingen voor de vrijwilligers; o er is veel ruimte voor vrijwilligers bij het ontwikkelen van eigen programma’s en content; o RTVI is een erkend leerbedrijf en biedt jaarlijks meerdere stageplekken. 4. Organisatie met 1 hoofdredacteur en 2 redacteuren elk verantwoordelijk voor 1 van de 3 disciplines (radio, televisie en online). Aanbevelingen beoordelingscommissie in het geval gemeente Zaanstad kiest voor RTVI Zaanstreek:  Met de organisatie afspraken maken over de versterking van het journalistieke aanbod, zodat RTVI voor het nieuwsaanbod niet grotendeels leunt op NH Nieuws, én het verder ontwikkelen van het online aanbod met het oog op het bereiken van jongere doelgroepen en de toekomstbestendigheid van de lokale omroep. Keuze voor De Orkaan De gemeente moet voor De Orkaan kiezen als de gemeente een lokale, publieke omroep wil die het volgende biedt: 1. Lokale omroep met een uitgebreid PBO bestaande uit 13 leden die uit verschillende (doel)groepen en woonkernen afkomstig zijn 2. Aanbod op online mediakanalen: o focus op online mediakanalen, aansluitend op trends in mediagebruik en vanwege efficiënt gebruik van middelen; o Uitgebreid online aanbod inclusief ruim aanbod op diverse social media platforms o.a. Facebook, Twitter, YouTube, SoundCloud.

Er is geen aanbod via de lineaire mediakanalen zoals televisie of radio, wel online video en audio aanbod; o uitgesproken ambitie m.b.t. de groei van online bezoekers en volgers op diverse social media platforms voor de komende jaren;. o focus op professionele journalistiek; o gericht op eigen nieuwsgaring, eigen onderzoek met een kritische benadering; o service-achtige informatie (vuilnisoverlast, obstakels op straat); o heeft uitgebreid netwerk en werkt samen met andere organisaties in Zaanstad, daarbij staat journalistieke onafhankelijkheid voorop. 3. Zakelijk ingestelde organisatie o gericht op professionele, journalistieke verslaglegging door hoofdzakelijk betaalde krachten; o maakt veelvuldig gebruik van vrijwilligers (burgerjournalisten) voor het aanleveren van content, columns, opinies en tips; o biedt online ruime mogelijkheid tot reageren op berichten, waarvan veel gebruik wordt gemaakt;

3

er komt een aanbod van cursussen zoals podcasts maken en politieke journalistiek, beschikbaar voor mensen die vrijwillig bijdragen aan het aanbod op De Orkaan. Dit cursusaanbod wil De Orkaan gaan uitrollen; o er is contact gelegd met de School voor de Journalistiek voor het aanbieden van stageplek(ken). 4. Organisatie met 1,5 fte redacteuren, doorgroeiend naar 2 fte. o

Aanbeveling beoordelingscommissie in het geval gemeente Zaanstad kiest voor De Orkaan:  Met de organisatie afspraken maken over bereik onder alle lagen van de bevolking, inclusief het huidige publiek van RTV Zaanstreek.

4