Raadsvoorstel Perspectief MAAK Noord 2040

2021/13342

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Perspectief MAAK Noord 2040 Gevraagd besluit Het Perspectief MAAK.Noord 2040 “Leven en werken in Zaanstad Noord” vast te stellen. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal Voor het MAAK.Zaanstad gebied Noord is samen met overheden, maatschappelijke organisaties, bewoners en ondernemers gewerkt aan de 7 speerpunten die vanuit de Analyse voor het Perspectief zijn geformuleerd. Dit heeft geleid tot het voorliggende Perspectief MAAK.Noord 2040. Dit document schetst hoe Zaanstad Noord er in de toekomst uit kan gaan zien, een droombeeld voor 2040. De duurzaamheidsambitie, de grote woningbouwopgave en het verbeteren van verbindingen zijn in het Perspectief MAAK.Noord in kaart gebracht. Centraal in het Perspectief staat het versterken van de kernen Wormerveer, Krommenie, Assendelft Noord en West-Knollendam door het toevoegen van 5.000 woningen, verbeteren van infrastructuur en openbare ruimte, vergroten van de maatschappelijke kracht en doorontwikkelen van economie en toerisme. Met behoud van de eigen identiteit van de kernen en respect voor cultuurhistorie en natuurlandschappelijke kwaliteit.

Nadat het concept Perspectief in januari 2021 is gedeeld met het college en de raad, is in februari 2021 gestart met het voorleggen van dit droombeeld aan de stad, met de vraag: “Deelt u dit toekomstbeeld?” Door het gesprek aan te gaan met de inwoners over het concept Perspectief is een scherp beeld ontstaan van wat leeft in de stad (zie bijlage) en is kwaliteit toegevoegd waarbij zowel sociaalmaatschappelijke opgaven als ruimtelijke kansen voor de leefomgeving integraal zijn opgepakt. Aanleiding In 2016 heeft uw raad het Ambitiedocument MAAK.Zaanstad (2016/112587) en de bijbehorende Investerings- en uitvoeringsagenda (2016/204344) vastgesteld. Begin 2017 is gestart met de uitvoering hiervan. Dat heeft voor Zaanstad Noord geleid tot vaststelling van de Analyse en het bijbehorende Participatieplan in oktober 2019 (2019/17529). Afgelopen jaar is gewerkt aan de volgende stap, het Perspectief. Het Perspectief wordt nu bestuurlijk aangeboden aan de raad ter besluitvorming. Beoogd resultaat Een breed gedeeld toekomstbeeld voor Noord als startpunt voor maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen die leiden tot een duurzaam en leefbaar gebied voor de huidige en toekomstige bewoners en gebruikers.

Kader  MAAK.Zaanstad – ambitiedocument (2016/112587)  MAAK.Zaanstad – Investerings- en uitvoeringsagenda (2016/204344)  Participatie op maat in de MAAK.Zaanstad gebieden (2017/29148)  Keuze voor interactie (2008/69496)  Analyse en aanpak participatie MAAK.Zaanstad Noord (2019/17529)

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/13342

2/7

gemeente Zaanstad

Argumenten en afwegingen Analyse – Perspectief – Strategie, APS methode Voor de focusgebieden wordt in het kader van MAAK.Zaanstad allereerst een gebiedsanalyse opgesteld. In zo’n gebiedsanalyse worden de beoogde ruimtelijke en maatschappelijke effecten voor een bepaald gebied vastgesteld in samenspraak met alle stakeholders, zoals bewoners, maatschappelijke partijen, ondernemers en, investeerders. Zo’n analyse komt tot stand na een grondig onderzoek in het gebied, zowel sociaal als fysiek. Vervolgens wordt in het gebiedsperspectief het toekomstbeeld gedefinieerd, gebaseerd op bestaande kwaliteiten, wensen en strategische opgaven. En op basis daarvan wordt tenslotte de strategie (hoe bereiken we het toekomstbeeld) bepaald. Dit is de zogenaamde APSmethode. Perspectief In het Perspectief zijn de speerpunten uit de Analyse vertaald naar een droombeeld voor 2040, Dat is gebeurd in nauwe samenwerking met wijkmanagers, vakspecialisten en visiespecialisten. Daarbij is onder meer een stedenbouwkundige gebiedsindeling gemaakt, waarin is ingezoomd op de specifieke krachten van de wijken en een richtlijn meegegeven voor toekomstige ontwikkeling. Dit alles heeft als basis gediend voor het gesprek met ketenpartners, stakeholders en de inwoners van Zaanstad Noord. In verschillende werkvormen zijn de toekomstbeelden voor Noord met hen in kaart gebracht.

Daarnaast is een koppeling gelegd met de strategische opgaven van de Omgevingsvisie. Hieronder worden deze strategische opgaven, zoals beschreven in het Perspectief, per speerpunt samengevat. Speerpunt 1: Bereikbaarheid verbeteren en parkeerdruk terugdringen De woningbouwplannen in Noord kunnen alleen worden waargemaakt als er daarnaast oplossingen worden gerealiseerd voor de bereikbaarheid. Dat vraagt maatregelen op het gebied van verkeer en vervoer, maar onze ambitie reikt verder: namelijk om de Zaanse mobiliteitstransitie te laten beginnen in Noord. Door een goed netwerk te creëren wordt meer gebruik gemaakt van fiets, wandelen en deelauto’s en gaat de auto minder ruimte opeisen. Speerpunt 2: Nieuwbouw van woningen geeft meer diversiteit en doorstroming Er staan ruim 20.000 woningen in Noord (met bijna 45.000 bewoners). 5.000 woningen toevoegen betekent dus: voor elke vier bestaande woningen één erbij! Deze uitbreiding van de woningvoorraad moet leiden tot een gevarieerder aanbod van woningtypen, prijsklassen en woonmilieus, waardoor er voor veel verschillende doelgroepen een passende woning te vinden is. Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan behoud en versterking van de ruimtelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten van Noord.

Speerpunt 3: Gericht werken aan versterking van de maatschappelijke kracht Noord maakt niet alleen ruimte voor woningen, maar ook voor voorzieningen die een meerwaarde opleveren voor de wijk. Een betere kwaliteit van de openbare ruimte zorgt ervoor dat de woonomgeving uitnodigt tot meer beweging, tot vertoeven en ontmoeten. Door in te zetten op versterking van onderwijs, werkgelegenheid, maatschappelijke voorzieningen en gezondheid wordt Noord een wijk waarin iedereen meedoet en is er minder ongelijkheid. Speerpunt 4: Kwaliteit en duurzaamheid in de wijk versneld verbeteren Noord ontwikkelt zich versneld tot een duurzaam stedelijk gebied en benut daarbij alle mogelijkheden die de energietransitie biedt. Fundamentele problemen in de bestaande bouw (gebrek aan isolatie, slechte funderingen) worden voortvarend aangepakt. Woningen en bedrijven worden waar mogelijk door een warmtenet van energie voorzien. Woningen en openbare ruimte in Noord zijn klimaat- en toekomstbestendig.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/13342

3/7

gemeente Zaanstad

Speerpunt 5: Transformatie en modernisering van bedrijventerreinen en samengaan van wonen en werken Noord blijft ook in de toekomst een gemengd woon- werkgebied. Bedrijven liggen nabij de woonbebouwing en op levendige, toekomstbestendige bedrijventerreinen die goed bereikbaar zijn met openbaar vervoer. Bedrijvigheid in de wijken draagt bij aan sociale cohesie en kansengelijkheid. Speerpunt 6: Het benutten van Wormerveer als focusgebied voor toerisme Wormerveer wordt een nog aantrekkelijker pleisterplaats voor dagjesmensen en toeristen die hier graag op de fiets of per boot naar toe komen. De Zaanbocht kent een kwalitatief hoogwaardig winkelgebied. De aantrekkingskracht van het omliggende groene gebied voor toeristen en recreanten wordt ten volle benut. Speerpunt 7: Versterken van de cultuurhistorische en natuurlandschappelijke waarden, samen met bewoners, organisaties, bedrijven en andere partners De alom aanwezige cultuurhistorie en het uitgestrekte landschap rondom de kernen geven Noord een eigen identiteit. Nieuwe ontwikkelingen in Noord dragen bij aan het versterken van deze identiteit. In samenspraak met alle betrokken partijen wordt in Noord gewerkt aan nieuwe ontwikkelingen die recht doen aan de cultuurhistorische waarden van het gebied en het omliggende landschap op een verantwoorde manier bereikbaar maken voor recreatief gebruik.

Uitvoerbaarheid van het Perspectief De uitvoerbaarheid van het Perspectief is afhankelijk van planologische besluiten, maatschappelijk draagvlak en de beschikbaarheid van de benodigde middelen. Het gaat vooral om infrastructurele en woningbouwprojecten die flinke investeringen vragen die niet eenvoudig zijn op te brengen. Dat vraagt om maatwerk, goede netwerk- en samenwerkingsconstructies met private partners en overheden, waarbij prioritering en fasering in de tijd onvermijdelijk zijn. In het concept Perspectief zijn bij elk speerpunt op de kaarten de beoogde projecten en maatregelen geplaatst in de tijdvakken 2020-2030 en 20302040. De uitvoerbaarheid van het Perspectief is niet alleen afhankelijk van maatschappelijk draagvlak maar ook van de beschikbaarheid van financiële middelen. De wijze waarop dit gerealiseerd kan worden is uitgewerkt onder het kopje “Financiële consequenties”. Om de ambities te realiseren is verder een stevige projectorganisatie onontbeerlijk. Daarbij is aandacht voor samenwerking met de belanghebbenden essentieel. In de Strategiefase wordt de benodigde inrichting van de projectorganisatie nader uitgewerkt. Ook stellen we in de Strategiefase per project een businesscase op waarin de inspanningen en investeringen van de overheid en marktpartijen worden vastgelegd.

We bewaken die in een overall financieel dashboard waarin de inkomsten en uitgaven voor heel Zaanstad Noord in beeld blijven, zodat tijdig knelpunten worden gesignaleerd en maatregelen getroffen worden. Zo maken we het realiseren van de ambities in dit Perspectief, gefaseerd in de tijd, financieel haalbaar. Draagvlak Aansluiten bij de wensen van de huidige bewoners en ondernemers, maar ook anticiperen op die van toekomstige bewoners. Met het Perspectief zetten we een droombeeld neer voor 2040. Hoe zorgen we dat Noord toekomstbestendig is, zodat je er blijvend fijn kunt wonen, werken en recreëren. De opgave is daarbij de verstedelijking te benutten als een kans om kwaliteit toe te voegen aan de bestaande stad. Daarbij willen we aansluiten bij de wensen van de huidige inwoners en ondernemers, maar ons ook richten op de vragen van de mensen die hier in de toekomst willen komen wonen, werken en recreëren.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/13342

4/7

gemeente Zaanstad

In de gesprekken die de afgelopen periode in Noord zijn gevoerd komt betrokkenheid en ondernemerschap naar voren. De input vanuit diverse organisaties is geïmplementeerd in het Perspectief, waarna het Perspectief begin 2021 is uitgerold in de wijk met de vraag “Delen jullie deze toekomstdroom voor 2040 voor Noord?”. Daarbij zijn de bewoners en ondernemers langs verschillende kanalen geïnformeerd en in de gelegenheid gesteld het Perspectief aan te vullen of aan te scherpen. Er hebben diverse deelsessies plaatsgevonden, gevolgd in maart 2021 door een groot webinar over alle onderdelen van het Perspectief. Daarmee is de kwaliteit van het Perspectief verbeterd en het draagvlak verder vergroot. In de rapportage Participatie Perspectieffase Noord (zie bijlage 3) is een overzicht gegeven van de reacties met daarbij de wijze van verwerking. Er kwamen ook tegenstrijdige belangen naar voren. Niet iedereen was het eens met het uitsluiten van wonen op het bedrijventerrein Molletjesveer en ook was er bezwaar tegen het bestemmen tot woningbouwlocatie van het grasveld naast de N246 dat nu in gebruik is bij de Ruitervereniging. Project Buitenpoorten is vooral gericht op natuurbeleving en het toegankelijk maken van het buitengebied voor wandelaars en verhoudt zich daarmee niet met de door de Paintball Jungle voorgestelde activiteiten.

Tevens zijn er veel opmerkingen binnengekomen over de verkeerssituatie. Er bestaan grote zorgen over de verkeersdruk en leefbaarheid in de bestaande buurten. Vaak maken deze onderdeel uit van het traject van het Mobiliteitsplan Noord. Daar wordt dan naar verwezen. Het participatieplan voor de perspectieffase in Noord is door de raad vastgesteld (2019/17529). Het hele proces is begeleid door een Adviesgroep van bewoners, ondernemers, raadsleden en wethouders. De bevindingen die zijn opgehaald in de Perspectieffase gaan mede richting geven aan de overkoepelende Omgevingsvisie voor Zaanstad en aan de Gebiedsuitwerking Zaans Mobiliteitsplan Noord. En natuurlijk ook aan de vormgeving van de woningbouwplannen, de infrastructurele werken en de opwaardering van de openbare ruimte die Noord zo hard nodig heeft. Nu de deelsessies van maart over mobiliteit (het gesprek met de stad) hebben plaatsgevonden over knelpunten en mogelijke maatregelen in Noord, wordt er met de input uit maart een vervolg gegeven aan deze inhoud. Voor de zomer komen we tot keuzes en/of voorkeuren op een aantal thema’s op het gebied van mobiliteit, zoals verkeerscirculatie, parkeerbeheer, hubs, bruggen, auto- en fietsnetwerken.

Een grotere groep van betrokkenen zal hierbij geraadpleegd worden en aan bewoners en ondernemers worden gepresenteerd, voordat het Mobiliteitsplan Noord na de zomer bestuurlijk wordt aangeboden. In het Perspectief zijn voor de volledigheid ook de huidige (reeds in gang gezette) ontwikkelingen in Noord opgenomen. Sommige woningbouwprojecten zijn al in aanbouw, voor andere zijn anterieure overeenkomsten afgesloten. Voor deze individuele projecten is uiteraard de gebruikelijke inspraak van toepassing. Voor het gebied lint Krommenie is recentelijk een voorbereidingsbesluit genomen. Ten tijde van de geldigheid van het voorbereidingsbesluit wordt een nieuw bestemmingsplan in procedure genomen. Aansluiting externe ontwikkelingen De realisatie van het Perspectief is mede afhankelijk van ontwikkelingen en besluiten op het niveau van Rijk, Provincie en metropoolregio. Op het gebied van de mobiliteit is het verlengen van de A8 naar de A9 een belangrijke voorwaarde voor het leefbaar maken van de Wandelweg in Wormerveer en de Provincialeweg N203 in Krommenie. Ook is medewerking van de Provincie vereist voor het verbeteren van de wegverbinding tussen Krommenie en Wormerveer, waarvoor naar verwachting één of meer nieuwe aansluitingen op de N246 onvermijdelijk zullen zijn.

Voor een goede luchtkwaliteit en behoud van de natuur in Noord is een effectieve aanpak van het stikstofprobleem noodzakelijk zodat uitvoering van de vele bouw- en transformatieprojecten mogelijk wordt. En tenslotte kan Zaanstad het Perspectief alleen realiseren met financiële steun van Rijk, Provincie en Metropoolregio Amsterdam.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/13342

5/7

gemeente Zaanstad

Financiële consequenties De kosten die worden gemaakt voor het opstellen van het Perspectief MAAK.Zaanstad Noord en de Strategienota MAAK.Noord passen binnen de beschikbare middelen die in 2021 voor MAAK.Zaanstad beschikbaar zijn. Voor de realisatie van het Perspectief zullen in de Strategiefase nadere financiële besluiten worden voorgelegd. De uitvoerbaarheid van het Perspectief is niet alleen afhankelijk van maatschappelijk draagvlak maar ook van de beschikbaarheid van financiële middelen. De infrastructurele maatregelen, woningbouwprojecten en maatschappelijke voorzieningen vragen flinke investeringen die niet vanzelfsprekend beschikbaar zijn. Zaanstad krijgt daarbij steun van veel partners. Zo heeft het Rijk begin 2021 een bijdrage toegekend in het kader van de Woningbouwimpuls, zowel voor de financiering van de woningbouwprojecten als voor investeringen in de infrastructuur en de openbare ruimte. Ook draagt de provincie Noord-Holland bij aan een betere bereikbaarheid van de bedrijventerreinen Molletjesveer en Noorderveld in het kader van de regeling Herstructurering en Intelligent Ruimtegebruik Bedrijventerreinen. Daarnaast heeft de provincie zich bereid verklaard maatregelen te bekostigen om de leefbaarheid rond de Wandelweg en de Provincialeweg N203 te verbeteren (besluit GS 17 maart 2021).

Verder steunt de Metropoolregio Amsterdam Zaanstad actief door bij te dragen in de kosten van specialistische expertise die nodig is om de plannen op korte termijn tot uitvoering te brengen. En tenslotte zal de gemeente ook zelf een deel van de kosten op zich nemen via bijdragen ten laste van het Meerjarig Investeringsplan (MIP), Investerings- en Transformatiefonds. Bij investeringen ten laste van het MIP, Investerings- en Transformatiefonds zal de gemeenteraad altijd op reguliere wijze in de gelegenheid worden gesteld hierover te besluiten. Daarbij mogen we verwachten dat zich tijdens de 20-jarige looptijd van het Perspectief ook nog nieuwe, nu nog onbekende, financiële bronnen zullen aandienen. Al met al is er een goed perspectief op een haalbare en betaalbare ontwikkeling van Noord. De financiële invulling van de plannen zal daarbij op reguliere wijze plaatsvinden. Bij de bouwprojecten blijven we met de ontwikkelende partijen anterieure overeenkomsten afsluiten, waarin per project afspraken worden gemaakt over de financiering van de gemeentelijke uitgaven. Voor een aantal locaties, zoals Zaankwartier (Meneba) en Zaans Pijl (Brokking), is dit inmiddels al gebeurd. Waar additionele middelen nodig zijn willen we maximaal gebruik maken van de steun die inmiddels door Rijk, Provincie en Regio is toegezegd.

En bij gemeentelijke investeringen ten laste van het MIP, Investerings- en Transformatiefonds zal de gemeenteraad op reguliere wijze worden betrokken. Een sluitend dekkingsplan voor het gehele Perspectief is er op dit moment nog niet, want de financiële haalbaarheid zal in de toekomst stap voor stap moeten worden aangetoond en bestuurlijk vastgesteld. Een fasering in de tijd is daarbij onvermijdelijk, daarom hebben we in dit Perspectief op alle kaarten en tabellen al een tijdvak aangegeven, namelijk 2020-2030 of 2030-2040. Juridische consequenties Het Perspectief heeft op zichzelf geen rechtstreekse juridische consequenties. Het geeft richting voor toekomstige ruimtelijke ontwikkeling. Het vormt geen juridisch afdwingbaar (ruimtelijk) toetsingskader bij vergunningprocedures. Dat juridisch afdwingbare (ruimtelijke) toetsingskader wordt gevormd door geldende bestemmingsplannen en bestaand, vastgesteld beleid. Om deel uit te (gaan) maken van het toetsingskader moet een visie nog worden vertaald in concreet beleid/beleidsregels en worden vastgelegd in bestemmingsplannen. De vaststelling van het Perspectief MAAK.Noord loopt vooruit op de Omgevingsvisie. Het Perspectief wordt bij vaststelling van de Omgevingsvisie onderdeel van deze visie, zo nodig vindt er een vertaalslag plaats.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/13342

6/7

gemeente Zaanstad

Communicatie/vervolgtraject - Op de website MAAK.Zaanstad Noord is de APS methodiek toegelicht, zijn gemeentelijke contactpersonen voorgesteld en is informatie geboden over de lopende projecten in Noord. Vervolgens zijn in februari en maart 2021 verschillende (digitale) bijeenkomsten georganiseerd en zijn bewoners bedrijven en instellingen uitgenodigd om te reageren op het concept Perspectief MAAK.Noord. De deelnemers hebben hier een verslag van ontvangen. - De deelnemers aan de sessies over het Perspectief zullen na besluitvorming ook persoonlijk het definitieve Perspectief en de Participatierapportage ontvangen, met een doorkijk naar de Strategiefase. - Voor Zaanstad Noord wordt momenteel ook een gebiedsuitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan opgesteld. Waar het Perspectief eindigt, gaat het mobiliteitsplan verder in detaillering en maatregelen op het gebied van verkeer en vervoer. Deze gebiedsuitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan loopt parallel aan het Perspectief, maar wordt afzonderlijk vastgesteld. - Het Perspectief heeft verder een nauwe relatie met de Omgevingsvisie, waarin het beleid voor de fysieke leefomgeving wordt uitgezet. Het Perspectief geeft voor Noord invulling aan de zes strategische opgaven die Zaanstad voor de Omgevingsvisie heeft vastgesteld.

Van Perspectief naar Strategie Na de vaststelling van het Perspectief door de gemeenteraad komt Zaanstad Noord volgens de systematiek van APS in de Strategiefase. We stellen voor Zaanstad Noord een Strategienota op, een uitvoeringsplan dat voor de komende jaren het kader vormt voor de maatregelen en projecten. Allereerst wordt dat een ruimtelijk kader, we definiëren in de nota de raamwerken van infrastructuur, water en groen die het geraamte zullen vormen waarbinnen de projecten en andere maatregelen worden gerealiseerd. Daarbij hoort een typering van de deelgebieden met de kenmerken waaraan straks de gebouwen en de openbare ruimte zullen voldoen. Daarnaast bevat de Strategienota ook een maatschappelijk kader, een overzicht van de toekomstige voorzieningen op het gebied van onderwijs, sport, zorg, gezondheid, recreatie en fysieke ontmoetingsruimte die nodig zijn om Zaanstad Noord nog sterker en leefbaarder te maken. De Strategienota bevat verder aanwijzingen voor de woningdifferentiatie om de betaalbaarheid van de woningen te waarborgen. Een onderdeel daarvan is de programmering van de zorgwoningen zoals in het Perspectief al beschreven onder speerpunt 2. Ook bevat de Strategienota een globale planning voor het gebied en het organisatiemodel voor de uitvoering.

We stellen de Strategienota op in samenwerking met inwoners en ondernemers en in goed overleg met buurgemeente Wormerland. In de Strategiefase stellen we per project een businesscase op waarin de inspanningen en investeringen van de overheid en marktpartijen worden vastgelegd. We bewaken die in een overall financieel dashboard waarin de inkomsten en uitgaven voor heel Zaanstad Noord in beeld blijven, zodat tijdig knelpunten worden gesignaleerd en maatregelen getroffen worden. Opsteller: Kok, L. Versie: 16-6-2021 10:51:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/13342

7/7

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: Het Perspectief MAAK.Noord 2040 “Leven en werken in Zaanstad Noord” vast te stellen. In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,