Raadsvoorstel Saendelft aangepast 5 nov

Initiatief raadsvoorstel Ingediend door 4 raadsfracties. Deze fracties hebben met de actiegroep ‘afval scheiden ja, kliko’s in de wijk nee’ en ambtenaren van de gemeente dit voorstel gemaakt en is daarmee een gelijkwaardig gezamenlijk product. Rina Schenk, VVD Zaanstad, Jaap Keijser, POV, Marianne de Boer, Lokaal Zaans, Flip Hoedemaeker, D66

Onderwerp Afwijking grondstoffenplan: ondergronds gescheiden afval inzamelen in de wijk Saendelft. Terugkoppeling proef met afval scheiden in Saendelft en het voorstel voor het definitief invoeren van deze manier van afval scheiden in Saendelft. Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de evaluatie van de proef met afval scheiden in Saendelft; 2. Kennis te nemen van de uitkomsten van de bewonersenquête in Saendelft over het afval scheiden in ondergrondse containers en de uitkomsten van de bezoeken door Bewonerswerk; 3. a. Akkoord te gaan met het, in afwijking van het grondstoffenplan voor grondgebonden woningen, invoeren van afval scheiden door middel van ondergrondse containers conform de huidige wijze; b. Nader onderzoek te doen naar inzameling van gfte en voorgestelde verbetermaatregelen voor de korte termijn; 4. In stemmen met het intrekken van het raadsbesluit dat op vrijwillige basis de grondstoffen pmd en papier aan huis worden ingezameld met minicontainers; 5. Akkoord te gaan met onderzoek naar mogelijk flankerende beleidsmaatregelen in Saendelft en deze mee te nemen in de evaluatie van het Grondstoffenplan.

Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal In 2017 heeft de gemeenteraad het nieuwe Grondstoffenplan vastgesteld, en daarmee ook een nieuwe manier van afvalinzameling in de gemeente. Met dit plan wordt afval zoveel mogelijk aan huis gescheiden ingezameld. Hierdoor kan afval zo veel mogelijk als nieuwe grondstof gebruikt worden, hoeft er minder restafval verbrand te worden en houden we daarmee de toename van de afvalstoffenheffing beheersbaar. Het belang hiervan is nog groter geworden aangezien de Rijksbelasting op het verbranden van restafval verder is verhoogd. Tijdens de implementatie van het Grondstoffenplan heeft de raad, luisterend naar de argumenten van de bewoners, op 28 juni 2018 een motie “Vreemd aan de orde” getiteld “Geen kliko’s in Saendelft” aangenomen. Naar aanleiding hiervan is er samen met een vertegenwoordiging van de inwoners van Saendelft (Actiegroep afvalscheiden ja / kliko’s nee) gewerkt aan scenario’s voor een alternatief inzamelsysteem. Dit heeft geleid tot een

vaststellingsovereenkomst. Het uitgewerkte scenario dat hierin opgenomen is en voor de actiegroep acceptabel is, wijkt af van de geldende kaders uit het Grondstoffenplan. Er is dan ook een aangepast raadsbesluit ‘Terugkoppeling motie afvalscheiding in Saendelft en verhoging rijksbelasting op restafval’ (2019/6732] genomen. Tijdens de voorbereidingen voor uitvoering van het besluit, bleek dat de actiegroep het genomen raadsbesluit niet uit kon voeren. Er werden te veel ondergrondse containers uit de wijk weggehaald en de in de vaststellingsovereenkomst toegezegde perscontainers voor pbd die dit op zouden moeten vangen konden niet geleverd worden, vanwege de hoge kosten. Derhalve is in navolging op het Zaanstad Beraad een motie aangenomen om verder te zoeken naar alternatieven die wel goed uitvoerbaar blijken te zijn en op draagvlak kunnen rekenen. Het alternatief dat volgens de actiegroep op voldoende draagvlak kon rekenen is het behoud van alle ondergrondse containers met voldoende voorzieningen voor pbd. De kosten die dit met zich meebrengt waren niet inpasbaar binnen de uitrol van het grondstoffenplan en moeten worden opgevangen via de afvalstoffenheffing. Er werd dan ook voorgesteld om de proef met gft-containers uit te breiden met pbd-containers.

De duur van de proef is vastgesteld op één jaar en de raad heeft toetsingscriteria voor de evaluatie vastgesteld met betrekking tot de kwaliteit van het gft en pbd. De proef is per mei 2021 afgelopen en er heeft een evaluatie plaatsgevonden.

Aanleiding In februari 2019 heeft de raad het initiatief raadsvoorstel voor een proef van 1 jaar in Saendelft aangenomen. Het aantal ondergrondse containers blijft gelijk en verdeeld over de verschillende stromen: restafval, gfte, pbd en opk. De proef is afgelopen en bijgaand wordt de evaluatie aangeboden aan de raad. Wat resteert is dat de raad een besluit neemt over de toekomst van proef en daarmee de wijze van inzamelen huishoudelijke afvalstoffen in Seandelft. Beoogd resultaat Terugkoppeling over de uitvoering en resultaten van de proef in Saendelft over afvalscheiding. Het nemen van een besluit om voor Saendelft de huidige manier van afval inzamelen te handhaven en daarmee duidelijkheid voor de inwoners te scheppen. Kader De gemeente voert regie op het scheiden van afval en grondstoffen, de mate van serviceverlening en hoeveel dat mag kosten bij de uitvoering van de zorgplicht om gescheiden huishoudelijk afval in te zamelen. De zorgplicht is vastgelegd in de Wet Milieubeheer. Hoe, dat is beschreven in het grondstoffenbeleidsplan dat in 2017 is vastgesteld [GSP 2017/14795 en wet milieubeheer] en dat geldt als het huidige beleid. Er is besloten om meer service aan huis te bieden voor grondstoffen met minicontainers en restafval met ondergrondse containers in de wijk in te gaan zamelen.

Hierin zet ook Zaanstad in op de landelijke trend in Nederland van omgekeerd inzamelen, mede gezien de stijging van het verbrandingstarief als gevolg van de invoering van de Rijksbelasting op restafval. Deze belasting is per 2019 fors gestegen en dient ter motivatie om minder restafval in te zamelen bij huishoudens in Nederland. Het Grondstoffenplan is er juist voor bedoeld om de hoeveelheid restafval flink te verminderen en de kosten daardoor beheersbaar en zo veel als mogelijk op hetzelfde niveau te houden. Als kader voor dit besluit zijn de raadsbesluiten 2019/6732 en 2020/2232 van toepassing. Argumenten en afwegingen Beslispunt 1: de evaluatie. Uit de evaluatie blijkt dat het scheiden van papier/karton, groente/fruit/tuinafval en plastic/blik/drankenkartons goed gaat en vergelijkbare resultaten oplevert ten opzichte van de andere delen van Zaanstad. De wijk heeft laten zien dat scheiden via ondergrondse containers de grote voorkeur is van de inwoners. Er zijn rond de 1700 huishoudens geautoriseerd om de gfte ondergrondse container te gebruiken ten opzichte van 4300 huishoudens. Hier kan nog een slag gemaakt worden om meer bewoners het gft te laten

wegbrengen in de ondergrondse container. Wel dient te worden opgemerkt dat veel woningen kleine tuinen hebben en de inwoners bijna alleen groente- en fruitafval wegbrengen. Uit het onderzoek van het restafval blijkt dat er in deze wijk niet meer gfte in het restafval zit dan in andere wijken van Zaanstad. Verbeteringen in het scheiden horen dan ook meegenomen te worden bij de acties die voor heel Zaanstad nodig zijn om de hoeveelheid restafval te verminderen en de kwaliteit van de andere stromen te verhogen. Beslispunt 2: de bewonersenquête in Saendelft en Bewonerswerk Bewonerswerk is diverse keren in de wijk langs de deuren gegaan om bewoners te informeren over de proef en om vragen te beantwoorden. Bewonerswerk is geholpen door diverse bewoners uit de wijk. Naast de acties van Bewonerswerk is er in overleg met de actiegroep een enquête gehouden in de wijk. De respons op de enquête was groot. Uit de gesprekken van Bewonerswerk en de enquête blijkt dat bijna iedereen de manier van inzamelen via de ondergrondse containers wil behouden. Bij het invullen van de enquête zijn er bewoners die suggesties hebben gedaan voor verbeteringen. Beslispunt 3: de proef wordt standaard, wel verbetermaatregelen op de korte termijn. Effecten op afvalscheiding Het Grondstoffenplan heeft als doelstelling om zoveel mogelijk grondstoffen in te zamelen, met een groot serviceniveau aan huis.

De varianten zijn met name ingericht op de beleving van service door de inwoner van Saendelft, namelijk de inzameling met ondergrondse containers op afstand. Beide varianten kunnen een positiever inzamelresultaat genereren als inwoners goed afval scheiden. Uit de steekproeven blijkt dat de samenstelling van het restafval niet anders is dan in andere delen van Zaanstad en de bewoners gelijkwaardig afval scheiden. Kwaliteit gfte en pbd blijvend monitoren en bewaken. Voor het gfte zal nog nader onderzocht worden welke mogelijkheden er zijn om meer huishoudens hun pas te laten activeren voor de ondergrondse containers. Het is dan niet verstandig nu al de minicontainers voor gfte op te halen. Doordat er de laatste maanden minder aandacht is vanuit de actiegroep worden de resultaten voor het gfte minder goed. In het onderzoek zal meegenomen worden welke acties nodig zijn om de kwaliteit van het gfte te verbeteren. Afval scheiden is een onderwerp dat in heel Zaanstad continue aandacht nodig heeft. Ook zal in dit onderzoek gekeken worden of het mogelijk is een andere verdeling van de ondergrondse containers te maken zodat er meer voor restafval kunnen worden gebruikt. Er zijn een aantal containers die vaak vol zitten en andere die maar weinig gebruikt worden. Bij het invullen van de bewonersenquête hebben diverse bewoners suggesties gedaan voor het verbeteren van de resultaten.

Deze suggesties zullen worden beoordeeld. Een separaat voorstel zal aan u worden voorgelegd.

Beslispunt 4: één systeem voor de wijk. Voor het invoeren van de manier van afval inzamelen in Saendelft door ondergrondse containers zijn nog een paar vragen te beantwoorden. De inwoners konden vragen om een minicontainer aan huis voor opk, pbd en gfte. Per afvalsoort zijn er ongeveer 200 mini containers aangevraagd. Overigens niet door dezelfde huishoudens. HVC moet voor deze minicontainers de hele wijk doorrijden om te zoeken waar ze staan. Dit is een extra ronde voor HVC en extra bewegingen van vrachtauto’s in de wijk. We stellen dan ook voor om te gaan naar 1 manier van afval inzamelen per grondstof. Dat betekent dat de minicontainers voor PMD en OPK zullen worden opgehaald bij de gezinnen die deze gebruiken. Beslispunt 5: Flankerende maatregelen voor Saendelft koppelen aan evaluatie GSP. In de gesprekken met de actiegroep zijn voorstellen gedaan voor het verder verbeteren van de resultaten van het scheiden. Bijvoorbeeld onderzoek naar een proef met cocons voor gft bij gestapelde woningen en de mogelijkheden om deze vorm ook voor bewoners met grondgebonden woningen toe te passen. Het onderzoek naar nieuwe opties wordt meegenomen in de evaluatie van het grondstoffenplan zodat nieuwe opties in heel Zaanstad kunnen worden toegepast. Deze afspraak is gemaakt aan het begin van de proef om de ervaringen in Saendelft te gebruiken bij de evaluatie van het grondstoffenplan.

Draagvlak Bewonerswerk is diverse keren in de wijk langs de deuren gegaan om bewoners te informeren over de proef en om vragen te beantwoorden. Bewonerswerk is geholpen door diverse bewoners uit de wijk. De Actiegroep afvalscheiden ja / kliko’s nee heeft gedurende de hele looptijd van de proef informatie verstrekt over de voortgang en resultaten in de wijk via Facebook. De raadsleden hebben grote waardering voor de inzet van de leden van de actiegroep. Uit de enquête en de gesprekken die door bewonerswerk, de leden van de actiegroep en HVC zijn gevoerd in de wijk blijkt dat er breed draagvlak is voor de huidige manier van afval inzamelen. Aansluiting externe ontwikkelingen Het Rijk voert sinds een paar jaar het programma Van Afval Naar Grondstof (VANG) uit. In dit programma zijn de doelstellingen opgenomen die moeten leiden tot een bijdrage aan een circulaire economie. Door middel van actie- en uitvoeringsplannen stimuleert en ondersteunt het Rijk gemeenten en het bedrijfsleven naar de ontwikkeling van een gesloten keten. Daarnaast past het Rijk ook een financiële prikkel toe, de verbrandingsbelasting. Uiteindelijk is het de bedoeling dat er helemaal geen restafval geproduceerd wordt. In het streven naar een circulaire economie heeft Saendelft de potentie om een wijk van de toekomst te zijn. Financiële consequenties Het beschikbaar gestelde budget voor de proef is uitgeput.

Door Corona was het niet makkelijk mensen te spreken over de proef. U heeft een aanvullend besluit genomen om extra geld beschikbaar te stellen voor het inzetten van Bewonerswerk en het verspreiden van extra brieven. Ook deze middelen zijn besteed. HVC heeft aangegeven dat inzameling via minicontainers aan huis of via ondergrondse containers dezelfde kosten met zich meebrengt. Aan het omzetten van de proef naar het standaard maken van deze manier van inzamelen zijn geen extra kosten gemoeid. De eenmalige kosten voor het opstarten van de proef zijn al gemaakt en dit besluit past binnen de huidige MJB. Verwerkingskosten. Er wordt relatief nog veel restafval ingezameld in Saendelft. De verbrandingskosten daarvan kunnen thans worden opgevangen binnen de begroting. Wel is het zo, dat bij een afname van tonnages restafval, Saendelft beter bijdraagt aan het beheersbaar houden van de kosten voor afvalinzameling in Zaanstad. Zie ook flankerende maatregelen. Juridische consequenties Afvalstoffenheffing/Solidariteitsbeginsel De gemeentelijke Afvalstoffenheffing is gebaseerd op artikel 15.33 van de Wet milieubeheer (Wm). De Afvalstoffenheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel (zelfstandige woning of verblijf) waar op grond van de artikelen 10.21 en 10.22 Wm een verplichting tot het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen geldt.

Op grond van de jurisprudentie dienen de kosten van de proef in Saendelft of eventuele meerkosten van het inzamelsysteem in Saendelft door alle huishoudens van Zaanstad gedragen te worden. Er zijn geen meerkosten voor het continueren van de manier van afval inzameling in Saendelft. De kans op precedentwerking is gering Met akkoord te gaan met beslispunt 3 wijkt de raad beperkt af van de vastgestelde kaders/beleid en tegelijkertijd doet ze hiermee in aanzienlijke mate recht aan het gelopen inwonersparticipatietraject en de uitkomsten hiervan. Indien andere wijken en/of

belanghebbenden ook op dit punt een afwijking wensen ten opzichte van het beleid, zal elke keer opnieuw een afweging gemaakt moeten worden door de raad. Een afwijking van het huidige (generieke) beleid, ten behoeve van een wijk (specifiek), leidt niet automatisch tot een recht bij andere wijken of belanghebbende voor specifiek beleid, echter het leidt wel tot een verhoogde motiveringsplicht waarom wel/of niet gehoor wordt gegeven aan een verzoek om afwijking van het generieke beleid. Wel geldt hierbij het gelijkheidsbeginsel. Wanneer een nieuw geval gelijk is aan het voorgaande zal de overheid gelijk moeten handelen. Communicatie/ vervolgtraject Na behandeling in de raad worden de inwoners geïnformeerd over het raadsbesluit. In een brief wordt uitgelegd wat dit voor de inwoners betekent en wat de planning en het proces is. De communicatiefocus ligt op het informeren over de manier van afvalinzameling die voor Saendelft geldt en welke maatregelen de gemeente gaat treffen om de zorgen en bezwaren van de inwoners zo veel als mogelijk weg te nemen. Hier wordt ook een kernverhaal voor gemaakt dat de basis vormt voor alle communicatie-uitingen. Naast informeren richt de communicatie zich ook op het geven van voorlichting in welke container welke afvalstroom thuishoort en hoe de afvalstroom het beste kan worden aangeboden.