Raadsvoorstel Maatschappelijke visie Zaanstad

2021/19820

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Maatschappelijke visie Zaanstad Gevraagd besluit De Maatschappelijke Visie vast te stellen, waarvan de kern bestaat uit de volgende punten: a. De gemeente Zaanstad stelt deze Maatschappelijke visie vast, parallel en complementair aan het werken aan een Omgevingsvisie; de documenten vormen samen het overkoepelende verhaal voor het in samenhang werken aan de strategische opgaven waar Zaanstad zich als stad voor gesteld ziet richting 2040. b. De kern van de Maatschappelijke visie is dat de gemeente er samen met de bewoners en partners naar streeft dat Zaanstad een evenwichtige en rechtvaardige stad is waar iedereen gelijke kansen heeft. Daarom zet de gemeente er op in dat de gegroeide kansenongelijkheid tussen bewoners en wijken kleiner wordt. c. Het werken aan een rechtvaardige en evenwichtige stad vergt een vergaande transformatie van de verhouding tussen burgers en de overheid. Om die transformatie te helpen richten stellen wij drie uitgangspunten centraal:  De basisvoorwaarden van het leven op orde krijgen en specifieker en gerichter inzetten op preventie, met de focus op de voorkant van het leven;  Verschil maken: durven differentiëren;  Verschillen overbruggen en omarmen. d.

De Maatschappelijke visie biedt een kader dat verdere uitwerking en concretisering krijgt in toekomstige deelvisies, beleidsbeslissingen/afwegingen, projectvoorstellen en de uitvoering van beleid in de praktijk; in bondgenootschap met de stad. e. De Maatschappelijke visie geeft geen blauwdruk voor hoe we dat willen doen, maar stelt in de sturingsfilosofie het ‘redeneren’ centraal - hoe draagt dit bij aan de stad die we willen zijn – en biedt een aantal handvatten:  Kennis en ervaring benutten: verbindende rol gemeente  Streven naar vereenvoudiging en synergie: de logica van inwoners en wijken centraal  Innoveren en experimenteren;  Gebiedsgericht aanpakken en investeren in vertrouwen;  Inspireren en werken vanuit onderliggende waarden. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal De gemeente Zaanstad heeft de afgelopen tijd in overleg met partners gewerkt aan de totstandkoming van een Maatschappelijke visie. Want Zaanstad is voor veel mensen een fijne plek om te wonen, werken, opgroeien en leven; maar dat gaat niet vanzelf. En er komen flink wat uitdagingen op de stad af in de komende decennia. Daarom is een document opgesteld dat ons daarbij richting kan geven: de Maatschappelijke visie. De totstandkoming daarvan heeft de afgelopen tijd parallel gelopen aan het werken aan de Omgevingsvisie.

Ook bij het verder afronden van de Omgevingsvisie in de komende periode zal het gedachtengoed van de Maatschappelijke visie worden meegenomen. Beide documenten vormen straks samen het overkoepelende verhaal voor het in samenhang werken aan de strategische opgaven waar Zaanstad zich als stad voor gesteld ziet richting 2040. De Maatschappelijke visie gaat over wat voor stad we als Zaanstad willen zijn. Over welke uitdagingen en kansen we daarvoor in de Zaanse samenleving zien, en hoe we daar samen aan willen werken. De belangrijkste opgave is om met elkaar de kansengelijkheid te vergroten, zodat Zaanstad een evenwichtige en rechtvaardige stad wordt waar iedereen zich thuis voelt en zichzelf kan zijn; met wijken die uitdagen tot gezond gedrag en waar ongezonde leefmilieus en levensomstandigheden steeds minder voorkomen.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/19820

2/6

gemeente Zaanstad

Eind augustus heeft de gemeenteraad in het Zaanstad Beraad een zienswijze uitgebracht over de uitgangspunten voor de Maatschappelijke visie. De meerderheid van de raadsleden kon zich vinden in de uitgangspunten; verder zijn diverse aandachtspunten meegegeven voor de verdere uitwerking. De inhoud van die zienswijze is - samen met de feedback die we hebben ontvangen van partners uit de Zaanse samenleving en een aantal experts - benut bij het opstellen van de Maatschappelijke visie waarover nu besluitvorming zal plaatsvinden. Aanleiding Eind augustus heeft de gemeenteraad in het Zaanstad Beraad een zienswijze uitgebracht over de uitgangspunten voor de Maatschappelijke visie (Verseon 2021/11190). De meerderheid van de raadsleden kon zich vinden in de uitgangspunten; verder zijn diverse aandachtspunten meegegeven voor de verdere uitwerking. De inhoud van die zienswijze is - samen met de feedback die we hebben ontvangen van partners uit de Zaanse samenleving en een aantal experts - benut bij het opstellen van de Maatschappelijke visie waarover nu besluitvorming zal plaatsvinden. Beoogd resultaat Het resultaat van deze besluitvorming is een Maatschappelijke visie die, straks ook samen met de Omgevingsvisie, richting geeft aan de ontwikkeling van Zaanstad richting 2040 en de strategische opgaven waar onze stad zich daarbij voor gesteld ziet.

De Maatschappelijke visie gaat over de sociaal-maatschappelijke aspecten daarvan, de Omgevingsvisie over de ruimtelijk-fysieke aspecten. Kader  Er is geen wettelijke regeling die voorschrijft dat er een Maatschappelijke visie moet komen, zoals dat wel het geval is bij de Omgevingsvisie. Maar de gemeente Zaanstad vindt het belangrijk om niet alleen een visie ‘op de stenen’ (de fysieke leefomgeving) te hebben maar ook een visie ‘op de mensen’ (de sociale leefomgeving).  Bij het opstellen van de Maatschappelijke visie is aangesloten bij de eerdere besluitvorming door de raad in het kader van de Omgevingsvisie, over de zes strategische opgaven en de sturingsfilosofie (zie Verseon 2019/30201).  De raad is geïnformeerd over het proces in aanloop naar de Maatschappelijke visie via een webinar en gesprek tijdens het 3D Carre op 4 februari 2021  Voorts heeft de raad op verzoek van het college een zienswijze uitgebracht over de uitgangspunten voor de Maatschappelijke visie, tijdens het Zaanstad Beraad van 26 augustus 2021 (zie Verseon 2021/11190). Bij dat verzoek om een zienswijze waren ter informatie ook als bijlagen opgenomen het ambtelijk werkdocument in aanloop naar een maatschappelijke visie (zie Verseon 2021/11191) en de bundel verslagen van gesprekken met partners uit de Zaanse samenleving over het werkdocument (zie Verseon 2021/11694).

Argumenten en afwegingen In het nu gevraagde besluit is de kern van de Maatschappelijke visie samengevat in een aantal beslispunten. Deze komen grotendeels (behalve het punt over preventie, en drie toevoegingen bij de handvatten; zie hierna) overeen met de uitgangspunten waarover de raad op 26 augustus een zienswijze heeft uitgebracht, omdat de raadsleden in meerderheid aangaven zich daarin te kunnen vinden. In dat eerdere verzoek aan de raad om een zienswijze uit te brengen is onder ‘Argumenten en afwegingen’ per uitgangspunt een uitgebreide toelichting opgenomen. Kortheidshalve wordt die hier niet herhaald: zie Verseon 2021/11190. Wel wordt hierna op vier onderdelen toegelicht hoe de inhoudelijke strekking van de zienswijze van de raadsleden is verwerkt in de Maatschappelijke visie die nu voorligt (de opmerkingen van de raadsleden over het proces zijn hierna verwerkt onder ‘Draagvlak’):

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/19820

3/6

gemeente Zaanstad

- Diverse raadsleden hebben aangegeven begrip te hebben voor het abstracte karakter van de visie, maar wel verzocht om waar mogelijk concreter aan te geven wat de richting is. In de visie die nu voorligt is een samenhangende redeneerlijn uitgewerkt als een rode draad door de drie hoofdstukken. Deze komt samengevat op het volgende neer: We willen een evenwichtige en rechtvaardige stad zijn, waar iedereen gelijke kansen heeft. Daar hebben we de afgelopen jaren samen met partners hard aan gewerkt. Desondanks zien we in de data dat de kansenongelijkheid is gegroeid, en ook de verschillen daarin tussen wijken zijn toegenomen. Voor een deel komt dat door trends en ontwikkelingen in de samenleving waar we als gemeente en partners niet of nauwelijks invloed op hebben. Maar we hebben van de afgelopen jaren geleerd dat we het op drie punten anders willen gaan doen; ook gelet op het feit dat de stad de komende decennia nog stevig gaat groeien.  Ten eerste willen we meer differentiëren, dus niet overal hetzelfde doen maar onze focus vooral op die groepen en gebieden richten waar het het hardste nodig is en de meeste impact heeft.  Ten tweede willen we gerichter en specifieker inzetten op preventie, niet alleen binnen de zorg en ondersteuning die we bieden maar ook waar het gaat om de basisvoorwaarden in het leven zoals een dak boven je hoofd, veiligheid, en financiële zekerheid.

Waarbij we de focus leggen op de start van het leven, dus op hoe kinderen en jongeren opgroeien; want zij vormen de samenleving van de toekomst.  En ten derde willen we de verschillen in Zaanstad overbruggen en omarmen; dat houdt in dat we de ontmoeting en verbinding tussen groepen mensen willen bevorderen, en inzetten op diversiteit en inclusiviteit. Deze drie uitgangspunten willen we de komende jaren concreter uitwerken, in dialoog met de partners en inwoners in de Zaanse samenleving; waarbij we samen leren redeneren bij het maken van concrete afwegingen over wat het beste bijdraagt aan evenwichtige en rechtvaardige stad die we willen zijn. - Het verzoek om concretisering gold met name ook voor het eerder geformuleerde uitgangspunt rond ‘nu echt’ inzetten op preventie. Omdat dit ook de vraag opriep of we het in de afgelopen jaren dan niet goed hebben gedaan. In de tekst van de visie (paragraaf 2.1 en 2.2) is nu duidelijker aangegeven wat hiermee bedoeld wordt, en het uitgangspunt in beslispunt 1 onder d is nu anders verwoord: het gaat om het specifieker en gerichter inzetten op preventie. - Om het werken vanuit de Maatschappelijke visie te kunnen concretiseren is de suggestie vanuit de raad meegegeven om te kijken of we de Brede Welvaartsmonitor kunnen gebruiken. Op zich is de breedte van deze monitor zeker bruikbaar en passend bij de Maatschappelijke visie.

Monitoring is echter ook mogelijk vanuit de data uit Staat van de Stad. Hier gaat de voorkeur naar uit, omdat daarmee de ontwikkeling op de zes strategische opgaven kan worden gevolgd, ook specifiek per wijk, en daarmee de uitvoering van zowel de Omgevingsvisie als de Maatschappelijke visie in samenhang kan worden gevolgd en waar nodig bijgestuurd. In de tekst van de visie (paragraaf 3.2) is nu opgenomen dat we gaan kijken of de Brede Welvaartsmonitor kan worden meegenomen als onderdeel van de Staat van de Stad. - Ten aanzien van de kansengelijkheid en ook het differentiëren is de opmerking vanuit raadsleden gemaakt dat we moeten voorkomen dat we mensen of wijken stigmatiseren als ‘zielig’. Waarbij we goed moeten uitleggen dat het weliswaar misschien lijkt alsof alle mensen dezelfde kansen hebben, maar dat dat in de praktijk niet het geval is. Dat we daarbij geen hulp aan mensen moeten ‘opdringen’, en ook niet alle hulp aan iedereen aanbieden, maar goed moeten kijken hoe we het geld effectief inzetten. Deze opmerkingen zijn verwerkt in paragraaf 2.1 van de visie.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/19820

4/6

gemeente Zaanstad

Naar aanleiding van de aanvullende gesprekken met partners en de feedback van experts zijn nog drie elementen toegevoegd bij de uitgangspunten over de ‘handvatten’ (zie beslispunt 1 onder e van dit besluit, en paragraaf 3.1 in de visie). Ten eerste de verbindende rol van de gemeente; veel partners hebben hier nadrukkelijk om gevraagd en zien juist in die verbinding een cruciale rol voor de gemeente. Een rol die echt meerwaarde biedt en die andere partners in de stad niet op die manier kunnen vervullen. Ten tweede het investeren in vertrouwen; dat komt ook uit de feedback van de experts, en uit de lessen die we leren rond onder meer het gebiedsgericht werken. Het is voor de legitimiteit van de gemeente heel belangrijk dat we meerjarig een vertrouwensrelatie opbouwen met bewoners, ondernemers en organisaties in de wijken, waarbij we doen wat we zeggen, transparant zijn over wat we waarom niet kunnen en betrouwbaar zijn in onze dienstverlening. Ten derde de logica van inwoners en wijken centraal; de keuze voor een verbindende rol heeft ook invloed op hoe wij als gemeente contracten sluiten met partners. We willen zorgen dat de focus verschuift van onderlinge concurrentie naar langdurig partnerschap met partners die elkaar juist aanvullen, weten te versterken en benutten. Zo komt de inwoner meer centraal te staan en sluiten we aan op de leefwereld van bewoners.

We willen uitgaan van de logica van de wijk, en streven naar eenvoud en maatwerk. Draagvlak In de periode eind maart – begin april zijn gesprekken gevoerd met ca 45 partners in de Zaanse samenleving. Bij het verzoek om een zienswijze heeft de raad de bundel met gespreksverslagen daarvan ontvangen (zie Verseon 2021/11694). Bij het geven van de zienswijze tijdens het Zaanstad Beraad heeft de raad verzocht om aanvullend daarop nog met enkele andere partners in gesprek te gaan. Dit heeft geleid tot enkele aanvullende gesprekken in de periode september-oktober met een aantal jongeren, organisaties van mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond, de kerken, ondernemers, de LHBTIQ-gemeenschap, en brugfunctionarissen. Ook uit deze aanvullende gesprekken bleek steun voor de voorgenomen richting van de Maatschappelijke visie. Ze hebben geholpen bij de aanscherping en verrijking van de tekst. Opvallend is, zoals ook al bleek in de gesprekken met de partners in het voorjaar, de grote bereidheid van mensen om zich in te zetten voor de Zaanse samenleving, en het netwerk dat zij daarin hebben opgebouwd. De samenvatting van de aanvullende gesprekken is opgenomen als bijlage bij dit voorstel. Partners in de Zaanse samenleving die we nu in de aanloop naar deze besluitvorming niet meer konden spreken zullen we betrekken bij het uitvoering geven aan de visie in de komende jaren.

Want het stopt niet bij de vaststelling van de tekst: in feite begint dan pas het omzetten van de visie in een transformatie-strategie waar we samen aan willen werken, in dialoog. Dus partners worden blijvend betrokken bij de verdere uitwerking en uitvoering van de visie. Gedurende de zomerperiode hebben we, aanvullend op de gesprekken met de partners in de Zaanse samenleving, ook enkele experts geraadpleegd over de voorgenomen richting van de Maatschappelijke visie. Ook zij hebben waardevolle adviezen gegeven over de aanscherping van de tekst. De samenvatting daarvan treft u aan als bijlage. Aansluiting externe ontwikkelingen Met het opstellen van een Maatschappelijke visie spelen we in op trends en ontwikkelingen in de (Zaanse) samenleving en de omgeving van de stad, en geven we richting aan hoe we ons daartoe willen verhouden; in samenhang met de Omgevingsvisie. Financiële consequenties Aan de vaststelling van deze visie zijn op zichzelf geen directe financiële consequenties verbonden. De Maatschappelijke visie biedt een kader dat verdere uitwerking en concretisering krijgt in toekomstige deelvisies, beleidsbeslissingen/afwegingen, projectvoorstellen en de uitvoering van beleid in de praktijk; in bondgenootschap met de stad. Wanneer daar financiële consequenties aan verbonden zijn vindt daar op dat moment

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/19820

5/6

gemeente Zaanstad

besluitvorming over plaats; hetzij in afzonderlijke besluiten, hetzij via de P&C-cyclus. Ook is het belangrijk om de visie te benutten bij het maken van financiële afwegingen, zowel bij het vaststellen van de reguliere begroting als bijvoorbeeld ook rond de middelen van ‘slim investeren’. Zodat de inzet van de gemeentelijke middelen in lijn is met de visie, bijvoorbeeld door waar nodig meer te differentiëren of gerichter en specifieker in te zetten op preventie. Juridische consequenties Met een visie legt de gemeente haar maatschappelijke ambities vast. Een door de raad vastgestelde visie geeft in die zin richting aan de ontwikkelingen in de beleidsuitvoering van en door de gemeente. Inwoners kunnen aan een visie geen directe rechten ontlenen. Mocht op enig moment een vertaling nodig zijn in een vorm waaraan wel directe rechten kunnen worden ontleend −bijvoorbeeld een verordening of een programma van eisen in het kader van contractering− dan vindt daarover op dat moment besluitvorming plaats via de gebruikelijke procedures. Communicatie/vervolgtraject Na de besluitvorming en vaststelling door de gemeenteraad zal een publieksversie worden gemaakt van de Maatschappelijke visie. De Maatschappelijke visie en de publieksversie zullen worden verspreid onder alle partners en experts met wie we gesprekken hebben gevoerd tijdens de totstandkoming van de visie.

De vastgestelde Maatschappelijke visie zal als kader dienen voor toekomstige visies en beleidsvoorstellen, maar ook voor de samenwerking binnen de gemeentelijke organisatie en met partners in de Zaanse samenleving. Zo geven we samen invulling aan de transformatie. Het is belangrijk om het gedachtengoed van de visie levend te houden, en te zorgen dat de visie ook echt een handvat wordt om in de praktijk mee aan de slag te gaan. Daarvoor zullen diverse communicatiemiddelen worden ingezet. Binnen de gemeentelijke organisatie zullen oefensessies worden gehouden met het redeneren, zodat dit ook echt een tool wordt om te gebruiken; ook bij de verdere totstandkoming en uitvoering van de Omgevingsvisie. Dit wordt onderdeel van de organisatie-ontwikkeling. Opsteller: L. Adolf Versie: 2-11-2021 12:10:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/19820

6/6

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: De Maatschappelijke Visie vast te stellen, waarvan de kern bestaat uit de volgende punten: a. De gemeente Zaanstad stelt deze Maatschappelijke visie vast, parallel en complementair aan het werken aan een Omgevingsvisie; de documenten vormen samen het overkoepelende verhaal voor het in samenhang werken aan de strategische opgaven waar Zaanstad zich als stad voor gesteld ziet richting 2040. b. De kern van de Maatschappelijke visie is dat de gemeente er samen met de bewoners en partners naar streeft dat Zaanstad een evenwichtige en rechtvaardige stad is waar iedereen gelijke kansen heeft. Daarom zet de gemeente er op in dat de gegroeide kansenongelijkheid tussen bewoners en wijken kleiner wordt. c. Het werken aan een rechtvaardige en evenwichtige stad vergt een vergaande transformatie van de verhouding tussen burgers en de overheid. Om die transformatie te helpen richten stellen wij drie uitgangspunten centraal:  De basisvoorwaarden van het leven op orde krijgen en specifieker en gerichter inzetten op preventie, met de focus op de voorkant van het leven;  Verschil maken: durven differentiëren;  Verschillen overbruggen en omarmen. d.

De Maatschappelijke visie biedt een kader dat verdere uitwerking en concretisering krijgt in toekomstige deelvisies, beleidsbeslissingen/afwegingen, projectvoorstellen en de uitvoering van beleid in de praktijk; in bondgenootschap met de stad. e. De Maatschappelijke visie geeft geen blauwdruk voor hoe we dat willen doen, maar stelt in de sturingsfilosofie het ‘redeneren’ centraal - hoe draagt dit bij aan de stad die we willen zijn – en biedt een aantal handvatten:  Kennis en ervaring benutten: verbindende rol gemeente  Streven naar vereenvoudiging en synergie: de logica van inwoners en wijken centraal  Innoveren en experimenteren;  Gebiedsgericht aanpakken en investeren in vertrouwen;  Inspireren en werken vanuit onderliggende waarden. In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,