Raadsvoorstel Verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2021

2021/2496

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2021 Gevraagd besluit 1. De verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2021 vast te stellen. 2. De verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2019 in te trekken. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal De gemeente heeft een wettelijke plicht om het leerlingenvervoer te regelen in een verordening. De afgelopen jaren hadden meer mensen recht op leerlingenvervoer dan wettelijk verplicht is. We zien dat de vraag naar leerlingenvervoer toeneemt. De kosten zijn hoger dan begroot. De verwachting is dat dit bij gelijkblijvend beleid een blijvende ontwikkeling is. De begroting voor de periode 2021-2024 biedt geen ruimte voor de benodigde ophoging van het budget. Daarom veranderen we het beleid. Dat betekent dat de afstand die leerlingen moeten afleggen om in aanmerking te komen voor leerlingenvervoer wordt verhoogd naar 6 kilometer. Dat was 2 kilometer voor het speciaal onderwijs en 4 kilometer voor het regulier onderwijs. Hiermee sluit de gemeente Zaanstad aan bij de landelijke richtlijn. En ook bij het beleid van omliggende gemeenten. Leerlingen met een structurele handicap in het vervoer kunnen, ongeacht de afstand, gebruik blijven maken van het leerlingenvervoer.

De maximale individuele reistijd binnen de gemeentegrenzen wordt verhoogd van drie kwartier naar een uur. Ook bij nieuw beleid blijft maatwerk mogelijk voor kinderen die dat nodig hebben Met het nieuwe beleid stimuleren we ouders en leerlingen om zo zelfstandig mogelijk naar school te reizen. Hierbij gaan we hen meer ondersteunen. Bijvoorbeeld door meer telefonisch contact bij de eerste aanvraag en actiever te communiceren over de mogelijkheden van de OV-coach. De OV-coach biedt trajecten waarin ouders en leerlingen oefenen met zelfstandig naar school reizen. We werken al langere tijd samen met het onderwijs, de vervoerder en andere partijen om het vervoer zo goed mogelijk te laten verlopen. De voorgenomen verandering in beleid, vraagt om extra aandacht en inzet voor het betrekken van partners. We informeren en betrekken hen zorgvuldig bij het nieuwe beleid. Dat doen we tijdig en op een begrijpelijke manier. Aanleiding De afgelopen jaren hanteerde de gemeente een bovenwettelijk beleid. We zien dat de vraag naar leerlingenvervoer toeneemt. De kosten zijn hoger dan begroot. De kosten van de vervoerder zijn gestegen en meer leerlingen hadden recht op leerlingenvervoer. De verwachting is dat dit bij gelijkblijvend beleid een blijvende ontwikkeling is. Op 10 november 2020 is de raad akkoord gegaan met de begroting 2021-2024.

De begroting biedt geen ruimte voor de benodigde ophoging van het budget. Daarom versoberen we het beleid.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2496

2/7

gemeente Zaanstad

Beoogd resultaat Een vastgestelde verordening met nieuw beleid dat aansluit bij de landelijke richtlijn uit de VNG modelverordening. Voor het vervoer van en naar school wordt het zelfstandig reizen van en naar school gestimuleerd. Passend vervoer blijft beschikbaar voor leerlingen die dat nodig hebben. De voorgestelde maatregelen resulteren in een kostenbesparing oplopend naar 150.000 euro in 2024. Kader Artikel 4 op de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), artikel 4 op de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en artikel 4 van de Wet op de expertisecentra (WEC) verplichten de raad een regeling vast te stellen voor het Leerlingenvervoer. De verordening geeft uitvoering aan de taakstelling van de gemeentebesturen inzake de bekostiging van het vervoer van leerlingen van en naar scholen voor basisonderwijs, speciale scholen voor basisonderwijs, of voortgezet (speciaal) onderwijs. Argumenten en afwegingen De afgelopen jaren hanteerde de gemeente een bovenwettelijk beleid. We zien dat de vraag naar leerlingenvervoer toeneemt. De kosten zijn hoger dan begroot. De verwachting is dat dit bij gelijkblijvend beleid een blijvende ontwikkeling is. De raad is op 10 november 2020 akkoord gegaan met de begroting 2021-2024. De begroting biedt geen ruimte voor de benodigde ophoging van het budget.

Nieuw beleid De volgende wijzigingen zijn verwerkt, zodat nieuw beleid aansluit bij de landelijke normen en bij de begroting 2021-2024. De verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2021 stimuleert dat de leerling zo zelfstandig mogelijk naar school reist. Wijzigingen in de kaderstelling van het nieuwe beleid (met opening voor maatwerk) Afstandscriterium van 2 (speciaal onderwijs) en 4 kilometer (regulier onderwijs) naar 6 kilometer  In de verordening is een nieuw artikel opgenomen over de afstandsgrens (artikel 3.1)  Voor bekostiging van de kosten van openbaar vervoer en vervoer per fiets is de kilometerafstand gewijzigd naar 6 kilometer (artikel 3.3)  Sommige ouders betalen een eigen bijdrage voor het leerlingenvervoer. De hoogte van de eigen bijdrage is mede gebaseerd op de kilometerafstand.

Met het verhogen van de kilometerafstand verandert ook de eigen bijdrage (artikel 5.1) Individuele reistijd van 45 naar 60 minuten binnen de gemeentegrens (enkele reis)  De maximale reistijd was een afspraak met de vervoerder en is nu ook opgenomen in de verordening (artikel 3.5.2)  Voor de vervoersvoorziening naar een stage is de maximale reistijd gewijzigd van 45 naar 60 minuten (artikel 4.2.3)  Voor de vervoersvoorziening van en naar opvangadres is de maximale reistijd gewijzigd van 45 naar 60 minuten (artikel 4.3.4) Opvragen van een onafhankelijke medische verklaring bij een structurele handicap (t.b.v. maatwerk)  Geen nieuw beleid. Was al onderdeel van beleidsregels 2019. Nu ook expliciet opgenomen in de verordening (artikel 3.1.2) Stimuleringsmaatregelen voor het bevorderen van eigen kracht van ouders/verzorger en zelfredzaamheid van leerlingen  Ouders die voor de eerste keer leerlingenvervoer aanvragen, krijgen een telefonische intake. Om ouders te begeleiden in de aanvraag, het uitgangspunt van zelfstandig

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2496

3/7

 



gemeente Zaanstad

reizen uit te leggen en de (on)mogelijkheden daarvan te onderzoeken (artikel 2.1) Naast contact bij de eerste aanvraag, kunnen er met ouders contact op worden genomen voor een gesprek over zelfstandigheid en zelfredzaamheid (artikel 2.2) Er is een artikel opgenomen waarmee onder bepaalde voorwaarden een vergoeding wordt verstrekt voor alternatief vervoer. Denk bijvoorbeeld aan een vergoeding voor een elektrische fiets als een leerling normaal gesproken met het taxivervoer naar school gaat (artikel 3.9) Werkgeversverklaring verplicht stellen als ouders aangeven dat zij hun kind geen enkele dag naar school kunnen brengen vanwege werk (artikel 1.3.7)

Wijzigingen naar aanleiding van de nieuwe VNG Modelverordening Reisregeling binnenland vervallen  In de verordening leerlingenvervoer 2019 wordt regelmatig verwezen naar de reisregeling binnenland als basis voor de berekening van een kilometervergoeding. De reisregeling binnenland is vervallen. In de VNG modelverordening zijn nieuwe criteria beschreven voor de kilometervergoeding voor fiets en auto. Deze zijn overgenomen. o Kilometervergoeding fiets is 9 cent (artikel 3.7.4) o Kilometervergoeding auto is het bekende belastingvrije kilometerbedrag voor woon-werkverkeer (artikel 3.7.3) Samenwerking onderwijs-gemeente  In de VNG modelverordening is een artikel opgenomen over de samenwerking tussen onderwijs en gemeente. Het artikel regelt dat gemeente en onderwijs structureler met elkaar in gesprek zijn over leerlingenvervoer, belangen en verantwoordelijkheden. Dit artikel is overgenomen en afgestemd met het onderwijs tijdens het OOGO van 22 januari (artikel 1.7) Overige wijzigingen Expliciete opname van weigeringsgronden  In de algemene bepalingen is een artikel toegevoegd met algemene weigeringsgronden. Dit geeft meer duidelijkheid over de situaties waarin leerlingenvervoer in beginsel niet van toepassing is (niettemin kan ook in die gevallen altijd nog maatwerk worden geleverd).

(artikel 1.3) Mogelijkheid voor meerjarig toekennen met jaarlijkse check  In de verordening is een artikel opgenomen waarmee het mogelijk is om een meerjarige toekenning te doen als er echt geen ontwikkeling te verwachten valt. Er moet wel een jaarlijkse check zijn bij ouders i.v.m. wijzigingen die kunnen optreden in school, inkomen, adres etc. Hiermee handelen we een eerdere toezegging van voormalig wethouder Ram aan de raad af (artikel 2.5) Gebruik van nadere regels  Bepaalde onderwerpen zijn te gedetailleerd voor een (leesbare) verordening, maar hebben nog wel betrekking op de omvang van rechten en plichten van inwoners en op weigeringsgronden. Zulke inhoud mag niet in de beleidsregels worden opgenomen, want die zijn alleen bedoeld om effectieve toepassing van de verordening te bevorderen. Het bestuursrecht biedt hiervoor het instrument van nadere regels. Hiermee worden zaken die in de verordening genoemd zijn (zoals de maximale reistijd van 60 minuten) verder ingevuld (zoals: wat doe je als de rechtstreekse reistijd sowieso meer dan 60 minuten is). Zowel de vaststelling van beleidsregels als die van nadere regels valt onder de bevoegdheid van het college. De nadere regels vormen één geheel met de beleidsregels (één document, één collegebesluit). Er is daardoor geen extra administratieve complexiteit. Zaanstad

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2496

4/7

gemeente Zaanstad

maakte tot op heden geen gebruik van nadere regels voor leerlingenvervoer. Nadere regels worden net als beleidsregels door het college vastgesteld. Deze regels moeten voor 1 april worden vastgesteld en worden separaat de bestuurlijke route ingebracht zodra deze klaar zijn. Wijziging in structuur  De verordening is overzichtelijker gemaakt door de structuur aan te passen. Gevolgen van nieuw beleid voor ouders en kinderen Op basis van aantallen van het afgelopen schooljaar schatten we in dat door het verhogen van de kilometerafstand 84 leerlingen niet meer in aanmerking komen voor aangepast vervoer (taxivervoer). Voor 25 leerlingen vervalt de vervoersvergoeding voor fiets of openbaar vervoer (al dan niet met begeleiding). Echter, op basis van andere criteria houdt een deel van deze leerlingen toch recht op leerlingenvervoer. Bijvoorbeeld als een leerling een handicap in het vervoer heeft, dan geldt de kilometerafstand niet. Of als er andere zwaarwegende redenen zijn om maatwerk in te zetten. De schatting is dat dit voor de helft van de groep aan de orde zal zijn. De daadwerkelijke cijfers hebben we op het moment dat ouders aanvragen doen voor het nieuwe schooljaar en de beoordeling van die aanvragen heeft plaatsgevonden. De overige aanpassingen in het beleid zijn gericht op het efficiënter organiseren van vervoer en het stimuleren van zelfstandig reizen.

Niet op het beperken van de toegang. Focus in het implementatieproces Belangrijk uitgangspunt van de nieuwe verordening is het bevorderen van de zelfredzaamheid van ouders en leerlingenvervoer. Daar zijn expliciete artikelen over opgenomen in de verordening en zijn afspraken gemaakt met onderwijs en de uitvoering van leerlingenvervoer. Daarbij wordt duidelijk dat sommige maatregelen extra inzet en tijd vragen om ze te realiseren. Dit komt onder andere door: - De uitvoering van leerlingenvervoer is op dit moment ingericht en bemenst als een administratief proces. Het stimuleren van zelfstandig vervoer en het bieden van maatwerk vragen meer competenties op consulentniveau. De huidige capaciteit is nog niet toegerust om gelijk op deze manier te kunnen werken. - We moeten er inmiddels rekening mee houden dat bij de start van het nieuwe schooljaar er nog steeds Coronamaatregelen gelden. Op dit moment zijn de mogelijkheden voor zelfstandig reizen beperkter. Ook de OV-coach kan minder trajecten bieden dan ze willen. We weten nu niet welke mogelijkheden er zijn rond augustus/september. - We merken dat het tijd kost om iedereen goed mee te nemen in de nieuwe werkwijze. Dit wordt versterkt doordat we vanuit huis werken. Partners en leden van het projectteam hebben soms te maken met andere prioriteiten, werkdruk of minder beschikbaarheid door de thuissituatie.

Het vraagt een lange adem om doelen te bereiken; - Voor sommige maatregelen zijn we afhankelijk van de mogelijkheden van andere organisaties, bijvoorbeeld de mogelijkheden van de onafhankelijk keuringsinstantie of het systeem. Het implementatieproces vraagt om een zorgvuldige aanpak. Daarom ligt nu de focus op het zorgvuldig implementeren van de volgende maatregelen: o Het verhogen van de kilometerafstand o Het verhogen van de maximale reistijd o Quick wins waarbij we met ouders kijken naar de mogelijkheden van zelfstandig reizen  Kijken naar de mogelijkheden van ouders om hun kind een aantal dagen per week zelf te halen en te brengen;  Actief communiceren over het uitgangspunt van zelfstandig reizen, over alternatieven aangepast vervoer (taxivervoer) en benoemen mogelijkheden OV-coach;

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2496

5/7

gemeente Zaanstad

Uitgangspunt van zelfstandig reizen meenemen in gesprekken met het onderwijs en te kijken welke mogelijkheden er wel zijn. Ook zal in deze periode de focus liggen op de overgang naar nieuw beleid zo zorgvuldig mogelijk te doen. Met partners kijken we goed naar de gevolgen van het nieuwe beleid voor ouders en zorgen we dat maatwerk ingezet wordt als dat nodig is. 

Komend schooljaar wordt gebruikt voor de doorontwikkeling van een aantal maatregelen die de zelfredzaamheid van ouders en leerlingen verder bevorderen. o Structurele gesprekken met ouders over zelfstandigheid en zelfredzaamheid (en de OV-coach daarin mee te nemen); o Structurele inzet van een onafhankelijke medisch advies over de mogelijkheden van zelfstandig reizen bij focusgroepen (en de mogelijkheden van de OV-coach daarin meenemen); o Meerjarige toekenning voor kinderen waarbij geen ontwikkeling te verwachten is; In samenspraak met de uitvoerende afdelingen moet voor deze maatregelen bepaald worden wat er nodig is (inzet, competenties, software e.a.) om uitvoering te kunnen geven aan toekenning van leerlingenvervoer die nog meer uitgaat van zelfredzaamheid. Draagvlak Het nieuwe beleid in de verordening leerlingenvervoer Zaanstad 2021 is in samenwerking met de samenwerkingsverbanden, schoolbesturen en jeugdteams opgesteld. Het onderwijs en ouders zijn geïnformeerd over mogelijk aanstaande wijzigingen. De gemeente blijft in gesprek met ouders, de vervoerder, het onderwijs en de jeugdteams over de gevolgen van het gewijzigde beleid. Aansluiting externe ontwikkelingen Op 2 december 2020 publiceerde de VNG een nieuwe modelverordening voor leerlingenvervoer.

Voor de verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2021 is gebruik gemaakt van nuttige artikelen en elementen uit de VNG modelverordening. Financiële consequenties Realiseren van de benodigde bezuiniging De nieuwe verordening geeft invulling aan de opdracht om binnen het plafondbedrag van de begroting te blijven. In de begroting is rekening gehouden met een gefaseerd financieel effect van de maatregelen als gevolg van implementatie van de verordening en extra kosten daarvan. Bij de bezuinigingsopdracht die in de begroting is opgenomen, is een aantal risico’s benoemd: - Een werkwijze waarin zelfredzaamheid nog meer gestimuleerd wordt, vraagt om een investering in professionalisering van de uitvoering van leerlingenvervoer; - Implementatie van stimuleringsmaatregelen wordt bemoeilijkt door o.a. coronabeperkingen; - In samenwerking met partners worden beheersmaatregelen soms anders vorm gegeven dan oorspronkelijk bedacht. Zo heeft het onderwijs nu ook een rol in de advisering over leerlingenvervoer. Hierdoor zijn we beter in staat om maatwerk te leveren en maken we gebruik van het inzicht dat er op school is in de ondersteuningsbehoeften van leerlingen. Een risico is dat het onderwijs mogelijk ruimer adviseert en hierdoor meer leerlingen in aanmerking komen voor leerlingenvervoer. De kostenbesparing zou hierdoor kleiner kunnen zijn dan verwacht.

Om deze risico’s te beheersen monitoren we de ontwikkelingen in het leerlingenvervoer. Ook met het onderwijs wordt periodiek geëvalueerd. Zo kunnen we bijsturen als dat nodig is. Autonome ontwikkelingen zoals verdere effecten van de coronacrisis of verdere stijging van

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2496

6/7

gemeente Zaanstad

het aantal leerlingen in het speciaal onderwijs kunnen effect hebben op de geschatte kostenbesparing. Juridische consequenties Op basis van de verordening kunnen ouders een vervoersvoorziening aanvragen. Na ontvangst van alle benodigde gegevens wordt namens het college beslist op de aanvraag. Indien de aanvrager het niet eens is met dit besluit kan er bezwaar en beroep worden ingesteld. De afstandsgrens wordt verhoogd naar zes kilometer. Dat betekent dat een aantal leerlingen nu recht heeft op leerlingenvervoer, maar in het nieuwe beleid niet meer. Dit kan in de overgangsfase leiden tot meer bezwaar- en beroepsprocedures. Het vaststellen van de verordening is een bevoegdheid van de raad. Bij de verordening leerlingenvervoer 2021 horen beleidsregel en nadere regels. Beleids- en nadere regels zijn een verdere uitwerking en/of een interpretatie van de verordening. Het vaststellen van de beleidsregels en nadere regels is een bevoegdheid van het college. Na het vaststellen van de verordening volgt besluitvorming over de beleidsregels en nadere regels. Communicatie/ vervolgtraject Na vaststelling door de raad volgt publicatie op de website van de gemeente Zaanstad, Gemeenteblad (GVOP) en databank overheid.nl (CVDR). Belangrijke partners zoals ouders, onderwijs, de vervoerder en de jeugd- en wijkteams zijn in het voortraject meegenomen in het voornemen tot beleidswijziging.

Na vaststelling door de raad worden zij op de hoogte gesteld van het besluit. We hanteren een actief mediabeleid en zorgen voor goede informatievoorziening via de gemeentelijke communicatiekanalen. Ouders worden ook per brief geïnformeerd over het besluit en de gevolgen voor hun persoonlijke situatie. Zij kunnen met vragen en opmerkingen terecht bij de gemeente. Het klantcontactcentrum ontvangt een briefing hoe om te gaan met vragen en opmerkingen. Ook andere interne partners worden geïnformeerd en geïnstrueerd. Externe partijen, zoals scholen, jeugd- en wijkteams, ontvangen een informatiepakket, zodat zij ouders met vragen goed kunnen doorverwijzen. Opsteller: Middelkoop, van L. Versie: 9-3-2021 15:04:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2496

7/7

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: 1. De verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2021 vast te stellen. 2. De verordening leerlingenvervoer gemeente Zaanstad 2019 in te trekken. In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,