Raadsvoorstel Vaststelling Verordening op het Referendum Zaanstad 2021

2021/2226

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Vaststelling Verordening op het Referendum Zaanstad 2021 Gevraagd besluit De Verordening op het referendum Zaanstad 2021 (2021/2264) vast te stellen, onder gelijktijdige intrekking van de Verordening op het referendum Zaanstad 2019 (2019/19801). Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal In 2019 werd de Referendumverordening Zaanstad (van maart 1998) gewijzigd naar aanleiding van het laatst gehouden referendum over het cultuurcluster (2018) (2019/19801). In deze nieuwe verordening werden de tien aanbevelingen verwerkt die de commissie advies en toezicht referendum Cultuurcluster Zaanstad (hierna: Referendumcommissie) had geformuleerd op basis van de evaluatie van het referendum cultuurcluster in september 2018. Tijdens de behandeling van deze gewijzigde referendumverordening in oktober 2019 (2019/19804 ) nam de raad vier amendementen aan: A. Amendement referendumverordening – inleidend verzoek 500 ondersteuningsverklaringen (2021-002175) B. Amendement referendumverordening – stemrecht vanaf 16 jaar 2021 (2021-00177) C. Amendement referendumverordening – percentage kiesgerechtigden (2021-00174) D.

Amendement referendumveerordening – inleidend verzoek tot 3 weken na raadsbesluit mogelijk (correctief referendum) (2021-00176) Deze amendementen zijn verwerkt in de nu voorliggende Verordening op het referendum Zaanstad 2021 (2021/2264) Aanleiding Bij de behandeling van de gewijzigde referendumverordening in oktober 2019 nam de raad vier amendementen aan om de verordening op punten aan te passen. Daarom ligt deze herziene tekst van de referendumverordening met toelichting bij de raad voor. Beoogd resultaat Vaststelling van de referendumverordening 2021 en intrekking van de huidige referendumverordening 2019. Kader  Raadsvoorstel 17 oktober 2019 (2019/19804)  Amendement referendumverordening – inleidend verzoek 500 ondersteuningsverklaringen (2021/002175)  Amendement referendumverordening – stemrecht vanaf 16 jaar (2021/00177  Amendement referendumverordening – percentage kiesgerechtigden (2021/00174)  Amendement referendumverordening – inleidend verzoek tot 3 weken na raadsbesluit mogelijk. (2021/00176)  Artikel 84, 149 en 154 Gemeentewet Argumenten en afwegingen Tijdens de behandeling van de nieuwe verordening in oktober 2019 nam de raad vier amendementen aan: Deze zijn verwerkt in de nu voorliggende Verordening op het Referendum Zaanstad 2021.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2226

2/5

gemeente Zaanstad

De volgende artikelen in de Verordening uit 2019 zijn daarvoor gewijzigd of zijn toegevoegd:

A B

C D

Amendement referendumverordening inleidend verzoek 500 ondersteuningsverklaringen Stemrecht vanaf 16 jaar

Aantal kiesgerechtigden voor een definitief verzoek in een percentage weergegeven inleidend verzoek tot 3 weken na raadsbesluit mogelijk (correctief referendum)

In verordening verwerkt in artikel 7 lid 3 en artikel 8 lid 3 artikel 7 lid 1, artikel 8 lid 1, artikel 9 lid 1, artikel 15, lid 1 onder a en artikel 19 lid 1 Artikel 9 lid 2 artikel 1 lid 1, artikel 3 lid 1, artikel 8, artikel 9, artikel 10, artikel 11, artikel 13 lid 3.

Amendementen A t/m C Het uitvoeren van de eerste drie amendementen (zie hierboven A t/m C) was eenvoudig door te voeren en heeft geen bijzonderheden opgeleverd. Amendement D Bij het laatste amendement – correctief referendum – is langer stilgestaan bij de doorwerking in de Verordening. Dit amendement heeft namelijk effecten op alle genomen raadsbesluiten. Uitstel inwerkingtreding en uitvoering raadsbesluiten Het amendement houdt in dat op elk raadsbesluit na besluitvorming een inleidend verzoek kan worden ingediend. Dit houdt in dat elk raadsbesluit niet eerder dan drie weken na datum waarop het besluit is genomen in werking kan treden of in uitvoer kan worden genomen. Het is immers niet gewenst dat een besluit al in werking treedt, terwijl de bevolking nog een referenduminstrument kan benutten dat kan leiden tot intrekking van dat raadsbesluit. Gevolgen van latere in werking treden van besluiten Op grond van de regels in de Verordening op het Referendum Zaanstad 2021 is de termijn dat alle besluiten later in werking treedt/in uitvoering gaat in ieder geval drie weken. Aan raadsbesluiten zijn veelal (rechts)gevolgen verbonden, zoals budget dat beschikbaar wordt gesteld (voorbeeld: cultuurcluster) Of er zijn vergunningen of bouwmogelijkheden verbonden aan raadsbesluiten, waarmee economisch gevolg, verfraaiing van de stad, of andere groeimogelijkheden mogelijk worden gemaakt.

Of andersom gaan besluiten over verboden die worden ingesteld om elementen die we niet meer in onze stad willen, te weren. Voorbeelden zijn voorbereidingsbesluiten en besluiten om ‘ondermijning’ tegen te gaan of nieuwe verboden in de Algemene Plaatselijke Verordening. Uitzondering: raadsbesluiten die geen uitstel kunnen lijden Dit amendement wijzigt de huidige algemene werkwijze dat Raadsbesluiten zo snel mogelijk in werking treden, tenzij anders is besloten in het Raadsbesluit. Dit kan bij sommige Raadsbesluiten nadelige effecten hebben en zelfs de bedoeling van het Raadsbesluit ondergraven. Bijvoorbeeld bij een voorbereidingsbesluit. Dit is een instrument waarbij de planologische situatie wordt ‘bevroren’ in afwachting van een nieuw bestemmingsplan/omgevingsplan. Ook dit raadsbesluit tot vaststelling van zo’n voorbereidingsbesluit treedt dan ten minste drie weken later in werking. Gevolg hiervan is dat er gedurende deze periode nog plannen kunnen worden ingediend die toch nog onder het geldende bestemmingsplan moeten worden beoordeeld. Dit is ongewenst als het gaat om situaties die we nu juist in de toekomst door middel van een nieuw bestemmingsplan wilden tegengaan, zoals verkamering van panden, uitbreiding van milieubelastende bedrijven waardoor geplande woningbouw niet mogelijk is.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2226

3/5

gemeente Zaanstad

Ook bij verordeningen of regelingen in verband met openbare orde en veiligheid, zal uitstel van de inwerkingtreding van dat Raadsbesluit veelal niet kunnen worden afgewacht. Voor die gevallen is een bepaling opgenomen waarin de Raad kan afwijken van de algemene regel. In die gevallen zal het besluit wel direct in werking treden als daartoe is besloten bij raadsbesluit (artikel 11 van de Verordening) Alternatieven Ter uitvoering van dit amendement hebben wij ook de Referendumverordeningen van een aantal andere gemeenten bekeken waarin een correctief referendumvariant is opgenomen. In sommige gemeenten is ervoor gekozen om bij het correctief referendum (zoals ons amendement D) de raadsbesluiten wel direct na besluitvorming in werking te laten treden. Wanneer een inleidend verzoek op een raadsbesluit wordt ingediend, dan bestaat de mogelijkheid om het raadsbesluit te schorsen in afwachting hoe het correctief referendum verder loopt. In het voorstel voor een Verordening op het Referendum Zaanstad 2021 is hiervoor niet gekozen. De voorgestelde regeling biedt (rechts)zekerheid dat een in werking getreden raadsbesluit niet alsnog kan worden geschorst of ingetrokken. Met uitzondering van de spoedeisende regeling van besluiten waarover de Raad heeft besloten dat de inwerkingtreding niet kan wachten.

Consequentie van de voorgestelde regeling is wel zoals hiervoor omschreven, dat alle besluiten later in werking treden. De meeste correctief referendumregelingen die wij hebben vergeleken laten bovendien zien dat vaak één keer een mogelijkheid wordt geven om op een besluit een referendum in te dienen: óf voorafgaand aan besluitvorming (bij het conceptbesluit dat ter besluitvorming voorligt), of (zoals amendement D) erna, dat wil zeggen correctief. In Zaanstad zal met de verwerking van de amendementen tweemaal over hetzelfde besluit een referendum kunnen worden gevraagd. Het is daarom een ingewikkelde regeling om uit te leggen wanneer precies een inleidend verzoek kan worden gedaan voor welke referendumvariant en welke opgehaalde handtekeningen wanneer (opnieuw) mee mogen tellen. Goede communicatie hierover is noodzakelijk Draagvlak De vier amendementen zijn met meerderheid aangenomen. Dit raadsvoorstel is tot stand gekomen in nauw overleg met de Referendumcommissie. Aansluiting externe ontwikkelingen Op veel plaatsen wordt nagedacht over partnerschap, nieuwe vormen van democratie, etc. In 2018 heeft de zogenoemde staatscommissie Remkes in het rapport van “Lage drempels, hoge dijken” aandacht gevraagd voor het referendum als een instrument om de kloof tussen burger en politiek te verkleinen en als goede aanvulling op ons stelsel van een representatieve democratie.

In datzelfde jaar brengt de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) een notitie uit “Over referenda en andere vormen van burgerparticipatie op nationaal niveau”. Referenda zijn volgens de ROB een goede aanvulling, mede omdat onze volksvertegenwoordigers geen goede afspiegeling zouden zijn van de samenleving en in referenda de burgers die zich niet vertegenwoordigd voelen kunnen meebeslissen. Democratie in Actie (2018-2022) is een samenwerkingsprogramma van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de beroeps- en belangenverenigingen van raadsleden, griffiers, wethouders, gemeentesecretarissen en burgemeesters. Het samenwerkingsprogramma helpt de lokale democratie te versterken, vernieuwen en verbinden. Wij hebben de kennis, middelen en vaardigheden, en het netwerk om gemeenten te begeleiden in hun ambities. Het moderniseren van het referendum past in of bij deze ontwikkelingen.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2226

4/5

gemeente Zaanstad

Financiële consequenties geen Juridische consequenties Het mogelijk maken van een correctief referendum betekent in dit voorstel dat alle raadsbesluiten gedurende ten minste drie weken later in werking treden/in uitvoering worden genomen dan zonder correctief referendum. Daarmee wordt ervoor gezorgd dat besluiten niet in werking treden, waar het instrument “referendum” nog kan worden benut door de burger. Dit is – ook juridisch – de meest zorgvuldige variant. In sommige gevallen kan deze latere inwerkingtreding leiden tot ongewenste neveneffecten. Het gaat dan met name om besluiten die zijn genomen om bepaalde ontwikkelingen te weren, zoals bij voorbereidingsbesluiten. In het geval de in werking treding van een raadsbesluit niet kan worden afgewacht kan de Raad besluiten – voor dat raadsbesluit – dat dit besluit zo snel mogelijk in werking treedt. Bijvoorbeeld een voorbereidingsbesluit of besluiten ten behoeve van veiligheid of ondermijning. Zo’n geval kan problemen geven met de aanvragen, getekende contracten of andere acties die al genomen zijn omdat het rechtsgeldig genomen besluit in werking is getreden Communicatie/ vervolgtraject Nu een correctief referendum mogelijk wordt gemaakt, worden hierover vragen verwacht. Het Klant Contact Centrum en ook de afdeling Communicatie worden voorbereid op vragen van belangstellenden, zoals inwoners, bedrijven en journalisten.

Omdat alle raadsbesluiten in principe met 3 weken vertraging in werking treden (tenzij de raad uitdrukkelijk anders besluit op grond van de urgentie) moeten de uitvoerende ambtenaren hiervan op de hoogte worden gebracht. Hiervoor maken wij een communicatieplan. Daarnaast zullen we transparant en herkenbaar op de besluitenlijst van de Raad vermelden vanaf welke datum het besluit kan worden gepubliceerd of in uitvoering worden genomen. Opsteller: R. Brizée/ Y. van Baak Versie: 20-4-2021 13:47:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/2226

5/5

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: In 2019 werd de Referendumverordening Zaanstad (van maart 1998) gewijzigd naar aanleiding van het laatst gehouden referendum over het cultuurcluster (2018) (2019/19801). In deze nieuwe verordening werden de tien aanbevelingen verwerkt die de commissie advies en toezicht referendum Cultuurcluster Zaanstad (hierna: Referendumcommissie) had geformuleerd op basis van de evaluatie van het referendum cultuurcluster in september 2018. Tijdens de behandeling van deze gewijzigde referendumverordening in oktober 2019 (2019/19804 ) nam de raad vier amendementen aan: A. Amendement referendumverordening – inleidend verzoek 500 ondersteuningsverklaringen (2021002175) B. Amendement referendumverordening – stemrecht vanaf 16 jaar 2021 (2021-00177) C. Amendement referendumverordening – percentage kiesgerechtigden (2021-00174) D. Amendement referendumveerordening – inleidend verzoek tot 3 weken na raadsbesluit mogelijk (correctief referendum) (2021-00176) Deze amendementen zijn verwerkt in de nu voorliggende Verordening op het referendum Zaanstad 2021 (2021/2264) In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,