Raadsvoorstel Masterplan Hembrug en startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos

2021/6167

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Masterplan Hembrug en startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos Gevraagd besluit 1. Akkoord te gaan met het vaststellen van het Masterplan Hembrug als integrale en overkoepelende visie voor de samenhangende ontwikkeling van het Hembrugterrein, inhoudende onder meer: - een gefaseerde ontwikkeling van het Hembrugterrein, waarbij het noordelijk deel als eerste zal worden ontwikkeld door het in procedure brengen van een bestemmingsplan voor het noordelijk deel; - het projecteren van het merendeel van het woonprogramma in het noordelijk deel en een minderheid in het zuidelijk deel van het Hembrugterrein; - De maximale basishoogtes van 12 en 15 meter in de deelgebieden van de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein te maximeren op 15 respectievelijk 20 meter, met als voorwaarde dat de gemiddelde hoogte van de bebouwing niet boven deze vastgestelde basishoogtes van 12 en 15 meter uit komt. Alle extra bouwhoogte die wordt gerealiseerd boven de toegestane basishoogtes uit de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein, wordt gecompenseerd door lagere bebouwing, zodat er gemiddeld nog steeds sprake is van de vastgestelde maximale basishoogtes van 12 en 15 meter. 2. Kennis te nemen van het startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos, met uitgangspunten voor het behoud, de inrichting en het beheer van het Hembrugbos; 3.

Akkoord te gaan met het laten onderzoeken van de mogelijkheid om in afwijking van de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein een hoger hoogteaccent tot maximaal 45 meter in de noordwest rand van het Hembrugterrein toe te staan. 4. Akkoord te gaan met het laten onderzoeken van de mogelijkheid om, in afwijking van de maximale ontwikkelmogelijkheid van 180.000 m² programma (waarvan maximaal 120.000 m² voor wonen) benoemd in de Nota van Uitgangspunten (2014/236259), meer m² nietwonen programma toe te voegen op het Hembrugterrein ten behoeve van het behoud van alle bestaande, leegstaande gebouwen en industriële hallen. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal Het Masterplan Hembrug is een integrale en overkoepelende visie voor de ontwikkeling van het Hembrugterrein. Het is na de vernietiging van het omgevingsplan een belangrijke eerste stap om tot ontwikkeling van het Hembrugterrein over te gaan. De Nota van Uitgangspunten uit 2014 en 2016, de Gebiedspaspoorten uit 2016 en de vastgestelde beleidslijnen Gebiedskwaliteit Hembrugterrein en Gezond en veilig Hembrug vormen de basis voor het Masterplan Hembrug. Het Masterplan beschrijft in zeven thema’s de ambitie en strategie voor de ontwikkeling van het terrein, namelijk Landschap. Openbare ruimte, Mobiliteit, Geluid, Programma, Stedenbouw en Duurzaamheid.

In dit voorstel wordt aan de raad voorgelegd om het Masterplan vast te stellen met een aantal specifieke aandachtspunten. Deze aandachtpunten betreffen het splitsen van het terrein in een noordelijk en zuidelijk deel, het starten van de ontwikkeling in het noordelijke deel en het projecteren van het merendeel van de woningen in het noordelijk deel vanwege onder meer de belangen van de omliggende bedrijven. Verder wordt aan de raad besluitvorming gevraagd over het flexibel toepassen van de basishoogtes uit de beleidslijn en akkoord gevraagd voor het onderzoeken van een hoger hoogteaccent in de noordwest rand van het gebied en het toevoegen van extra programma niet-wonen ter behoud van de bestaande, leegstaande gebouwen en industriële hallen. In aanvulling op het thema Landschap wordt ook het startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos ter kennisname aan de raad aangeboden. Dit startdocument vormt na

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

2/19

gemeente Zaanstad

de eigendomsoverdracht van het bos aan Zaanstad de eerste aanzet voor de planvorming voor het behoud en versterking van de ecologische waarden, het beheer en de inrichting van het bos. Het Masterplan Hembrug vormt de basis voor de nadere uitwerking in (kader)plannen, zoals een Mobiliteitsplan, een Beeldkwaliteitsplan en een Masterplan openbare ruimte. Daarnaast wordt na vaststelling door de raad in de uitwerking per deelgebied een stedenbouwkundig plan en bestemmingsplan in procedure gebracht. Aanleiding Nadat op 30 april 2019 de Raad van State het Omgevingsplan voor de herontwikkeling van het Hembrugterrein vernietigde, zijn Hembrug Zaandam B.V. (hierna: HBZ) en Zaanstad intensief bezig geweest met het uitstippelen van een nieuwe koers voor het Hembrugterrein met in acht neming van de eerder vastgestelde kaders als de Nota van Uitgangspunten, gebiedspaspoorten en beleidslijnen. Dit heeft geresulteerd in een integraal en overkoepelend plan op hoofdlijnen, het Masterplan Hembrug. Met de vernietiging van het Omgevingsplan viel het planologisch kader voor het Hembrugterrein weg. Ook de ontwikkeling van het terrein zoals bedacht en gepland werd daarmee een halt toegeroepen. Gelukkig is de ontwikkeling niet tot stilstand gekomen.

Een aantal mooie initiatieven heeft zich op het terrein al ontplooid zoals de heropening van de kogelfabriek Het HEM, de eigendomsoverdracht van het bos naar Zaanstad en de eerste vergunningen voor een woonbestemming voor de gebouwen van de Enclave. De vernietiging van het Omgevingsplan is niet de enige tegenslag geweest voor het Hembrugterrein. Ook de uitspraak in 2019 door de Raad van State die een streep haalde door de toepassing van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) heeft gevolgen voor de realiseerbaarheid van de beoogde gebiedsontwikkeling. En de Covid-19 crisis waar we met het gehele land in zitten laat economisch en voor wat betreft de hard getroffen cultuursector ook zijn sporen na op het Hembrugterrein. Toch is de ontwikkelaar niet bij de pakken neer gaan zitten en is gezamenlijk met Zaanstad voortvarend doorgewerkt aan een doorstart voor de herontwikkeling van het bijzondere Hembrugterrein. Wel heeft de uitspraak over de vernietiging van het Omgevingsplan ons geleerd dat het anders moet. Over de toepassing van de zogenaamde Zeehavennorm, welke ervoor moest zorgen dat er woningbouw op met name het zuidelijk deel van het terrein gebouwd kon worden, is geoordeeld dat deze niet toegepast had mogen worden. Ook vandaag de dag is de wetgeving en de jurisprudentie hierin niet veranderd.

Dit betekent dat er gekeken moet worden naar een andere wijze van invulling van het terrein voor woningbouw. Hierbij vormt overleg en samenspraak met de (omliggende) bedrijven het uitgangspunt. Met de raadsinformatiebrief van 22 september 2020 (2020/22086) bent u geïnformeerd over het voornemen voor een meer gefaseerde ontwikkeling. De basis van de fasering bestaat uit een noordelijk en zuidelijk deel van het Hembrugterrein. Het noordelijk deel ligt logischerwijs verder weg van de haven en de havenbedrijven in Westpoort. Dit zorgt er voor dat de milieubelasting van deze bedrijven op dit deel van het terrein minder zwaar en complex is dan in het zuidelijk deel. De mogelijkheid om in het noordelijk deel woningbouw te realiseren is, gegeven de huidige wet- en regelgeving, dan ook logischer. We sluiten daarmee niet uit dat er in het zuidelijk deel (of delen van het zuiden) geen woningbouw kan plaatsvinden, maar we zien voor de korte en middellange termijn meer kansen op het noordelijk deel van het terrein. Ook voor het noordelijk deel geldt dat onderzoek en afstemming nodig zijn in relatie tot milieuthema’s. Woningbouwontwikkeling in het zuidelijk deel vergt meer onderzoek en met name ook intensieve afstemming met de bedrijven op en rondom het Hembrugterrein.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

3/19

gemeente Zaanstad

Om de eerder vastgestelde kernwaarden en wensen voor de ontwikkeling van het gehele terrein vast te houden, is het Masterplan Hembrug gemaakt. Dit Masterplan is gebaseerd op de in 2014 door de raad voor de ontwikkeling van het Hembrugterrein vastgestelde Nota van Uitgangspunten en beleidslijnen en de door het college vastgestelde Gebiedspaspoorten. Dit document biedt fasering en tegelijkertijd bescherming ten aanzien van de integraliteit voor de volledige herontwikkeling van het Hembrugterrein. Beoogd resultaat Het vaststellen van een nieuw integraal en ambitieus kader voor het Hembrugterrein, gebaseerd op het beleid zoals in het verleden door raad en college vastgesteld, als belangrijke stap richting een kwalitatieve en samenhangende ontwikkeling van het Hembrugterrein.

Kader Nota van Uitgangspunten (2014/236259) Aanpassing Nota van Uitgangspunten (2016/111368) Gebiedspaspoorten (2016/1109) Beleidslijn Gezond en veilig Hembrug (2018/11939) Beleidslijn Gebiedskwaliteit Hembrugterrein Zaandam (2018/920) Anterieure overeenkomst Hembrugterrein (2018-2772) 8 januari 2018 Motie Plan van bereikbaarheid/ Mobiliteit voor Hembrugterrein 15 februari 2018 Uitspraak RvSt 30 april 2019 (201803026/1/R1 en 201803108/1/R1) Voorbereidingsbesluit Hembrugterrein 17 december 2020 (2020/28583) Argumenten en afwegingen Het Masterplan Hembrug legt met behulp van zeven thema’s een toekomstbeeld voor het Hembrugterrein vast. Deze thema’s zijn: -

Landschap Openbare ruimte Mobiliteit Geluid Programma Stedenbouw Duurzaamheid

Hieronder worden deze thema’s kort toegelicht en wordt waar nodig aandacht besteed aan de bijbehorende besluitpunten. Daaronder worden het participatie traject en het vervolgproces beschreven. 1. Landschap Onder het thema Landschap wordt in het Masterplan Hembrug uiteengezet hoe de groene waarden, de natuur en het water een plek krijgen en houden op het Hembrugterrein. Na toelichting over dit thema wordt hieronder aandacht besteed aan het startdocument ‘Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos’. Zowel in het Masterplan Hembrug als in het startdocument gaat het over het behoud en het versterken van het Hembrugbos als groene kern van het Hembrugterrein. Er is gekozen voor deze opzet, omdat het Masterplan een integraal document is voor de ontwikkeling van het hele gebied, met het bos als belangrijk onderdeel. Als eigenaar van het bos wil Zaanstad samen met HBZ – eigenaar van de monumentale gebouwtjes in het kleibos - een gezamenlijke visie uitstippelen om het bos te beschermen en zo te ontwikkelen dat de natuurwaarden, ecologie en biodiversiteit optimaal aandacht krijgen. Landschap, groen, natuur en water maken een belangrijk onderdeel uit van het

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

4/19

gemeente Zaanstad

Hembrugterrein. Onder het thema Landschap wordt het belang van deze waarden aangegeven. Het Masterplan Hembrug benadert het Hembrugterrein als één natuurgebied, met variatie in de samenstelling van het groen: een bos aan de rand en in de kern waar biodiversiteit en klimaatadaptatie de basis vormen, geleidelijk opener richting het waterfront met een afwisseling van kruiden- en bloemrijke vegetaties, groensingels en verspreide bomen. Uitgangspunt is dat het groen- en waterbeheer van Hembrug samenhangt, zowel in het Hembrugbos als op het campusterrein en in het waterfront. Het open campusterrein in het zuidelijk deel biedt volgens het Masterplan meer mogelijkheden voor (recreatief) gebruik. Onderdeel van het Masterplan Hembrug is dat een deel van de nieuwbouw in het noordoostelijke en zuidwestelijke deel van het terrein wordt gesitueerd op plekken waar nu bomen staan (niet in het bos). Hierdoor zullen naar schatting circa 1,8 hectare bomen aan de randen van het terrein moeten wijken. In het Masterplan Hembrug wordt aangegeven dat er zorgvuldig zal worden gekeken naar hoe de nieuwbouw in relatie tot de kwaliteit van de bomen stedenbouwkundig ingepast kan worden. Daarnaast wordt ook nieuw bos aangeplant in de noordwesthoek en de zuidoosthoek van het terrein en op plekken waar de ruimte dat toelaat (buiten het bos), zie het kaartje hieronder.

Er wordt ingezet op het behoud van zoveel mogelijk bomen. Maar de inschatting is dat circa 1,8 ha bomen zal moeten wijken. Om de groene ambities voor het Hembrugterrein invulling te geven zal circa 2,1 ha nieuwe bomen toegevoegd worden. Dit staat nog los van de nieuwe aanplant in het naoorlogse bos. Belangrijke principes van het thema Landschap zijn: • De landschapsinrichting is natuur-inclusief • Een geleidelijke overgang van bos naar waterfront • Noodzakelijke bomenkap voor nieuwbouw, maar per saldo meer ha bomen • Geleidelijke omvorming tot een ecologisch waardevol Hembrugbos • Campusterrein met groensingels en bloemrijk gras met bomen • Samenhang in het groen- en waterbeheer

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

5/19

gemeente Zaanstad

De groenstructuur zoals voorgesteld in het Masterplan

Startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos In het thema Landschap is het 18 hectare grote Hembrugbos een essentieel onderdeel van het Hembrugterrein. Doordat het bos in eigendom is van de gemeente wordt er onderzocht welke rol het bos speelt in het te ontwikkelen programma van wonen, werken, kunst en cultuur op het Hembrugterrein, waarmee gestuurd kan worden op de verdere uitwerking van dit bos. Vanuit Zaanstad is ambtelijk het startdocument kernkwaliteiten en richtlijnen opgesteld waar verschillende disciplines gezamenlijk de richtlijnen hebben opgesteld voor de verdere visievorming van het bos. Deze richtlijnen vinden hun basis in de vastgestelde Nota van uitgangspunten, beleidslijnen en de Gebiedspaspoorten. Door afsluiting van het bos heeft het jaren lang zijn gang kunnen gaan en heeft dit mede gezorgd voor een uniek en ecologisch waardevol bos in de Zaanstreek midden op het Hembrugterrein. Door de verschillende karakters is het bos opgesplitst in twee typologieën (het na-oorlogse bos en het Kleibos) en voor allebei de typen zijn richtlijnen opgesteld. Hierin worden de kernkwaliteiten geschetst die het Hembrugbos zo kenmerkend en uniek maakt op het gebied van cultuurhistorie, beleving en ruimtelijke kwaliteiten. Op basis van de beschreven kernkwaliteiten zijn richtlijnen opgesteld voor ontwerp, beheer en gebruik.

Hiermee zijn beargumenteerd de kaders gesteld over hoe Zaanstad om wenst te gaan met het bos.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

6/19

gemeente Zaanstad

De richtlijnen voor het Kleibos zijn:  Koesteren en versterken van unieke militaire ensemble  Versterken ruimtelijke verbinding. Geen ruimte voor nieuwe functionele verbindingen  Versterken ecologische waarden door aanplant struiklaag  Behouden en versterken van de diversiteit in bostypologieën  Benutten ecologische potenties aarden wallen  Behouden en versterken van het overwoekerende karakter van het gebied. Uitgangspunt van het Kleibos is dat ter bescherming van de natuurwaarden terughoudend wordt omgegaan met de toegankelijkheid van het bos. De richtlijnen voor het naoorlogse bos zijn:  Versterken ruimtelijke beleving van het bos op de open plek  Ruimte voor losse elementen [folies] is een totaalbos  Versterken diffuse randen van het bos bij ontwikkelingen buiten het bos  Versterken ecologische en belevingswaarde bos  Behouden verbindingen buitenom via bestaande wegenstructuur Deze richtlijnen vormen de basis voor de verdere visievorming en het ontwerp van het bos. Deze visie zal de komende maanden worden vormgegeven door Zaanstad. In het startdocument zijn de te nemen processtappen voor het bos voor zowel gemeente en HBZ inzichtelijk gemaakt. In navolging van het Masterplan Hembrug op hooflijnen zal HBZ een Masterplan openbare ruimte opstellen waar Zaanstad bij aangehaakt zal zijn.

Andersom is het zo dat Zaanstad met de nog uit te werken visie vanuit Zaanstad in gesprek gaat met HBZ. Zaanstad en HBZ hebben uitgesproken te willen samenwerken aan een integraal plan voor de inrichting, ontwikkeling, investering en openstelling van c.q. in het bos en de monumenten in het bos, passend binnen de kaders van (her)ontwikkeling van het Hembrugterrein in zijn geheel. Het startdocument ‘Kernkwaliteiten en richtlijnen’ , het Masterplan Hembrug en de vervolgens op te stellen visie vormen hiervoor de basis. 2. Openbare ruimte De openbare ruimte van het Hembrugterrein is uniek en veelzijdig. Het Masterplan legt op hoofdlijnen vast wat de ambitie is voor de toekomstige openbare ruimte. Deze hoofdlijnen worden na vaststelling van het Masterplan Hembrug verder uitgewerkt in een overkoepelend ‘Masterplan openbare ruimte Hembrugterrein’. Naar verwachting wordt dit Masterplan eind dit jaar in concept opgeleverd. Het huidige materiaalgebruik op het Hembrugterrein bepaalt mede de beeldkwaliteit en draagt bij aan het bijzondere karakter van het terrein. De ambitie in het Masterplan is om grote verhardingsoppervlakten te voorkomen en groene pleinen zo veel mogelijk te behouden. Op drie plekken wordt onderzocht of pleinen tot aan het water kunnen worden gerealiseerd.

Belangrijke principes voor de buitenruimte zijn: • Behoud van Hembrugse materialen • Drie openbare pleinen aan het water • Een zacht netwerk van groene pleinen, paden en bruggen • Terughoudendheid met het toevoegen van nieuwe (standaard) verlichting(sterkte) • De openbare ruimte nodigt uit tot collectief gebruik en beheer • Artefacten behouden en koesteren 3. Mobiliteit Op 15 februari 2018 is in de raad bij de behandeling van het Omgevingsplan Hembrug e.o. de

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

7/19

gemeente Zaanstad

motie ‘Plan van bereikbaarheid/ Mobiliteit voor Hembrugterrein’ aangenomen. Deze motie hield grofweg in dat er bij de ontwikkeling van het Hembrugterrein, waarbij er een flinke toename van bewoners en bezoekers wordt verwacht, aandacht moet zijn voor duurzame verkeersmaatregelen. Doel daarvan moest zijn een autoluw en nog steeds herkenbaar en sfeervol terrein te behouden. Het Masterplan Hembrug stelt in het thema mobiliteit een visie op hoofdlijnen voor, als basis om tot een ambitieus mobiliteitsplan te komen, overeenkomstig de inhoud van de genoemde motie. Belangrijke principes daarbij zijn: • Het versterken en verbeteren van OV, veer en fietsverbindingen van en naar het terrein • Gefaseerde en opschaalbare mobiliteitsmaatregelen in samenhang met de ontwikkeling • Duurzame, actieve en schone mobiliteit, onder andere met mobiliteitshubs en deelmobiliteit op Hembrug voor iedereen • Autoverkeer en parkeren van het nieuwbouwprogramma wonen zoveel mogelijk opvangen aan de westrand bij het entreegebied Hembrug in combinatie met één of twee mobiliteitshubs en een waterhub • Voor nieuwe bewoners bij voorkeur parkeerabonnementen inclusief mobiliteitsdiensten in plaats van individuele parkeerplaatsen in eigendom • Veel ruimte voor (gemeenschappelijke) fietsenstallingen Aan de Havenstraat worden op twee plekken een wandel- en fietsroute naar het Hembrugterrein opgenomen.

Het autoverkeer naar het Hembrugterrein blijft gebruik maken van de westelijke ontsluiting (Artillerieweg- Provincialeweg). De Havenstraat en Hemkade zijn alleen bedoeld voor bestemmingsverkeer (huisadressen) en als langzaam verkeer route (voetgangers en fietsers) vanaf en naar het Hembrugterrein. Daarnaast wordt de Havenstraat heringericht ten behoeve van een betere en veiligere verkeersafwikkeling. De beoogde mobiliteitsmaatregelen worden nader verkend met alle belanghebbenden en uitgewerkt. Ook wordt gezocht naar samenwerkingsverbanden. Daartoe wordt de mobiliteitsvisie in het Masterplan nader uitgewerkt in een mobiliteitsplan voor het Hembrugterrein. Deze wordt naar verwachting rond de zomer van dit jaar aan u aangeboden. 4. Geluid Het Hembrugterrein kent vele uitdagingen ten aanzien van milieubelasting. Externe veiligheid, geur, stof, luchtkwaliteit en ook zeker geluid zijn van invloed op de woon- en leefomgeving op en rond het terrein. Geluid is hierin het meest dominant voor wat betreft de ontwikkeling van woningbouw. Een nadere uitwerking en toetsing van alle milieuaspecten zal plaatsvinden bij de nadere stedenbouwkundige uitwerking van de deelgebieden. De geluidsbelasting afkomstig van de bedrijven in de haven van Amsterdam is op het noordelijk deel van het terrein minder hoog en complex doordat dit deel van het terrein logischerwijs verder weg ligt.

Geluid draagt echter ver en ook in het noordelijk deel is het effect van de geluidsbelasting vanuit Amsterdam waarneembaar. Evenals de geluidsbelasting van de aangrenzende wegen aan de noordkant (Provinciale weg en de Den Uylweg). Tot 55 dB(A) kan een hogere waarden besluit afgegeven worden voor de realisatie van geluidgevoelige objecten. In het geval de gevelbelasting hoger is dan 55 dB(A) dient een dove gevel te worden gerealiseerd. De Zeehavennorm zal voor de ontwikkeling van het noordelijk en zuidelijk deel niet toegepast worden, gezien de uitspraak van de afdeling van de Raad van State inzake het Omgevingsplan. Toch zijn er kansen in het gebied. Met de juiste maatregelen (dove gevels, geluidluwe zijdes, binnenpleinen) en de juiste positionering van de gebouwen is een goed woon- en leefklimaat te realiseren. Zoals gezegd is voor de zuidkant nog nader onderzoek en afstemming nodig,

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

8/19

gemeente Zaanstad

onder meer met de haven en de bedrijven in de haven van Amsterdam.

Een grove indicatie van de verdeling in noord en zuid.

Geluid is niet de enige drijfveer om te kiezen voor een gefaseerde ontwikkeling. Ook de stikstofproblematiek en de belangen van omliggende bedrijven vormen een belangrijke factor. Op beiden aspecten wordt hierna nog verder ingegaan. 5. Programma Het totaalprogramma voor de herontwikkeling van het Hembrugterrein is vastgeklikt op 180.000 m² BVO. Dit is vastgelegd in de Nota van uitgangspunten, de Gebiedspaspoorten en de Anterieure overeenkomst uit 2018. Van deze 180.000 m² BVO mag maximaal 120.000 m² ten behoeve van de functie wonen worden ingezet en minimaal 60.000 m² niet wonen. Het uitgangspunt is daarmee geweest dat er minder wonen mag worden gerealiseerd en meer niet wonen, maar niet andersom. In de vastgestelde anterieure overeenkomst is opgenomen dat minimaal 20% van de gerealiseerde woningen een sociale huurwoning dient te zijn. In de overeenkomst zijn geen verdere eisen aan het woonprogramma gesteld. Het woonprogramma zoals in het Masterplan Hembrug gepresenteerd voorziet in een gedifferentieerd woningaanbod (overwegend gestapeld) waarin naast de sociale huurwoningen ook andere typen koop- en huurwoningen worden gerealiseerd. Wanneer dit woningen met een middeldure huur betreft dan worden de richtlijnen over de prijs/kwaliteitverhouding gehanteerd zoals deze door het college zijn vastgesteld (Sturing op woonprogrammering van betaalbare huur- en koopwoningen 2019/8631).

Het is de wens om in het zuidelijke deel van terrein ruimte te bieden aan tijdelijke huisvesting. Daar hoort een kanttekening bij. Tijdelijke woningbouw staat planologisch gezien gelijk aan wonen. Er is bij de omliggende bedrijven nog geen draagvlak om in het zuidelijke deel van het terrein geluidsgevoelige bestemmingen te realiseren. Dit betekent dat er op korte termijn geen tijdelijke woningen op het terrein vergund kunnen worden. Daarnaast is er bedongen dat Zaanstad een ontwikkelrecht heeft voor 4000 m² BVO voor een (basis)schoolgebouw en 1000 m² BVO voor maatschappelijke en niet commerciële voorzieningen zoals een buurthuis of sporthal/gymzaal. Op het Hembrugterrein zijn succesvolle, innovatieve ondernemers, kunstenaars en bedrijven gehuisvest. Deze huidige ondernemers en kunstenaars hebben Hembrug op de kaart gezet.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

9/19

gemeente Zaanstad

Een aantal bedrijven heeft gebrek aan werkruimte, mede door het succesvol ondernemen, en wil uit- of inbreiden of op het terrein verhuizen. Het zou mooi zijn als deze behoefte kan worden ingevuld, eventueel in de (nog) leegstaande gebouwen. Daarnaast blijft er ruimte voor startende en in het bijzonder duurzame ondernemers, co-working en sociaalmaatschappelijke initiatieven. Het ondernemen en in het bijzonder het produceren moet zich verhouden tot de woonfunctie op het terrein. Stikstof Het reduceren van stikstofuitstoot vormt ook voor het Hembrugterrein een uitdaging. Uit de berekeningen blijkt dat het gehele beoogde programma leidt tot een te hoge depositie in de gebruiksfase. HBZ en gemeente hebben daarom de mogelijkheden onderzocht om de depositie te verlagen. Daarbij is met name gekeken naar het programma, mobiliteitsmaatregelen, in/extern salderen en duurzaamheidsmaatregelen. Ook met het treffen van stikstof reducerende maatregelen is het op dit moment niet mogelijk om het gehele gewenste programma van 180.000 m² tegelijkertijd te ontwikkelen. Er is berekend dat er een programma van maximaal 105.000m² BVO kan worden gerealiseerd, waarvan ongeveer 4/5e wonen en 1/5e niet wonen.

Dit is mogelijk door onder meer een duurzaam en multifunctioneel gebied te ontwikkelen qua bereikbaarheid met het OV en fiets, een gebied met dagelijkse voorzieningen en waar het prettig is om te lopen en te fietsen, én het programma op onderdelen meer toe te spitsen op specifieke doelgroepen. Hiermee kan een basis worden gelegd voor een afname van het autogebruik. Het op basis van de beschikbare stikstofruimte te realiseren programma is ingezet voor de ontwikkeling van het noordelijk deel van het Hembrugterrein. Mogelijk komt er door extern salderen in de nabije toekomst stikstofruimte beschikbaar voor het Hembrugterrein of op langere termijn door het legaliseren van de PAS melding uit 2017 die voor het Hembrugterrein is gedaan. Dit is een mogelijkheid die door het rijk is geïnitieerd om de woningbouw meer kansen te bieden. Alle meldingen die zijn gedaan in het kader van planologische procedures voorafgaand aan de stikstofuitspraak van de Raad van State in 2019 komen hiervoor mogelijk in aanmerking. Helaas kan meer duidelijkheid over de legalisatie van deze PAS melding één tot drie jaar duren. Later in dit jaar zal wel meer duidelijkheid komen over mogelijkheden om extern te salderen met vrijgekomen ruimte elders in Zaanstad.

Op dit moment gaan we echter uit van wat er op dit moment voor het noordelijk deel zonder salderen of een legalisatie van de PAS melding gerealiseerd kan worden. Voorwaarde daarbij is wel dat het gehele bouwprogramma voor het noordelijke deel uiteindelijk alleen in fases gerealiseerd kan worden (drie tot vier jaar). Door gefaseerd te bouwen kan de uitstoot van stikstof gereduceerd worden. Hiermee voorkom je dat er in één jaar een (veel te) grote stikstofemissie ontstaat die realisatie van het project onmogelijk maakt. Merendeel woonprogramma in noordelijk deel Gelet op het voorgaande (zowel milieuthema’s als stikstof) is er voor de nieuwe ontwikkelstrategie voor het terrein dan ook gekozen om het merendeel – minimaal 80.000 m² en maximaal 87.000 m² BVO -, van het woningbouwprogramma te realiseren aan de noordkant van het terrein. Dit is inclusief het woonprogramma in bestaande gebouwen (Enclave). Dit betekent dat voor het zuidelijk deel de rest van de 120.000 m² BVO voor wonen over blijft, dus 33.000 tot 40.000 m² BVO. De gebiedspaspoorten bieden deze mogelijkheid: “Het toekomstbeeld van het Hembrugterrein is niet vastomlijnd en zal op een organische manier vorm krijgen.

Er wordt gestreefd naar een ‘toelatingsbeleid’, waarbij alles kan, zolang het past bij de eigenheid van het gebied en een versterking voor de ruimtelijke kwaliteit biedt (architectuur, openbare ruimte, stedenbouwkundige samenhang van de deelgebieden)” (p.26). “Een van de belangrijkste uitgangspunten voor de ontwikkeling van het Hembrugterrein is de borging van

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

10/19

gemeente Zaanstad

de samenhang. De samenhang van gebouwen, bestaand groen, de terreininrichting en de ruimtelijke opbouw van het gebied is van een bepalende betekenis voor de kwaliteit van het Hembrugterrein – zowel nu als in de toekomst” (p. 28). Aan deze voorwaarden kan worden voldaan, ook bij meer bebouwing in het noordelijk deel. Ook de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein, een ruimtelijke en stedenbouwkundige uitwerking van de gebiedspaspoorten, sluit deze mogelijkheid niet uit. De exacte uitwerking en borging hiervan gaat plaatsvinden in een stedenbouwkundig plan voor het noordelijk deel. Dit plan vormt de kwalitatieve onderlegger voor het bestemmingsplan voor het noordelijk deel en maakt daar onderdeel van uit. Het noordelijke deel zal uiteraard niet alleen bestaan uit woningbouw. Gedacht wordt ook aan een aantal niet-wonen functies zoals een buurthuis, sportschool of mogelijk een kleine buurtsupermarkt. In totaal wordt gedacht aan minimaal 18.000 m² en maximaal 22.000 m² niet-wonen functies. Onderdeel van het noordelijk deel vormt ook de Enclave met de bijbehorende m² wonen en niet wonen functies. Om na de vernietiging van het Omgevingsplan weer een woonbestemming voor de bestaande gebouwen in de Enclave mogelijk te maken heeft de CPO in april 2020 hiervoor aanvragen bij Zaanstad ingediend. In september jl. zijn deze vergunningen door Zaanstad verleend.

Aansluitend zijn deze besluiten gepubliceerd en hebben de vergunningen ter visie gelegen. Een aantal bezwaren is naar aanleiding hiervan ingediend. In januari jl. zijn de bezwaren behandeld door de bezwaarcommissie. Een advies van deze commissie volgt aan het college van B&W en aansluitend volgt hun besluit in maart. Tegen dit besluit kunnen bezwaarmakers in beroep gaan. Bestaande gebouwen Het Hembrugterrein kent 128 bestaande gebouwen op het terrein waarvan 75 monumentaal en 53 industrieel/niet monumentaal. Het cultureel erfgoed op Hembrug bepaalt in sterke mate de identiteit van het gebied. Cultureel erfgoed is een verzamelnaam voor monumenten en verzamelingen met een grote cultuurhistorische betekenis. De schoonheid zit veelal ook in de bestaande niet-monumentale gebouwen en industriële hallen op het terrein. Doel is om ook deze gebouwen zoveel mogelijk te behouden en geschikt te maken voor duurzaam gebruik. Deze gebouwen zijn met name gesitueerd in het zuidelijk deel op Hembrug en over het geheel genomen meer geschikt voor het onderbrengen van ‘niet-woon’ functies zoals een kunstcluster, buurtvoorzieningen en kantoor- en werkruimtes. HBZ heeft de wens om alle bestaande gebouwen te behouden. Ook zou zij vanuit de functionaliteit en toegevoegde waarde voor het gebied ook graag nog een aantal niet-wonen functies willen realiseren.

Om dit te kunnen doen zouden er bestaande gebouwen gesloopt moeten worden (uiteraard niet monumentaal) of zou er meer ruimte aan het niet wonen programma toegekend moeten worden. Het uitgangspunt voor het niet-wonen programma is 60.000 m². Daarvan is 55.000 m² al ingevuld door derden. De wens bestaat om bestaande gebouwen te behouden, deze zouden dan kunnen worden ingevuld moet extra niet-wonen functies. Op dit moment is nog onvoldoende onderzocht wat de impact op het gebied zal zijn wanneer er meer m² niet-wonen aan het gebied wordt toegevoegd dan waarvan eerder altijd is uitgegaan. De behoefte aan meer m² niet wonen (b.v. een Ladder onderbouwing) en de impact op met name de parkeerbalans moet eerst uitgewerkt worden. Daarom vragen wij nu ruimte om dit verder te onderzoeken in afwijking van eerdere uitgangspunten. 6. Stedenbouw Op het Hembrugterrein is meer dan een eeuw bouwhistorie verzameld. Ieder gebouw op het

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

11/19

gemeente Zaanstad

terrein had een bijzondere functie met een eigen daarbij behorende structuur. Binnen de bestaande collectie is er een onderscheid in korrelgrootte en bouwhoogte: het terrein kent nu hele kleine en hele grote gebouwen. Solitaire monumentale gebouwen worden afgewisseld met samengestelde clusters. De huidige collectie is de inspiratiebron voor verdere ontwikkeling. De nieuwbouw zal bestaan uit zowel kleinere compacte gebouwen als grotere en hogere gebouwen. Over de maximale toegestane hoogte op het terrein is in meerdere documenten wat gezegd. Omdat er een aantal onderwerpen onder het thema ‘Stedenbouw’ vallen waar we expliciet besluitvorming over vragen, stellen we deze hieronder uitgebreid aan de orde. Gebiedspaspoorten De gebiedspaspoorten kennen verschillende maximale (basis) bouwhoogtes toe, waarvan overwegend 12 en 15 meter en op enkele plekken een lagere hoogte. Ook kennen de gebiedspaspoorten hoogteaccenten toe: “Ter versterking van het contact met het water zijn hoogteaccenten op het Hembrugterrein mogelijk. Deze hoogteaccenten zijn alleen mogelijk achter de eerste linie. Deze accenten zijn bijzondere blikvangers waarin ook een deel van het programma opgevangen kan worden. De initiatiefnemer dient een goede ruimtelijke onderbouwing te hebben voor het toevoegen van een hoogteaccent aan het gebied.

Het hoogteaccent mag geen nadelig effect hebben op het stadslandschap, de stedenbouwkundige structuur, de belangrijke zichtlijnen, de bezonning, de privacy en de sociale veiligheid van het Hembrugterrein. Ze zijn incidenteel en niet geclusterd. Voor het Hembrugterrein is gekozen voor een maximale hoogte van 30 meter. Bij een vast omlijnd programma, met een maximaal aantal woningen en m2’s kantooroppervlak geven deze hoogteaccenten een mogelijkheid om de dichtheid op het maaiveld te verlagen. Vanuit de cultuurhistorische waarde van het terrein is onderzocht waar deze accenten de waarde niet aantasten en dat is de zogeheten tweede linie. Daarom is naast een basishoogte (van 15 meter) onder de boomgrens gekozen voor een mogelijkheid van enkele accenten in hoger volume van 30 meter ( p.36).” Zie het kaartje hieronder met de arcering waar hoogteaccenten toegestaan zijn. Beleidslijn Gebiedskwaliteit Hembrugterrein Zaandam Als uitwerking van de gebiedspaspoorten is de beleidslijn Gebiedskwaliteit Hembrugterrein Zaandam vastgesteld door de gemeenteraad (naast de Beleidslijn Gezond en Veilig Hembrug). Deze beleidslijn is opgesteld om de ruimtelijke kwaliteit op het Hembrugterrein te borgen. De basis voor de beleidslijn is gelegd met de Gebiedspaspoorten.

De beleidslijn is opgebouwd vanuit algemene uitgangspunten en criteria voor de ruimtelijke kwaliteit en vervolgens een specificatie van de uitgangspunten en criteria per deelgebied. In het algemeen zijn in de beleidslijn over de hoogteaccenten de volgende criteria opgenomen:  zijn alleen mogelijk binnen de contour (zie plaatje hieronder);  hebben een maximale hoogte van 30 meter;  hoogteaccenten dienen niet de cultuurhistorische identiteit van het Hembrugterrein aan te tasten en voldoen aan de gebiedseigen regels;  domineren en of beëindigen geen zichtlijnen;  er is geen exact maximum aan het aantal accenten;  in deelgebied 2 binnen de contour van de hoogteaccenten en op de Kogelfabriek in deelgebied 1 is ruimte voor een iconisch accent  vormgeving, materiaal en kleur zijn beschreven in de paragrafen ‘beschrijving’ per deelgebied;  hoogte-initiatieven moeten worden goedgekeurd door supervisie. HBZ wil graag, om het beoogde nieuwe woonprogramma te kunnen realiseren en tegelijkertijd ruimte te houden voor groen en bestaande gebouwen, hoogteaccenten toevoegen als nieuwe laag aan de bestaande Hembrugse collectie. Zij zien dat door hoger bouwen het mogelijk wordt verschillende woonkwaliteiten te bieden aan diverse doelgroepen, niet alleen laag wonen dichtbij de grond maar ook hoger wonen met veel licht en meer

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

12/19

gemeente Zaanstad

uitzicht. Daarnaast willen zij graag flexibel met de hoogtes van de ‘basishoogte’ van gebiedspaspoorten omgaan, om juist kwaliteiten te borgen zoals een hogere woon-/leefplint (3,5m), eventueel hogere gemiddelde verdiepingshoogte en te kunnen variëren met de hoogte van de bebouwing. Hierbij worden de hoogtes van de gebiedspaspoorten en de Beleidslijn wel als basis gebruikt. Aanpassing beleidslijn basishoogte In de Beleidslijn gebiedskwaliteit staan zoals hierboven aangegeven verschillende basishoogtes genoemd per deelgebied. Deze hoogtes betreffen de maximale bouwhoogte die per deelgebied is toegestaan en zijn vastgesteld op overwegend 12 en 15 meter, zie het kaartje hieronder. Tijdens de behandelingen van het Masterplan Hembrug in supervisie zijn deze basishoogtes en de wens van HBZ regelmatig besproken. De wens van HBZ richt zich op meer flexibiliteit in de basishoogtes. Dit om te kunnen variëren met het daklandschap, de hoogte van de plint en de verdiepingshoogte. Ook de toepassing van houtbouw vergt een andere (hogere) maatvoering. Supervisie heeft in het kader van de behandeling van het Masterplan Hembrug een advies uitgebracht (zie bijlage) ter begeleiding van dit Masterplan.

Het advies geeft de mening van supervisie weer ten aanzien van het Masterplan als geheel, maar ook ten aanzien van de gevraagde flexibiliteit in bouwhoogtes in afwijking van de Beleidslijn Gebiedskwaliteit Hembrugterrein en de Gebiedspaspoorten. Ten aanzien van de bouwhoogtes merkt supervisie het volgende op: ‘Het supervisieteam ziet de toegevoegde waarde van meer flexibiliteit in hoogtes, zolang deze daadwerkelijk ten goede komen aan extra hoge verdiepingshoogtes en toepassing van specifieke dakvormen. Dit mede in relatie tot de kroonhoogtes van de bomen. Dit is ter toetsing aan het supervisie.’ De flexibiliteit die gevraagd wordt in het Masterplan Hembrug, wordt begrensd door de voorwaarde dat alle extra bouwhoogte die wordt gerealiseerd boven de toegestane basishoogtes uit de Gebiedspaspoorten en de Beleidslijn Gebiedskwaliteit, wordt gecompenseerd door lage bebouwing elders binnen de bouwkavel, zodat er gemiddeld nog steeds sprake is van de vastgestelde maximale basishoogtes van 12 en 15 meter. Gemiddeld gezien komt er dan ook geen m² bij, maar komt er een grotere variatie in basishoogtes van de gebouwen tot 20 meter. Het besluitpunt dat wordt voorgelegd aan de raad koppelt deze voorwaarde (als hoger, dan ook lager bouwen) dan ook expliciet aan de versoepeling van de basishoogte.

Hoger hoogteaccent In het Masterplan Hembrug wordt onder het thema ‘Stedenbouw’ aangegeven dat voor de ontwikkeling van het terrein de wens bestaat om op een plek in het noordwestelijk deel een hoger hoogteaccent te realiseren van maximaal 45 meter hoog en 14 bouwlagen. Er is meer gedetailleerd, ruimtelijk onderzoek en dialoog met de omgeving en supervisie nodig om exact te bepalen welke hoogte mogelijk passend is. Dit wordt duidelijk in de uitwerking van deelgebieden in stedenbouwkundige plannen. Deze uitwerking start in 2021 voor het noordelijk deel. Over het toestaan van een hoger hoogteaccent zegt supervisie in haar advies het volgende: ‘Een hoger gebouw dan de in de Gebiedspaspoorten genoemde 30 meter is te verantwoorden, wanneer er rekening gehouden wordt met de ooghoogte-kwaliteit, situering van de entrees, de ontsluiting, afstanden tussen de gebouwen, dakvormen en integratie van installaties, inrichting van de bijbehorende buitenruimte, directe omgeving en de kruinhoogtes van de bomen. Of het plan met de hogere bouwhoogte kwalitatieve meerwaarde heeft zal

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

13/19

gemeente Zaanstad

getoetst worden in het supervisieteam.’ Aan de raad wordt nog niet gevraagd om hierover op het moment van besluitvorming over het Masterplan Hembrug te beslissen. De vraag die door het college wordt voorgelegd is of het realiseren van dit hogere hoogteaccent onderzocht mag worden, om op een later moment voorgelegd te worden aan de raad.

De gele lijn geeft de zone voor hoogteaccenten aan in de Gebiedspaspoorten. De groene gebieden zijn voor hoogteaccenten uitgesloten (dit zijn gebieden 6, 7 en 8a).

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

14/19

gemeente Zaanstad

Uit het Masterplan Hembrug, voorstel voor nieuwe basishoogtes en hoogteaccenten (indicatief)

7. Duurzaamheid De duurzame ambities voor Hembrug liggen op het vlak van natuurinclusiviteit, behoud van gebouwen en landschap, mobiliteit, energie, klimaat & biodiversiteit, sociaal-maatschappelijk en circulariteit. Het Masterplan Hembrug stelt hoge ambities aan een duurzame energievoorziening in combinatie met duurzame mobiliteit en het behoud van het unieke karakter van Hembrug. De uitdaging ligt daarbij met name op het verduurzamen van de bestaande gebouwen. Deze zijn in de regel slecht geïsoleerd en veel gebouwen hebben een monumentale status. Het groene karakter van het Hembrugterrein is een belangrijke waarde in relatie tot hittestress en wateroverlast. Het Hembrugbos is een grote verkoelende plek en draagt bij aan het voorkomen van wateroverlast en het bergen van water. De huidige groenstructuur van het terrein wordt behouden, uitgebreid en versterkt. Pleinen en binnentuinen worden zo veel mogelijk groen of half verhard ingericht zodat deze ook kunnen bijdragen aan het verminderen van hittestress en aan vertraging van overstroming. Verder wordt er veel aandacht besteed aan het opleveren van energiezuinige nieuwbouw en de opwekking van energie, in combinatie met behoud en hergebruik van bestaande gebouwen, onderdelen en materialen op het terrein.

Belangrijke principes daarbij zijn: • Gasloos en landelijke BENG-eisen gelden voor nieuwbouw, natuur inclusief bouwen • WKO met open bronnen voor nieuwbouw, mogelijkheid tot koppeling bestaande bouw (op termijn) • Opwekking van energie, onder meer op daken van industriële gebouwen • Aandacht voor elektrisch vervoer

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

15/19

• • • • •

gemeente Zaanstad

Balanceren met energieopslag (buurtbatterij). Behoud en hergebruik van bestaande gebouwen, onderdelen en/of materialen. Inzetten op gemeenschappelijke voorzieningen op het gebied van mobiliteit en energie Zoveel mogelijk lokale materialen gebruiken Kansen om afvalscheiding programma met andere collectieve functies te combineren (bijvoorbeeld in mobiliteitshub)

Participatie In het najaar van 2020 was het Masterplan Hembrug in concept gereed en is het voorgelegd aan alle belanghebbenden op en rond het Hembrugterrein. Dit proces is vastgelegd in de Rapportage participatieproces concept Masterplan Hembrug van november 2020, zie bijlage. In deze rapportage is vastgelegd op welke manieren de belanghebbenden zijn geconsulteerd en wat er uit de participatierondes en enquêtes is opgehaald. Daarnaast is aangegeven wat met de input is gedaan. Sommige opmerkingen of zorgen konden meegenomen worden in het Masterplan, andere worden meegenomen in het vervolgtraject, bijvoorbeeld in het toekomstige stedenbouwkundige plan, het plan voor de openbare ruimte, het inrichtingsplan voor het bos, etc. Hoe verder in de tijd, hoe concreter de planvorming wordt. Veel opmerkingen hadden te maken met onderwerpen die in een concreter stadium toegepast kunnen worden. Ten aanzien van het startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos zal de participatie starten vanaf de visievorming. Dan worden er keuzes gemaakt die te maken hebben met inrichting en beheer. Dit startdocument is gebaseerd op reeds vastgesteld beleid waar al participatie over heeft plaatsgevonden.

Bedrijven Westpoort en Havenbedrijf Amsterdam Na de uitspraak van de Raad van State is contact gezocht met de bedrijven in Westpoort en het Havenbedrijf, om te onderzoeken of er een gezamenlijk beeld kon worden geschetst van de ontwikkeling op het Hembrugterrein. Inmiddels zijn periodieke overleggen waarbij HBZ, de bedrijven in Westpoort/het Havenbedrijf, Zaanstad en vaak ook de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied van gedachten wisselen en via inhoudelijke presentaties informatie delen. Uit deze gesprekken is gebleken dat het grootste belang van de bedrijven ligt in het voorkomen van mogelijke beperkingen van hun bedrijfsvoering door woningbouw en het voorkomen van een toename in klachten van huidige en toekomstige bewoners. Op 25 februari jl. is de meest recente reactie op het Masterplan Hembrug en de zonering van het terrein van negen omliggende bedrijven in Westpoort (Amsterdam Logistic Cityhub, Albeton, Beelen, Van Egmond Potgrond, Elementis, OBA Bulk Terminal, Renewi, Vattenfall en VTTI) ontvangen. Ook het Havenbedrijf Amsterdam heeft gereageerd op het Masterplan Hembrug. In deze reactie geven de bedrijven aan dat zij op dit moment nog niet onvoorwaardelijk akkoord kunnen gaan met het Masterplan Hembrug, maar dat een gezoneerde uitvoering van de ontwikkeling op het Hembrugterrein een oplossing kan zijn voor alle belanghebbenden.

Dit wordt wel expliciet afhankelijk gesteld van de nadere uitwerking in stedenbouwkundige plannen, omdat pas dan de precieze milieueffecten op de bebouwing zichtbaar wordt. De zonering die is besproken met de bedrijven gaat iets verder dan enkel de knip in een noordelijk en zuidelijk deel van het Hembrugterrein. Het terrein wordt hierin onderverdeeld in een noordelijk, midden en een zuidelijk deel. Verkend wordt of deze nadere opsplitsing van het terrein, met in de meest zuidelijke rand van het Hembrugterrein aan het Noordzeekanaal niet of weinig woonbebouwing en in het middendeel meer, een nader uit te werken optie is. Het is op dit moment nog te vroeg in het proces om dit voorstel ter besluitvorming voor te leggen. De bedrijven stellen voor om onder voorwaarden in een gezamenlijk proces en stappenplan

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

16/19

gemeente Zaanstad

de nadere uitwerking van de ontwikkeling van het Hembrugterrein vorm te geven. Het voorstel van de bedrijven en het Havenbedrijf is positief ontvangen en samen met HBZ zal vervolg worden gegeven aan een gezamenlijk te verkennen stappenplan en vervolgproces. De producten die genoemd worden in de procesbeschrijving die is opgenomen bij het Masterplan Hembrug vormen daarmee belangrijke onderwerpen van gesprek. Daarnaast wil HBZ graag een start gaan maken met een planologisch kader voor het noordelijk deel. Uiteraard moet ook voor het zuidelijk deel op niet al te lange termijn gestart worden met een planologisch kader. Het zuidelijk deel is zoals gezegd uitdagender om woningbouw in te passen vanwege de hoge(re) milieubelasting op dit deel van het terrein. Denkbaar is dan ook dat er een verschillend stappenplan en proces voor zowel het noordelijk deel als voor het zuidelijk deel gemaakt gaat worden om zo de voortgang voor het noordelijk deel erin te houden. Vervolgproces Het Masterplan Hembrug is zoals hierboven herhaaldelijk is aangegeven echt een overkoepelend plan dat per deelonderwerp verdere uitwerking nodig heeft. Het geeft richting op hoofdlijnen, maar zal als adaptief plan in verdere planuitwerking per thema meer in detail treden. Het vervolgproces ziet er als volgt uit.

Nadat het Masterplan Hembrug is vastgesteld door de raad, ligt het als grof raamwerk en visie voor het hele gebied vast. De thema’s ‘Programma’ en ‘Stedenbouw’ worden in 2021 uitgewerkt in een stedenbouwkundig plan en een bestemmingsplan voor het noordelijk deel. In deze planvorming zal naar verwachting ook het resultaat van het onderzoek naar een extra hoogteaccent worden opgenomen. Het streven is om het onderzoek naar de extra m² nietwonen samen te laten lopen met de planvorming voor het zuidelijk deel. Naar verwachting wordt dit in 2022 in procedure gebracht. Hierbij is de extra tijd die we hiervoor nemen met name van belang om het gesprek te voeren met de haven en de havenbedrijven in Westpoort en de ondernemers op het Hembrugterrein. Dit alles onder voorwaarde van akkoord van de raad op de mogelijkheid om de hogere hoogte en de extra m² niet-wonen te mogen onderzoeken. Verder worden de thema’s ‘Landschap’ en ‘Openbare ruimte’ in 2021 verder uitgewerkt in een ‘Masterplan openbare ruimte’ overkoepelend voor het hele terrein. Het startdocument ‘Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos’ zal worden uitgewerkt in een visie, inrichtingsplan, uitvoeringsplan en een beheerplan voor het bos. Het streven is om deze planvorming samen op te laten lopen met het Masterplan openbare ruimte, of daar integraal onderdeel van uit te laten maken.

Het thema ‘Mobiliteit’ wordt in 2021 ook verder uitgewerkt in een mobiliteitsplan. Hierin wordt meer concreet ingegaan op de mobiliteitsmaatregelen, de haalbaarheid en de uitvoering daarvan voor het hele terrein. Voor deze plannen wordt nog nader bekeken of besluitvorming door college of ook door de raad zal plaatsvinden. In ieder geval zal de visie over het Hembrugbos aan de raad worden voorgelegd, liefst tezamen met de behandeling van het bestemmingsplan voor het noordelijk deel. Ook voor het zuidelijk deel zal in 2022 een bestemmingsplan met stedenbouwkundig plan worden voorbereid. De mogelijke hotelontwikkeling van Taets in het zuidelijke deel van het terrein zal op grond van HBZ of op eigen grond van Taets mogelijk via een postzegelbestemmingsplan vorm krijgen. Afhankelijk van de planning van het bestemmingsplan voor het zuidelijk deel loopt het daarop vooruit of wordt het daarin geïntegreerd. Hierover wordt nog overleg gevoerd met partijen en wordt u binnenkort geïnformeerd. Het thema ‘Duurzaamheid’ krijgt een plek in verschillende uitwerkingsplannen. Zowel in de

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

17/19

gemeente Zaanstad

visie en uitwerkingsplannen voor het bos, als in de bestemmingplannen, het Masterplan openbare ruimte en het Beeldkwaliteitsplan. Draagvlak Het Hembrugterrein is een geliefd gebied in Zaanstad. De ontwikkeling van het terrein kan rekenen op aandacht van veel uiteenlopende belanghebbenden. Er zijn op het terrein de ondernemers en toekomstige bewoners, om het terrein heen de bewoners van de Hemkade en Havenstraat, daar omheen de bedrijven in Westpoort, Achtersluispolder en Zuiderhout en natuurlijk de overige bewoners en bedrijven in Zaanstad en omgeving. Het draagvlak voor het Masterplan Hembrug als nieuwe start voor de ontwikkeling van het Hembrugterrein is divers. Bij de participatierondes was zichtbaar dat er veel mensen erg enthousiast zijn over de koers voor het terrein, maar er waren ook mensen die na alle voorgaande planvorming wat ‘participatiemoe’ zijn geworden. Desondanks is geprobeerd om zo veel mogelijk belanghebbenden te betrekken bij het Masterplan Hembrug. In deze tijd met al haar beperkingen om fysiek bij elkaar te komen is dit grotendeels digitaal vormgegeven. Gelukkig hebben veel mensen deelgenomen aan de digitale mogelijkheden die er waren om deel te nemen aan de participatie. De aanpak en resultaten hiervan zijn opgeschreven in de ‘Rapportage participatieproces concept Masterplan Hembrug’ van november 2020, zie bijlage.

Omdat het Masterplan nog overkoepelend en op hooflijnen is, paste niet elk belang dat naar voren is gekomen bij de strekking van het Masterplan. Deze naar voren gebrachte belangen worden in een later stadium meegenomen in de meer concrete planvorming. Het draagvlak van het Masterplan Hembrug en eigenlijk de gehele ontwikkeling bij de bedrijven in Westpoort en het Havenbedrijf Amsterdam is hierboven onder ‘Participatie’ aan de orde gekomen. Aansluiting externe ontwikkelingen De vaststelling van het Masterplan Hembrug vormt de basis van een integrale gebiedsontwikkeling op het Hembrugterrein. Het realiseren van nieuwe woningen sluit aan bij het streven van het Rijk en de MRA om woningen te realiseren in de Randstad. Financiële consequenties Het Masterplan heeft geen financiële consequenties, aangezien de AO voor het gebied al is afgesloten. Juridische consequenties De juridische consequenties van het vaststellen van het Masterplan Hembrug is dat het een nieuw kader vormt voor besluitvorming ten aanzien van de verdere ontwikkeling van het Hembrugterrein. Het Masterplan Hembrug is over het algemeen op hoofdlijnen en heeft vergezichten die richting geven aan de ambitie voor de toekomst, maar er zijn ook meer concrete onderwerpen die als uitgangspunt worden genomen. Dit betreft met name de aanpassing van de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein Zaandam.

De basishoogtes worden bij vaststelling door de raad aangepast naar iets hogere hoogtes. De gemiddelden blijven gelijk. Met dit uitgangspunt zal supervisie rekening moeten houden, net als college en raad bij de verdere besluitvorming. Communicatie/ vervolgtraject Als het Masterplan op 22 april a.s door uw raad wordt vastgesteld, is dit in een enorme mijlpaal voor de ontwikkeling van het Hembrugterrein. Er wordt dan gezorgd voor een persbericht, die naar lokale en regionale pers gaat, maar ook naar de landelijke media. Verder worden als basis communicatiemiddelen ten bate van de ontwikkelingen van het

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

18/19

gemeente Zaanstad

Hembrugterrein de website hembrugontwikkelt.nl, een maandelijkse nieuwsbrief, het Open Hembruglab (werknaam) en een wekelijks (digitaal) spreekuur ingezet. Ten behoeve van de participatie per planproduct worden specifieke middelen gebruikt die passen bij de participatievragen, zoals een digitale enquête, (digitale) thematafels, (digitale) updates en presentaties. Een aantal bewoners die niet digitaal bereikbaar zijn, wordt persoonlijk benaderd. Communicatieplanning tot de zomer: April - Communicatie Masterplan (indien vastgesteld op 22 april) o Persbericht. Voorstel: duo interview Hembrug Zaandam B.V. en de gemeente o Website update o Nieuwsbrief naar bewoners/ondernemers Hemburgterrein en database website - Website is on-going participatie ‘prikbord’ - Wekelijks (digitaal) spreekuur Mei -

2e Open Hembruglab Communicatie & participatiemomenten per planproduct Maandelijkse nieuwsbrief Wekelijks (digitaal) spreekuur

Juni -

3e Open Hembruglab Communicatie & participatiemomenten per planproduct Maandelijkse nieuwsbrief Wekelijks (digitaal) spreekuur

Opsteller: Basseluer, P. Versie: 23-3-2021 13:59:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/6167

19/19

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: 1. Akkoord te gaan met het vaststellen van het Masterplan Hembrug als integrale en overkoepelende visie voor de samenhangende ontwikkeling van het Hembrugterrein, inhoudende onder meer: - een gefaseerde ontwikkeling van het Hembrugterrein, waarbij het noordelijk deel als eerste zal worden ontwikkeld door het in procedure brengen van een bestemmingsplan voor het noordelijk deel; - het projecteren van het merendeel van het woonprogramma in het noordelijk deel en een minderheid in het zuidelijk deel van het Hembrugterrein; - De maximale basishoogtes van 12 en 15 meter in de deelgebieden van de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein te maximeren op 15 respectievelijk 20 meter, met als voorwaarde dat de gemiddelde hoogte van de bebouwing niet boven deze vastgestelde basishoogtes van 12 en 15 meter uit komt. Alle extra bouwhoogte die wordt gerealiseerd boven de toegestane basishoogtes uit de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein, wordt gecompenseerd door lagere bebouwing, zodat er gemiddeld nog steeds sprake is van de vastgestelde maximale basishoogtes van 12 en 15 meter. 2. Kennis te nemen van het startdocument Kernkwaliteiten en richtlijnen Hembrugbos, met uitgangspunten voor het behoud, de inrichting en het beheer van het Hembrugbos; 3.

Akkoord te gaan met het laten onderzoeken van de mogelijkheid om in afwijking van de Beleidslijn gebiedskwaliteit Hembrugterrein een hoger hoogteaccent tot maximaal 45 meter in de noordwest rand van het Hembrugterrein toe te staan. 4. Akkoord te gaan met het laten onderzoeken van de mogelijkheid om, in afwijking van de maximale ontwikkelmogelijkheid van 180.000 m² programma (waarvan maximaal 120.000 m² voor wonen) benoemd in de Nota van Uitgangspunten (2014/236259), meer m² nietwonen programma toe te voegen op het Hembrugterrein ten behoeve van het behoud van alle bestaande, leegstaande gebouwen en industriële hallen. In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,