Raadsvoorstel Zaans woonwagenbeleid

2021/26517

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Zaans woonwagenbeleid Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de woonwenseninventarisatie 2019; 2. Akkoord te gaan met het Zaans woonwagenbeleid, onder de opschortende voorwaarde dat voor de uitvoering benodigde structurele middelen bij de Voorjaarsnota /Begroting 2023 worden vastgesteld, inhoudende een beleidskader dat de volgende doelen beoogt: a. Het voldoen aan het mensenrechtelijk kader van het College van de Rechten van de Mens; b. Kwalitatief goede woon- en leefomgeving bieden aan de doelgroep die op de woonwagen-locatie woont en buurtbewoners die rondom de woonwagenlocatie wonen; c. Uitvoering geven aan de uitkomsten uit woonwenseninventarisatie 2019; d. Actualiseren van de wachtlijst voor standplaatszoekenden. 3. Akkoord te gaan met het voorstel dat tegelijk met het definitief worden van de vaststelling door de raad van het Zaans woonwagenbeleid, de beleidsnota Wonen in een woonwagen in Zaanstad uit 2000 ingetrokken zal zijn. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal Het Zaanse woonwagenbeleid geeft richtlijnen hoe de woonwagencultuur een plek geboden kan worden in de gemeente Zaanstad. De gemeente vindt het belangrijk om voor voldoende aanbod van standplaatsen te zorgen, zodat woonwagenbewoners binnen een redelijke termijn kans hebben op een standplaats.

Daarnaast wil de gemeente werken aan woonwagenlocaties die schoon en veilig zijn en dat ook in de toekomst blijven. De visie die ten grondslag ligt aan het nieuwe beleidskader inzake huisvesting heeft als kern: het beschermen van woonwagenbewoners tegen discriminatie, het waarborgen van hun mensenrechten en het bieden van rechtszekerheid en duidelijkheid. Uitgangspunt hierbij blijft dat huisvestingsbeleid een primaire verantwoordelijkheid van de gemeente is. De aanscherping van het beleid is gericht op de veranderende situatie rondom de woonwagencultuur en voldoet aan het mensenrechtelijk kader. Daar waar het beleid in het verleden meer gericht was op de relatie en integratie van de woonwagenbewoners ten opzichte van de bredere samenleving, is het nu vanuit het perspectief van het mensenrechtelijk kader meer gericht op het waarborgen en faciliteren van de eigen woonwagencultuur.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/26517

2/7

gemeente Zaanstad

Aanleiding Op 12 juli 2018 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een brief met het beleidskader ‘Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ naar de Tweede Kamer gezonden. In dit beleidskader worden gemeenten geadviseerd het woonwagenbeleid in overeenstemming te brengen met de aanbevelingen van het College van de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman. Door het beleid voor woonwagenbewoners te expliciteren wordt de specifieke woonbehoefte van deze groep gewaarborgd. Dit zou ertoe moeten leiden dat de trend van de afgelopen decennia, een daling van het aantal standplaatsen, wordt gekeerd. De visie die ten grondslag ligt aan het beleidskader vanuit het ministerie heeft als kern inzake huisvesting het beschermen van woonwagenbewoners tegen discriminatie, het waarborgen van hun mensenrechten en het bieden van rechtszekerheid en duidelijkheid. De Nationale ombudsman heeft in 2017 ook een rapport uitgebracht, ‘Woonwagenbewoner zoekt standplaats’, waarin is aangegeven dat de mensenrechten van de woonwagenbewoners gewaarborgd en de culturele identiteit van woonwagenbewoners erkend moeten worden.

Als gevolg van de uitspraken van het College voor de Rechten van de Mens en het Europees Hof van de Rechten van de Mens en het Rijksbeleidskader ‘Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’ is het noodzakelijk het Zaans woonwagenbeleid uit 2000 te actualiseren, zodat Zaanstad in zijn woonbeleid rekening houdt met de specifieke woonbehoefte van woonwagenbewoners en voorziet in voldoende standplaatsen, zodat woonwagenbewoners binnen een redelijke termijn een standplaats kunnen krijgen. Aanleiding voor het Zaanse woonwagenbeleid uit 2000 was destijds de intrekking van de Woonwagenwet (1999), waarmee het woonwagenbeleid gedecentraliseerd werd. Met het intrekken van de Woonwagenwet werd de ‘normalisatie’ van het huisvestingsbeleid voor woonwagenbewoners een feit. De zorgplicht van de overheid in het voorzien van passende woonruimte was vanaf dat moment gelijk aan die voor burgers die niet in een woonwagen wonen. In de toelichting bij de intrekking van de wet stond dat “deze verantwoordelijkheid ook inhoudt dat een wettelijke verplichting voor een gemeente om een woonwagencentrum in stand te houden niet meer noodzakelijk is”. Dit heeft er toe geleid dat sommige gemeenten gekozen hebben voor het streven om het aantal standplaatsen tot nul te reduceren (uitsterfbeleid). De gemeente Zaanstad heeft nooit expliciet een dergelijk (uitsterf)beleid gehad.

Beoogd resultaat Een beleidskader voor woonwagenstandplaatsen, dat voorziet in voldoende woonwagenlocaties waar het zowel op als rondom de locatie prettig wonen is, zodat de woonwagencultuur een plek in de gemeente wordt geboden. Zowel bestaande als nieuwe locaties moeten aan de geldende wet- en regelgeving voldoen. Kader Woonwagenbewoner zoekt standplaats De Nationale Ombudsman heeft in mei 2017 een rapport uitgegeven over de betrouwbaarheid van de overheid ten aanzien van het borgen van mensenrechten van woonwagenbewoners. In het rapport zijn aanbevelingen weergegeven voor het Rijk en gemeenten. Het Rijk heeft daarom een beleidskader gemaakt. Beleidskader gemeentelijke woonwagen- en standplaatsenbeleid Het Ministerie van Binnenlandse Zaken heeft in juli 2018 het Beleidskader gemeentelijke woonwagen- en standplaatsenbeleid opgesteld. In december 2018 heeft het ministerie een toelichting gegeven op dit beleidskader. Hierin geeft het ministerie gemeenten aanbevelingen bij het opstellen van beleid. Met het beleidskader kunnen gemeenten toetsen of hun lokale beleid in lijn is met het mensenrechtelijk kader. Alleen van de

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/26517

3/7

gemeente Zaanstad

gemeenten die strijdigheid in het beleid vaststellen, worden aanpassingen verwacht. Dit betreft in elk geval gemeenten die een uitsterfbeleid voerden. Woningwet 2015 en de Huisvestingswet 2014 In deze landelijke wetten is regelgeving over woonwagenstandplaatsen opnieuw opgenomen. Bouwbesluit en Handreiking Brandveiligheid van woonwagens en woonwagencentra Hierin staan de kaders voor brandveiligheid genoemd Beleidsnota Wonen in een woonwagen in Zaanstad De beleidsnota ‘Wonen in een woonwagen in Zaanstad’ uit 2000 is nooit ingetrokken, daarom geldt het nog steeds als beleid in de gemeente Zaanstad. Raadsinformatiebrief 2019 Op 15 november 2018 is het Zaanstad beraad toegezegd om de raad te informeren over het benodigde proces om het woonwagenbeleid te actualiseren. Dit is uiteen gezet in de raadsinformatiebrief van 19-03-2019. Argumenten en afwegingen Huidige situatie in Zaanstad Er zijn zeven woonwagenlocaties en één woon-/werklocatie voor kermisexploitanten met een totaal van 74 standplaatsen. Daarvan zijn er 64 in particulier eigendom en tien standplaatsen zijn in eigendom bij Parteon en worden verhuurd. Wanneer er door mutatie een huurstandplaats en/of huurwoonwagen beschikbaar komt wordt deze niet opnieuw verhuurd, maar verkocht. In 2019 is een onderzoek uitgevoerd naar de behoefte aan standplaatsen en de situatie van de huidige standplaatsen.

De uitkomsten hiervan zijn samengevat:  Er is een behoefte aan 10-12 standplaatsen op korte termijn voor de starters.  Er is een behoefte aan 3-5 standplaatsen op middellange termijn voor starters;  Er is een behoefte aan 8-10 standplaatsen op middellange termijn voor spijtoptanten.  Bewoners pleiten om ervoor om standplaatsen (huur of verkoop) slechts ter beschikking te stellen aan de doelgroep. Het opnieuw invoeren van het afstammingsbeginsel en het invoeren van een nieuwe wachtlijst kan dit reguleren.  Het merendeel van de standplaatsen is gebouwd op een breedte van slechts 8 meter (inclusief brandvrije ruimte). De gemiddelde standplaats heeft een afmeting tussen de 200 m2- 250 m2.  Volgens 45% van de deelnemers aan het onderzoek staat hun wagen op dit moment niet brandveilig;  44% van de deelnemers zegt niet te beschikken over een bouw- of omgevingsvergunning. In het voorjaar van 2021 zijn de locaties nader beoordeeld op brandveiligheid. Hieruit blijkt dat de brandveiligheid op drie woonwagenlocaties in het geding is: de Piet Kuiperlaan in Westknollendam, de Ringweg in Zaandam en de Rosariumlaan in Krommenie. Het college heeft hierin vooruitlopend op de vaststelling van het Zaans Woonwagenbeleid onmiddellijke verantwoordelijkheid genomen.

Situaties waarin de gemeente een handhavingsrol heeft zijn immers onvermijdelijke kosten die de gemeente heeft te maken ongeacht de begroting. Het Zaans Woonwagenbeleid heeft vier doelstellingen Zaanstad streeft naar een inclusieve samenleving. Iedereen kan meedoen aan onze samenleving en neemt de verantwoordelijkheid als inwoner voor de gemeenschap. Daarbij is veiligheid in de meest brede zin van het woord een belangrijke pijler. Zowel op een

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/26517

4/7

gemeente Zaanstad

woonwagenlocatie als rondom de locatie moet het prettig wonen zijn. De doelstellingen die leidend zijn voor het woonwagenbeleid zijn:  Het voldoen aan het mensenrechtelijk kader van het College van de Rechten van de Mens;  Kwalitatief goede woon- en leefomgeving bieden aan de doelgroep die op de woonwagen-locatie woont en buurtbewoners die rondom de woonwagenlocatie wonen;  Uitvoering geven aan de uitkomsten uit woonwenseninventarisatie 2019;  Actualiseren van de wachtlijst voor standplaatszoekenden. Uitgangspunten om te zorgen voor voldoende woonwagenlocaties die aan de geldende wet- en regelgeving voldoen Het uitgangspunt is dat voor de bewoners die in woonwagens wonen dezelfde rechten, maar ook plichten gelden als voor ieder andere inwoner binnen de gemeente Zaanstad. Daarbij houden we de volgende uitgangspunten als basis aan:  Een woningzoekende woonwagenbewoner die een woonwagenstandplaats wenst, heeft binnen een redelijke termijn kans op een standplaats. Deze termijn wordt vergeleken met de termijn dat een woningzoekende kans heeft op een reguliere woning. Hierbij gaat Zaanstad uit van de gemiddelde inschrijfduur voor woningzoekenden.  Ook jonge woonwagenbewoners kunnen in een woonwagen wonen, want deze woonvorm behoort tot hun culturele identiteit.

Om die reden wil Zaanstad zich inspannen voor uitbreiding van het aantal standplaatsen voor bewoners die voldoen aan het afstemmingsbeginsel Om te zorgen dat woonwagenlocaties aan de geldende wet- en regelgeving voldoen zijn verder de volgende uitgangspunten van belang:  Er vinden geen bedrijfsmatige activiteiten plaats op de woonwagenlocatie behoudens datgene wat middels het bestemmingsplan is toegestaan;  Er bevindt zich uitsluitend legale bebouwing op de woonwagenlocaties; voor alle opstallen is een omgevingsvergunning verleend, tenzij deze vergunningsvrij zijn;  De standplaatsen zijn helder afgebakend, er is geen sprake van niet legale ingebruikname van terreinen of gemeentegrond;  Waar nodig heeft de gemeente het onderhoud, beheer en handhaving van de openbare ruimte geoptimaliseerd;  Er is geen sprake van (milieu) overlast in welke vorm dan ook;  Brandveiligheid op de woonwagenlocaties is gewaarborgd;  Alle woonwagens en bouwwerken voldoen aan de wet- en regelgeving (vergunningen). Met deze uitgangspunten werken we aan woonwagenlocaties die schoon en veilig zijn én dat ook in de toekomst blijven. Dit ondersteunt de gemeente door, net zoals in andere wijken, ondersteuning te bieden om dit te realiseren. Acties en te behalen resultaten op korte en langere termijn De doelstellingen van dit beleid zijn algemeen van aard.

Vanuit de verantwoordelijkheid die de gemeente heeft voor al haar inwoners zijn deze doelstellingen vertaald naar de onderstaande specifieke en meetbare resultaten en acties. Er wordt gekozen om ons eerst te focussen op de acties die noodzakelijk zijn. Capaciteit, geld en middelen zijn noodzakelijk om resultaten te kunnen behalen. Start 

De aanpak van de brandonveiligheid op drie locaties binnen een termijn van 3 jaar heeft prioriteit. Dit houdt een herinrichting van de drie locaties in. Dit gaat in samenwerking met de bewoners;

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/26517

5/7





gemeente Zaanstad

Er is een geactualiseerde wachtlijst voor standplaatszoekenden. Deze wachtlijst wordt beheerd door de woningcorporaties; Mensen die recht kunnen doen gelden op een standplaats en woonwagen en die qua inkomen behoren tot de doelgroep kunnen zich inschrijven voor een woonwagenstandplaats met sociale huurwoonwagen. Informeren en toelichten van het woonwagenbeleid aan de bewoners van de woonwagenlocaties.

Op termijn  Het uitvoeren van een quickscan, op basis van een eerste verkenning (zie bijlage 2), om de (on)mogelijkheden van extra standplaatsen op of bij de bestaande woonwagenlocaties te realiseren en mogelijkheden te onderzoeken om standplaatsen op andere locaties binnen Zaanstad te realiseren;  Starten met het maken van uitvoeringsplannen, in samenwerking met de bewoners, om eventuele uitbreiding van woonwagenstandplaatsen mogelijk te kunnen maken. Hierbij gaat de voorkeur eerst uit naar het opstellen van uitvoeringsplannen voor mogelijke uitbreiding op bestaande locaties gevolgd door het opstellen van uitvoeringsplannen voor nieuw te ontwikkelen locaties;  Het opstellen van een uitvoeringsplan voor een nieuw te ontwikkelen locatie ten behoeve van de op te heffen locatie Zaanderhorn;  Actualisering van de bestemmingsplannen en beheers verordeningen – vanaf 1 juli 2022 omgevingsplan;  Alle bouwwerken dienen te voldoen aan de geldende wet- en regelgeving;  Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid wordt onderdeel van de gemeentelijke woonvisie. Draagvlak Er heeft in 2019/2020 een woonbehoefte inventarisatie plaatsgevonden waaruit blijkt dat er behoefte is aan standplaatsen in de koop- en huursector op of bij de bestaande woonwagenlocaties en op nieuw te ontwikkelen woonwagenlocaties. Het Zaans woonwagenbeleid sluit nauw aan bij de wensen vanuit de doelgroep.

Dit op basis van de woonbehoefte inventarisatie uit 2019/2020 en gesprekken die in die periode hebben plaatsgevonden. Vanwege corona is er de afgelopen tijd slechts incidenteel overleg geweest. Na besluitvorming zullen sessies gepland worden met de woonwagenbewoners. De woningcorporatie Parteon, de corporatie die namens de in Zaanstad werkzame corporaties verhuurder is van diverse woonwagenstandplaatsen, is bij de ontwikkeling van het Zaans woonwagenbeleid direct betrokken. Ook heeft de veiligheidsregio een belangrijke bijdrage geleverd en toegezegd met het zoeken naar oplossingen op een aantal locaties om de brandveiligheid te verbeteren. Aansluiting externe ontwikkelingen Het ministerie van BZK, de nationale ombudsman, de VNG, belangenorganisaties voor woonwagenbewoners roepen gemeenten op woonwagenbeleid op te stellen. Belangrijkste doel is het beschikbaar stellen van woonwagenstandplaatsen om het tekort aan standplaatsen op te heffen. Zaanstad heeft zowel bestuurlijk als ambtelijk een actieve bijdrage geleverd aan de Wegwijzer gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid van de VNG, verschenen in de zomer van 2021. Het Zaans woonwagenbeleid sluit nauw aan bij de wensen vanuit de doelgroep. Dit op basis van de woonbehoefte inventarisatie uit 2019/2020.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/26517

6/7

gemeente Zaanstad

Financiële consequenties Nieuw beleid -structureelHet Zaans woonwagenbeleid als beleidskader kan op grond van de bestuursrechtelijke kaders (rechtszekerheid) pas worden vastgesteld als dit uitvoerbaar is. Daarom wordt de vaststelling aangeboden onder de opschortende voorwaarde dat de raad voor de uitvoering budget beschikbaar stelt bij de Voorjaarsnota/Begroting 2023 e.v. Omdat het gaat om een opschortende voorwaarde is het beleid pas definitief vastgesteld als er budget voor wordt gereserveerd. Dat betekent dat de raad met de voorwaardelijke vaststelling nog niet is gebonden aan het beschikbaar stellen van budget en dus is er geen sprake van preprioritaire besluitvorming. De kostenramingen van de implementatie van het beleid zijn op dit moment nog in ontwikkeling en geraamd op ca. € 500.000 structureel voor de jaren 2023- 2026. Bij de voorbereiding van de besluitvorming bij Voorjaarsnota/Begroting 2023 e.v. zullen naar verwachting scherpere ramingen beschikbaar zijn. Met de herziening van de bestemmingsplannen/beheerverordeningen beoogt de gemeente Zaanstad een actueel planologisch-juridisch kader te creëren. De kosten die gemoeid zijn met het opstellen van de bestemmingsplannen worden gefinancierd uit de post ‘actualisatie bestemmingsplannen’. Bij een uitbreiding van het aantal standplaatsen, is het uitgangspunt een sluitende grondexploitatie.

Risico’s behorende bij dit voorstel Eventuele planschadeclaims komen voor rekening van de gemeente Zaanstad. Juridische consequenties Dit voorstel heeft betrekking op de reguliere publiekrechtelijke taken van de gemeente Zaanstad. Het betreft kaderstellend beleid, namelijk uitwerking van een landelijke kader wat betekent dat er meer standplaatsen nodig zijn voor starters en spijtoptanten. Om deze op een transparante manier te verdelen is een wachtlijst nodig. Naast deze beleidsambitie is gaande het proces geconstateerd dat de huidige locaties niet aan de gemeentelijke regelgeving voldoen op het gebied van bestemmingsplannen, bouwregelgeving en voor drie locaties ook de brandveiligheid. Beide onderdelen, beleidskader en huidige situatie, zijn niet los te zien van elkaar en in de besluitvorming met elkaar verbonden. Een goed beleid voor nieuwe standplaatsen is pas uitvoerbaar na legalisatie van de bestaande illegale bebouwing. Dan pas kan de gemeente immers ‘rechtszeker’ tegen toekomstige illegale bebouwing op de woonwagenlocaties optreden. Omgekeerd: als de bestaande situatie niet zou worden gelegaliseerd, is het risico dat handhaving bij de bestuursrechter strandt wegens strijd met het gelijkheidsbeginsel erg groot. De bekendheid met de bestaande gevaarlijke situaties betekent een maatschappelijke verantwoordelijkheid die het college onmiddellijk in 2021 heeft opgepakt.

Uitvoering hiervan zal in 2022 worden voortgezet. Communicatie/ vervolgtraject  Onmiddellijk na besluitvorming van het college is een brief uitgaan om bewoners van woonwagens te informeren dat het er dit jaar nog besluitvorming over het nieuwe woonwagenbeleid aan de raad wordt voorgelegd en dat de (voorbereiding tot) het op orde brengen van de brandveiligheid op drie locaties vanwege de spoedeisendheid daarvan al vooruitlopend hierop door het college is opgepakt.  Het Zaans woonwagenbeleid wordt gepubliceerd via de geëigende kanalen en beschikbaar gesteld aan de in Zaanstad werkzame woningcorporaties.  Starten aanpak verbeteren brandveiligheid in overleg met de bewoners. Opsteller: L.J. Heinsman Versie: 9-11-2021 15.00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/26517

7/7

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: 1. Kennis te nemen van de woonwenseninventarisatie 2019; 2. Akkoord te gaan met het Zaans woonwagenbeleid, onder de opschortende voorwaarde dat voor de uitvoering benodigde structurele middelen bij de Voorjaarsnota /Begroting 2023 worden vastgesteld, inhoudende een beleidskader dat de volgende doelen beoogt: a. Het voldoen aan het mensenrechtelijk kader van het College van de Rechten van de Mens; b. Kwalitatief goede woon- en leefomgeving bieden aan de doelgroep die op de woonwagen-locatie woont en buurtbewoners die rondom de woonwagenlocatie wonen; c. Uitvoering geven aan de uitkomsten uit woonwenseninventarisatie 2019; d. Actualiseren van de wachtlijst voor standplaatszoekenden. 3. Akkoord te gaan met het voorstel dat tegelijk met het definitief worden van de vaststelling door de raad van het Zaans woonwagenbeleid, de beleidsnota Wonen in een woonwagen in Zaanstad uit 2000 ingetrokken zal zijn. In de vergadering van …………………..…….-..................................................................- 2021 De griffier,

De voorzitter,