Raadsvoorstel Horeca visie Zaanstad

2021/12064

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Horeca visie Zaanstad Gevraagd besluit 1. Akkoord te gaan met de Horeca visie, inhoudende: a. Dat Zaanstad het beschikbare uitbreidingspotentieel in de horeca wil benutten om kwaliteit toe te voegen aan de stad in de vorm van vernieuwende horeca die past in zijn omgeving; b. Dat er wordt ingezet op meer samenwerking tussen de gemeente, de Koninklijke Horeca Nederland (KHN) Zaanstreek en de ondernemers, onder andere door een bredere en gezamenlijke agendering van het Breed Horeca Overleg; c. Dat stimulering van het toepassen van duurzaamheid en gezondheid in de horecasector de komende 5 jaar vooral door kennisdeling en inspiratie in bestaande netwerken plaatsvindt. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal De Zaanse horeca kan profiteren van de groei die de stad de komende decennia doormaakt. En tegelijkertijd levert ze een bijdrage aan onze ontwikkeling, door de stad aantrekkelijker te maken voor bewoners en bezoekers, door beter in te spelen op de wensen van de consument, door ontmoetingsplekken te laten ontstaan waar het sociale leven kan bloeien. In deze visie zoeken we een nieuw evenwicht. Want op sommige plaatsen in onze stad is er een zeer ruim aanbod aan horeca, terwijl er op andere plekken grote behoefte is aan restaurants, cafés, terrassen en andere prettige ontmoetingsplekken.

Er is behoefte aan meer diversiteit in het aanbod, niet alleen voor de bezoekers die we trekken, maar ook voor onze eigen bewoners. De Horeca visie is in de eerste plaats een ruimtelijk-economische visie, die aangeeft welke horeca op welke locatie gewenst is en welk instrumentarium nodig is om daarop te sturen. Maar de visie biedt meer, het gaat er immers om dat de horeca in Zaanstad sterker wordt. We willen met deze Horeca visie de vestiging van díe horeca stimuleren die bijdraagt aan de kwaliteit en identiteit van de stad. Tegelijkertijd willen we ook een te veel aan horeca (of horeca die niet op de juiste plek ligt) kunnen weren. We willen meer sturen door met ondernemers in gesprek te gaan over kwantiteit en kwaliteit, waaronder duurzaamheid en gezondheid. De visie geeft richting (en biedt dus duidelijkheid aan ondernemers) maar biedt ook flexibiliteit, geeft ruimte voor vernieuwing. Het resultaat: een horeca visie die de kaders biedt waarbinnen initiatieven zich kunnen ontwikkelen en die ondernemers stimuleert tot samenwerking en vernieuwende concepten. Zo kan het totale aanbod worden verbreed en verbeterd. Deze Horeca visie op de toekomst van de horeca in Zaanstad maakt deel uit van een drieluik, samen met een nieuwe Verblijfsaccommodatie visie (waaronder hotels) en de nieuwe Toeristische visie.

Aanleiding In 2019 lag er de wens van ondernemers dat er een integrale visie op de horeca zou komen. Uit onderzoek bleek dat de bezoekers in Zaanstad relatief weinig gebruik maken van horeca. Een veel gehoord geluid is dat er in Zaanstad weinig te kiezen is wat betreft eetgelegenheden, met name in het stadshart van Zaandam. De diversiteit kan een stuk beter. De Atlas van Nederlandse gemeenten (2019) lijkt dat beeld te bevestigen: Zaanstad scoort voor culinair aanbod (aandeel kwaliteitsrestaurants) een 42ste plaats op een ranglijst van 1

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/12064

2/7

gemeente Zaanstad

tot 50. Met de toekomstvisie MAAK.Zaanstad heeft Zaanstad gekozen voor verbetering van de leefomgeving in de gemeente via de verdere verstedelijking (met een groei van circa 20.000 woningen in de periode tot 2040) en economische diversificatie. We verwachten een groei van de bevolking met minstens 30.000 inwoners. Groei is geen doel op zich, maar vooral ook een middel om kwaliteit aan de stad toe te voegen. Dat wil zeggen: meer diversiteit in het woningaanbod, meer ruimte om te ondernemen en een uitgebreider aanbod van voorzieningen als cultuur, sport en horeca, dat aansluit bij de diversiteit van haar inwoners. Om zo de kwaliteit van leven in Zaanstad te verhogen, van wonen, werken, leren en plezier maken. Dit was het moment om te onderzoeken hoe het staat met de vraag en het aanbod, waar de kansen liggen en welke instrumenten we kunnen inzetten om de kansen te verzilveren. Beoogd resultaat Samen met de ondernemers uit de stad werken we aan een divers en duurzaam horeca aanbod van goede kwaliteit. Een aanbod dat aansluit op de behoeften van de bewoners van Zaanstad, dat aantrekkingskracht heeft op bezoekers en past bij de ontwikkeling van stad en maatschappij.

Kader Bestuurlijke afstemming motie 23 en uitwerking visies 2021/8363 Raadsinformatiebrief Terugkoppeling bestuurlijke afstemming Toeristische, Verblijfsaccommodatie en Horeca visie 2021/011724 Argumenten en afwegingen Beperkt uitbreidingspotentieel inzetten voor toevoegen van kwaliteit Onderzoek naar vraag en aanbod in Zaanstad laat zien dat er in de periode 2020-2025 in de huidige horecagebieden maar een beperkte ruimte voor uitbreiding is, maar ook dat de vraag in gebieden niet altijd aansluit bij het aanbod en dat er te weinig diversiteit is. Om meer diversiteit en kwaliteit te creëren is enige ruimte voor verandering nodig. In bestaande horecagebieden zal dit vaak door vervanging van horeca plaatsvinden en soms door beperkte toevoeging. In gebiedsontwikkeling waar ‘placemaking’ moet plaatsvinden, is ruimte om horeca toe te voegen, die past bij de omgeving en de ontwikkeling. Ook op plekken waar toerisme of recreatie ontwikkeld wordt, kan horeca een bijdrage leveren aan deze ontwikkeling en is er enige ruimte voor toevoeging, als dit passend is in de omgeving en de waarde van de recreatie en/of toerisme verhoogt.

Sturen op kwaliteit en leefbaarheid Sturen op kwaliteit en leefbaarheid betekent sturen op die horeca die meerwaarde heeft voor de omgeving, bijvoorbeeld een lunchroom in een winkelcentrum, en die de leefbaarheid niet onder druk zet, bijvoorbeeld geen horeca waar veel geluidsoverlast te verwachten is in een woonwijk. Om beter te kunnen sturen op horeca passend in de omgeving en op de kwaliteit van de horeca wordt een aantal voorstellen gedaan. Beperken planologische ruimte voor horeca Om te voorkomen dat door een teveel aan aanbod de kwaliteit onder druk komt te staan, kan de bestaande planologische ruimte die (nog) niet benut wordt door horeca in het bestemmingsplan (straks omgevingsplan) worden beperkt. De mogelijkheden hiervoor worden verkend in het proces om te komen tot een Omgevingsplan. Dit is een langlopend proces. Op dit moment is er echter geen beschikbare capaciteit of extra budget voor inhuur om een apart paraplubestemmingsplan op te stellen. Dat betekent dat datgene wat in de visie als ruimtelijk wenselijk en onwenselijk wordt beschreven op korte termijn nog niet juridisch afdwingbaar is. We houden de ontwikkeling van

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/12064

3/7

gemeente Zaanstad

de horeca in de gaten om te bepalen of het toch nodig is om op kortere termijn een parapluplan op te stellen dat die juridische afdwingbaarheid wel mogelijk maakt. Aanpassen categorisering van horeca in het omgevingsplan Om horeca beter aan te laten sluiten bij de omgeving wordt de indeling in categorieën in het omgevingsplan aangepast. De categorieën krijgen invulling op basis van openingstijden, type horeca en (te verwachten) overlast. Hotels vallen nu onder de lichte horeca, die op veel plekken is toegestaan. Vanwege de (mogelijke) overlast passen hotels niet in deze categorie. Daarom wordt voorgesteld voor hotels een aparte categorie te maken. Deze aanpassing loopt mee in het proces van opstellen van het Omgevingsplan. Kwaliteitssturing op terrassen Het is een trend die nog stamt van vóór de coronacrisis: we zitten steeds liever buiten. Dit leidt waarschijnlijk tot een grotere vraag naar terrassen. Als dit inderdaad zo blijkt te zijn, moeten we zorgvuldig nagaan waar en onder welke voorwaarden een terras mogelijk is. De druk op de openbare ruimte neemt immers ook toe door bijvoorbeeld een toename in stedelijk groen en buitensportactiviteiten. Het kan dan nodig blijken terrassen beleid op te stellen. Samenwerking in relatie tot kwaliteit De gemeente kan de visie niet tot uitvoering brengen zonder de betrokkenheid van ondernemers.

Zaken als kwaliteit en diversiteit zijn bij gevestigde ondernemingen niet af te dwingen. Wel denken we vooruitgang te kunnen boeken door goed te communiceren en informatie te delen, samen te werken en te verleiden. Bij vervangende horeca in de horecagebieden kan de gemeente invloed uitoefenen door met pandeigenaren samen te werken en hen te verbinden met partijen die bijdragen aan onze doelen. In delen van de stad die transformeren gaat het om toevoeging van nieuwe horeca. Hier kan de gemeente samenwerken met ontwikkelende partijen en hen in contact brengen met concepten die een aanjaagfunctie hebben of specifieke ontmoetingsplekken tot stand brengen, al naar gelang wat het betrokken deel van de stad nodig heeft. Met onze visie als richtsnoer kunnen we bepalen welk concept het best past in welk gebied. Wat moet een bepaald gebied uitstralen? En met wat voor horeca komen de functies van een gebied het meest tot hun recht? Het aantrekken van bekende merken of ketens kan helpen bij de beoogde kwaliteitssprong. Indien nodig kan de gemeente of ontwikkelaar een horecamakelaar inschakelen voor de zoektocht naar de juiste partij. Het aanstellen van een accountmanager horeca helpt dan om de juiste horeca op de juiste plek te krijgen.

Meer structureren van de samenwerking De gemeente, de Koninklijke Horeca Nederland (afdeling Zaanstreek) en de ondernemers gaan hun contact meer structureren. Het Breed Horeca Overleg dat tot voor kort vooral als thema openbare orde en veiligheid had, wordt gebruikt om meerdere thema’s met ondernemers te bespreken. Het is de bedoeling op deze manier meer horecaondernemers voor dit overleg te interesseren en elkaar op onderdelen te inspireren en kennis met elkaar te delen. Dit overleg wordt 6 keer per jaar georganiseerd en de agenda wordt gezamenlijk opgesteld. Een andere manier om de samenwerking tussen gemeente en ondernemers meer te structureren is het naar voren schuiven van één aanspreekpunt in de gemeente, die ondernemers kan informeren over de gemeentelijke organisatie en nieuwe ondernemers op kansrijke plekken in de stad kan wijzen. Verduurzamen van de horecasector Qua duurzaamheid staat de gemeente een grote klus te wachten. Wetgeving met betrekking tot duurzaamheid wordt steeds strenger en helpt hierbij de juiste koers te houden of in te zetten. In deze tijd dat de horeca weer moet gaan opkrabbelen, wil de gemeente hen daarbij

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/12064

4/7

gemeente Zaanstad

ondersteunen. Het is nu niet de tijd om extra eisen op te leggen boven de wettelijke. Wel gaan we onder andere het Breed Horeca Overleg inzetten om kennis en ervaring over duurzame besparingen te delen, bijvoorbeeld door minder voedselverspilling of door minder energieverbruik in de zaak of door een andere manier van terrasverwarming. Ondernemers die juist nu hebben gekozen voor een duurzame koers kunnen worden ingezet als inspirator. Een inspirerende spreker kan ondernemers aanmoedigen met het thema duurzaamheid aan de slag te gaan. Hoe kan je door de juiste producten (bijvoorbeeld lokaal, seizoensgebonden en plantaardig) en bereidingswijzen bijdragen aan een betere wereld? Andere initiatieven die we kunnen betrekken zijn de Green Business Club en de Klimaattafels. Op deze manier wordt duurzaamheid nu op de kaart gezet. De verwachting is ook dat dit effectiever is dan regels opleggen en handhaven, en bovendien beter voor het versterken van de onderlinge relaties. Inzet van een accounthouder horeca kan een extra en meer structurele impuls geven aan het beïnvloeden van de verschillende partijen richting een meer duurzame horeca. Wanneer na verloop van tijd te weinig vooruitgang wordt geboekt, zullen we bij de actualisatie van de Horeca visie de koers bijstellen en een andere strategie volgen, bijvoorbeeld het alsnog aanscherpen van regels.

Verbeteren van dienstverlening en transparantie van regelgeving De trend van vermenging van functies als detailhandel, dienstverlening en horeca en de uitbreiding van horeca bij paracommerciële instellingen (verenigingen en stichtingen), maakt het beoordelen van vergunningsaanvragen met de huidige regels lastig en voor de aanvrager weinig transparant. Het is dan ook nodig om de bestaande regels in de APV omtrent paracommerciële horeca te evalueren en zo nodig aan te passen. Dit geldt ook voor de beleidsregel Ondersteunende Horeca uit 2011. Op dit moment ligt de Wet regulering mengformules bij de Tweede Kamer. We wachten deze af en beoordelen of het nodig is aanvullende regels op te stellen. Het doel van deze actualisaties is, dat we bij de beoordeling van de opgaven van deze tijd meer richting hebben, waardoor vergunningverlening sneller en transparanter kan. Niet al bovenstaande maatregelen worden automatisch opgepakt na vaststelling van deze visie. Sommige maatregelen zijn afhankelijk van ontwikkelingen na de corona pandemie of van wetswijzigingen. Een aantal maatregelen kan niet worden opgenomen in lopende processen en vraagt om extra capaciteitbudget.

Draagvlak Om te komen tot een Horeca visie is er gewerkt met een externe begeleidingsgroep bestaande uit drie bestuursleden van de KHN Zaanstreek (waarvan twee ook Zaans ondernemer) en twee andere horecaondernemers uit Zaanstad. Zij hebben geadviseerd op inhoud en op het proces en het betrekken van de horecaondernemers. Gezamenlijk is er een enquête uitgezet bij de ondernemers en is er een Zaanpeiling gedaan over wat de opgaven zijn voor de horeca in Zaanstad. Eind 2019 hebben ca 40 Zaanse ondernemers aangegeven waar zij kansen en opgaven zien voor de Zaanse horeca. Begin 2020 zijn de resultaten van de verkenning en de hieruit te destilleren koers gedeeld in een bijeenkomst met ca. 20 ondernemers. Zij konden zich over het algemeen vinden in de uitgezette koers, deze is verder uitgewerkt met de begeleidingsgroep tot een concept visie. Eind april 2021 is de concept visie verstuurd naar de ondernemers die ook in het voortraject betrokken waren. De situatie van de ondernemers is echter in afgelopen periode totaal veranderd, bovendien was dit ook het moment dat terrassen weer open mochten. Hoewel de verwachting was dat hierdoor de respons op de concept visie laag zou zijn, wilden we de betrokken ondernemers teruggeven wat er met input is gedaan en in ieder geval de mogelijkheid geven hiervan kennis te nemen en er op te reageren. Dit heeft geen extra informatie opgeleverd.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/12064

5/7

gemeente Zaanstad

De Horeca visie is een sectorale visie met beperkte invloed in de hele stad. De visie is met een afvaardiging van de sector opgesteld, direct belanghebbenden hebben hierbij inspraak mogelijkheid gehad. Wijzigingen die voortkomen uit de visies waarbij een belangenafweging met minder direct belanghebbenden nodig is worden in het Omgevingsplan te zijner tijd meegenomen. Aansluiting externe ontwikkelingen Het proces rondom de opbouw, het onderzoek, de participatie en verdieping werd gekenmerkt door de corona pandemie. Niet alleen in de directe voortgang van het opstellen en uitwerken maar ook door de veranderende markt. De algemene verwachting is dat in ieder geval vanaf 2024 de toeristische markt weer redelijk hersteld is. De zakelijke markt kan echter wel degelijk veranderd zijn door het digitaal werken. En hoe snel de Zaankanter de horeca weer regelmatig bezoekt blijft afwachten. Vanwege benodigd draagvlak van ondernemers hebben we een pas op de plaats gemaakt met de voortgang. Er zijn daarom momenten geweest, in- en extern dat gevraagd werd of dit nog een goed moment is om de visie op te stellen. Het antwoord vanuit de begeleidingsgroep en de organisatie is ja. Een moment van stilstand is vaak een moment van bezinning en geeft de mogelijkheid voor verandering en energie. Na de corona pandemie gaan veel ondernemers met nieuwe energie weer aan de slag.

Daarom is dit het moment om te komen tot een visie. Om klaar te zijn voor de toekomst als het herstel van de markten zich aandient. Financiële consequenties Aan het vaststellen van de Horeca visie zitten geen (directe) financiële consequenties. De uitvoering wordt verspreid over de komende 5 jaar. Jaarlijks wordt hierbij geïnventariseerd welke capaciteit en middelen nodig zijn voor de beoogde uitvoering. Onderdelen van de visie worden daarmee (zo mogelijk) gerealiseerd binnen bestaande capaciteit en middelen. Bij gelijkblijvende capaciteit en middelen is het mogelijk dat niet alle maatregelen in deze 5 jaar uitgevoerd kunnen worden. Met de bestaande capaciteit worden de volgende onderdelen in lopende processen opgepakt: 1. Aanpassen categorisering horeca in het Omgevingsplan. 2. Verbreding van de agendering van het Breed Horeca Overleg o.a. voor gesprek over kwaliteit en duurzaamheid. 3. Stimulering van het toepassen van duurzaamheid en gezondheid in de horecasector door kennisdeling en inspiratie in bestaande netwerken. De volgende processen zijn nog niet opgenomen in de actuele capaciteitsplanning: 4.

Het inzetten van een accountmanager horeca voor meer samenwerking met ondernemers, vastgoedeigenaren en ontwikkelende partijen en begeleiden van nieuwe ondernemers naar de juiste plek en voor een meer structurele inzet op het beïnvloeden van partijen richting een meer duurzame horeca. 5. Het indien nodig beperken van plancapaciteit voor horeca uit bestaande bestemmingsplannen. 6. Het opstellen van terrassenbeleid. 7. Het opstellen van aanvullende regels met betrekking tot Blurring. 8. Het evalueren en zo nodig opstellen van regels met betrekking tot paracommerciële horeca. Juridische consequenties Een vastgestelde visie geeft richting voor toekomstige ruimtelijke ontwikkeling. Het vormt geen juridisch afdwingbaar (ruimtelijk) toetsingskader bij vergunningprocedures. Dat juridisch afdwingbare (ruimtelijke) toetsingskader wordt gevormd door geldende bestemmingsplannen en bestaand, vastgesteld beleid. Om deel uit te (gaan) maken van het toetsingskader moet een visie nog worden vertaald in concreet beleid/beleidsregels en worden vastgelegd in bestemmingsplannen.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/12064

6/7

gemeente Zaanstad

Beleid Op het moment dat bestaand beleid niet in overeenstemming is / wordt gebracht met de visie en er geen nieuwe beleidsregels worden opgesteld dan zal er bij concrete aanvragen (voor een omgevingsvergunning) altijd worden getoetst aan het bestaande vastgestelde beleid (dat zijn namelijk de regels die je als overheid in acht moet nemen). Bij concrete vergunningaanvragen die niet in lijn zijn met bestaand beleid dan wel de visie moet met maatwerk beargumenteerd worden waarom wordt afgeweken van beleid of visie. Hoewel dus soms technisch mogelijk, laat deze werkwijze te wensen over qua kenbaarheid van de geldende regels (beginsel van behoorlijk bestuur) en dus heeft dit invloed op het vertrouwen dat de samenleving kan hebben in de gemeente. Bestemmingsplannen/omgevingsplan Op het moment dat visie en beleid niet zijn verwerkt in bestemmingsplannen moeten aanvragen die passen binnen de kaders van het bestemmingsplan worden vergund (dan zijn er geen weigeringsgronden aanwezig, ook niet de visie dus). Bij aanvragen voor een omgevingsvergunning om af te wijken van een bestemmingsplan kan de visie wel worden meegenomen in de belangenafweging die plaatsvindt bij besluitvorming op een dergelijke aanvraag.

Het vaststellen van de visie, vooruitlopend op het wijzigen/vaststellen van omgevingsplannen heeft wel tot gevolg dat de wijzigingen van omgevingsplannen voor derden ‘voorzienbaar’ zijn. Communicatie/ vervolgtraject Na akkoord door de raad worden nieuwsberichten op Zaanstad.nl en Zaanstad Facebook geplaatst en via de KHN Zaanstreek verspreid. Er gaat een persbericht uit. De maatregelen die in lopende processen kunnen worden opgepakt, worden gestart. De maatregelen waar nog geen dekking voor is, kunnen worden opgestart nadat via de voorjaarsnota middelen zijn toegekend. Opsteller: Brink, M. van den Versie: 9-9-2021 14:35:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/12064

7/7

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: 1. Akkoord te gaan de Horeca visie, inhoudende: a. Dat Zaanstad het beschikbare uitbreidingspotentieel in de horeca wil benutten om kwaliteit toe te voegen aan de stad in de vorm van vernieuwende horeca die past in zijn omgeving; b. Dat er wordt ingezet op meer samenwerking tussen de gemeente, de Koninklijke Horeca Nederland (KHN) Zaanstreek en de ondernemers, onder andere door een bredere en gezamenlijke agendering van het Breed Horeca Overleg; c. Dat stimulering van het toepassen van duurzaamheid en gezondheid in de horecasector de komende 5 jaar vooral door kennisdeling en inspiratie in bestaande netwerken plaatsvindt. In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,